ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ରାଘଵେଣୋକ୍ତଂ ଵାକ୍ଯଂ ଵାକ୍ଯଵିଶାରଦଃ। ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ମହାତେଜା ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ମହାମୁନିଃ
ରାଘବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ବାକ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ ମହାତ୍ମା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ହନ୍ତ ତେ କଥଯିଷ୍ଯାମି ଶୃଣୁ ତତ୍ତ୍ଵେନ ରାଘଵ। ଯସ୍ଯୈତଦାଶ୍ରମପଦଂ ଶପ୍ତଂ କୋପାନ୍ମହାତ୍ମନଃ
ହଁ, ରାଘବ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସତ୍ୟ କଥା କହିବି, ଶୁଣ। ଏହି ଆଶ୍ରମ କାହାର ଓ କେଉଁ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ରୋଷରେ ଶାପିତ ହୋଇଛି।
ଗୌତମସ୍ଯ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୂର୍ଵମାସୀନ୍ମହାତ୍ମନଃ। ଆଶ୍ରମୋ ଦିଵ୍ଯସଂକାଶଃ ସୁରୈରପି ସୁପୂଜିତଃ
ହେ ମଣିଷମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୂର୍ବରୁ ଏଠି ମହାତ୍ମା ଗୌତମଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଥିଲା, ଯାହା ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ବଡ ଆଦର କରୁଥିଲେ।
ସ ଚାତ୍ର ତପ ଆତିଷ୍ଠଦହଲ୍ଯାସହିତଃ ପୁରା। ଵର୍ଷପୂଗାନ୍ଯନେକାନି ରାଜପୁତ୍ର ମହାଯଶଃ
ଏଠି, ଗୌତମ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଅହଲ୍ୟା ଏକାଠି ଅନେକ ବର୍ଷ ଧରି କଠିନ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ, ହେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜପୁତ୍ର।
ତସ୍ଯାନ୍ତରଂ ଵିଦିତ୍ଵା ଚ ସହସ୍ରାକ୍ଷଃ ଶଚୀପତିଃ। ମୁନିଵେଷଧରୋ ଭୂତ୍ଵା ଅହଲ୍ଯାମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ଗୌତମଙ୍କ ଅନୁପସ୍ଥିତି ଜାଣି, ଶଚୀପତି ଇନ୍ଦ୍ର ମୁନିର ଭେଷ ଧରି, ଅହଲ୍ୟାଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଋତୁକାଲଂ ପ୍ରତୀକ୍ଷନ୍ତେ ନାର୍ଥିନଃ ସୁସମାହିତେ। ସଂଗମଂ ତ୍ଵହମିଚ୍ଛାମି ତ୍ଵଯା ସହ ସୁମଧ୍ଯମେ
ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ଯେମାନେ ସଂଯୋଗ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଉଚିତ ସମୟ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଏବେ ତୁମ ସହିତ ସଂଯୋଗ ଚାହେଁ।
ମୁନିଵେଷଂ ସହସ୍ରାକ୍ଷଂ ଵିଜ୍ଞାଯ ରଘୁନନ୍ଦନ। ମତିଂ ଚକାର ଦୁର୍ମେଧା ଦେଵରାଜକୁତୂହଲାତ୍
ହେ ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ, ଅହଲ୍ୟା ମୁନିଭେଷଧାରୀ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ଚିହ୍ନି, ଦେବତାମାନେ ରାଜାଙ୍କ ଉତ୍ସୁକତାରେ ଅବିବେକରେ ସହମତ ହେଲେ।
ଅଥାବ୍ରଵୀତ୍ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠଂ କୃତାର୍ଥେନାନ୍ତରାତ୍ମନା। କୃତାର୍ଥାସ୍ମି ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗଚ୍ଛ ଶୀଘ୍ରମିତଃ ପ୍ରଭୋ
ତାପରେ, ନିଜ କାମ ପୂରଣ ହେବା ପରେ, ସେ ଦେବତାମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ମହାପ୍ରଭୁ, ଏଠାରୁ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଯାଅ।'
ଆତ୍ମାନଂ ମାଂ ଚ ଦେଵେଶ ସର୍ଵଥା ରକ୍ଷ ଗୌତମାତ୍। ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ତୁ ପ୍ରହସନ୍ ଵାକ୍ଯମହଲ୍ଯାମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
'ହେ ଦେବତାମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣ ଓ ମୋତେ ଗୌତମଙ୍କୁ ନେଇ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।' ଇନ୍ଦ୍ର ହସି, ଅହଲ୍ୟାଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ସୁଶ୍ରୋଣି ପରିତୁଷ୍ଟୋଽସ୍ମି ଗମିଷ୍ଯାମି ଯଥାଗତମ୍। ଏଵଂ ସଂଗମ୍ଯ ତୁ ତଦା ନିଶ୍ଚକ୍ରାମୋଟଜାତ୍ ତତଃ
'ହେ ସୁନ୍ଦର ନିତମ୍ଭିନୀ, ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ଯେପରି ଆସିଥିଲି, ସେପରି ଚାଲିଯିବି।' ଏଭଳି ସଂଯୋଗ ପରେ, ସେ ତୁରନ୍ତ ଉଟାରୁ ବାହାରିଗଲେ।
ସ ସମ୍ଭ୍ରମାତ୍ ତ୍ଵରନ୍ ରାମ ଶଙ୍କିତୋ ଗୌତମଂ ପ୍ରତି। ଗୌତମଂ ସ ଦଦର୍ଶାଥ ପ୍ରଵିଶନ୍ତଂ ମହାମୁନିମ୍
ତାପରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଭୟ ଓ ଅତି ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଗୌତମଙ୍କୁ ଭୟ କରି ଚାଲିଯିବା ବେଳେ, ବଡ ମୁନି ଗୌତମଙ୍କୁ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବା ଦେଖିଲେ।
ଦେଵଦାନଵଦୁର୍ଧର୍ଷଂ ତପୋବଲସମନ୍ଵିତମ୍। ତୀର୍ଥୋଦକପରିକ୍ଲିନ୍ନଂ ଦୀପ୍ଯମାନମିଵାନଲମ୍
ଯିଏ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାହାଙ୍କୁ ଜିତିପାରନ୍ତିନାହିଁ, ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ଭରପୂର, ତୀର୍ଥର ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରି, ଅଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍।
ଗୃହୀତସମିଧଂ ତତ୍ର ସକୁଶଂ ମୁନିପୁଂଗଵମ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୁରପତିସ୍ତ୍ରସ୍ତୋ ଵିଷଣ୍ଣଵଦନୋଽଭଵତ୍
ସେଠାରେ, ହାତରେ ସମିଦ୍ଧ ଓ କୁଶ ନେଇଥିବା ମହାମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦେବତାମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୟଭୀତ ହେଲେ ଓ ମୁହଁ ମଲିନ ହେଲା।
ଅଥ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସହସ୍ରାକ୍ଷଂ ମୁନିଵେଷଧରଂ ମୁନିଃ। ଦୁର୍ଵୃତ୍ତଂ ଵୃତ୍ତସମ୍ପନ୍ନୋ ରୋଷାଦ୍ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ, ମୁନିର ଭେଷ ଧରିଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି, ନିଜେ ନୀତିମାନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମହାମୁନି ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବାକୁ ଦେଖି, କ୍ରୋଧରେ କଥା କହିଲେ।
ମମ ରୂପଂ ସମାସ୍ଥାଯ କୃତଵାନସି ଦୁର୍ମତେ। ଅକର୍ତଵ୍ଯମିଦଂ ଯସ୍ମାଦ୍ ଵିଫଲସ୍ତ୍ଵଂ ଭଵିଷ୍ଯସି
ମୋର ଆକୃତି ଧରି, ତୁମେ ଏହି ଅପରାଧ କରିଛ, ମନୁଷ୍ୟ ମନେ ଖରାପ ଥିବା ଜଣେ, ଏହି କାମ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ଏହି ଦୁଷ୍କର୍ମର ଫଳରେ, ତୁମେ ଫଳହୀନ ହେବ ।
ଗୌତମେନୈଵମୁକ୍ତସ୍ଯ ସୁରୋଷେଣ ମହାତ୍ମନା। ପେତତୁର୍ଵୃଷଣୌ ଭୂମୌ ସହସ୍ରାକ୍ଷସ୍ଯ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍
ଗୌତମ ମୁହଁରୁ ଏପରି କହିବା ସହିତ, ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ, ସହସ୍ର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଦୁଇଟି ଶୁକ୍ରାଣୁ ତୁରନ୍ତ ଭୂମିରେ ପଡିଗଲା ।
ତଥା ଶପ୍ତ୍ଵା ଚ ଵୈ ଶକ୍ରଂ ଭାର୍ଯାମପି ଚ ଶପ୍ତଵାନ୍। ଇହ ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ବହୂନି ନିଵସିଷ୍ଯସି
ଏପରି ଭାବେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଇ, ସେ ତାଙ୍କର ଜଣାକୁ ମଧ୍ୟ ଶାପ ଦେଲେ — 'ଏଠାରେ ଅନେକ ହଜାର ବର୍ଷ ରହିବୁ ।'
ଵାତଭକ୍ଷା ନିରାହାରା ତପ୍ଯନ୍ତୀ ଭସ୍ମଶାଯିନୀ। ଅଦୃଶ୍ଯା ସର୍ଵଭୂତାନାମାଶ୍ରମେଽସ୍ମିନ୍ ଵସିଷ୍ଯସି
ତୁମେ କେବଳ ପବନ ଖାଇ, ଉପବାସରେ ରହି, ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟା କରି, ଛାର ଉପରେ ଶୋଇ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ, ଏହି ଆଶ୍ରମରେ ରହିବୁ ।
ଯଦା ତ୍ଵେତଦ୍ ଵନଂ ଘୋରଂ ରାମୋ ଦଶରଥାତ୍ମଜଃ। ଆଗମିଷ୍ଯତି ଦୁର୍ଧର୍ଷସ୍ତଦା ପୂତା ଭଵିଷ୍ଯସି
ଯେତେବେଳେ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ରାମ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଅରଣ୍ୟକୁ ଆସିବେ, ସେତେବେଳେ ତୁମେ ପବିତ୍ର ହେବୁ ।
ତସ୍ଯାତିଥ୍ଯେନ ଦୁର୍ଵୃତ୍ତେ ଲୋଭମୋହଵିଵର୍ଜିତା। ମତ୍ସକାଶଂ ମୁଦା ଯୁକ୍ତା ସ୍ଵଂ ଵପୁର୍ଧାରଯିଷ୍ଯସି
ତୁମେ ଲୋଭ ଓ ମୋହ ଛାଡି, ତାଙ୍କୁ ଅତିଥି ଭାବେ ସ୍ୱୀକାର କରି, ଆନନ୍ଦରେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସି, ନିଜ ଦେହ ପୁଣି ପାଇବ ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ମହାତେଜା ଗୌତମୋ ଦୁଷ୍ଟଚାରିଣୀମ୍। ଇମମାଶ୍ରମମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ସିଦ୍ଧଚାରଣସେଵିତେ। ହିମଵଚ୍ଛିଖରେ ରମ୍ଯେ ତପସ୍ତେପେ ମହାତପାଃ
ଏପରି କହି, ମହାତ୍ମା ଗୌତମ ଦୁଷ୍ଟ ନାରୀକୁ ଛାଡି, ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ପ୍ରଶଂସିତ ଏହି ଆଶ୍ରମ ତ୍ୟାଗ କରି, ହିମାଲୟ ପର୍ବତର ସୁନ୍ଦର ଶିଖରେ ଯାଇ ତପସ୍ୟା କଲେ ।
thumb|ଏକୋନପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ବାଲକାଣ୍ଡେ ଏକୋନପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୧-
ଏବେ ଶୁଣ, ମହାନ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରାମାୟଣର ବାଳକାଣ୍ଡର ଉନଚାଳିଶତମ ସର୍ଗ ।
ଅଫଲସ୍ତୁ ତତଃ ଶକ୍ରୋ ଦେଵାନଗ୍ନିପୁରୋଗମାନ୍। ଅବ୍ରଵୀତ୍ ତ୍ରସ୍ତନଯନଃ ସିଦ୍ଧଗନ୍ଧର୍ଵଚାରଣାନ୍
ଏହିପରେ, ଫଳହୀନ ହୋଇଥିବା ଇନ୍ଦ୍ର, ଭୟଭୀତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଇ, ଦେବତା, ସିଦ୍ଧ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଚାରଣମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ ।
କୁର୍ଵତା ତପସୋ ଵିଘ୍ନଂ ଗୌତମସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। କ୍ରୋଧମୁତ୍ପାଦ୍ଯ ହି ମଯା ସୁରକାର୍ଯମିଦଂ କୃତମ୍
ମୁଁ ଗୌତମଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ବାଧା ଦେଇ, ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଉତ୍ପନ୍ନ କରି, ଏହି କାମ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ କରିଛି ।
ଅଫଲୋଽସ୍ମି କୃତସ୍ତେନ କ୍ରୋଧାତ୍ ସା ଚ ନିରାକୃତା। ଶାପମୋକ୍ଷେଣ ମହତା ତପୋଽସ୍ଯାପହୃତଂ ମଯା
ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ମୁଁ ଫଳହୀନ ହୋଇଛି, ତାଙ୍କର ଜଣା ତ୍ୟାଗିତ ହୋଇଛି । ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଶାପ ଦ୍ୱାରା, ମୁଁ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ନଷ୍ଟ କରିଛି ।
ତନ୍ମାଂ ସୁରଵରାଃ ସର୍ଵେ ସର୍ଷିସଙ୍ଘାଃ ସଚାରଣାଃ। ସୁରକାର୍ଯକରଂ ଯୂଯଂ ସଫଲଂ କର୍ତୁମର୍ହଥ
ସେଥିପାଇଁ, ହେ ଦେବମାନେ, ଆପଣମାନେ, ଋଷି ଓ ଚାରଣମାନେ ସହିତ, ମୋର ଏହି ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ କରାଯାଇଥିବା କାମକୁ ଫଳବାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ।
ଶତକ୍ରତୋର୍ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦେଵାଃ ସାଗ୍ନିପୁରୋଗମାଃ। ପିତୃଦେଵାନୁପେତ୍ଯାହୁଃ ସର୍ଵେ ସହ ମରୁଦ୍ଗଣୈଃ
ଶତକ୍ରତୁଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଇ, ଦେବମାନେ, ମରୁତମାନେ ସହିତ ପିତୃଦେବମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ସେମାନେ ଏପରି କହିଲେ ।
ଅଯଂ ମେଷଃ ସଵୃଷଣଃ ଶକ୍ରୋ ହ୍ଯଵୃଷଣଃ କୃତଃ। ମେଷସ୍ଯ ଵୃଷଣୌ ଗୃହ୍ଯ ଶକ୍ରାଯାଶୁ ପ୍ରଯଚ୍ଛତ
ଏହି ମେଷଟି ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଛି, କିନ୍ତୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଶୁକ୍ରାଣୁ ହୀନ କରାଯାଇଛି । ମେଷର ଶୁକ୍ରାଣୁ ନେଇ, ଶୀଘ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦିଅ ।
ଅଫଲସ୍ତୁ କୃତୋ ମେଷଃ ପରାଂ ତୁଷ୍ଟିଂ ପ୍ରଦାସ୍ଯତି। ଭଵତାଂ ହର୍ଷଣାର୍ଥଂ ଚ ଯେ ଚ ଦାସ୍ଯନ୍ତି ମାନଵାଃ। ଅକ୍ଷଯଂ ହି ଫଲଂ ତେଷାଂ ଯୂଯଂ ଦାସ୍ଯଥ ପୁଷ୍କଲମ୍
ଫଳହୀନ ହୋଇଥିବା ମେଷ, ଅପାର ଆନନ୍ଦ ଦେବ, ଏବଂ ଯେମାନେ ମେଷ ଦାନ କରିବେ, ସେମାନେ ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ପାଇବେ, ଆପଣମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ବହୁତ ଫଳ ଦେବେ ।
ଅଗ୍ନେସ୍ତୁ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପିତୃଦେଵାଃ ସମାଗତାଃ। ଉତ୍ପାଟ୍ଯ ମେଷଵୃଷଣୌ ସହସ୍ରାକ୍ଷେ ନ୍ଯଵେଶଯନ୍
ଅଗ୍ନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ପିତୃଦେବମାନେ ମେଷର ଶୁକ୍ରାଣୁ ଉଠାଇ, ସହସ୍ର ଚକ୍ଷୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଲଗାଇଦେଲେ ।