ହୁତାଗ୍ନେରର୍ଚିସଂକାଶାମେନାଂ ସୌରୀମିଵ ପ୍ରଭାମ୍। ଉନ୍ନସଂ ଵିମଲଂ ଵଲ୍ଗୁ ଵଦନଂ ଚାରୁଲୋଚନମ୍
ତାଙ୍କର ମୁହଁ ହୋମାଗ୍ନିର ଶିଖା ପରି ଚମକୁଛି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ତେଜସ୍ୱୀ; ଉଚ୍ଚ, ଶୁଭ୍ର, ମନୋହର ଓ ସୁନ୍ଦର ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ।
ପଶ୍ଯଂସ୍ତଦଵଶସ୍ତସ୍ଯାଃ କାମସ୍ଯ ଵଶମେଯିଵାନ୍। କ୍ରୋଧହର୍ଷସମାନେନ ଦୁର୍ଵର୍ଣକରଣେନ ଚ
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ମୁଁ ନିଜେ ଅସହାୟ ହୋଇ, କାମନାରେ ଆବୃତ ହେଲି; କ୍ରୋଧ ଓ ଆନନ୍ଦ ମିଶି, ମୋର ରଙ୍ଗ ରୂପ ବଦଳିଗଲା।
ଶୋକସଂତାପନିତ୍ଯେନ କାମେନ କଲୁଷୀକୃତଃ। ସା ତୁ ସଂଵତ୍ସରଂ କାଲଂ ମାମଯାଚତ ଭାମିନୀ
ଦୁଃଖ ଓ ଅତିରେକ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ମୁଁ ସଦା ଦୁଃଖିତ ଓ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲି; ତଥାପି ସେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳା ନାରୀ ମୋ ପାଖରେ ଏକ ବର୍ଷ ସମୟ ଚାହିଲେ।
ପ୍ରତୀକ୍ଷମାଣା ଭର୍ତାରଂ ରାମମାଯତଲୋଚନା। ତନ୍ମଯା ଚାରୁନେତ୍ରାଯାଃ ପ୍ରତିଜ୍ଞାତଂ ଵଚଃ ଶୁଭମ୍
ବିସ୍ତୃତ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ସେ ସୁନ୍ଦରୀ ନାରୀ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ରାମଙ୍କୁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ; ମୁଁ ସେ ଚାରୁ ନୟନ ଥିବା ନାରୀଙ୍କୁ ଏକ ଶୁଭ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇଥିଲି।
ଶ୍ରାନ୍ତୋଽହଂ ସତତଂ କାମାଦ୍ ଯାତୋ ହଯ ଇଵାଧ୍ଵନି। କଥଂ ସାଗରମକ୍ଷୋଭ୍ଯଂ ତରିଷ୍ଯନ୍ତି ଵନୌକସଃ
ମୁଁ ଅତ୍ୟଧିକ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ସଦା କ୍ଳାନ୍ତ, ଦୀର୍ଘ ଯାତ୍ରାରେ ଘୋଡ଼ା ପରି; ଏହି ଅଚଳ ସମୁଦ୍ରକୁ କେମିତି ଅରଣ୍ୟବାସୀମାନେ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବେ?
ବହୁସତ୍ତ୍ଵଝଷାକୀର୍ଣଂ ତୌ ଵା ଦଶରଥାତ୍ମଜୌ। ଅଥଵା କପିନୈକେନ କୃତଂ ନଃ କଦନଂ ମହତ୍
ଅନେକ ପ୍ରାଣୀ ଓ ମାଛରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେହି ଦଶରଥଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ କିମ୍ବା ଏକ ମାତ୍ର ବାନର ଆମ ପକ୍ଷରେ ବଡ଼ ହାନି ଘଟାଇଛନ୍ତି।
ଦୁର୍ଜ୍ଞେଯାଃ କାର୍ଯଗତଯୋ ବ୍ରୂତ ଯସ୍ଯ ଯଥାମତି। ମାନୁଷାନ୍ନୋ ଭଯଂ ନାସ୍ତି ତଥାପି ତୁ ଵିମୃଶ୍ଯତାମ୍
କାର୍ଯ୍ୟର ମାର୍ଗ ବୁଝିବା କଠିନ; ପ୍ରତ୍ୟେକେ ନିଜ ମତ ଅନୁଯାୟୀ କହନ୍ତୁ। ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ ଆମେ କୌଣସି ଭୟ ରଖୁନାହିଁ, ତଥାପି ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ।
ତଦା ଦେଵାସୁରେ ଯୁଦ୍ଧେ ଯୁଷ୍ମାଭିଃ ସହିତୋଽଜଯମ୍। ତେ ମେ ଭଵନ୍ତଶ୍ଚ ତଥା ସୁଗ୍ରୀଵପ୍ରମୁଖାନ୍ ହରୀନ୍
ପୂର୍ବେ ଦେବ ଓ ଦାନବଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମେମାନେ ସହ ମୁଁ ବିଜୟ ହାସଲ କରିଥିଲି; ଏହିପରି ସୁଗ୍ରୀବ ଆଦି ବାନରମାନେ ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ଅଛନ୍ତି।
ପରେ ପାରେ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ନୃପାତ୍ମଜୌ। ସୀତାଯାଃ ପଦଵୀଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୌ ଵରୁଣାଲଯମ୍
ସମୁଦ୍ରର ଅପର ପାରକୁ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଆଗରେ ରଖି ଅତିକ୍ରମ କରି, ସୀତାଙ୍କର ପଥ ଅନୁସରଣ କରି, ସେମାନେ ବରୁଣଙ୍କ ନିବାସକୁ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି।
ଅଦେଯା ଚ ଯଥା ସୀତା ଵଧ୍ଯୌ ଦଶରଥାତ୍ମଜୌ। ଭଵଦ୍ଭିର୍ମନ୍ତ୍ର୍ଯତାଂ ମନ୍ତ୍ରଃ ସୁନୀତଂ ଚାଭିଧୀଯତାମ୍
ଯେପରି ସୀତା ଦେବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି, ସେପରି ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅମାନେ ବଧ୍ୟ; ତେଣୁ ଆପଣମାନେ ମିଳି ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ, ଏବଂ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଭଲ ମନ୍ତ୍ର ଦିଅନ୍ତୁ।
ନହି ଶକ୍ତିଂ ପ୍ରପଶ୍ଯାମି ଜଗତ୍ଯନ୍ଯସ୍ଯ କସ୍ଯଚିତ୍। ସାଗରଂ ଵାନରୈସ୍ତୀର୍ତ୍ଵା ନିଶ୍ଚଯେନ ଜଯୋ ମମ
ମୁଁ ଦେଖିପାରୁନାହିଁ ଯେ ଏହି ସଂସାରରେ ଅନ୍ୟ କେହି ବାନରମାନେ ସହିତ ସମୁଦ୍ର ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବେ; ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବିଜୟ ମୋର।
ତସ୍ଯ କାମପରୀତସ୍ଯ ନିଶମ୍ଯ ପରିଦେଵିତମ୍। କୁମ୍ଭକର୍ଣଃ ପ୍ରଚୁକ୍ରୋଧ ଵଚନଂ ଚେଦମବ୍ରଵୀତ୍
ତାଙ୍କର ଆକାଂକ୍ଷାରେ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ କ୍ଷୁଦ୍ର କଥା ଶୁଣି, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଯଦା ତୁ ରାମସ୍ଯ ସଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ପ୍ରସହ୍ଯ ସୀତା ଖଲୁ ସା ଇହାହୃତା। ସକୃତ୍ ସମୀକ୍ଷ୍ଯୈଵ ସୁନିଶ୍ଚିତଂ ତଦା ଭଜେତ ଚିତ୍ତଂ ଯମୁନେଵ ଯାମୁନମ୍
ଯେବେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ସୀତାଙ୍କୁ ଜବରଦସ୍ତି ଏଠାକୁ ଆଣାଯାଇଥିଲା, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କୁ କେବଳ ଏକଥର ଦେଖିଲେ ମନ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସେଠିକୁ ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ଯେପରି ଯମୁନା ନଦୀ ଯମୁନା ପାଖକୁ ବହେ।
ସର୍ଵମେତନ୍ମହାରାଜ କୃତମପ୍ରତିମଂ ତଵ। ଵିଧୀଯେତ ସହାସ୍ମାଭିରାଦାଵେଵାସ୍ଯ କର୍ମଣଃ
ହେ ମହାରାଜ, ଏହା ସବୁ ଅପୂର୍ବ ଭାବେ ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଂପାଦିତ; ଆମେ ମଧ୍ୟ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଆରମ୍ଭରୁ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ।
ନ୍ଯାଯେନ ରାଜକାର୍ଯାଣି ଯଃ କରୋତି ଦଶାନନ। ନ ସ ସଂତପ୍ଯତେ ପଶ୍ଚାନ୍ନିଶ୍ଚିତାର୍ଥମତିର୍ନୃପଃ
ହେ ଦଶମୁଖ, ଯେଉଁ ରାଜା ନ୍ୟାୟରେ ରାଜକାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ସେ କେବେ ପଛରେ ଦୁଃଖିତ ହୁଅନାହାନ୍ତି, କାରଣ ସେମାନଙ୍କ ମନ ନିଶ୍ଚିତ ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ।
ଅନୁପାଯେନ କର୍ମାଣି ଵିପରୀତାନି ଯାନି ଚ। କ୍ରିଯମାଣାନି ଦୁଷ୍ଯନ୍ତି ହଵୀଂଷ୍ଯପ୍ରଯତେଷ୍ଵିଵ
ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ ସଠିକ ଉପାୟ ବିନା କିମ୍ବା ବିପରୀତ ଭାବେ କରାଯାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ଯେପରି ଅନୁଚିତ ଭାବେ ହୋମ କଲେ ହବି ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ଯଃ ପଶ୍ଚାତ୍ ପୂର୍ଵକାର୍ଯାଣି କର୍ମାଣ୍ଯଭିଚିକୀର୍ଷତି। ପୂର୍ଵଂ ଚାପରକାର୍ଯାଣି ସ ନ ଵେଦ ନଯାନଯୌ
ଯେଉଁଠାରେ ଯାହା ପ୍ରଥମେ କରିବା ଉଚିତ, ସେଠାରେ ପରେ କରିବାକୁ ଚାହେ, ଏବଂ ପରେ କରିବାକୁ ଯାହା ଉଚିତ, ସେଠାରେ ପ୍ରଥମେ କରେ, ସେ ନିଜେ ଭଲ ଓ ଖରାପ ମାର୍ଗ ବୁଝିନଥାଏ।
ଚପଲସ୍ଯ ତୁ କୃତ୍ଯେଷୁ ପ୍ରସମୀକ୍ଷ୍ଯାଧିକଂ ବଲମ୍। ଛିଦ୍ରମନ୍ଯେ ପ୍ରପଦ୍ଯନ୍ତେ କ୍ରୌଞ୍ଚସ୍ଯ ଖମିଵ ଦ୍ଵିଜାଃ
ଯେଉଁ ଚଞ୍ଚଳ ବ୍ୟକ୍ତି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଠିକ୍ ଭାବେ ଶକ୍ତି ବିଚାର କରିନାହାନ୍ତି, ସେଠାରେ ଅନ୍ୟମାନେ ଦୁର୍ବଳତା ଦେଖି ଲାଭ ନେଇଥାନ୍ତି, ଯେପରି କଞ୍ଚ ଆକାଶକୁ ପକ୍ଷୀମାନେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି।
ତ୍ଵଯେଦଂ ମହଦାରବ୍ଧଂ କାର୍ଯମପ୍ରତିଚିନ୍ତିତମ୍। ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ତ୍ଵାଂ ନାଵଧୀଦ୍ ରାମୋ ଵିଷମିଶ୍ରମିଵାମିଷମ୍
ଆପଣ ଏହି ବଡ଼ କାର୍ଯ୍ୟ ଭଲ ଭାବେ ଚିନ୍ତା କରିନାହାନ୍ତି; ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ରାମ ଆପଣଙ୍କୁ ମାରିନଥିଲେ, ଯେପରି ବିଷ ମିଶ୍ରିତ ମାଂସ ରହିଯାଏ।
ତସ୍ମାତ୍ ତ୍ଵଯା ସମାରବ୍ଧଂ କର୍ମ ହ୍ଯପ୍ରତିମଂ ପରୈଃ। ଅହଂ ସମୀକରିଷ୍ଯାମି ହତ୍ଵା ଶତ୍ରୂଂସ୍ତଵାନଘ
ତେଣୁ ଆପଣ ଶତ୍ରୁମାନେ ପାଇଁ ଆରମ୍ଭ କରିଥିବା ଏହି ଅପୂର୍ବ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବି, ଆପଣଙ୍କ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ବଧ କରି।
ଅହମୁତ୍ସାଦଯିଷ୍ଯାମି ଶତ୍ରୂଂସ୍ତଵ ନିଶାଚର। ଯଦି ଶକ୍ରଵିଵସ୍ଵନ୍ତୌ ଯଦି ପାଵକମାରୁତୌ। ତାଵହଂ ଯୋଧଯିଷ୍ଯାମି କୁବେରଵରୁଣାଵପି
ହେ ନିଶାଚର, ତୁମ ଶତ୍ରୁମାନେ ଯେତେବେଳେ ଇନ୍ଦ୍ର କିମ୍ବା ବିବସ୍ବାନ୍, କିମ୍ବା ଅଗ୍ନି କିମ୍ବା ବାୟୁ ହେଉନ୍, ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନଶ୍ଟ କରିଦେବି। କୁବେର କିମ୍ବା ବରୁଣ ହେଉଛନ୍ତି ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି।
ଗିରିମାତ୍ରଶରୀରସ୍ଯ ମହାପରିଘଯୋଧିନଃ। ନର୍ଦତସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣଦଂଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ବିଭୀଯାଦ୍ ଵୈ ପୁରଂଦରଃ
ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କ ଦେହ ପାହାଡ଼ ପରି, ହାତରେ ଭାରି ଲୋହା ଗଦା ଧରିଛନ୍ତି, ଭୟଙ୍କର ଦାନ୍ତ ଦେଖାଇ ଗର୍ଜନ କରୁଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଭୟ ପାଇଁଥାନ୍ତେ।
ପୁନର୍ମାଂ ସ ଦ୍ଵିତୀଯେନ ଶରେଣ ନିହନିଷ୍ଯତି। ତତୋଽହଂ ତସ୍ଯ ପାସ୍ଯାମି ରୁଧିରଂ କାମମାଶ୍ଵସ
ସେ ଆଉ ଏକ ତୀର ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ଆଘାତ କରିବ। ତାପରେ ମୁଁ ଚାହିଁଲେ ତାଙ୍କର ରକ୍ତ ପିଇଦେବି, ତେଣୁ ଚିନ୍ତା କରନି।
ଵଧେନ ଵୈ ଦାଶରଥେଃ ସୁଖାଵହଂ ଜଯଂ ତଵାହର୍ତୁମହଂ ଯତିଷ୍ଯେ। ହତ୍ଵା ଚ ରାମଂ ସହ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ଖାଦାମି ସର୍ଵାନ୍ ହରିଯୂଥମୁଖ୍ଯାନ୍
ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ରାମଙ୍କୁ ମାରି, ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ସୁଖ ଦେଉଥିବା ବିଜୟ ଆଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବି। ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ମାରି, ମୁଁ ସମସ୍ତ ବନର ସେନାପତିମାନେକୁ ଖାଇଦେବି।
ରମସ୍ଵ କାମଂ ପିବ ଚାଗ୍ର୍ଯଵାରୁଣୀଂ କୁରୁଷ୍ଵ କାର୍ଯାଣି ହିତାନି ଵିଜ୍ଵରଃ। ମଯା ତୁ ରାମେ ଗମିତେ ଯମକ୍ଷଯଂ ଚିରାଯ ସୀତା ଵଶଗା ଭଵିଷ୍ଯତି
ମନ ଭରି ଆନନ୍ଦ କର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଦ୍ୟ ପିଅ, ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼ି ଭଲ କାମ କର। ମୁଁ ରାମଙ୍କୁ ଯମଲୋକକୁ ପଠାଇଦେଲେ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୀତା ତୁମ ଅଧୀନରେ ରହିବେ।
thumb|ତ୍ରଯୋଦଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ତ୍ରଯୋଦଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡର ତ୍ରୟୋଦଶ ସର୍ଗ ଶୁଣ। ଏଠାରେ ତ୍ରୟୋଦଶ ସର୍ଗ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
ରାଵଣଂ କ୍ରୁଦ୍ଧମାଜ୍ଞାଯ ମହାପାର୍ଶ୍ଵୋ ମହାବଲଃ। ମୁହୂର୍ତମନୁସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ରାବଣଙ୍କୁ କ୍ରୋଧିତ ଦେଖି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମହାପାର୍ଶ୍ୱ କିଛି ଖଣ୍ଡ ଚିନ୍ତା କରି, ହାତ ଯୋଡି କହିଲେ—
ଯଃ ଖଲ୍ଵପି ଵନଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ମୃଗଵ୍ଯାଲନିଷେଵିତମ୍। ନ ପିବେନ୍ମଧୁ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ସ ନରୋ ବାଲିଶୋ ଭଵେତ୍
ଯେଉଁ ଲୋକ ମୃଗ ଓ ପଶୁମାନେ ଥିବା ଜଙ୍ଗଲକୁ ପହଞ୍ଚି, ମଧୁ ମିଳିଲେ ମଧୁ ପିଅନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ମୂର୍ଖ।
ଈଶ୍ଵରସ୍ଯେଶ୍ଵରଃ କୋଽସ୍ତି ତଵ ଶତ୍ରୁନିବର୍ହଣ। ରମସ୍ଵ ସହ ଵୈଦେହ୍ଯା ଶତ୍ରୂନାକ୍ରମ୍ଯ ମୂର୍ଧସୁ
ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦମନ କରିପାରୁଥିବା ତୁମ ପରି ଏହି ଜଗତରେ କିଏ ଅଧିପତି? ଶତ୍ରୁମାନେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଛନ୍ତି, ଏବେ ତୁମେ ବୈଦେହୀ ସହିତ ଆନନ୍ଦ କର।
ବଲାତ୍ କୁକ୍କୁଟଵୃତ୍ତେନ ପ୍ରଵର୍ତସ୍ଵ ମହାବଲ। ଆକ୍ରମ୍ଯାକ୍ରମ୍ଯ ସୀତାଂ ଵୈ ତାଂ ଭୁଙ୍କ୍ଷ୍ଵ ଚ ରମସ୍ଵ ଚ
ହେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, କୁକୁଡ଼ା ପରି ଦମଦାର ଭାବରେ ଆଚରଣ କର। ସୀତାଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ଦଳି, ତାଙ୍କୁ ଉପଭୋଗ କର, ଆନନ୍ଦ କର।