ଅଵଗାହ୍ଯାର୍ଣଵଂ ସ୍ଵପ୍ସ୍ଯେ ସୌମିତ୍ରେ ଭଵତା ଵିନା। ଏଵଂ ଚ ପ୍ରଜ୍ଵଲନ୍ କାମୋ ନ ମା ସୁପ୍ତଂ ଜଲେ ଦହେତ୍
ହେ ସୌମିତ୍ରି, ତୁମେ ନଥିଲେ ମୁଁ ସମୁଦ୍ରରେ ବୁଡ଼ି ଶୋଇପଡ଼ିବି; ଏଭଳି ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋର ମନର ଆଗୁନି ଜଳରେ ଶୋଇଥିବାବେଳେ ମୋତେ ପୁଡ଼ିପାରିବ ନାହିଁ।
ବହ୍ଵେତତ୍ କାମଯାନସ୍ଯ ଶକ୍ଯମେତେନ ଜୀଵିତୁମ୍। ଯଦହଂ ସା ଚ ଵାମୋରୁରେକାଂ ଧରଣିମାଶ୍ରିତୌ
ଏହି ଭଳି ଆଶା ରହିଲେ ମଧ୍ୟ, ଜୀବନ ଚାଲିପାରେ; ଯେତେବେଳେ ସେ ଓ ମୁଁ, ଦୁହେଁ ଏକାଠି ପୃଥିବୀ ଉପରେ ବସିପାରିବୁ, ସେଥିରେ ଜୀବନ ରହିପାରିବ।
କେଦାରସ୍ଯେଵାକେଦାରଃ ସୋଦକସ୍ଯ ନିରୂଦକଃ। ଉପସ୍ନେହେନ ଜୀଵାମି ଜୀଵନ୍ତୀଂ ଯଚ୍ଛୃଣୋମି ତାମ୍
ପାଣିଥିବା ଖେତ ଓ ଶୁଖିଲା ଖେତ ଯେପରି, ସେଠିପାଇଁ ମୁଁ ତାଙ୍କ ନିକଟତାରେ ବଞ୍ଚୁଛି; ତାଙ୍କ ଜୀବନ୍ତ ଥିବା ଖବର ଶୁଣି ମୁଁ ଆଶାରେ ରହୁଛି।
କଦା ନୁ ଖଲୁ ସୁଶ୍ରୋଣୀଂ ଶତପତ୍ରାଯତେକ୍ଷଣାମ୍। ଵିଜିତ୍ଯ ଶତ୍ରୂନ୍ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମି ସୀତାଂ ସ୍ଫୀତାମିଵ ଶ୍ରିଯମ୍
କେବେ ମୁଁ ଶତପତ୍ର ଦୃଷ୍ଟି ଓ ସୁନ୍ଦର କଟି ଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ, ଶତ୍ରୁମାନେ ହାରିଗଲାପରେ, ଧନ୍ୟ ଭାଗ୍ୟର ଦୀପ୍ତିବତୀ ଦେଖିପାରିବି?
କଦା ସୁଚାରୁଦନ୍ତୋଷ୍ଠଂ ତସ୍ଯାଃ ପଦ୍ମମିଵାନନମ୍। ଈଷଦୁନ୍ନାମ୍ଯ ପାସ୍ଯାମି ରସାଯନମିଵାତୁରଃ
ତାଙ୍କର ସୁନ୍ଦର ଦାନ୍ତ ଓ ଓଠ ଥିବା ପଦ୍ମପ୍ରଭା ମୁହଁକୁ କେବେ ମୁଁ ହଳକା ଉଠାଇ, ରୋଗୀ ମନେ ଅମୃତ ପିଏ ପରି, ତାହାର ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିପାରିବି?
ତୌ ତସ୍ଯାଃ ସହିତୌ ପୀନୌ ସ୍ତନୌ ତାଲଫଲୋପମୌ। କଦା ନ ଖଲୁ ସୋତ୍କମ୍ପୌ ଶ୍ଲିଷ୍ଯନ୍ତ୍ଯା ମାଂ ଭଜିଷ୍ଯତଃ
ତାଙ୍କର ଦୁଇଟି ଭରି ଓ ତାଳଫଳ ସମାନ ସ୍ତନ, ମୋତେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିବାବେଳେ କମ୍ପିତ ହୋଇ, କେବେ ମୋତେ ସତ୍ୟ ସ୍ନେହ ଦେଇ ଆନନ୍ଦ ଦେଇବେ?
ସା ନୂନମସିତାପାଙ୍ଗୀ ରକ୍ଷୋମଧ୍ଯଗତା ସତୀ। ମନ୍ନାଥା ନାଥହୀନେଵ ତ୍ରାତାରଂ ନାଧିଗଚ୍ଛତି
ନିଶ୍ଚୟ, କଳା ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟ ସୀତା, ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅଛନ୍ତି, ନିଜ ରକ୍ଷକ ବିହୀନ ହୋଇ, ଅନାଥ ହେବା ପରି କୌଣସି ରକ୍ଷାକାରୀ ମିଳୁନାହାନ୍ତି।
କଥଂ ଜନକରାଜସ୍ଯ ଦୁହିତା ମମ ଚ ପ୍ରିଯା। ରାକ୍ଷସୀମଧ୍ଯଗା ଶେତେ ସ୍ନୁଷା ଦଶରଥସ୍ଯ ଚ
ଜନକ ରାଜାଙ୍କର ଝିଅ, ମୋର ପ୍ରିୟା, ଦଶରଥଙ୍କ ସ୍ନୁଷା, ଏମିତି ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ କିପରି ଶୁଏ?
ଅଵିକ୍ଷୋଭ୍ଯାଣି ରକ୍ଷାଂସି ସା ଵିଧୂଯୋତ୍ପତିଷ୍ଯତି। ଵିଧୂଯ ଜଲଦାନ୍ ନୀଲାନ୍ ଶଶିଲେଖା ଶରତ୍ସ୍ଵିଵ
ସେ ଅଚଳ ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ଦୂରେଇ ଦେଇ, ଶରତ୍କାଳରେ ମେଘ ହଟି ଚାନ୍ଦ୍ରକଳା ଯେପରି ଉଦୟ ହୁଏ, ସେପରି ଉଦୟିତ ହେବେ।
ସ୍ଵଭାଵତନୁକା ନୂନଂ ଶୋକେନାନଶନେନ ଚ। ଭୂଯସ୍ତନୁତରା ସୀତା ଦେଶକାଲଵିପର୍ଯଯାତ୍
ନିଶ୍ଚୟ, ସ୍ୱଭାବରୁ କ୍ଷୀଣ ଥିବା ସୀତା, ଦୁଃଖ ଓ ଉପବାସରେ, ଦେଶ କାଳ ପରିବର୍ତ୍ତନରେ ଆଉ ଅଧିକ କ୍ଷୀଣ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି।
କଦା ନୁ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ନିଧାଯୋରସି ସାଯକାନ୍। ଶୋକଂ ପ୍ରତ୍ଯାହରିଷ୍ଯାମି ଶୋକମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ମାନସମ୍
କେବେ ମୁଁ ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ଛାତିରେ ବାଣ ଲଗାଇ, ତାଙ୍କର ହୃଦୟକୁ ଦୁଃଖ ଫେରାଇଦେଇ, ମୋର ମନର ଦୁଃଖକୁ ଛାଡିପାରିବି?
କଦା ନୁ ଖଲୁ ମେ ସାଧ୍ଵୀ ସୀତାମରସୁତୋପମା। ସୋତ୍କଣ୍ଠା କଣ୍ଠମାଲମ୍ବ୍ଯ ମୋକ୍ଷ୍ଯତ୍ଯାନନ୍ଦଜଂ ଜଲମ୍
କେବେ ମୋର ସତୀ ସୀତା, ଦେବକନ୍ୟା ସମାନ, ଆଶାରେ ମୋର କଣ୍ଠକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଆନନ୍ଦର ଲୁହ ଝରାଇବେ?
କଦା ଶୋକମିମଂ ଘୋରଂ ମୈଥିଲୀଵିପ୍ରଯୋଗଜମ୍। ସହସା ଵିପ୍ରମୋକ୍ଷ୍ଯାମି ଵାସଃ ଶୁକ୍ଲେତରଂ ଯଥା
କେବେ ମୁଁ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଶୋକ, ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ହରାଇବା ଦୁଃଖରୁ, ହଠାତ୍ ମୁକ୍ତ ହେବି, ଯେପରି ଏକ ଅନ୍ଧାର ପୋଷାକ ଛାଡି ଧଳା ପୋଷାକ ପିନ୍ଧାଯାଏ?
ଏଵଂ ଵିଲପତସ୍ତସ୍ଯ ତତ୍ର ରାମସ୍ଯ ଧୀମତଃ। ଦିନକ୍ଷଯାନ୍ମନ୍ଦଵପୁର୍ଭାସ୍କରୋଽସ୍ତମୁପାଗମତ୍
ଏପରି ଦୁଃଖରେ ବିଳାପ କରୁଥିବା ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦିନ ଶେଷରେ ହଳକା ଆଲୋକର ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତମିତ ହେଲା।
ଆଶ୍ଵାସିତୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ରାମଃ ସଂଧ୍ଯାମୁପାସତ। ସ୍ମରନ୍ କମଲପତ୍ରାକ୍ଷୀଂ ସୀତାଂ ଶୋକାକୁଲୀକୃତଃ
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଆଶ୍ୱାସନାରେ, ରାମ ସନ୍ଧ୍ୟା ବନ୍ଦନା କଲେ, ତାଙ୍କର ମନ ସୀତାଙ୍କୁ ମନେ କରି ଦୁଃଖରେ ଭରିଗଲା, ଯାହାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ କମଳପତ୍ର ସମାନ।
thumb|ଷଷ୍ଠଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଷଷ୍ଠଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏବେ ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଛଅଟିଏ ଅଧ୍ୟାୟ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଛଅଟିଏ ଅଧ୍ୟାୟ, ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଲଙ୍କାଯାଂ ତୁ କୃତଂ କର୍ମ ଘୋରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭଯାଵହମ୍। ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରୋ ହନୁମତା ଶକ୍ରେଣେଵ ମହାତ୍ମନା। ଅବ୍ରଵୀଦ୍ ରାକ୍ଷସାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ହ୍ରିଯା କିଂଚିଦଵାଙ୍ମୁଖଃ
ଲଙ୍କାରେ ଘଟିଥିବା ଭୟଙ୍କର ଓ ଭୟଦାୟକ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ରାଜା, ହନୁମାନଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ, ମୁହଁ ନମାଇ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଧର୍ଷିତା ଚ ପ୍ରଵିଷ୍ଟା ଚ ଲଙ୍କା ଦୁଷ୍ପ୍ରସହା ପୁରୀ। ତେନ ଵାନରମାତ୍ରେଣ ଦୃଷ୍ଟା ସୀତା ଚ ଜାନକୀ
ଏହି ଦୁର୍ଜୟ ଲଙ୍କା ପୁରୀକୁ ସେ ଏକମାତ୍ର ବାନର ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଅପମାନିତ କରିଛି; ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତାକୁ ଦେଖିଛି।
ପ୍ରାସାଦୋ ଧର୍ଷିତଶ୍ଚୈତ୍ଯଃ ପ୍ରଵରା ରାକ୍ଷସା ହତାଃ। ଆଵିଲା ଚ ପୁରୀ ଲଙ୍କା ସର୍ଵା ହନୁମତା କୃତା
ମହଲ ଓ ଦେଉଳ ଅପମାନିତ ହୋଇଛି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାକ୍ଷସମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲଙ୍କା ପୁରୀକୁ ହନୁମାନ ଅସ୍ଥିର କରିଦେଇଛନ୍ତି।
କିଂ କରିଷ୍ଯାମି ଭଦ୍ରଂ ଵଃ କିଂ ଵୋ ଯୁକ୍ତମନନ୍ତରମ୍। ଉଚ୍ଯତାଂ ନଃ ସମର୍ଥଂ ଯତ୍ କୃତଂ ଚ ସୁକୃତଂ ଭଵେତ୍
ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କ ପାଇଁ କଣ କରିବି? ଏହି ସମୟରେ କଣ ଉପଯୁକ୍ତ? ଯାହା କରାଯିବ, ଭଲ ହେବା ପାଇଁ ଯାହା ସମ୍ଭବ, ଆମେ ଭାବିବା ଉଚିତ।
ମନ୍ତ୍ରମୂଲଂ ଚ ଵିଜଯଂ ପ୍ରଵଦନ୍ତି ମନସ୍ଵିନଃ। ତସ୍ମାଦ୍ ଵୈ ରୋଚଯେ ମନ୍ତ୍ରଂ ରାମଂ ପ୍ରତି ମହାବଲାଃ
ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ମାନେ କହନ୍ତି ଯେ, ବିଜୟର ମୂଳ ହେଉଛି ଉପଦେଶ ଓ ଆଲୋଚନା। ଏହିକାରଣରୁ, ମୁଁ ରାମଙ୍କ ବିଷୟରେ ଭଲ ଭାବେ ମନ୍ତ୍ରଣା କରିବାକୁ ଚାହେଁ, ହେ ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନେ।
ମନ୍ତ୍ରସ୍ତ୍ରିଭିର୍ହି ସଂଯୁକ୍ତଃ ସମର୍ଥୈର୍ମନ୍ତ୍ରନିର୍ଣଯେ। ମିତ୍ରୈର୍ଵାପି ସମାନାର୍ଥୈର୍ବାନ୍ଧଵୈରପି ଵାଧିକୈଃ
ଯେଉଁ ମନ୍ତ୍ରଣାରେ ତିନିଜଣ ଦକ୍ଷ ଏବଂ ନୀତିରେ ପାରଙ୍ଗତ ଲୋକ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମିତ୍ର, ସମାନ ଲାଭ ଚାହୁଁଥିବା ସହଯୋଗୀ କିମ୍ବା ଆତ୍ମୀୟ, କିମ୍ବା ଦ୍ୱେଷୀ ହେଉଥିବା ସହିତ ମଧ୍ୟ ହେଉ।
ସହିତୋ ମନ୍ତ୍ରଯିତ୍ଵା ଯଃ କର୍ମାରମ୍ଭାନ୍ ପ୍ରଵର୍ତଯେତ୍। ଦୈଵେ ଚ କୁରୁତେ ଯତ୍ନଂ ତମାହୁଃ ପୁରୁଷୋତ୍ତମମ୍
ଯିଏ ଏଭଳି ମନ୍ତ୍ରଣା କରି, କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରେ ଏବଂ ଦୈବ ଉପରେ ଚେଷ୍ଟା କରେ, ସେଉଁଥିକି ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଏକୋଽର୍ଥଂ ଵିମୃଶେଦେକୋ ଧର୍ମେ ପ୍ରକୁରୁତେ ମନଃ। ଏକଃ କାର୍ଯାଣି କୁରୁତେ ତମାହୁର୍ମଧ୍ଯମଂ ନରମ୍
ଯିଏ ଏକାକି କଥା ଭାବେ, ଏକାକି ଧର୍ମରେ ମନ ଦିଏ କିମ୍ବା ଏକାକି କାମ କରେ, ସେଉଁଥିକି ମଧ୍ୟମ ପୁରୁଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଗୁଣଦୋଷୌ ନ ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଦୈଵଵ୍ଯପାଶ୍ରଯମ୍। କରିଷ୍ଯାମୀତି ଯଃ କାର୍ଯମୁପେକ୍ଷେତ୍ ସ ନରାଧମଃ
ଯିଏ ଗୁଣ ଓ ଦୋଷ ବିଚାର କରିନାହିଁ, ଦୈବ ଉପରେ ଭରସା ଛାଡ଼ି ମାତ୍ର 'ମୁଁ କରିଦେବି' ବୋଲି କାମକୁ ଅବହେଳା କରେ, ସେଉଁଥିକି ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ ପୁରୁଷ।
ଯଥେମେ ପୁରୁଷା ନିତ୍ଯମୁତ୍ତମାଧମମଧ୍ଯମାଃ। ଏଵଂ ମନ୍ତ୍ରୋଽପି ଵିଜ୍ଞେଯ ଉତ୍ତମାଧମମଧ୍ଯମଃ
ଯେପରି ଲୋକମାନେ ସର୍ବଦା ଉତ୍ତମ, ମଧ୍ୟମ ଓ ଅଧମ ଭାବରେ ବିଭକ୍ତ, ସେପରି ମନ୍ତ୍ରଣା ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତମ, ମଧ୍ୟମ ଓ ଅଧମ ଭାବରେ ବୁଝିବା ଉଚିତ।
ଐକମତ୍ଯମୁପାଗମ୍ଯ ଶାସ୍ତ୍ରଦୃଷ୍ଟେନ ଚକ୍ଷୁଷା। ମନ୍ତ୍ରିଣୋ ଯତ୍ର ନିରତାସ୍ତମାହୁର୍ମନ୍ତ୍ରମୁତ୍ତମମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମନ ଏକ ହୋଇଯାଏ, ଶାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦୃଷ୍ଟି ଦିଆଯାଏ ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ମନ୍ତ୍ରଣାରେ ନିଷ୍ଠା ଦେଖାନ୍ତି, ସେଇ ମନ୍ତ୍ରଣାକୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ବହ୍ଵୀରପି ମତୀର୍ଗତ୍ଵା ମନ୍ତ୍ରିଣାମର୍ଥନିର୍ଣଯଃ। ପୁନର୍ଯତ୍ରୈକତାଂ ପ୍ରାପ୍ତଃ ସ ମନ୍ତ୍ରୋ ମଧ୍ଯମଃ ସ୍ମୃତଃ
ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଅନେକ ମତ ଦେଇଥିବା ପରେ, ଯେଉଁଠାରେ ପୁନି ଏକତା ଆସେ ଏବଂ ମାମଲାର ସଠିକ ନିଷ୍ପତ୍ତି ହୁଏ, ସେଇ ମନ୍ତ୍ରଣାକୁ ମଧ୍ୟମ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ।
ଅନ୍ଯୋନ୍ଯମତିମାସ୍ଥାଯ ଯତ୍ର ସମ୍ପ୍ରତିଭାଷ୍ଯତେ। ନ ଚୈକମତ୍ଯେ ଶ୍ରେଯୋଽସ୍ତି ମନ୍ତ୍ରଃ ସୋଽଧମ ଉଚ୍ଯତେ
ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଲୋକ ନିଜ ମତ ଧରିଥାଏ, ତର୍କ ହୁଏ ଏବଂ ଏକତା ନଥାଏ, ତଥା କୌଣସି ଉପକାର ମିଳେନାହିଁ, ସେଇ ମନ୍ତ୍ରଣାକୁ ଅଧମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ତସ୍ମାତ୍ ସୁମନ୍ତ୍ରିତଂ ସାଧୁ ଭଵନ୍ତୋ ମତିସତ୍ତମାଃ। କାର୍ଯଂ ସମ୍ପ୍ରତିପଦ୍ଯନ୍ତମେତତ୍ କୃତ୍ଯଂ ମତଂ ମମ
ଏହିକାରଣରୁ, ମନ୍ତ୍ରଣାରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୁଦ୍ଧି ଦେଖାନ୍ତୁ। ଆପଣମାନେ ଭଲ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ ନିଷ୍ପତ୍ତି କରନ୍ତୁ। ଏହା ମୋର ମତ।