ଇତି ସ୍ଵମନ୍ତ୍ରିଣାଂ ମଧ୍ଯେ ଭ୍ରାତା ଭ୍ରାତରମୂଚିଵାନ୍। ରାଵଣଂ ରକ୍ଷସାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ପଥ୍ଯମେତଦ୍ ଵିଭୀଷଣଃ
ଏଭଳି ଭାବରେ ନିଜ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ବିଭୀଷଣ ତାଙ୍କର ଭାଇ ରାବଣଙ୍କୁ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଉପକାରୀ ଓ ଉଚିତ କଥା କହିଲେ।
ହିତଂ ମହାର୍ଥଂ ମୃଦୁ ହେତୁସଂହିତଂ ଵ୍ଯତୀତକାଲାଯତିସମ୍ପ୍ରତିକ୍ଷମମ୍। ନିଶମ୍ଯ ତଦ୍ଵାକ୍ଯମୁପସ୍ଥିତଜ୍ଵରଃ ପ୍ରସଙ୍ଗଵାନୁତ୍ତରମେତଦବ୍ରଵୀତ୍
ଏହି ମୃଦୁ, ଉପକାରୀ, ଯଥାସମୟରେ ଓ ଯୁକ୍ତିସହିତ କଥା ଶୁଣି, ଜ୍ୱରରେ ପୀଡିତ ଓ ଆଗ୍ରହରେ ଭରିଥିବା ରାବଣ ଏହି ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଭଯଂ ନ ପଶ୍ଯାମି କୁତଶ୍ଚିଦପ୍ଯହଂ ନ ରାଘଵଃ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯତି ଜାତୁ ମୈଥିଲୀମ୍। ସୁରୈଃ ସହେନ୍ଦ୍ରୈରପି ସଂଗରେ କଥଂ ମମାଗ୍ରତଃ ସ୍ଥାସ୍ଯତି ଲକ୍ଷ୍ମଣାଗ୍ରଜଃ
ମୁଁ କୌଣସି ଦିଗରୁ ଭୟ ଦେଖୁନାହିଁ। ରାଘବ କେବେ ମଧ୍ୟ ମୈଥିଲୀକୁ ପାଇପାରିବେ ନାହିଁ। ଦେବତାମାନେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଭାଇ ମୋ ସାମ୍ନାରେ କିପରି ଦଢ଼ି ରହିପାରିବେ?
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସୁରସୈନ୍ଯନାଶନୋ ମହାବଲଃ ସଂଯତି ଚଣ୍ଡଵିକ୍ରମଃ। ଦଶାନନୋ ଭ୍ରାତରମାପ୍ତଵାଦିନଂ ଵିସର୍ଜଯାମାସ ତଦା ଵିଭୀଷଣମ୍
ଏଭଳି କହି, ଦଶମୁଖୀ, ଦେବତାମାନେଙ୍କ ସେନାକୁ ନଶ୍ଟ କରିବାରେ ସକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଙ୍କର, ସତ୍ୟ କଥା କହିଥିବା ଭାଇ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ସେ ସେଇଥିରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
thumb|ଏକାଦଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଏକାଦଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଏକାଦଶ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ସ ବଭୂଵ କୃଶୋ ରାଜା ମୈଥିଲୀକାମମୋହିତଃ। ଅସନ୍ମାନାଚ୍ଚ ସୁହୃଦାଂ ପାପଃ ପାପେନ କର୍ମଣା
ମୈଥିଲୀଙ୍କ ପ୍ରେମରେ ମୋହିତ ହୋଇ, ରାଜା ଦୁର୍ବଳ ହେଲେ। ସହଯୋଗୀମାନେ ଅପମାନ କଲେ, ଓ ସେ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରି ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହେଲେ।
ଅତୀଵ କାମସମ୍ପନ୍ନୋ ଵୈଦେହୀମନୁଚିନ୍ତଯନ୍। ଅତୀତସମଯେ କାଲେ ତସ୍ମିନ୍ ଵୈ ଯୁଧି ରାଵଣଃ। ଅମାତ୍ଯୈଶ୍ଚ ସୁହୃଦ୍ଭିଶ୍ଚ ପ୍ରାପ୍ତକାଲମମନ୍ଯତ
ଅତ୍ୟଧିକ କାମନାରେ ଭରିଯାଇ, ସଦା ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା, ସେଠି ଅସମୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ହେଉଥିବାବେଳେ, ରାବଣ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ବନ୍ଧୁମାନେ ସହିତ ଏହି ଅବସରକୁ ଉପଯୁକ୍ତ ଭାବିଲେ।
ସ ହେମଜାଲଵିତତଂ ମଣିଵିଦ୍ରୁମଭୂଷିତମ୍। ଉପଗମ୍ଯ ଵିନୀତାଶ୍ଵମାରୁରୋହ ମହାରଥମ୍
ସେ ସୁନାର ଜାଲି ଓ ମଣି, ପାଗା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ରଥ ପାଖକୁ ଗଲେ, ଶିକ୍ଷିତ ଘୋଡ଼ା ସହିତ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରଥରେ ଚଢ଼ିଲେ।
ତମାସ୍ଥାଯ ରଥଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ମହାମେଘସମସ୍ଵନମ୍। ପ୍ରଯଯୌ ରକ୍ଷସାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଦଶଗ୍ରୀଵଃ ସଭାଂ ପ୍ରତି
ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ଯାହା ବଡ଼ ମେଘର ଗର୍ଜନ ଭଳି ଧ୍ୱନି କରୁଥିଲା, ଦଶମୁଖୀ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସଭାକୁ ଯାଇଲେ।
ଅସିଚର୍ମଧରା ଯୋଧାଃ ସର୍ଵାଯୁଧଧରାସ୍ତତଃ। ରାକ୍ଷସା ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ପୁରସ୍ତାତ୍ ସମ୍ପ୍ରତସ୍ଥିରେ
ତଳୱାର ଓ ଢାଲ ଧାରଣ କରିଥିବା ଯୋଧାମାନେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ନାନାଵିକୃତଵେଷାଶ୍ଚ ନାନାଭୂଷଣଭୂଷିତାଃ। ପାର୍ଶ୍ଵତଃ ପୃଷ୍ଠତଶ୍ଚୈନଂ ପରିଵାର୍ଯ ଯଯୁସ୍ତଦା
ବିଭିନ୍ନ ଅଜଣା ପୋଶାକ ଓ ନାନା ଗହନା ପିନ୍ଧିଥିବା ସେମାନେ, ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଓ ପଛରେ ଘେରି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
ରଥୈଶ୍ଚାତିରଥାଃ ଶୀଘ୍ରଂ ମତ୍ତୈଶ୍ଚ ଵରଵାରଣୈଃ। ଅନୂତ୍ପେତୁର୍ଦଶଗ୍ରୀଵମାକ୍ରୀଡଦ୍ଭିଶ୍ଚ ଵାଜିଭିଃ
ଅତିଶକ୍ତିଶାଳୀ ରଥୀମାନେ ତାଙ୍କ ରଥରେ ତ୍ୱରିତ ଆସିଲେ, ମଦମତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହାତୀ ଓ ଚଞ୍ଚଳ ଘୋଡ଼ା ସହିତ ଦଶମୁଖୀଙ୍କ ପଛରେ ଚଲିଲେ।
ଗଦାପରିଘହସ୍ତାଶ୍ଚ ଶକ୍ତିତୋମରପାଣଯଃ। ପରଶ୍ଵଧଧରାଶ୍ଚାନ୍ଯେ ତଥାନ୍ଯେ ଶୂଲପାଣଯଃ। ତତସ୍ତୂର୍ଯସହସ୍ରାଣଂ ସଂଜଜ୍ଞେ ନିଃସ୍ଵନୋ ମହାନ୍
କିଛି ଲୋକ ଗଦା ଓ ଲୋହା ଦଣ୍ଡ ଧରିଥିଲେ, କିଛି ତୀର ଓ ଭାଲା ଧରିଥିଲେ, ଅନ୍ୟେମାନେ କୁଟାରି ଓ ଶୂଳ ଧରିଥିଲେ। ଏପରେ ହଜାର ତୁରୀ ବାଦ୍ୟର ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଉଠିଲା।
ତୁମୁଲଃ ଶଙ୍ଖଶବ୍ଦଶ୍ଚ ସଭାଂ ଗଚ୍ଛତି ରାଵଣେ। ସ ନେମିଘୋଷେଣ ମହାନ୍ ସହସାଭିନିନାଦଯନ୍
ରାବଣ ସଭାକୁ ଯିବାବେଳେ ଶଂଖର ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି ହେଲା, ଏହି ଶବ୍ଦ ଢୋଳର ଗର୍ଜନ ସହିତ ଆକାଶ ଗଞ୍ଜାଇଲା।
ରାଜମାର୍ଗଂ ଶ୍ରିଯା ଜୁଷ୍ଟଂ ପ୍ରତିପେଦେ ମହାରଥଃ। ଵିମଲଂ ଚାତପତ୍ରଂ ଚ ପ୍ରଗୃହୀତମଶୋଭତ
ମହାରଥୀ ଶୋଭାମୟ ରାଜପଥରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ତାଙ୍କ ଉପରେ ଧରାଯାଇଥିବା ଧଳା ଛତା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଲାଗୁଥିଲା।
ଚାମରଵ୍ଯଜନେ ତସ୍ଯ ରେଜତୁଃ ସଵ୍ଯଦକ୍ଷିଣେ। ତେ କୃତାଞ୍ଜଲଯଃ ସର୍ଵେ ରଥସ୍ଥଂ ପୃଥିଵୀସ୍ଥିତାଃ
ତାଙ୍କ ବାମ ଓ ଡାହାଣପଟେ ଚାମର ଉଡ଼ୁଥିଲା; ଭୂମିରେ ଦଢ଼ିଥିବା ସମସ୍ତେ ହାତ ଜୋଡ଼ି ରଥରେ ଦଢ଼ିଥିବା ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ।
ରାକ୍ଷସା ରାକ୍ଷସଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଶିରୋଭିସ୍ତଂ ଵଵନ୍ଦିରେ। ରାକ୍ଷସୈଃ ସ୍ତୂଯମାନଃ ସଞ୍ଜଯାଶୀର୍ଭିରରିଂଦମଃ
ରାକ୍ଷସମାନେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ମଣ୍ଡିଆ ନମସ୍କାର କଲେ। ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରିଲେ, ଗାନ୍ଧର୍ବମାନେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଜୟ କରିଥିବା ସେ ମହାବୀର ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଆସସାଦ ମହାତେଜାଃ ସଭାଂ ଵିରଚିତାଂ ତଦା। ସୁଵର୍ଣରଜତାସ୍ତୀର୍ଣାଂ ଵିଶୁଦ୍ଧସ୍ଫଟିକାନ୍ତରାମ୍
ସେ ମହାତେଜସ୍ବୀ ଏବେ ସୁନ୍ଦର ଭାବରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା, ସୁନା ଓ ଚାନ୍ଦିରେ ଛାତିଥିବା, ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ଫଟିକରେ ଅଳଙ୍କୃତ ଏକ ଭବନରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଵିରାଜମାନୋ ଵପୁଷା ରୁକ୍ମପଟ୍ଟୋତ୍ତରଚ୍ଛଦାମ୍। ତାଂ ପିଶାଚଶତୈଃ ଷଡ୍ଭିରଭିଗୁପ୍ତାଂ ସଦାପ୍ରଭାମ୍
ସୁନା ପାଟିରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ସେ ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ସେହି ସଭା ଶତଶତ ପିଶାଚମାନେ ସଦା ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ସେଠା ସଦା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲା।
ପ୍ରଵିଵେଶ ମହାତେଜାଃ ସୁକୃତାଂ ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣା। ତସ୍ଯାଂ ତୁ ଵୈଦୂର୍ଯମଯଂ ପ୍ରିଯକାଜିନସଂଵୃତମ୍
ସେ ମହାତେଜସ୍ବୀ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ଏହି ଭବନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠାରେ ବୈଦୂର୍ୟ ମଣିର ଏକ ଆସନ ଥିଲା, ଯାହା ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ କଳା କୃଷ୍ଣମୃଗଚର୍ମରେ ଢାକାଯାଇଥିଲା।
ମହତ୍ସୋପାଶ୍ରଯଂ ଭେଜେ ରାଵଣଃ ପରମାସନମ୍। ତତଃ ଶଶାସେଶ୍ଵରଵଦ୍ଦୂତାଁଲ୍ଲଘୁପରାକ୍ରମାନ୍
ରାବଣ ଏହି ମହାନ ଚରଣପୀଠ ଥିବା ପରମ ଆସନରେ ବସିଲେ। ତାପରେ ସେ ଏକ ରାଜାଙ୍କ ଭଳି ତାଙ୍କ ଦ୍ୱତୀୟ ଓ ଶୂର ଦୂତମାନଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ।
ସମାନଯତ ମେ କ୍ଷିପ୍ରମିହୈତାନ୍ ରାକ୍ଷସାନିତି। କୃତ୍ଯମସ୍ତି ମହଜ୍ଜାନେ କର୍ତଵ୍ଯମିତି ଶତ୍ରୁଭିଃ
ସେ କହିଲେ, "ତୁରନ୍ତ ଏହି ରାକ୍ଷସମାନେ ମୋ ପାଖକୁ ଆଣ। ମୁଁ ଜାଣେ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରେ ଏକ ବଡ଼ କାମ କରିବାକୁ ଅଛି।"
ରାକ୍ଷସାସ୍ତଦ୍ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଲଙ୍କାଯାଂ ପରିଚକ୍ରମୁଃ। ଅନୁଗେହମଵସ୍ଥାଯ ଵିହାରଶଯନେଷୁ ଚ। ଉଦ୍ଯାନେଷୁ ଚ ରକ୍ଷାଂସି ଚୋଦଯନ୍ତୋ ହ୍ଯଭୀତଵତ୍
ସେଇ ଆଦେଶ ଶୁଣି ରାକ୍ଷସମାନେ ଲଙ୍କା ଶହରରେ ଘରେଘରେ, ବିହାର ଓ ଶୟନକକ୍ଷରେ, ଉଦ୍ୟାନରେ ଯାଇ ଭୟ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ଡାକିଲେ।
ତେ ରଥାନ୍ତଚରା ଏକେ ଦୃପ୍ତାନେକେ ଦୃଢାନ୍ ହଯାନ୍। ନାଗାନେକେଽଧିରୁରୁହୁର୍ଜଗ୍ମୁଶ୍ଚୈକେ ପଦାତଯଃ
କେହି ରଥରେ ଚଢ଼ିଲେ, କେହି ଗର୍ବିତ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଘୋଡ଼ାରେ ଚଢ଼ିଲେ, କେହି ହାତୀରେ ବସିଲେ, ଆଉ କେହି ପଦେ ପଦେ ଚାଲିଗଲେ।
ସା ପୁରୀ ପରମାକୀର୍ଣା ରଥକୁଞ୍ଜରଵାଜିଭିଃ। ସମ୍ପତଦ୍ଭିର୍ଵିରୁରୁଚେ ଗରୁତ୍ମଦ୍ଭିରିଵାମ୍ବରମ୍
ସେଇ ସହର ରଥ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଏପଟେ ସେପଟେ ଦୌଡ଼ିବାରେ ଆକାଶରେ ଗରୁଡ଼ମାନେ ଭିଡ଼ିଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ତେ ଵାହନାନ୍ଯଵସ୍ଥାଯ ଯାନାନି ଵିଵିଧାନି ଚ। ସଭାଂ ପଦ୍ଭିଃ ପ୍ରଵିଵିଶୁଃ ସିଂହା ଗିରିଗୁହାମିଵ
ସେମାନେ ତାଙ୍କ ଯାନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଯାନବାହନ ଛାଡ଼ି, ସିଂହମାନେ ପାହାଡ଼ ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ପରି, ପଦେ ପଦେ ସଭାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ରାଜ୍ଞଃ ପାଦୌ ଗୃହୀତ୍ଵା ତୁ ରାଜ୍ଞା ତେ ପ୍ରତିପୂଜିତାଃ। ପୀଠେଷ୍ଵନ୍ଯେ ବୃସୀଷ୍ଵନ୍ଯେ ଭୂମୌ କେଚିଦୁପାଵିଶନ୍
ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କ ପାଦ ଛୁଇଁଲେ, ରାଜା ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ। କେହି ଆସନରେ, କେହି ବେଞ୍ଚରେ, ଆଉ କେହି ଭୂମିରେ ବସିଲେ।
ତେ ସମେତ୍ଯ ସଭାଯାଂ ଵୈ ରାକ୍ଷସା ରାଜଶାସନାତ୍। ଯଥାର୍ହମୁପତସ୍ଥୁସ୍ତେ ରାଵଣଂ ରାକ୍ଷସାଧିପମ୍
ସେଇ ରାକ୍ଷସମାନେ, ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସଭାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଅଧିପତି ରାବଣଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ମନ୍ତ୍ରିଣଶ୍ଚ ଯଥାମୁଖ୍ଯା ନିଶ୍ଚିତାର୍ଥେଷୁ ପଣ୍ଡିତାଃ। ଅମାତ୍ଯାଶ୍ଚ ଗୁଣୋପେତାଃ ସର୍ଵଜ୍ଞା ବୁଦ୍ଧିଦର୍ଶନାଃ
ମୁଖ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ, ନିଶ୍ଚିତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଥିବା, ଗୁଣବାନ୍ ଓ ସମସ୍ତ କଥା ଜାଣିଥିବା ଅମାତ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ସମୀଯୁସ୍ତତ୍ର ଶତଶଃ ଶୂରାଶ୍ଚ ବହଵସ୍ତଥା। ସଭାଯାଂ ହେମଵର୍ଣାଯାଂ ସର୍ଵାର୍ଥସ୍ଯ ସୁଖାଯ ଵୈ
ସେଠାରେ ଶତଶତ ବୀରମାନେ ମଧ୍ୟ ସୁନା ରଙ୍ଗର ସଭାରେ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ସୁବିଧା ପାଇଁ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିଲେ।