ମହତ୍ସୋପାଶ୍ରଯଂ ଭେଜେ ରାଵଣଃ ପରମାସନମ୍। ତତଃ ଶଶାସେଶ୍ଵରଵଦ୍ଦୂତାଁଲ୍ଲଘୁପରାକ୍ରମାନ୍
ରାବଣ ଏହି ମହାନ ଚରଣପୀଠ ଥିବା ପରମ ଆସନରେ ବସିଲେ। ତାପରେ ସେ ଏକ ରାଜାଙ୍କ ଭଳି ତାଙ୍କ ଦ୍ୱତୀୟ ଓ ଶୂର ଦୂତମାନଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ।
ସମାନଯତ ମେ କ୍ଷିପ୍ରମିହୈତାନ୍ ରାକ୍ଷସାନିତି। କୃତ୍ଯମସ୍ତି ମହଜ୍ଜାନେ କର୍ତଵ୍ଯମିତି ଶତ୍ରୁଭିଃ
ସେ କହିଲେ, "ତୁରନ୍ତ ଏହି ରାକ୍ଷସମାନେ ମୋ ପାଖକୁ ଆଣ। ମୁଁ ଜାଣେ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରେ ଏକ ବଡ଼ କାମ କରିବାକୁ ଅଛି।"
ରାକ୍ଷସାସ୍ତଦ୍ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଲଙ୍କାଯାଂ ପରିଚକ୍ରମୁଃ। ଅନୁଗେହମଵସ୍ଥାଯ ଵିହାରଶଯନେଷୁ ଚ। ଉଦ୍ଯାନେଷୁ ଚ ରକ୍ଷାଂସି ଚୋଦଯନ୍ତୋ ହ୍ଯଭୀତଵତ୍
ସେଇ ଆଦେଶ ଶୁଣି ରାକ୍ଷସମାନେ ଲଙ୍କା ଶହରରେ ଘରେଘରେ, ବିହାର ଓ ଶୟନକକ୍ଷରେ, ଉଦ୍ୟାନରେ ଯାଇ ଭୟ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ଡାକିଲେ।
ତେ ରଥାନ୍ତଚରା ଏକେ ଦୃପ୍ତାନେକେ ଦୃଢାନ୍ ହଯାନ୍। ନାଗାନେକେଽଧିରୁରୁହୁର୍ଜଗ୍ମୁଶ୍ଚୈକେ ପଦାତଯଃ
କେହି ରଥରେ ଚଢ଼ିଲେ, କେହି ଗର୍ବିତ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଘୋଡ଼ାରେ ଚଢ଼ିଲେ, କେହି ହାତୀରେ ବସିଲେ, ଆଉ କେହି ପଦେ ପଦେ ଚାଲିଗଲେ।
ସା ପୁରୀ ପରମାକୀର୍ଣା ରଥକୁଞ୍ଜରଵାଜିଭିଃ। ସମ୍ପତଦ୍ଭିର୍ଵିରୁରୁଚେ ଗରୁତ୍ମଦ୍ଭିରିଵାମ୍ବରମ୍
ସେଇ ସହର ରଥ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଏପଟେ ସେପଟେ ଦୌଡ଼ିବାରେ ଆକାଶରେ ଗରୁଡ଼ମାନେ ଭିଡ଼ିଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ତେ ଵାହନାନ୍ଯଵସ୍ଥାଯ ଯାନାନି ଵିଵିଧାନି ଚ। ସଭାଂ ପଦ୍ଭିଃ ପ୍ରଵିଵିଶୁଃ ସିଂହା ଗିରିଗୁହାମିଵ
ସେମାନେ ତାଙ୍କ ଯାନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଯାନବାହନ ଛାଡ଼ି, ସିଂହମାନେ ପାହାଡ଼ ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ପରି, ପଦେ ପଦେ ସଭାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ରାଜ୍ଞଃ ପାଦୌ ଗୃହୀତ୍ଵା ତୁ ରାଜ୍ଞା ତେ ପ୍ରତିପୂଜିତାଃ। ପୀଠେଷ୍ଵନ୍ଯେ ବୃସୀଷ୍ଵନ୍ଯେ ଭୂମୌ କେଚିଦୁପାଵିଶନ୍
ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କ ପାଦ ଛୁଇଁଲେ, ରାଜା ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ। କେହି ଆସନରେ, କେହି ବେଞ୍ଚରେ, ଆଉ କେହି ଭୂମିରେ ବସିଲେ।
ତେ ସମେତ୍ଯ ସଭାଯାଂ ଵୈ ରାକ୍ଷସା ରାଜଶାସନାତ୍। ଯଥାର୍ହମୁପତସ୍ଥୁସ୍ତେ ରାଵଣଂ ରାକ୍ଷସାଧିପମ୍
ସେଇ ରାକ୍ଷସମାନେ, ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସଭାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଅଧିପତି ରାବଣଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ମନ୍ତ୍ରିଣଶ୍ଚ ଯଥାମୁଖ୍ଯା ନିଶ୍ଚିତାର୍ଥେଷୁ ପଣ୍ଡିତାଃ। ଅମାତ୍ଯାଶ୍ଚ ଗୁଣୋପେତାଃ ସର୍ଵଜ୍ଞା ବୁଦ୍ଧିଦର୍ଶନାଃ
ମୁଖ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ, ନିଶ୍ଚିତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଥିବା, ଗୁଣବାନ୍ ଓ ସମସ୍ତ କଥା ଜାଣିଥିବା ଅମାତ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ସମୀଯୁସ୍ତତ୍ର ଶତଶଃ ଶୂରାଶ୍ଚ ବହଵସ୍ତଥା। ସଭାଯାଂ ହେମଵର୍ଣାଯାଂ ସର୍ଵାର୍ଥସ୍ଯ ସୁଖାଯ ଵୈ
ସେଠାରେ ଶତଶତ ବୀରମାନେ ମଧ୍ୟ ସୁନା ରଙ୍ଗର ସଭାରେ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ସୁବିଧା ପାଇଁ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିଲେ।
ତତୋ ମହାତ୍ମା ଵିପୁଲଂ ସୁଯୁଗ୍ଯଂ ରଥଂ ଵରଂ ହେମଵିଚିତ୍ରିତାଙ୍ଗମ୍। ଶୁଭଂ ସମାସ୍ଥାଯ ଯଯୌ ଯଶସ୍ଵୀ ଵିଭୀଷଣଃ ସଂସଦମଗ୍ରଜସ୍ଯ
ତାପରେ ମହାତ୍ମା, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ମହାନ୍ ବିଭୀଷଣ ସୁନା ରେ ଅଳଙ୍କୃତ, ଭଲ ଯୋଗାଯୋଗ ଥିବା ଏକ ବିଶାଳ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥରେ ବସି, ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ସଭାକୁ ଗଲେ।
ସ ପୂର୍ଵଜାଯାଵରଜଃ ଶଶଂସ ନାମାଥ ପଶ୍ଚାଚ୍ଚରଣୌ ଵଵନ୍ଦେ। ଶୁକଃ ପ୍ରହସ୍ତଶ୍ଚ ତଥୈଵ ତେଭ୍ଯୋ ଦଦୌ ଯଥାର୍ହଂ ପୃଥଗାସନାନି
ସେ, ପୂର୍ବଜା ଓ ଅବରଜା ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ, ନାମ ଘୋଷଣା କରି, ପରେ ସେମାନଙ୍କ ପାଦରେ ନମସ୍କାର କଲେ। ଶୁକ ଓ ପ୍ରହସ୍ତ ମଧ୍ୟ, ସେମାନଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଅଲଗା ଆସନ ଦେଲେ।
ସୁଵର୍ଣନାନାମଣିଭୂଷଣାନାଂ ସୁଵାସସାଂ ସଂସଦି ରାକ୍ଷସାନାମ୍। ତେଷାଂ ପରାର୍ଘ୍ଯାଗୁରୁଚନ୍ଦନାନାଂ ସ୍ରଜାଂ ଚ ଗନ୍ଧାଃ ପ୍ରଵଵୁଃ ସମନ୍ତାତ୍
ସୁନା ଓ ବିଭିନ୍ନ ମଣିର ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧିଥିବା, ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ସଭାରେ, ମୂଲ୍ୟବାନ ଅଗୁରୁ ଓ ଚନ୍ଦନର ଗନ୍ଧ, ଉତ୍ତମ ମାଳାର ସୁଗନ୍ଧ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଛଡ଼ାଯାଉଥିଲା।
ନ ଚୁକ୍ରୁଶୁର୍ନାନୃତମାହ କଶ୍ଚିତ୍ ସଭାସଦୋ ନାପି ଜଜଲ୍ପୁରୁଚ୍ଚୈଃ। ସଂସିଦ୍ଧାର୍ଥାଃ ସର୍ଵ ଏଵୋଗ୍ରଵୀର୍ଯା ଭର୍ତୁଃ ସର୍ଵେ ଦଦୃଶୁଶ୍ଚାନନଂ ତେ
ସଭାସଦମାନେ କେବେ ମିଥ୍ୟା କଥା କହିଲେ ନାହିଁ, କିମ୍ବା ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କଥା ହେଲେ ନାହିଁ। ସମସ୍ତେ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସଫଳ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କ ଭୃତ୍ୟଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଦେଖୁଥିଲେ।
ସ ରାଵଣଃ ଶସ୍ତ୍ରଭୃତାଂ ମନସ୍ଵିନାଂ ମହାବଲାନାଂ ସମିତୌ ମନସ୍ଵୀ। ତସ୍ଯାଂ ସଭାଯାଂ ପ୍ରଭଯା ଚକାଶେ ମଧ୍ଯେ ଵସୂନାମିଵ ଵଜ୍ରହସ୍ତଃ
ସେ ରାବଣ, ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୃଢ଼ ମନବଳ ଧାରଣ କରି, ସେଇ ସଭାରେ ତାଙ୍କର ତେଜରେ ଏମିତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲେ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ବଜ୍ରଧାରୀ ଭାବେ ବସୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚମକନ୍ତି।
thumb|ଦ୍ଵାଦଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଦ୍ଵାଦଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏବେ ଦ୍ୱାଦଶ ସର୍ଗ କଥା ଶୁଣ।
ସ ତାଂ ପରିଷଦଂ କୃତ୍ସ୍ନାଂ ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ସମିତିଂଜଯଃ। ପ୍ରଚୋଦଯାମାସ ତଦା ପ୍ରହସ୍ତଂ ଵାହିନୀପତିମ୍
ସେ ସମରରେ ବିଜୟୀ, ସମସ୍ତ ସଭାକୁ ଦୃଷ୍ଟି କରି, ତାପରେ ସେନାପତି ପ୍ରହସ୍ତଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ।
ସେନାପତେ ଯଥା ତେ ସ୍ଯୁଃ କୃତଵିଦ୍ଯାଶ୍ଚତୁର୍ଵିଧାଃ। ଯୋଧା ନଗରରକ୍ଷାଯାଂ ତଥା ଵ୍ଯାଦେଷ୍ଟୁମର୍ହସି
ସେନାପତି, ଯେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧର ଚାରିପ୍ରକାର କଳାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେମାନେ ନଗରର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଯେଉଁଠି ଉପଯୁକ୍ତ, ସେଠି ନିଯୁକ୍ତ କର।
ସ ପ୍ରହସ୍ତଃ ପ୍ରଣୀତାତ୍ମା ଚିକୀର୍ଷନ୍ ରାଜଶାସନମ୍। ଵିନିକ୍ଷିପଦ୍ ବଲଂ ସର୍ଵଂ ବହିରନ୍ତଶ୍ଚ ମନ୍ଦିରେ
ପ୍ରହସ୍ତ, ନିଜକୁ ସଂଯମରେ ରଖି ଓ ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ପୂରଣ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ରାଜମହଳର ଭିତରେ ଓ ବାହାରେ ଠିକ୍ ଭାବେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ।
ତତୋ ଵିନିକ୍ଷିପ୍ଯ ବଲଂ ସର୍ଵଂ ନଗରଗୁପ୍ତଯେ। ପ୍ରହସ୍ତଃ ପ୍ରମୁଖେ ରାଜ୍ଞୋ ନିଷସାଦ ଜଗାଦ ଚ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ନଗରର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି, ପ୍ରହସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ବସି କଥା କହିଲେ।
ଵିହିତଂ ବହିରନ୍ତଶ୍ଚ ବଲଂ ବଲଵତସ୍ତଵ। କୁରୁଷ୍ଵାଵିମନାଃ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଯଦଭିପ୍ରେତମସ୍ତି ତେ
ତୁମର ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ, ବାହାରେ ଓ ଭିତରେ ସେନା ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଇଛି; ଏବେ ମନରେ କିଛି ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ନ ରଖି, ତୁମେ ଯାହା ଚାହୁଁଛ, ଶୀଘ୍ର କର।
ପ୍ରହସ୍ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଜା ରାଜ୍ଯହିତୈଷିଣଃ। ସୁଖେପ୍ସୁଃ ସୁହୃଦାଂ ମଧ୍ଯେ ଵ୍ଯାଜହାର ସ ରାଵଣଃ
ପ୍ରହସ୍ତଙ୍କ ଉକ୍ତି ଶୁଣି, ରାଜ୍ୟର ମଙ୍ଗଳ ଓ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସୁଖ ଆଶା କରୁଥିବା ରାବଣ, ନିଜ ସହଯୋଗୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କଥା କହିଲେ।
ପ୍ରିଯାପ୍ରିଯେ ସୁଖେ ଦୁଃଖେ ଲାଭାଲାଭେ ହିତାହିତେ। ଧର୍ମକାମାର୍ଥକୃଚ୍ଛ୍ରେଷୁ ଯୂଯମର୍ହଥ ଵେଦିତୁମ୍
ପ୍ରିୟ-ଅପ୍ରିୟ, ସୁଖ-ଦୁଃଖ, ଲାଭ-ହାନି, ଉପକାର-ଅପକାର, ଧର୍ମ, କାମ, ଅର୍ଥର କଷ୍ଟରେ ତୁମେ ସବୁ ଜାଣିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।
ସର୍ଵକୃତ୍ଯାନି ଯୁଷ୍ମାଭିଃ ସମାରବ୍ଧାନି ସର୍ଵଦା। ମନ୍ତ୍ରକର୍ମନିଯୁକ୍ତାନି ନ ଜାତୁ ଵିଫଲାନି ମେ
ମୋର ସମସ୍ତ କାମ, ତୁମେ ସବୁବେଳେ ଉପଯୁକ୍ତ ଉପାୟ ଓ ମନ୍ତ୍ରଣା ସହ କରିଛ; କେବେ ମୋତେ ବିଫଳ କରନାହାଁ।
ସସୋମଗ୍ରହନକ୍ଷତ୍ରୈର୍ମରୁଦ୍ଭିରିଵ ଵାସଵଃ। ଭଵଦ୍ଭିରହମତ୍ଯର୍ଥଂ ଵୃତଃ ଶ୍ରିଯମଵାପ୍ନୁଯାମ୍
ମୁଁ ତୁମେମାନେ ଦ୍ୱାରା ଏମିତି ଘିରିଯାଇଛି, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ଚନ୍ଦ୍ର, ଗ୍ରହ, ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ବାୟୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥାନ୍ତି; ଏଭଳି ତୁମେ ଥିବାରୁ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଶ୍ରୀଲାଭ କରିପାରିବି।
ଅହଂ ତୁ ଖଲୁ ସର୍ଵାନ୍ ଵଃ ସମର୍ଥଯିତୁମୁଦ୍ଯତଃ। କୁମ୍ଭକର୍ଣସ୍ଯ ତୁ ସ୍ଵପ୍ନାନ୍ ନେମମର୍ଥମଚୋଦଯମ୍
ମୁଁ ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମର୍ଥନ କରିବା ପାଇଁ ଉଦ୍ୟତ ହୋଇଛି; କିନ୍ତୁ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ନିଦ୍ରା ବିଷୟରେ ମୁଁ ଏହି କଥା ଉତ୍ତେଜିତ କରିନଥିଲି।
ଅଯଂ ହି ସୁପ୍ତଃ ଷଣ୍ମାସାନ୍ କୁମ୍ଭକର୍ଣୋ ମହାବଲଃ। ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରଭୃତାଂ ମୁଖ୍ଯଃ ସ ଇଦାନୀଂ ସମୁତ୍ଥିତଃ
ଏହି କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଅତିଶୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଛଅ ମାସ ନିଦ୍ରାରେ ଥିଲେ; ସେ ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବେ ସେ ଜାଗିଛନ୍ତି।
ସା ମେ ନ ଶଯ୍ଯାମାରୋଢୁମିଚ୍ଛତ୍ଯଲସଗାମିନୀ। ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଚାନ୍ଯା ମେ ନ ସୀତାସଦୃଶୀ ତଥା
ସେ ଅଳସ ଚଳାଚଳ କରୁଥିବା ମହିଳା ମୋ ଶଯ୍ୟାରେ ଆସିବାକୁ ଚାହୁଁନାହାଁ; ଏବଂ ତିନି ଲୋକରେ ମୋ ପାଇଁ ସୀତା ସମାନ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନାରୀ ନାହିଁ।
ତନୁମଧ୍ଯା ପୃଥୁଶ୍ରୋଣୀ ଶରଦିନ୍ଦୁନିଭାନନା। ହେମବିମ୍ବନିଭା ସୌମ୍ଯା ମାଯେଵ ମଯନିର୍ମିତା
ସାନଳ ମଧ୍ୟ, ଚଉଡ଼ା କଟି, ଶରଦ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ସମାନ ମୁହଁ, ସୁନା ଭଳି ମୃଦୁ, ସେ ମନୋହରୀ ଏମିତି ଲାଗେ ଯେପରି ମାୟା ନିଜେ ତିଆରି କରିଥାନ୍ତି।
ସୁଲୋହିତତଲୌ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣୌ ଚରଣୌ ସୁପ୍ରତିଷ୍ଠିତୌ। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାମ୍ରନଖୌ ତସ୍ଯା ଦୀପ୍ଯତେ ମେ ଶରୀରଜଃ
ତାଙ୍କର ପାଦ ଦୁଇଟି ଅତି ସୁନ୍ଦର, ମୃଦୁ ଓ ଦୃଢ଼, ତଳ ଲାଲ ରଙ୍ଗର; ତାଙ୍କର ତାମ୍ର ନଖ ଦେଖି ମୋର ଦେହେ ଅଭିଲାଷା ଭଡ଼ିଉଠେ।