ଅପ୍ଯୁପାଯୈସ୍ତ୍ରିଭିସ୍ତାତ ଯୋଽର୍ଥଃ ପ୍ରାପ୍ତୁଂ ନ ଶକ୍ଯତେ। ତସ୍ଯ ଵିକ୍ରମକାଲାଂସ୍ତାନ୍ ଯୁକ୍ତାନାହୁର୍ମନୀଷିଣଃ
‘ପ୍ରିୟ, ତିନି ପ୍ରକାର ଉପାୟରେ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବା ଯଦି ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ତେବେ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କହନ୍ତି ଏହା ଶୌର୍ୟ ଓ ପ୍ରୟାସର ସମୟ।’
ଅପ୍ରମତ୍ତଂ କଥଂ ତଂ ତୁ ଵିଜିଗୀଷୁଂ ବଲେ ସ୍ଥିତମ୍। ଜିତରୋଷଂ ଦୁରାଧର୍ଷଂ ତଂ ଧର୍ଷଯିତୁମିଚ୍ଛଥ
‘ଯିଏ ସଚେତନ, ଜିତିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ଶକ୍ତିରେ ଦୃଢ଼, କ୍ରୋଧ ଦମିତ, ତାକୁ କିପରି ଆପଣମାନେ ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି?’
ସମୁଦ୍ରଂ ଲଙ୍ଘଯିତ୍ଵା ତୁ ଘୋରଂ ନଦନଦୀପତିମ୍। ଗତିଂ ହନୂମତୋ ଲୋକେ କୋ ଵିଦ୍ଯାତ୍ ତର୍କଯେତ ଵା
ଭୟଙ୍କର ନଦୀ ଓ ନଦୀର ମାଳିକା ସମୁଦ୍ରକୁ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରିଥିବା ହନୁମାନଙ୍କର ଗତିକୁ ଏହି ପୃଥିବୀରେ କିଏ ଜାଣିପାରିବେ କିମ୍ବା ଅନୁମାନ କରିପାରିବେ?
ବଲାନ୍ଯପରିମେଯାନି ଵୀର୍ଯାଣି ଚ ନିଶାଚରାଃ। ପରେଷାଂ ସହସାଵଜ୍ଞା ନ କର୍ତଵ୍ଯା କଥଂଚନ
ହେ ରାତିରେ ଘୁଞ୍ଚିବା ଦେବତାମାନେ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରତାପ ଅପରିମିତ; କେବେ ବି ତାଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
କିଂ ଚ ରାକ୍ଷସରାଜସ୍ଯ ରାମେଣାପକୃତଂ ପୁରା। ଆଜହାର ଜନସ୍ଥାନାଦ୍ ଯସ୍ଯ ଭାର୍ଯାଂ ଯଶସ୍ଵିନଃ
ଏହି ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କୁ ରାମ କେଉଁଠି ଅନ୍ୟାୟ କରିଥିଲେ? ଯେଉଁ ରାଜାଙ୍କର ମହିମାମୟ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ଜନସ୍ଥାନରୁ ନେଇଯାଇଥିଲେ।
ଖରୋ ଯଦ୍ଯତିଵୃତ୍ତସ୍ତୁ ସ ରାମେଣ ହତୋ ରଣେ। ଅଵଶ୍ଯଂ ପ୍ରାଣିନାଂ ପ୍ରାଣା ରକ୍ଷିତଵ୍ଯା ଯଥାବଲମ୍
ଖରା ଦୁଷ୍ଟ ଆଚରଣ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ରାମ ତାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମାରିଦେଲେ, ତଥାପି ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରାଣୀ ନିଜ ପ୍ରାଣକୁ ଯଥାସମ୍ଭବ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।
ଏତନ୍ନିମିତ୍ତଂ ଵୈଦେହୀ ଭଯଂ ନଃ ସୁମହଦ୍ ଭଵେତ୍। ଆହୃତା ସା ପରିତ୍ଯାଜ୍ଯା କଲହାର୍ଥେ କୃତେ ନୁ କିମ୍
ଏହି କାରଣରୁ ଆମେ ବୈଦେହୀ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ବଡ଼ ଭୟରେ ରହିବା; ଯେଉଁ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ଏଠାକୁ ଆଣାଯାଇଛି, ତାକୁ ଛାଡ଼ିଦେବା ଉଚିତ, ତାଙ୍କୁ ନେଇ ଆମେ କାହିଁକି ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଉପଜାଇବା?
ନ ତୁ କ୍ଷମଂ ଵୀର୍ଯଵତା ତେନ ଧର୍ମାନୁଵର୍ତିନା। ଵୈରଂ ନିରର୍ଥକଂ କର୍ତୁଂ ଦୀଯତାମସ୍ଯ ମୈଥିଲୀ
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଅନ୍ୟଥା ଶତ୍ରୁତା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ମୈଥିଲୀକୁ ତାଙ୍କୁ ଫେରାଇଦିଅ।
ଯାଵନ୍ନ ସଗଜାଂ ସାଶ୍ଵାଂ ବହୁରତ୍ନସମାକୁଲାମ୍। ପୁରୀଂ ଦାରଯତେ ବାଣୈର୍ଦୀଯତାମସ୍ଯ ମୈଥିଲୀ
ଏଠାରେ ହାତୀ, ଘୋଡା ଓ ବହୁ ରତ୍ନରେ ଭରିଥିବା ଏହି ସହରକୁ ତାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଧ୍ୱଂସ କରିବା ପୂର୍ବରୁ, ମୈଥିଲୀକୁ ତାଙ୍କୁ ଦେଇଦିଅ।
ଯାଵତ୍ ସୁଘୋରା ମହତୀ ଦୁର୍ଧର୍ଷା ହରିଵାହିନୀ। ନାଵସ୍କନ୍ଦତି ନୋ ଲଙ୍କାଂ ତାଵତ୍ ସୀତା ପ୍ରଦୀଯତାମ୍
ବଡ଼, ଭୟଙ୍କର ଓ ଅପରାଜିତ ବାନର ସେନା ଲଙ୍କାକୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବା ପୂର୍ବରୁ, ସୀତାକୁ ତାଙ୍କୁ ଫେରାଇଦିଅ।
ଵିନଶ୍ଯେଦ୍ଧି ପୁରୀ ଲଙ୍କା ଶୂରାଃ ସର୍ଵେ ଚ ରାକ୍ଷସାଃ। ରାମସ୍ଯ ଦଯିତା ପତ୍ନୀ ନ ସ୍ଵଯଂ ଯଦି ଦୀଯତେ
ଯଦି ଆମେ ରାମଙ୍କର ପ୍ରିୟ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଫେରାଇଦେବା ନାହିଁ, ତେବେ ଲଙ୍କା ସହର ଓ ସମସ୍ତ ଶୂର ରାକ୍ଷସ ନିଶ୍ଚୟ ନଷ୍ଟ ହେଇଯିବେ।
ପ୍ରସାଦଯେ ତ୍ଵାଂ ବନ୍ଧୁତ୍ଵାତ୍ କୁରୁଷ୍ଵ ଵଚନଂ ମମ। ହିତଂ ତଥ୍ଯଂ ତ୍ଵହଂ ବ୍ରୂମି ଦୀଯତାମସ୍ଯ ମୈଥିଲୀ
ସାପ୍ତାପ୍ତିକ ଭାବରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛି—ମୋ ଦେଖାଯାଇଥିବା କଥାକୁ ମାନ; ମୁଁ ଯାହା କହୁଛି, ତାହା ଭଲ ଓ ସତ୍ୟ; ମୈଥିଲୀକୁ ତାଙ୍କୁ ଦେଇଦିଅ।
ପୁରା ଶରତ୍ସୂର୍ଯମରୀଚିସଂନିଭାନ୍ ନଵାଗ୍ରପୁଙ୍ଖାନ୍ ସୁଦୃଢାନ୍ ନୃପାତ୍ମଜଃ। ସୃଜତ୍ଯମୋଘାନ୍ ଵିଶିଖାନ୍ ଵଧାଯ ତେ ପ୍ରଦୀଯତାଂ ଦାଶରଥାଯ ମୈଥିଲୀ
ଏହି ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କର ତୀର ଶରଦ୍ ରବିର କିରଣ ପରି, ନୂତନ ତୀର ଓ ଦୃଢ଼, ଯେଉଁଠି ତୀର ଅବିଫଳ ଏବଂ ତୁମ ନାଶ ପାଇଁ ଛାଡ଼ିଦେବା ପୂର୍ବରୁ, ମୈଥିଲୀକୁ ଦାଶରଥଙ୍କୁ ଦେଇଦିଅ।
ତ୍ଯଜାଶୁ କୋପଂ ସୁଖଧର୍ମନାଶନଂ ଭଜସ୍ଵ ଧର୍ମଂ ରତିକୀର୍ତିଵର୍ଧନମ୍। ପ୍ରସୀଦ ଜୀଵେମ ସପୁତ୍ରବାନ୍ଧଵାଃ ପ୍ରଦୀଯତାଂ ଦାଶରଥାଯ ମୈଥିଲୀ
ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୋଷ ଛାଡ଼ିଦିଅ, ଯାହା ସୁଖ ଓ ଧର୍ମକୁ ନଷ୍ଟ କରେ; ଧର୍ମକୁ ଅନୁସରଣ କର, ଯାହା ଆନନ୍ଦ ଓ କୀର୍ତିକୁ ବଢ଼ାଏ। ଦୟା କର—ଆମେ ପୁଅ ଓ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସହିତ ଜୀବନ ଯାପନ କରିପାରିବା। ମୈଥିଲୀକୁ ଦାଶରଥଙ୍କୁ ଦେଇଦିଅ।
ଵିଭୀଷଣଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଵଣୋ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ। ଵିସର୍ଜଯିତ୍ଵା ତାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ପ୍ରଵିଵେଶ ସ୍ଵକଂ ଗୃହମ୍
ବିଭୀଷଣଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ରାକ୍ଷସ ରାଜା ରାବଣ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବିଦାୟ କରି ନିଜ ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
thumb|ଦଶମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଦଶମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଦଶମ ସର୍ଗ ଶୁଣିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।
ତତଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଷସି ପ୍ରାପ୍ତେ ପ୍ରାପ୍ତଧର୍ମାର୍ଥନିଶ୍ଚଯଃ। ରାକ୍ଷସାଧିପତେର୍ଵେଶ୍ମ ଭୀମକର୍ମା ଵିଭୀଷଣଃ
ପ୍ରଭାତ ହେବା ସମୟରେ, ଧର୍ମ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ନିଶ୍ଚିତ ବିଭୀଷଣ, ରାକ୍ଷସ ମହାରାଜଙ୍କର ଦୁଇଁକୁ ଆଗକୁ ଗଲେ।
ଶୈଲାଗ୍ରଚଯସଂକାଶଂ ଶୈଲଶୃଙ୍ଗମିଵୋନ୍ନତମ୍। ସୁଵିଭକ୍ତମହାକକ୍ଷଂ ମହାଜନପରିଗ୍ରହମ୍
ସେ ଦୁଇଁ ଉଚ୍ଚ ପାହାଡ଼ ଶିଖର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ବଡ଼ ଏବଂ ଭଲଭାବେ ବିଭକ୍ତ ଦଳାନ ଥିଲା, ଏବଂ ଅନେକ ଲୋକ ଭିତରେ ଥିଲେ।
ମତିମଦ୍ଭିର୍ମହାମାତ୍ରୈରନୁରକ୍ତୈରଧିଷ୍ଠିତମ୍। ରାକ୍ଷସୈରାପ୍ତପର୍ଯାପ୍ତୈଃ ସର୍ଵତଃ ପରିରକ୍ଷିତମ୍
ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ଭକ୍ତିଶୀଳ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଏଠାରେ ବସିଥିଲେ, ଚାରିପାଖରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ଓ ପ୍ରଚୁର ରାକ୍ଷସମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ମତ୍ତମାତଙ୍ଗନିଃଶ୍ଵାସୈର୍ଵ୍ଯାକୁଲୀକୃତମାରୁତମ୍। ଶଙ୍ଖଘୋଷମହାଘୋଷଂ ତୂର୍ଯସମ୍ବାଧନାଦିତମ୍
ମଦିରାପାନ କରିଥିବା ହାତୀମାନଙ୍କର ଶ୍ୱାସ ହେଉଥିବାରୁ ବାୟୁ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଶଂଖର ଉଚ୍ଚ ଧ୍ୱନି ଓ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ରର ଶବ୍ଦରେ ଆକାଶ ଭରିଯାଇଥିଲା।
ପ୍ରମଦାଜନସମ୍ବାଧଂ ପ୍ରଜଲ୍ପିତମହାପଥମ୍। ତପ୍ତକାଞ୍ଚନନିର୍ଯୂହଂ ଭୂଷଣୋତ୍ତମଭୂଷିତମ୍
ସେହି ସହର ନାରୀମାନେ ଭରିଥିଲେ, ବଡ଼ ବଡ଼ ରସ୍ତାରେ ଲୋକମାନେ ଆଲୋଚନା କରୁଥିଲେ, ସୁନାର ଦ୍ୱାର ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗହନାରେ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା।
ଗନ୍ଧର୍ଵାଣାମିଵାଵାସମାଲଯଂ ମରୁତାମିଵ। ରତ୍ନସଂଚଯସମ୍ବାଧଂ ଭଵନଂ ଭୋଗିନାମିଵ
ସେହି ଭବନ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କର ନିବାସ ପରି, ମରୁତମାନଙ୍କର ମହଲ ପରି, ରତ୍ନର ଢେରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ନାଗମାନଙ୍କର ଅବସ୍ଥାନ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ତଂ ମହାଭ୍ରମିଵାଦିତ୍ଯସ୍ତେଜୋଵିସ୍ତୃତରଶ୍ମିଵାନ୍। ଅଗ୍ରଜସ୍ଯାଲଯଂ ଵୀରଃ ପ୍ରଵିଵେଶ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ
ଏହିପରି ଅପାର ତେଜ ଥିବା ବୀର, ବଡ଼ ମେଘ ଭିତରକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପରି, ତାଙ୍କର ଦୀର୍ଘ ରଶ୍ମିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଭାଇଙ୍କର ଭବନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ପୁଣ୍ଯାନ୍ ପୁଣ୍ଯାହଘୋଷାଂଶ୍ଚ ଵେଦଵିଦ୍ଭିରୁଦାହୃତାନ୍। ଶୁଶ୍ରାଵ ସୁମହାତେଜା ଭ୍ରାତୁର୍ଵିଜଯସଂଶ୍ରିତାନ୍
ସେ ଅତି ତେଜସ୍ବୀ ବ୍ୟକ୍ତି, ବେଦ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିବା ପୁଣ୍ୟ ଶବ୍ଦ ଓ ଶୁଭ ଧ୍ୱନି, ଭାଇଙ୍କର ବିଜୟ ପାଇଁ ଉଚ୍ଚାରିତ ହେଉଥିବା, ଶୁଣିଲେ।
ପୂଜିତାନ୍ ଦଧିପାତ୍ରୈଶ୍ଚ ସର୍ପିଭିଃ ସୁମନୋକ୍ଷତୈଃ। ମନ୍ତ୍ରଵେଦଵିଦୋ ଵିପ୍ରାନ୍ ଦଦର୍ଶ ସ ମହାବଲଃ
ସେ ମହାବଳୀ, ମନ୍ତ୍ର ଓ ବେଦର ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦହି, ଘିଅ ଓ ଫୁଲରେ ସମ୍ମାନିତ ହେଉଥିବାକୁ ଦେଖିଲେ।
ସ ରାଜଦୃଷ୍ଟିସମ୍ପନ୍ନମାସନଂ ହେମଭୂଷିତମ୍। ଜଗାମ ସମୁଦାଚାରଂ ପ୍ରଯୁଜ୍ଯାଚାରକୋଵିଦଃ
ସେ ଆଚରଣରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ରାଜସିଂହାସନ ପାଖକୁ ଗଲେ ଓ ଉଚିତ ଆଦର ଦେଲେ।
ସ ରାଵଣଂ ମହାତ୍ମାନଂ ଵିଜନେ ମନ୍ତ୍ରିସଂନିଧୌ। ଉଵାଚ ହିତମତ୍ଯର୍ଥଂ ଵଚନଂ ହେତୁନିଶ୍ଚିତମ୍
ସେଠାରେ, ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଏବଂ ଏକାନ୍ତରେ, ମହାତ୍ମା ବିଭୀଷଣ ରାବଣଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ଉପକାରୀ ଓ ଭଲ ଭାବରେ ଭାବିଥିବା କଥା କହିଲେ।
ପ୍ରସାଦ୍ଯ ଭ୍ରାତରଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ସାନ୍ତ୍ଵେନୋପସ୍ଥିତକ୍ରମଃ। ଦେଶକାଲାର୍ଥସଂଵାଦି ଦୃଷ୍ଟଲୋକପରାଵରଃ
ସେ ନିଜ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଭାଇଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ଉଚିତ ଶୃଙ୍ଖଳା ଅନୁସରି, ସମୟ, ସ୍ଥାନ ଓ କାରଣ ଅନୁଯାୟୀ କଥା କହିଲେ, ଯିଏ ଲୋକର ଚଳାଚଳ ଭଲଭାବେ ବୁଝିଥିଲେ।
ଯଦାପ୍ରଭୃତି ଵୈଦେହୀ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତେହ ପରଂତପ। ତଦାପ୍ରଭୃତି ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ନିମିତ୍ତାନ୍ଯଶୁଭାନି ନଃ
ଯେଉଁ ଦିନଠାରୁ ସୀତା ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦମନ କରୁଥିବା ରାବଣ, ସେହି ଦିନଠାରୁ ଆମେ ଅନେକ ଅଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଦେଖୁଛୁ।
ସସ୍ଫୁଲିଙ୍ଗଃ ସଧୂମାର୍ଚିଃ ସଧୂମକଲୁଷୋଦଯଃ। ମନ୍ତ୍ରସଂଧୁକ୍ଷିତୋଽପ୍ଯଗ୍ନିର୍ନ ସମ୍ଯଗଭିଵର୍ଧତେ
ମନ୍ତ୍ର ପଢି ଆଗୁନ ଜଳାଇଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଆଗୁନ ଚିଙ୍ଗାରି, ଧୂଆଁ ଓ କଳୁଷ ଆଲୋକ ସହିତ ଉଠୁଛି, କିନ୍ତୁ ଭଲ ଭାବରେ ଜ୍ୱଳି ଉଠୁନାହିଁ।