ଵିହିତଂ ବହିରନ୍ତଶ୍ଚ ବଲଂ ବଲଵତସ୍ତଵ। କୁରୁଷ୍ଵାଵିମନାଃ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଯଦଭିପ୍ରେତମସ୍ତି ତେ
ତୁମର ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ, ବାହାରେ ଓ ଭିତରେ ସେନା ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଇଛି; ଏବେ ମନରେ କିଛି ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ନ ରଖି, ତୁମେ ଯାହା ଚାହୁଁଛ, ଶୀଘ୍ର କର।
ପ୍ରହସ୍ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଜା ରାଜ୍ଯହିତୈଷିଣଃ। ସୁଖେପ୍ସୁଃ ସୁହୃଦାଂ ମଧ୍ଯେ ଵ୍ଯାଜହାର ସ ରାଵଣଃ
ପ୍ରହସ୍ତଙ୍କ ଉକ୍ତି ଶୁଣି, ରାଜ୍ୟର ମଙ୍ଗଳ ଓ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସୁଖ ଆଶା କରୁଥିବା ରାବଣ, ନିଜ ସହଯୋଗୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କଥା କହିଲେ।
ପ୍ରିଯାପ୍ରିଯେ ସୁଖେ ଦୁଃଖେ ଲାଭାଲାଭେ ହିତାହିତେ। ଧର୍ମକାମାର୍ଥକୃଚ୍ଛ୍ରେଷୁ ଯୂଯମର୍ହଥ ଵେଦିତୁମ୍
ପ୍ରିୟ-ଅପ୍ରିୟ, ସୁଖ-ଦୁଃଖ, ଲାଭ-ହାନି, ଉପକାର-ଅପକାର, ଧର୍ମ, କାମ, ଅର୍ଥର କଷ୍ଟରେ ତୁମେ ସବୁ ଜାଣିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।
ସର୍ଵକୃତ୍ଯାନି ଯୁଷ୍ମାଭିଃ ସମାରବ୍ଧାନି ସର୍ଵଦା। ମନ୍ତ୍ରକର୍ମନିଯୁକ୍ତାନି ନ ଜାତୁ ଵିଫଲାନି ମେ
ମୋର ସମସ୍ତ କାମ, ତୁମେ ସବୁବେଳେ ଉପଯୁକ୍ତ ଉପାୟ ଓ ମନ୍ତ୍ରଣା ସହ କରିଛ; କେବେ ମୋତେ ବିଫଳ କରନାହାଁ।
ସସୋମଗ୍ରହନକ୍ଷତ୍ରୈର୍ମରୁଦ୍ଭିରିଵ ଵାସଵଃ। ଭଵଦ୍ଭିରହମତ୍ଯର୍ଥଂ ଵୃତଃ ଶ୍ରିଯମଵାପ୍ନୁଯାମ୍
ମୁଁ ତୁମେମାନେ ଦ୍ୱାରା ଏମିତି ଘିରିଯାଇଛି, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ଚନ୍ଦ୍ର, ଗ୍ରହ, ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ବାୟୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥାନ୍ତି; ଏଭଳି ତୁମେ ଥିବାରୁ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଶ୍ରୀଲାଭ କରିପାରିବି।
ଅହଂ ତୁ ଖଲୁ ସର୍ଵାନ୍ ଵଃ ସମର୍ଥଯିତୁମୁଦ୍ଯତଃ। କୁମ୍ଭକର୍ଣସ୍ଯ ତୁ ସ୍ଵପ୍ନାନ୍ ନେମମର୍ଥମଚୋଦଯମ୍
ମୁଁ ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମର୍ଥନ କରିବା ପାଇଁ ଉଦ୍ୟତ ହୋଇଛି; କିନ୍ତୁ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ନିଦ୍ରା ବିଷୟରେ ମୁଁ ଏହି କଥା ଉତ୍ତେଜିତ କରିନଥିଲି।
ଅଯଂ ହି ସୁପ୍ତଃ ଷଣ୍ମାସାନ୍ କୁମ୍ଭକର୍ଣୋ ମହାବଲଃ। ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରଭୃତାଂ ମୁଖ୍ଯଃ ସ ଇଦାନୀଂ ସମୁତ୍ଥିତଃ
ଏହି କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଅତିଶୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଛଅ ମାସ ନିଦ୍ରାରେ ଥିଲେ; ସେ ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବେ ସେ ଜାଗିଛନ୍ତି।
ସା ମେ ନ ଶଯ୍ଯାମାରୋଢୁମିଚ୍ଛତ୍ଯଲସଗାମିନୀ। ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଚାନ୍ଯା ମେ ନ ସୀତାସଦୃଶୀ ତଥା
ସେ ଅଳସ ଚଳାଚଳ କରୁଥିବା ମହିଳା ମୋ ଶଯ୍ୟାରେ ଆସିବାକୁ ଚାହୁଁନାହାଁ; ଏବଂ ତିନି ଲୋକରେ ମୋ ପାଇଁ ସୀତା ସମାନ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନାରୀ ନାହିଁ।
ତନୁମଧ୍ଯା ପୃଥୁଶ୍ରୋଣୀ ଶରଦିନ୍ଦୁନିଭାନନା। ହେମବିମ୍ବନିଭା ସୌମ୍ଯା ମାଯେଵ ମଯନିର୍ମିତା
ସାନଳ ମଧ୍ୟ, ଚଉଡ଼ା କଟି, ଶରଦ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ସମାନ ମୁହଁ, ସୁନା ଭଳି ମୃଦୁ, ସେ ମନୋହରୀ ଏମିତି ଲାଗେ ଯେପରି ମାୟା ନିଜେ ତିଆରି କରିଥାନ୍ତି।
ସୁଲୋହିତତଲୌ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣୌ ଚରଣୌ ସୁପ୍ରତିଷ୍ଠିତୌ। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାମ୍ରନଖୌ ତସ୍ଯା ଦୀପ୍ଯତେ ମେ ଶରୀରଜଃ
ତାଙ୍କର ପାଦ ଦୁଇଟି ଅତି ସୁନ୍ଦର, ମୃଦୁ ଓ ଦୃଢ଼, ତଳ ଲାଲ ରଙ୍ଗର; ତାଙ୍କର ତାମ୍ର ନଖ ଦେଖି ମୋର ଦେହେ ଅଭିଲାଷା ଭଡ଼ିଉଠେ।
ହୁତାଗ୍ନେରର୍ଚିସଂକାଶାମେନାଂ ସୌରୀମିଵ ପ୍ରଭାମ୍। ଉନ୍ନସଂ ଵିମଲଂ ଵଲ୍ଗୁ ଵଦନଂ ଚାରୁଲୋଚନମ୍
ତାଙ୍କର ମୁହଁ ହୋମାଗ୍ନିର ଶିଖା ପରି ଚମକୁଛି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ତେଜସ୍ୱୀ; ଉଚ୍ଚ, ଶୁଭ୍ର, ମନୋହର ଓ ସୁନ୍ଦର ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ।
ପଶ୍ଯଂସ୍ତଦଵଶସ୍ତସ୍ଯାଃ କାମସ୍ଯ ଵଶମେଯିଵାନ୍। କ୍ରୋଧହର୍ଷସମାନେନ ଦୁର୍ଵର୍ଣକରଣେନ ଚ
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ମୁଁ ନିଜେ ଅସହାୟ ହୋଇ, କାମନାରେ ଆବୃତ ହେଲି; କ୍ରୋଧ ଓ ଆନନ୍ଦ ମିଶି, ମୋର ରଙ୍ଗ ରୂପ ବଦଳିଗଲା।
ଶୋକସଂତାପନିତ୍ଯେନ କାମେନ କଲୁଷୀକୃତଃ। ସା ତୁ ସଂଵତ୍ସରଂ କାଲଂ ମାମଯାଚତ ଭାମିନୀ
ଦୁଃଖ ଓ ଅତିରେକ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ମୁଁ ସଦା ଦୁଃଖିତ ଓ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲି; ତଥାପି ସେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳା ନାରୀ ମୋ ପାଖରେ ଏକ ବର୍ଷ ସମୟ ଚାହିଲେ।
ପ୍ରତୀକ୍ଷମାଣା ଭର୍ତାରଂ ରାମମାଯତଲୋଚନା। ତନ୍ମଯା ଚାରୁନେତ୍ରାଯାଃ ପ୍ରତିଜ୍ଞାତଂ ଵଚଃ ଶୁଭମ୍
ବିସ୍ତୃତ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ସେ ସୁନ୍ଦରୀ ନାରୀ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ରାମଙ୍କୁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ; ମୁଁ ସେ ଚାରୁ ନୟନ ଥିବା ନାରୀଙ୍କୁ ଏକ ଶୁଭ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇଥିଲି।
ଶ୍ରାନ୍ତୋଽହଂ ସତତଂ କାମାଦ୍ ଯାତୋ ହଯ ଇଵାଧ୍ଵନି। କଥଂ ସାଗରମକ୍ଷୋଭ୍ଯଂ ତରିଷ୍ଯନ୍ତି ଵନୌକସଃ
ମୁଁ ଅତ୍ୟଧିକ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ସଦା କ୍ଳାନ୍ତ, ଦୀର୍ଘ ଯାତ୍ରାରେ ଘୋଡ଼ା ପରି; ଏହି ଅଚଳ ସମୁଦ୍ରକୁ କେମିତି ଅରଣ୍ୟବାସୀମାନେ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବେ?
ବହୁସତ୍ତ୍ଵଝଷାକୀର୍ଣଂ ତୌ ଵା ଦଶରଥାତ୍ମଜୌ। ଅଥଵା କପିନୈକେନ କୃତଂ ନଃ କଦନଂ ମହତ୍
ଅନେକ ପ୍ରାଣୀ ଓ ମାଛରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେହି ଦଶରଥଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ କିମ୍ବା ଏକ ମାତ୍ର ବାନର ଆମ ପକ୍ଷରେ ବଡ଼ ହାନି ଘଟାଇଛନ୍ତି।
ଦୁର୍ଜ୍ଞେଯାଃ କାର୍ଯଗତଯୋ ବ୍ରୂତ ଯସ୍ଯ ଯଥାମତି। ମାନୁଷାନ୍ନୋ ଭଯଂ ନାସ୍ତି ତଥାପି ତୁ ଵିମୃଶ୍ଯତାମ୍
କାର୍ଯ୍ୟର ମାର୍ଗ ବୁଝିବା କଠିନ; ପ୍ରତ୍ୟେକେ ନିଜ ମତ ଅନୁଯାୟୀ କହନ୍ତୁ। ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ ଆମେ କୌଣସି ଭୟ ରଖୁନାହିଁ, ତଥାପି ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ।
ତଦା ଦେଵାସୁରେ ଯୁଦ୍ଧେ ଯୁଷ୍ମାଭିଃ ସହିତୋଽଜଯମ୍। ତେ ମେ ଭଵନ୍ତଶ୍ଚ ତଥା ସୁଗ୍ରୀଵପ୍ରମୁଖାନ୍ ହରୀନ୍
ପୂର୍ବେ ଦେବ ଓ ଦାନବଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମେମାନେ ସହ ମୁଁ ବିଜୟ ହାସଲ କରିଥିଲି; ଏହିପରି ସୁଗ୍ରୀବ ଆଦି ବାନରମାନେ ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ଅଛନ୍ତି।
ପରେ ପାରେ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ନୃପାତ୍ମଜୌ। ସୀତାଯାଃ ପଦଵୀଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୌ ଵରୁଣାଲଯମ୍
ସମୁଦ୍ରର ଅପର ପାରକୁ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଆଗରେ ରଖି ଅତିକ୍ରମ କରି, ସୀତାଙ୍କର ପଥ ଅନୁସରଣ କରି, ସେମାନେ ବରୁଣଙ୍କ ନିବାସକୁ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି।
ଅଦେଯା ଚ ଯଥା ସୀତା ଵଧ୍ଯୌ ଦଶରଥାତ୍ମଜୌ। ଭଵଦ୍ଭିର୍ମନ୍ତ୍ର୍ଯତାଂ ମନ୍ତ୍ରଃ ସୁନୀତଂ ଚାଭିଧୀଯତାମ୍
ଯେପରି ସୀତା ଦେବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି, ସେପରି ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅମାନେ ବଧ୍ୟ; ତେଣୁ ଆପଣମାନେ ମିଳି ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ, ଏବଂ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଭଲ ମନ୍ତ୍ର ଦିଅନ୍ତୁ।
ନହି ଶକ୍ତିଂ ପ୍ରପଶ୍ଯାମି ଜଗତ୍ଯନ୍ଯସ୍ଯ କସ୍ଯଚିତ୍। ସାଗରଂ ଵାନରୈସ୍ତୀର୍ତ୍ଵା ନିଶ୍ଚଯେନ ଜଯୋ ମମ
ମୁଁ ଦେଖିପାରୁନାହିଁ ଯେ ଏହି ସଂସାରରେ ଅନ୍ୟ କେହି ବାନରମାନେ ସହିତ ସମୁଦ୍ର ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବେ; ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବିଜୟ ମୋର।
ତସ୍ଯ କାମପରୀତସ୍ଯ ନିଶମ୍ଯ ପରିଦେଵିତମ୍। କୁମ୍ଭକର୍ଣଃ ପ୍ରଚୁକ୍ରୋଧ ଵଚନଂ ଚେଦମବ୍ରଵୀତ୍
ତାଙ୍କର ଆକାଂକ୍ଷାରେ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ କ୍ଷୁଦ୍ର କଥା ଶୁଣି, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଯଦା ତୁ ରାମସ୍ଯ ସଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ପ୍ରସହ୍ଯ ସୀତା ଖଲୁ ସା ଇହାହୃତା। ସକୃତ୍ ସମୀକ୍ଷ୍ଯୈଵ ସୁନିଶ୍ଚିତଂ ତଦା ଭଜେତ ଚିତ୍ତଂ ଯମୁନେଵ ଯାମୁନମ୍
ଯେବେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ସୀତାଙ୍କୁ ଜବରଦସ୍ତି ଏଠାକୁ ଆଣାଯାଇଥିଲା, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କୁ କେବଳ ଏକଥର ଦେଖିଲେ ମନ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସେଠିକୁ ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ଯେପରି ଯମୁନା ନଦୀ ଯମୁନା ପାଖକୁ ବହେ।
ସର୍ଵମେତନ୍ମହାରାଜ କୃତମପ୍ରତିମଂ ତଵ। ଵିଧୀଯେତ ସହାସ୍ମାଭିରାଦାଵେଵାସ୍ଯ କର୍ମଣଃ
ହେ ମହାରାଜ, ଏହା ସବୁ ଅପୂର୍ବ ଭାବେ ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଂପାଦିତ; ଆମେ ମଧ୍ୟ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଆରମ୍ଭରୁ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ।
ନ୍ଯାଯେନ ରାଜକାର୍ଯାଣି ଯଃ କରୋତି ଦଶାନନ। ନ ସ ସଂତପ୍ଯତେ ପଶ୍ଚାନ୍ନିଶ୍ଚିତାର୍ଥମତିର୍ନୃପଃ
ହେ ଦଶମୁଖ, ଯେଉଁ ରାଜା ନ୍ୟାୟରେ ରାଜକାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ସେ କେବେ ପଛରେ ଦୁଃଖିତ ହୁଅନାହାନ୍ତି, କାରଣ ସେମାନଙ୍କ ମନ ନିଶ୍ଚିତ ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ।
ଅନୁପାଯେନ କର୍ମାଣି ଵିପରୀତାନି ଯାନି ଚ। କ୍ରିଯମାଣାନି ଦୁଷ୍ଯନ୍ତି ହଵୀଂଷ୍ଯପ୍ରଯତେଷ୍ଵିଵ
ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ ସଠିକ ଉପାୟ ବିନା କିମ୍ବା ବିପରୀତ ଭାବେ କରାଯାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ଯେପରି ଅନୁଚିତ ଭାବେ ହୋମ କଲେ ହବି ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ଯଃ ପଶ୍ଚାତ୍ ପୂର୍ଵକାର୍ଯାଣି କର୍ମାଣ୍ଯଭିଚିକୀର୍ଷତି। ପୂର୍ଵଂ ଚାପରକାର୍ଯାଣି ସ ନ ଵେଦ ନଯାନଯୌ
ଯେଉଁଠାରେ ଯାହା ପ୍ରଥମେ କରିବା ଉଚିତ, ସେଠାରେ ପରେ କରିବାକୁ ଚାହେ, ଏବଂ ପରେ କରିବାକୁ ଯାହା ଉଚିତ, ସେଠାରେ ପ୍ରଥମେ କରେ, ସେ ନିଜେ ଭଲ ଓ ଖରାପ ମାର୍ଗ ବୁଝିନଥାଏ।
ଚପଲସ୍ଯ ତୁ କୃତ୍ଯେଷୁ ପ୍ରସମୀକ୍ଷ୍ଯାଧିକଂ ବଲମ୍। ଛିଦ୍ରମନ୍ଯେ ପ୍ରପଦ୍ଯନ୍ତେ କ୍ରୌଞ୍ଚସ୍ଯ ଖମିଵ ଦ୍ଵିଜାଃ
ଯେଉଁ ଚଞ୍ଚଳ ବ୍ୟକ୍ତି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଠିକ୍ ଭାବେ ଶକ୍ତି ବିଚାର କରିନାହାନ୍ତି, ସେଠାରେ ଅନ୍ୟମାନେ ଦୁର୍ବଳତା ଦେଖି ଲାଭ ନେଇଥାନ୍ତି, ଯେପରି କଞ୍ଚ ଆକାଶକୁ ପକ୍ଷୀମାନେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି।
ତ୍ଵଯେଦଂ ମହଦାରବ୍ଧଂ କାର୍ଯମପ୍ରତିଚିନ୍ତିତମ୍। ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ତ୍ଵାଂ ନାଵଧୀଦ୍ ରାମୋ ଵିଷମିଶ୍ରମିଵାମିଷମ୍
ଆପଣ ଏହି ବଡ଼ କାର୍ଯ୍ୟ ଭଲ ଭାବେ ଚିନ୍ତା କରିନାହାନ୍ତି; ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ରାମ ଆପଣଙ୍କୁ ମାରିନଥିଲେ, ଯେପରି ବିଷ ମିଶ୍ରିତ ମାଂସ ରହିଯାଏ।
ତସ୍ମାତ୍ ତ୍ଵଯା ସମାରବ୍ଧଂ କର୍ମ ହ୍ଯପ୍ରତିମଂ ପରୈଃ। ଅହଂ ସମୀକରିଷ୍ଯାମି ହତ୍ଵା ଶତ୍ରୂଂସ୍ତଵାନଘ
ତେଣୁ ଆପଣ ଶତ୍ରୁମାନେ ପାଇଁ ଆରମ୍ଭ କରିଥିବା ଏହି ଅପୂର୍ବ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବି, ଆପଣଙ୍କ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ବଧ କରି।