ଵିନଶ୍ଯେଦ୍ଧି ପୁରୀ ଲଙ୍କା ଶୂରାଃ ସର୍ଵେ ଚ ରାକ୍ଷସାଃ। ରାମସ୍ଯ ଦଯିତା ପତ୍ନୀ ନ ସ୍ଵଯଂ ଯଦି ଦୀଯତେ
ଯଦି ଆମେ ରାମଙ୍କର ପ୍ରିୟ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଫେରାଇଦେବା ନାହିଁ, ତେବେ ଲଙ୍କା ସହର ଓ ସମସ୍ତ ଶୂର ରାକ୍ଷସ ନିଶ୍ଚୟ ନଷ୍ଟ ହେଇଯିବେ।
ପ୍ରସାଦଯେ ତ୍ଵାଂ ବନ୍ଧୁତ୍ଵାତ୍ କୁରୁଷ୍ଵ ଵଚନଂ ମମ। ହିତଂ ତଥ୍ଯଂ ତ୍ଵହଂ ବ୍ରୂମି ଦୀଯତାମସ୍ଯ ମୈଥିଲୀ
ସାପ୍ତାପ୍ତିକ ଭାବରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛି—ମୋ ଦେଖାଯାଇଥିବା କଥାକୁ ମାନ; ମୁଁ ଯାହା କହୁଛି, ତାହା ଭଲ ଓ ସତ୍ୟ; ମୈଥିଲୀକୁ ତାଙ୍କୁ ଦେଇଦିଅ।
ପୁରା ଶରତ୍ସୂର୍ଯମରୀଚିସଂନିଭାନ୍ ନଵାଗ୍ରପୁଙ୍ଖାନ୍ ସୁଦୃଢାନ୍ ନୃପାତ୍ମଜଃ। ସୃଜତ୍ଯମୋଘାନ୍ ଵିଶିଖାନ୍ ଵଧାଯ ତେ ପ୍ରଦୀଯତାଂ ଦାଶରଥାଯ ମୈଥିଲୀ
ଏହି ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କର ତୀର ଶରଦ୍ ରବିର କିରଣ ପରି, ନୂତନ ତୀର ଓ ଦୃଢ଼, ଯେଉଁଠି ତୀର ଅବିଫଳ ଏବଂ ତୁମ ନାଶ ପାଇଁ ଛାଡ଼ିଦେବା ପୂର୍ବରୁ, ମୈଥିଲୀକୁ ଦାଶରଥଙ୍କୁ ଦେଇଦିଅ।
ତ୍ଯଜାଶୁ କୋପଂ ସୁଖଧର୍ମନାଶନଂ ଭଜସ୍ଵ ଧର୍ମଂ ରତିକୀର୍ତିଵର୍ଧନମ୍। ପ୍ରସୀଦ ଜୀଵେମ ସପୁତ୍ରବାନ୍ଧଵାଃ ପ୍ରଦୀଯତାଂ ଦାଶରଥାଯ ମୈଥିଲୀ
ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୋଷ ଛାଡ଼ିଦିଅ, ଯାହା ସୁଖ ଓ ଧର୍ମକୁ ନଷ୍ଟ କରେ; ଧର୍ମକୁ ଅନୁସରଣ କର, ଯାହା ଆନନ୍ଦ ଓ କୀର୍ତିକୁ ବଢ଼ାଏ। ଦୟା କର—ଆମେ ପୁଅ ଓ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସହିତ ଜୀବନ ଯାପନ କରିପାରିବା। ମୈଥିଲୀକୁ ଦାଶରଥଙ୍କୁ ଦେଇଦିଅ।
ଵିଭୀଷଣଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଵଣୋ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ। ଵିସର୍ଜଯିତ୍ଵା ତାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ପ୍ରଵିଵେଶ ସ୍ଵକଂ ଗୃହମ୍
ବିଭୀଷଣଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ରାକ୍ଷସ ରାଜା ରାବଣ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବିଦାୟ କରି ନିଜ ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
thumb|ଦଶମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଦଶମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଦଶମ ସର୍ଗ ଶୁଣିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।
ତତଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଷସି ପ୍ରାପ୍ତେ ପ୍ରାପ୍ତଧର୍ମାର୍ଥନିଶ୍ଚଯଃ। ରାକ୍ଷସାଧିପତେର୍ଵେଶ୍ମ ଭୀମକର୍ମା ଵିଭୀଷଣଃ
ପ୍ରଭାତ ହେବା ସମୟରେ, ଧର୍ମ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ନିଶ୍ଚିତ ବିଭୀଷଣ, ରାକ୍ଷସ ମହାରାଜଙ୍କର ଦୁଇଁକୁ ଆଗକୁ ଗଲେ।
ଶୈଲାଗ୍ରଚଯସଂକାଶଂ ଶୈଲଶୃଙ୍ଗମିଵୋନ୍ନତମ୍। ସୁଵିଭକ୍ତମହାକକ୍ଷଂ ମହାଜନପରିଗ୍ରହମ୍
ସେ ଦୁଇଁ ଉଚ୍ଚ ପାହାଡ଼ ଶିଖର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ବଡ଼ ଏବଂ ଭଲଭାବେ ବିଭକ୍ତ ଦଳାନ ଥିଲା, ଏବଂ ଅନେକ ଲୋକ ଭିତରେ ଥିଲେ।
ମତିମଦ୍ଭିର୍ମହାମାତ୍ରୈରନୁରକ୍ତୈରଧିଷ୍ଠିତମ୍। ରାକ୍ଷସୈରାପ୍ତପର୍ଯାପ୍ତୈଃ ସର୍ଵତଃ ପରିରକ୍ଷିତମ୍
ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ଭକ୍ତିଶୀଳ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଏଠାରେ ବସିଥିଲେ, ଚାରିପାଖରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ଓ ପ୍ରଚୁର ରାକ୍ଷସମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ମତ୍ତମାତଙ୍ଗନିଃଶ୍ଵାସୈର୍ଵ୍ଯାକୁଲୀକୃତମାରୁତମ୍। ଶଙ୍ଖଘୋଷମହାଘୋଷଂ ତୂର୍ଯସମ୍ବାଧନାଦିତମ୍
ମଦିରାପାନ କରିଥିବା ହାତୀମାନଙ୍କର ଶ୍ୱାସ ହେଉଥିବାରୁ ବାୟୁ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଶଂଖର ଉଚ୍ଚ ଧ୍ୱନି ଓ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ରର ଶବ୍ଦରେ ଆକାଶ ଭରିଯାଇଥିଲା।
ପ୍ରମଦାଜନସମ୍ବାଧଂ ପ୍ରଜଲ୍ପିତମହାପଥମ୍। ତପ୍ତକାଞ୍ଚନନିର୍ଯୂହଂ ଭୂଷଣୋତ୍ତମଭୂଷିତମ୍
ସେହି ସହର ନାରୀମାନେ ଭରିଥିଲେ, ବଡ଼ ବଡ଼ ରସ୍ତାରେ ଲୋକମାନେ ଆଲୋଚନା କରୁଥିଲେ, ସୁନାର ଦ୍ୱାର ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗହନାରେ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା।
ଗନ୍ଧର୍ଵାଣାମିଵାଵାସମାଲଯଂ ମରୁତାମିଵ। ରତ୍ନସଂଚଯସମ୍ବାଧଂ ଭଵନଂ ଭୋଗିନାମିଵ
ସେହି ଭବନ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କର ନିବାସ ପରି, ମରୁତମାନଙ୍କର ମହଲ ପରି, ରତ୍ନର ଢେରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ନାଗମାନଙ୍କର ଅବସ୍ଥାନ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ତଂ ମହାଭ୍ରମିଵାଦିତ୍ଯସ୍ତେଜୋଵିସ୍ତୃତରଶ୍ମିଵାନ୍। ଅଗ୍ରଜସ୍ଯାଲଯଂ ଵୀରଃ ପ୍ରଵିଵେଶ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ
ଏହିପରି ଅପାର ତେଜ ଥିବା ବୀର, ବଡ଼ ମେଘ ଭିତରକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପରି, ତାଙ୍କର ଦୀର୍ଘ ରଶ୍ମିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଭାଇଙ୍କର ଭବନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ପୁଣ୍ଯାନ୍ ପୁଣ୍ଯାହଘୋଷାଂଶ୍ଚ ଵେଦଵିଦ୍ଭିରୁଦାହୃତାନ୍। ଶୁଶ୍ରାଵ ସୁମହାତେଜା ଭ୍ରାତୁର୍ଵିଜଯସଂଶ୍ରିତାନ୍
ସେ ଅତି ତେଜସ୍ବୀ ବ୍ୟକ୍ତି, ବେଦ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିବା ପୁଣ୍ୟ ଶବ୍ଦ ଓ ଶୁଭ ଧ୍ୱନି, ଭାଇଙ୍କର ବିଜୟ ପାଇଁ ଉଚ୍ଚାରିତ ହେଉଥିବା, ଶୁଣିଲେ।
ପୂଜିତାନ୍ ଦଧିପାତ୍ରୈଶ୍ଚ ସର୍ପିଭିଃ ସୁମନୋକ୍ଷତୈଃ। ମନ୍ତ୍ରଵେଦଵିଦୋ ଵିପ୍ରାନ୍ ଦଦର୍ଶ ସ ମହାବଲଃ
ସେ ମହାବଳୀ, ମନ୍ତ୍ର ଓ ବେଦର ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦହି, ଘିଅ ଓ ଫୁଲରେ ସମ୍ମାନିତ ହେଉଥିବାକୁ ଦେଖିଲେ।
ସ ରାଜଦୃଷ୍ଟିସମ୍ପନ୍ନମାସନଂ ହେମଭୂଷିତମ୍। ଜଗାମ ସମୁଦାଚାରଂ ପ୍ରଯୁଜ୍ଯାଚାରକୋଵିଦଃ
ସେ ଆଚରଣରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ରାଜସିଂହାସନ ପାଖକୁ ଗଲେ ଓ ଉଚିତ ଆଦର ଦେଲେ।
ସ ରାଵଣଂ ମହାତ୍ମାନଂ ଵିଜନେ ମନ୍ତ୍ରିସଂନିଧୌ। ଉଵାଚ ହିତମତ୍ଯର୍ଥଂ ଵଚନଂ ହେତୁନିଶ୍ଚିତମ୍
ସେଠାରେ, ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଏବଂ ଏକାନ୍ତରେ, ମହାତ୍ମା ବିଭୀଷଣ ରାବଣଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ଉପକାରୀ ଓ ଭଲ ଭାବରେ ଭାବିଥିବା କଥା କହିଲେ।
ପ୍ରସାଦ୍ଯ ଭ୍ରାତରଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ସାନ୍ତ୍ଵେନୋପସ୍ଥିତକ୍ରମଃ। ଦେଶକାଲାର୍ଥସଂଵାଦି ଦୃଷ୍ଟଲୋକପରାଵରଃ
ସେ ନିଜ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଭାଇଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ଉଚିତ ଶୃଙ୍ଖଳା ଅନୁସରି, ସମୟ, ସ୍ଥାନ ଓ କାରଣ ଅନୁଯାୟୀ କଥା କହିଲେ, ଯିଏ ଲୋକର ଚଳାଚଳ ଭଲଭାବେ ବୁଝିଥିଲେ।
ଯଦାପ୍ରଭୃତି ଵୈଦେହୀ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତେହ ପରଂତପ। ତଦାପ୍ରଭୃତି ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ନିମିତ୍ତାନ୍ଯଶୁଭାନି ନଃ
ଯେଉଁ ଦିନଠାରୁ ସୀତା ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦମନ କରୁଥିବା ରାବଣ, ସେହି ଦିନଠାରୁ ଆମେ ଅନେକ ଅଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଦେଖୁଛୁ।
ସସ୍ଫୁଲିଙ୍ଗଃ ସଧୂମାର୍ଚିଃ ସଧୂମକଲୁଷୋଦଯଃ। ମନ୍ତ୍ରସଂଧୁକ୍ଷିତୋଽପ୍ଯଗ୍ନିର୍ନ ସମ୍ଯଗଭିଵର୍ଧତେ
ମନ୍ତ୍ର ପଢି ଆଗୁନ ଜଳାଇଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଆଗୁନ ଚିଙ୍ଗାରି, ଧୂଆଁ ଓ କଳୁଷ ଆଲୋକ ସହିତ ଉଠୁଛି, କିନ୍ତୁ ଭଲ ଭାବରେ ଜ୍ୱଳି ଉଠୁନାହିଁ।
ଅଗ୍ନିଷ୍ଟେଷ୍ଵଗ୍ନିଶାଲାସୁ ତଥା ବ୍ରହ୍ମସ୍ଥଲୀଷୁ ଚ। ସରୀସୃପାଣି ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ହଵ୍ଯେଷୁ ଚ ପିପୀଲିକାଃ
ତୁମ ଅଗ୍ନିଶାଳା ଓ ଯଜ୍ଞମଣ୍ଡପରେ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପୂଜାସ୍ଥଳୀରେ, ସାପ ଓ ଅନ୍ୟ ସରିସୃପ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ହବିଷ୍ୟରେ ପିପିଲିକା ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଛି।
ଗଵାଂ ପଯାଂସି ସ୍କନ୍ନାନି ଵିମଦା ଵରକୁଞ୍ଜରାଃ। ଦୀନମଶ୍ଵାଃ ପ୍ରହେଷନ୍ତେ ନଵଗ୍ରାସାଭିନନ୍ଦିନଃ
ଗାଁମାନେ ଦୁଧ ଝରାଉଛନ୍ତି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହାତୀମାନେ ମଦମସ୍ତ, ଘୋଡ଼ାମାନେ ଦୁର୍ବଳ ଓ ନୂଆ ଘାସ ଦେଖି ଡାକୁଛନ୍ତି।
ଖରୋଷ୍ଟ୍ରାଶ୍ଵତରା ରାଜନ୍ ଭିନ୍ନରୋମାଃ ସ୍ରଵନ୍ତି ଚ। ନ ସ୍ଵଭାଵେଽଵତିଷ୍ଠନ୍ତେ ଵିଧାନୈରପି ଚିନ୍ତିତାଃ
ଉଠ, ଓଷ୍ଟ୍ରିଚ୍ ଓ ଖଚ୍ଚରମାନେ, ରାଜା, ତାଙ୍କର ଲୋମ ଝରିଯାଉଛି ଓ ଦେହରୁ ରସ ବହୁଛି; ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଦେଖାଶୁଣା କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ସ୍ୱାଭାବିକ ଅବସ୍ଥାରେ ରହୁନାହାନ୍ତି।
ଵାଯସାଃ ସଂଘଶଃ କ୍ରୂରା ଵ୍ଯାହରନ୍ତି ସମନ୍ତତଃ। ସମଵେତାଶ୍ଚ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଵିମାନାଗ୍ରେଷୁ ସଂଘଶଃ
କଉଆମାନେ ଦଳେ ଦଳେ ଦୁଷ୍ଟ ଭାବରେ ସବୁଦିଗରେ କାଉଁ କରୁଛନ୍ତି; ଏବଂ ରାଜମହଳ ଆଗରେ ଦଳେ ଦଳେ ଏକଠା ହୋଇ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି।
ଗୃଧ୍ରାଶ୍ଚ ପରିଲୀଯନ୍ତେ ପୁରୀମୁପରି ପିଣ୍ଡିତାଃ। ଉପପନ୍ନାଶ୍ଚ ସଂଧ୍ଯେ ଦ୍ଵେ ଵ୍ଯାହରନ୍ତ୍ଯଶିଵଂ ଶିଵାଃ
ଗୃଧ୍ରମାନେ ଦଳେ ଦଳେ ସହର ଉପରେ ବସିଯାଉଛନ୍ତି; ଏବଂ ଦୁଇ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ, ଶୁଭ ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଶୁଭ ଧ୍ୱନି କରୁଛନ୍ତି।
କ୍ରଵ୍ଯାଦାନାଂ ମୃଗାଣାଂ ଚ ପୁରୀଦ୍ଵାରେଷୁ ସଂଘଶଃ। ଶ୍ରୂଯନ୍ତେ ଵିପୁଲା ଘୋଷାଃ ସଵିସ୍ଫୂର୍ଜିତନିଃସ୍ଵନାଃ
ସହର ଦ୍ୱାର ନିକଟରେ, ମାଂସ ଖାଉଥିବା ପଶୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଜନ୍ତୁମାନେ ଦଳେ ଦଳେ ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦ ଓ ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି।
ତଦେଵଂ ପ୍ରସ୍ତୁତେ କାର୍ଯେ ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତମିଦଂ କ୍ଷମମ୍। ରୋଚଯେ ଵୀର ଵୈଦେହୀ ରାଘଵାଯ ପ୍ରଦୀଯତାମ୍
ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଏହି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଉଚିତ; ମୁଁ ପ୍ରସ୍ତାବ ଦେଉଛି, ବୀର, ଭଲ ହେବ ଯଦି ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ରାଘବଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଦିଅ।
ଇଦଂ ଚ ଯଦି ଵା ମୋହାଲ୍ଲୋଭାଦ୍ ଵା ଵ୍ଯାହୃତଂ ମଯା। ତତ୍ରାପି ଚ ମହାରାଜ ନ ଦୋଷଂ କର୍ତୁମର୍ହସି
ଯଦି ମୁଁ ଭ୍ରମ କିମ୍ବା ଲୋଭରେ ଏହି କଥା କହିଥିଲି, ତେବେ ମଧ୍ୟ, ମହାରାଜ, ଆପଣ ମୋ ଉପରେ ଦୋଷ ଦେଉନାହାନ୍ତୁ।
ଅଯଂ ହି ଦୋଷଃ ସର୍ଵସ୍ଯ ଜନସ୍ଯାସ୍ଯୋପଲକ୍ଷ୍ଯତେ। ରକ୍ଷସାଂ ରାକ୍ଷସୀନାଂ ଚ ପୁରସ୍ଯାନ୍ତଃପୁରସ୍ଯ ଚ
ଏହି ଦୋଷଟି ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ରାକ୍ଷସ ଓ ରାକ୍ଷସୀମାନେ, ସହର ଓ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ଦେଖାଯାଉଛି।
ପ୍ରାପଣେ ଚାସ୍ଯ ମନ୍ତ୍ରସ୍ଯ ନିଵୃତ୍ତାଃ ସର୍ଵମନ୍ତ୍ରିଣଃ। ଅଵଶ୍ଯଂ ଚ ମଯା ଵାଚ୍ଯଂ ଯଦ୍ ଦୃଷ୍ଟମଥଵା ଶ୍ରୁତମ୍। ସମ୍ପ୍ରଧାର୍ଯ ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ତଦ୍ ଭଵାନ୍ କର୍ତୁମର୍ହତି
ଏହି ମନ୍ତ୍ରଣା କହିବା ସହିତ, ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଅପସାରି ଯାଇଛନ୍ତି। ମୁଁ ଯାହା ଦେଖିଛି କିମ୍ବା ଶୁଣିଛି, ତାହା ନିଶ୍ଚୟ କହିବାକୁ ପଡିବ। ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରି, ଆପଣ ଯଥାଯଥ ଭାବେ କାମ କରିବା ଉଚିତ।