ତତ୍ ସର୍ଵଂ ତତ୍ତ୍ଵତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଧର୍ମେଣ ସ ମହାମତିଃ । ଅଭିରାମସ୍ଯ ରାମସ୍ଯ ତତ୍ ସର୍ଵଂ କର୍ତୁମୁଦ୍ଯତଃ ॥୧-୩-
ସେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଘଟଣାକୁ ତଥ୍ୟରେ ଦେଖି, ଆନନ୍ଦମୟ ରାମଙ୍କର ସମସ୍ତ କଥା ଲେଖିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ।
କାମାର୍ଥଗୁଣସଂଯୁକ୍ତଂ ଧର୍ମାର୍ଥଗୁଣଵିସ୍ତରମ୍ । ସମୁଦ୍ରମିଵ ରତ୍ନାଢ୍ଯଂ ସର୍ଵଶ୍ରୁତିମନୋହରମ୍ ॥୧-୩-
ଇଚ୍ଛା, ଧନ ଓ ଗୁଣର ମିଶ୍ରଣ, ଧର୍ମ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟର ଗୁଣର ବିସ୍ତାର, ରତ୍ନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମୁଦ୍ର ପରି, ସମସ୍ତ ଶୁଣିବାକୁ ମନୋହର।
ସ ଯଥା କଥିତଂ ପୂର୍ଵଂ ନାରଦେନ ମହାତ୍ମନା । ରଘୁଵଂଶସ୍ଯ ଚରିତଂ ଚକାର ଭଗଵାନ୍ ମୁନିଃ ॥୧-୩-
ପୂର୍ବରୁ ମହାତ୍ମା ନାରଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଥିବା ରଘୁବଂଶର କଥା, ଭଗବତ ମୁନି ଲେଖିଲେ।
ଜନ୍ମ ରାମସ୍ଯ ସୁମହଦ୍ଵୀର୍ଯଂ ସର୍ଵାନୁକୂଲତାମ୍ । ଲୋକସ୍ଯ ପ୍ରିଯତାଂ କ୍ଷାନ୍ତିଂ ସୌମ୍ଯତାଂ ସତ୍ଯଶୀଲତାମ୍ ॥୧-୩-
ରାମଙ୍କର ଜନ୍ମ, ତାଙ୍କର ବଡ଼ ପ୍ରତାପ, ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୟା, ଲୋକଙ୍କର ପ୍ରିୟତା, ଧୈର୍ୟ, ଶାନ୍ତି, ଓ ସତ୍ୟ ଚରିତ୍ର।
ନାନା ଚିତ୍ରାଃ କଥାଶ୍ଚାନ୍ଯା ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସହାଯନେ । ଜାନକ୍ଯାଶ୍ଚ ଵିଵାହଂ ଚ ଧନୁଷଶ୍ଚ ଵିଭେଦନମ୍ ॥୧-୩-
ବିଭିନ୍ନ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କଥା, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ, ଜାନକୀଙ୍କର ବିବାହ, ଧନୁଷ ଭଙ୍ଗ।
ରାମରାମଵିଵାଦଂ ଚ ଗୁଣାନ୍ ଦାଶରଥେସ୍ତଥା । ତଥାଭିଷେକଂ ରାମସ୍ଯ କୈକେଯ୍ଯା ଦୁଷ୍ଟଭାଵତାମ୍ ॥୧-୩-
ରାମ ଓ ପରଶୁରାମଙ୍କର ବିବାଦ, ଦଶରଥଙ୍କର ଗୁଣ, ରାମଙ୍କର ଅଭିଷେକ, କୈକେୟୀଙ୍କର ଦୁଷ୍ଟ ଭାବ।
ଵିଘାତଂ ଚାଭିଷେକସ୍ଯ ରାମସ୍ଯ ଚ ଵିଵାସନମ୍ । ରାଜ୍ଞଃ ଶୋକଂ ଵିଲାପଂ ଚ ପରଲୋକସ୍ଯ ଚାଶ୍ରଯମ୍ ॥୧-୩-
ରାମଙ୍କର ଅଭିଷେକର ବିଘ୍ନ, ତାଙ୍କର ବନବାସ, ରାଜାଙ୍କର ଦୁଃଖ ଓ ବିଳାପ, ତାଙ୍କର ପରଲୋକ ଗମନ।
ପ୍ରକୃତୀନାଂ ଵିଷାଦଂ ଚ ପ୍ରକୃତୀନାଂ ଵିସର୍ଜନମ୍ । ନିଷାଦାଧିପସଂଵାଦଂ ସୂତୋପାଵର୍ତନଂ ତଥା ॥୧-୩-
ପ୍ରଜାଙ୍କର ବିଷାଦ, ପ୍ରଜାଙ୍କର ବିଦାୟ, ନିଷାଦ ରାଜାଙ୍କ ସହିତ ସଂଭାଷଣ, ଚାରିଅଟିଅରଙ୍କର ପଛକୁ ଫେରିବା।
ଗଙ୍ଗାଯାଶ୍ଚାପି ସଂତାରଂ ଭରଦ୍ଵାଜସ୍ଯ ଦର୍ଶନମ୍ । ଭରଦ୍ଵାଜାଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାନାଚ୍ଚିତ୍ରକୂଟସ୍ଯ ଦର୍ଶନମ୍ ॥୧-୩-
ଗଙ୍ଗା ଉତ୍ତୀରଣ, ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ସହିତ ଦେଖା, ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କର ଅନୁମତି, ଚିତ୍ରକୂଟ ଦେଖିବା।
ଵାସ୍ତୁକର୍ମ ନିଵେଶଂ ଚ ଭରତାଗମନଂ ତଥା । ପ୍ରସାଦନଂ ଚ ରାମସ୍ଯ ପିତୁଶ୍ଚ ସଲିଲକ୍ରିଯାମ୍ ॥୧-୩-
ବାସ ନିର୍ମାଣ, ଭରତଙ୍କ ଆଗମନ, ରାମଙ୍କୁ ମନାଇବା, ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ଜଳ ଦେବା।
ପାଦୁକାଗ୍ର୍ଯାଭିଷେକଂ ଚ ନନ୍ଦିଗ୍ରାମନିଵାସନମ୍ । ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯଗମନଂ ଵିରାଧସ୍ଯ ଵଧଂ ତଥା ॥୧-୩-
ପାଦୁକାର ଅଭିଷେକ, ନନ୍ଦିଗ୍ରାମରେ ବାସ, ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟ ଯାତ୍ରା, ବିରାଧଙ୍କ ନିଧନ।
ଦର୍ଶନଂ ଶରଭଙ୍ଗସ୍ଯ ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣେନ ସମାଗମମ୍ ଅନସୂଯାସମାଖ୍ଯାଂ ଚ ଅଙ୍ଗରାଗସ୍ଯ ଚାର୍ପଣମ୍ ॥୧-୩-
ଶରଭଙ୍ଗଙ୍କ ସହିତ ଦେଖା, ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣଙ୍କ ସହିତ ମିଳନ, ଅନସୂୟାଙ୍କ କଥା, ଅଙ୍ଗରାଗ ଦେବା।
ଦର୍ଶନଂ ଚାପ୍ଯଗସ୍ତ୍ଯସ୍ଯ ଧନୁଷୋ ଗ୍ରହଣଂ ତଥା । ଶୂର୍ପଣଖ୍ଯାଶ୍ଚ ସଂଵାଦଂ ଵିରୂପକରଣଂ ତଥା ॥୧-୩-
ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ସହିତ ଦେଖା, ଧନୁଷ ଗ୍ରହଣ, ଶୂର୍ପଣଖାଙ୍କ ସହିତ ସଂଭାଷଣ, ତାଙ୍କର ବିକୃତି।
ଵଧଂ ଖରତ୍ରିଶିରସୋରୁତ୍ଥାନଂ ରାଵଣସ୍ଯ ଚ । ମାରୀଚସ୍ଯ ଵଧଂ ଚୈଵ ଵୈଦେହ୍ଯା ହରଣଂ ତଥା ॥୧-୩-
ଖର ଓ ତ୍ରିଶିରାସଙ୍କୁ ମାରିବା, ରାବଣଙ୍କର ଉତ୍ଥାନ, ମାରୀଚଙ୍କୁ ମାରିବା ଓ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ହରିବା ଘଟଣା।
ରାଘଵସ୍ଯ ଵିଲାପଂ ଚ ଗୃଧ୍ରରାଜନିବର୍ହଣମ୍ । କବନ୍ଧଦର୍ଶନଂ ଚୈଵ ପମ୍ପାଯାଶ୍ଚାପି ଦର୍ଶନମ୍ ॥୧-୩-
ରାଘବଙ୍କର ବିଲାପ, ଗୃଧ୍ରରାଜଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ, କବନ୍ଧ ସହ ମିଳିବା ଓ ପମ୍ପା ଝିଲିକୁ ଦେଖିବା।
ଶବରୀଦର୍ଶନଂ ଚୈଵ ଫଲମୂଲାଶନଂ ତଥା । ପ୍ରଲାପଂ ଚୈଵ ପମ୍ପାଯାଂ ହନୂମଦ୍ଦର୍ଶନଂ ତଥା ॥୧-୩-
ଶବରୀ ସହ ମିଳିବା, ଫଳ ଓ ମୂଳ ଖାଇବା, ପମ୍ପାରେ ବିଲାପ ଓ ହନୁମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବା।
ଋଷ୍ଯମୂକସ୍ଯ ଗମନଂ ସୁଗ୍ରୀଵେଣ ସମାଗମମ୍ । ପ୍ରତ୍ଯଯୋତ୍ପାଦନଂ ସଖ୍ଯଂ ଵାଲିସୁଗ୍ରୀଵଵିଗ୍ରହମ୍ ॥୧-୩-
ଋଷ୍ୟମୂକ ପାହାଡ଼କୁ ଯିବା, ସୁଗ୍ରୀବ ସହ ମିଳିବା, ବିଶ୍ୱାସ ଓ ମିତ୍ରତା ହୁଏବା, ବାଲି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କର ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ।
ଵାଲିପ୍ରମଥନଂ ଚୈଵ ସୁଗ୍ରୀଵପ୍ରତିପାଦନମ୍ ତାରାଵିଲାପଂ ସମଯଂ ଵର୍ଷରାତ୍ରନିଵାସନମ୍ ॥୧-୩-
ବାଲିଙ୍କୁ ପରାଜିତ କରିବା, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ପୁନଃ ସ୍ଥାପନ କରିବା, ତାରାଙ୍କର ବିଲାପ, ସମ୍ମତି ଓ ବର୍ଷା ଋତୁରେ ରହିବା।
କୋପଂ ରାଘଵସିଂହସ୍ଯ ବଲାନାମୁପସଂଗ୍ରହମ୍ ଦିଶଃ ପ୍ରସ୍ଥାପନଂ ଚୈଵ ପୃଥିଵ୍ଯାଶ୍ଚ ନିଵେଦନମ୍ ॥୧-୩-
ସିଂହ ସଦୃଶ ରାଘବଙ୍କର କ୍ରୋଧ, ସେନାଗୁଡିକୁ ଏକତ୍ର କରିବା, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପଠାଇବା ଓ ପୃଥିବୀକୁ ସୂଚନା ଦେବା।
ଅଙ୍ଗୁଲୀଯକଦାନଂ ଚ ଋକ୍ଷସ୍ଯ ବିଲଦର୍ଶନମ୍ ପ୍ରାଯୋପଵେଶନଂ ଚୈଵ ସଂପାତେଶ୍ଚାପି ଦର୍ଶନମ୍ ॥୧-୩-
ଅଂଗୁଠି ଦେଇବା, ଭଲୁଆର ଗୁହାକୁ ଦେଖିବା, ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉପବାସ କରିବା ଓ ସମ୍ପାତିଙ୍କୁ ଦେଖିବା।
ପର୍ଵତାରୋହଣଂ ଚୈଵ ସାଗରସ୍ଯାପି ଲଙ୍ଘନମ୍ ସମୁଦ୍ରଵଚନାଚ୍ଚୈଵ ମୈନାକସ୍ଯ ଚ ଦର୍ଶନମ୍ ॥୧-୩-
ପାହାଡ଼ ଚଢ଼ିବା, ସାଗର ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରିବା, ସାଗରର କଥା ଶୁଣିବା ଓ ମୈନାକ ପାହାଡ଼କୁ ଦେଖିବା।
ରାକ୍ଷସୀତର୍ଜନଂ ଚୈଵ ଚ୍ଛାଯାଗ୍ରାହସ୍ଯ ଦର୍ଶନମ୍ ସିଂହିକାଯାଶ୍ଚ ନିଧନଂ ଲଙ୍କାମଲଯଦର୍ଶନମ୍ ॥୧-୩-
ରାକ୍ଷସୀଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇବା, ଛାୟା ଧରିବା ଦେଖିବା, ସିଂହିକାଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିବା ଓ ଲଙ୍କା ଓ ମଲୟ ପାହାଡ଼କୁ ଦେଖିବା।
ରାତ୍ରୌ ଲଙ୍କାପ୍ରଵେଶଂ ଚ ଏକସ୍ଯାପି ଵିଚିନ୍ତନମ୍ ଆପାନଭୂମିଗମନମଵରୋଧସ୍ଯ ଦର୍ଶନମ୍ ॥୧-୩-
ରାତିରେ ଲଙ୍କାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା, ଏକା ଭାବନା କରିବା, ପାନ ଭୂମିକୁ ଯିବା ଓ ରକ୍ଷିତ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଦେଖିବା।
ଦର୍ଶନଂ ରାଵଣସ୍ଯାପି ପୁଷ୍ପକସ୍ଯ ଚ ଦର୍ଶନମ୍ ଅଶୋକଵନିକାଯାନଂ ସୀତାଯାଶ୍ଚାପି ଦର୍ଶନମ୍ ॥୧-୩-
ରାବଣଙ୍କୁ ଦେଖିବା, ପୁଷ୍ପକ ରଥକୁ ଦେଖିବା, ଅଶୋକ ଉଦ୍ୟାନକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଓ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା।
ଅଭିଜ୍ଞାନପ୍ରଦାନଂ ଚ ସୀତାଯାଶ୍ଚାପି ଭାଷଣମ୍ ରାକ୍ଷସୀତର୍ଜନଂ ଚୈଵ ତ୍ରିଜଟାସ୍ଵପ୍ନଦର୍ଶନମ୍ ॥୧-୩-
ପରିଚୟ ଚିହ୍ନ ଦେଇବା, ସୀତାଙ୍କ ସହ କଥା ହେବା, ରାକ୍ଷସୀଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇବା ଓ ତ୍ରିଜଟାଙ୍କର ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖିବା।
ମଣିପ୍ରଦାନଂ ସୀତାଯା ଵୃକ୍ଷଭଙ୍ଗଂ ତଥୈଵ ଚ ରାକ୍ଷସୀଵିଦ୍ରଵଂ ଚୈଵ କିଂକରାଣାଂ ନିବର୍ହଣମ୍ ॥୧-୩-
ସୀତାଙ୍କୁ ମଣି ଦେଇବା, ଗଛ ଭଙ୍ଗ କରିବା, ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଭାଗିବା ଓ କିଙ୍କରମାନଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିବା।
ଗ୍ରହଣଂ ଵାଯୁସୂନୋଶ୍ଚ ଲଙ୍କାଦାହାଭିଗର୍ଜନମ୍ ପ୍ରତିପ୍ଲଵନମେଵାଥ ମଧୂନାଂ ହରଣଂ ତଥା ॥୧-୩-
ବାୟୁପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଧରିବା, ଲଙ୍କାକୁ ଆଗ୍ନି ଲଗାଇ ଦେଇ ଗର୍ଜନ କରିବା, ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ ଯାତ୍ରା ଓ ମଧ ନେଇବା।
ରାଘଵାଶ୍ଵାସନଂ ଚୈଵ ମଣିନିର୍ଯାତନଂ ତଥା ସଂଗମଂ ଚ ସମୁଦ୍ରେଣ ନଲସେତୋଶ୍ଚ ବନ୍ଧନମ୍ ॥୧-୩-
ରାଘବଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେବା, ମଣି ହସ୍ତାନ୍ତର କରିବା, ସାଗର ସହ ମିଳିବା ଓ ନଳ ସେତୁ ତିଆରି କରିବା।
ପ୍ରତାରଂ ଚ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ରାତ୍ରୌ ଲଙ୍କାଵରୋଧନମ୍ ଵିଭୀଷଣେନ ସଂସର୍ଗଂ ଵଧୋପାଯନିଵେଦନମ୍ ॥୧-୩-
ସାଗର ଅତିକ୍ରମ କରିବା, ରାତିରେ ଲଙ୍କାକୁ ଘେରିବା, ବିଭୀଷଣ ସହ ମିଳିବା ଓ ବଧ ପାଇଁ ଉପାୟ ଦେବା।
କୁମ୍ଭକର୍ଣସ୍ଯ ନିଧନଂ ମେଘନାଦନିବର୍ହଣମ୍ ରାଵଣସ୍ଯ ଵିନାଶଂ ଚ ସୀତାଵାପ୍ତିମରେଃ ପୁରେ ॥୧-୩-
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିବା, ମେଘନାଦଙ୍କୁ ପରାଜିତ କରିବା, ରାବଣଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିବା ଓ ସମୁଦ୍ର ସହରେ ସୀତାଙ୍କୁ ପୁନଃ ପାଇବା।