ଦଦୃଶୁସ୍ତେ ମହାତ୍ମାନୋ ଵାତାହତଜଲାଶଯମ୍। ଅନିଲୋଦ୍ଧୂତମାକାଶେ ପ୍ରଵଲାନ୍ତମିଵୋର୍ମିଭିଃ
ମହାତ୍ମାମାନେ ଦେଖିଲେ, ପବନରେ ଆଘାତ ପାଇଥିବା ଜଳର ଏକ ଭାରି ଭଣ୍ଡାର, ତରଙ୍ଗରେ ରଙ୍ଗିନ ମାଣିକ ପରି ଆକାଶରେ ଉଠିଯାଇଥିଲା।
ତତୋ ଵିସ୍ମଯମାପନ୍ନା ହରଯୋ ଦଦୃଶୁଃ ସ୍ଥିତାଃ। ଭ୍ରାନ୍ତୋର୍ମିଜାଲସଂନାଦଂ ପ୍ରଲୋଲମିଵ ସାଗରମ୍
ତାପରେ ବାନରମାନେ ସେଠି ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ ଦେଖିଲେ, ସାଗର ତରଙ୍ଗର ଜାଲ ଘୂରୁଥିଲା ଓ ଗଞ୍ଜନ ଶବ୍ଦ କରୁଥିଲା, ଏହା ଦେଖି ସେମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
thumb|ପଞ୍ଚମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ପଞ୍ଚମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ। ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚମ ସର୍ଗ।
ସା ତୁ ନୀଲେନ ଵିଧିଵତ୍ସ୍ଵାରକ୍ଷା ସୁସମାହିତା। ସାଗରସ୍ଯୋତ୍ତରେ ତୀରେ ସାଧୁ ସା ଵିନିଵେଶିତା
ନୀଳଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଭଲଭାବେ ରକ୍ଷା କରାଯାଇଥିବା ସେନା, ସାଗରର ଉତ୍ତର ତୀରରେ ଭଲଭାବେ ଅବସ୍ଥାନ କରିଥିଲା।
ମୈନ୍ଦଶ୍ଚ ଦ୍ଵିଵିଦଶ୍ଚୋଭୌ ତତ୍ର ଵାନରପୁଙ୍ଗଵୌ। ଵିଚେରତୁଶ୍ଚ ତାଂ ସେନାଂ ରକ୍ଷାର୍ଥଂ ସର୍ଵତୋଦିଶମ୍
ମୈନ୍ଦ ଓ ଦ୍ୱିବିଦ, ଏହି ଦୁଇଜଣ ବାନରମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେନାର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦୌଡ଼ିବା ଓ ଦେଖାଶୁଣା କରୁଥିଲେ।
ନିଵିଷ୍ଟାଯାଂ ତୁ ସେନାଯାଂ ତୀରେ ନଦନଦୀପତେଃ। ପାର୍ଶ୍ଵସ୍ଥଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାମୋ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ସେନା ନଦୀର ତୀରରେ ବସିଯିବା ପରେ, ରାମ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ।
ଶୋକଶ୍ଚ କିଲ କାଲେନ ଗଚ୍ଛତା ହ୍ଯପଗଚ୍ଛତି। ମମ ଚାପଶ୍ଯତଃ କାନ୍ତାମହନ୍ଯହନି ଵର୍ଧତେ
କୁହାଯାଏ, ସମୟ ଯିବା ସହିତ ଦୁଃଖ କମିଯାଏ; କିନ୍ତୁ ମୋ ପାଇଁ, ମୋ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ସହିତ ଏହି ଦୁଃଖ ପ୍ରତିଦିନ ବଢ଼ିଯାଉଛି।
ଵାହି ଵାତ ଯତଃ କାନ୍ତା ତାଂ ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ମାମପି ସ୍ପୃଶ। ତ୍ଵଯି ମେ ଗାତ୍ରସଂସ୍ପର୍ଶଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରେ ଦୃଷ୍ଟିସମାଗମଃ
ହେ ବାତାସ, ତୁମେ ଯେପରି ମୋର ପ୍ରିୟାକୁ ଛୁଉଛ, ମୋତେ ମଧ୍ୟ ଛୁଅ; ତୁମେ ତାଙ୍କର ଶରୀରସ୍ପର୍ଶ ଆଣିଛ, ଚନ୍ଦ୍ରମାରେ ଆମ ଦୃଷ୍ଟି ମିଳନ ଅଛି।
ତନ୍ମେ ଦହତି ଗାତ୍ରାଣି ଵିଷଂ ପୀତମିଵାଶଯେ। ହା ନାଥେତି ପ୍ରିଯା ସା ମାଂ ହ୍ରିଯମାଣା ଯଦବ୍ରଵୀତ୍
ଏହି ଭାବନା ମୋ ଦେହକୁ ବିଷ ପିଇଥିବା ପରି ଜଳାଇଦେଉଛି; 'ହା ନାଥ!'—ମୋ ପ୍ରିୟା ଯେବେ ତାଙ୍କୁ ହରିନେଇଯାଉଥିଲେ, ସେ କଥା କହିଥିଲେ।
ତଦ୍ଵିଯୋଗେନ୍ଧନଵତା ତଚ୍ଚିନ୍ତାଵିମଲାର୍ଚିଷା। ରାତ୍ରିଂଦିଵଂ ଶରୀରଂ ମେ ଦହ୍ଯତେ ମଦନାଗ୍ନିନା
ବିୟୋଗର ଇଂଧନ ଓ ଚିନ୍ତାର ନିର୍ମଳ ଆଗୁନିରେ, ଦିନ ଓ ରାତି ମୋ ଶରୀର ମୋହର ଆଗୁନିରେ ପୁଡ଼ିଯାଉଛି।
ଅଵଗାହ୍ଯାର୍ଣଵଂ ସ୍ଵପ୍ସ୍ଯେ ସୌମିତ୍ରେ ଭଵତା ଵିନା। ଏଵଂ ଚ ପ୍ରଜ୍ଵଲନ୍ କାମୋ ନ ମା ସୁପ୍ତଂ ଜଲେ ଦହେତ୍
ହେ ସୌମିତ୍ରି, ତୁମେ ନଥିଲେ ମୁଁ ସମୁଦ୍ରରେ ବୁଡ଼ି ଶୋଇପଡ଼ିବି; ଏଭଳି ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋର ମନର ଆଗୁନି ଜଳରେ ଶୋଇଥିବାବେଳେ ମୋତେ ପୁଡ଼ିପାରିବ ନାହିଁ।
ବହ୍ଵେତତ୍ କାମଯାନସ୍ଯ ଶକ୍ଯମେତେନ ଜୀଵିତୁମ୍। ଯଦହଂ ସା ଚ ଵାମୋରୁରେକାଂ ଧରଣିମାଶ୍ରିତୌ
ଏହି ଭଳି ଆଶା ରହିଲେ ମଧ୍ୟ, ଜୀବନ ଚାଲିପାରେ; ଯେତେବେଳେ ସେ ଓ ମୁଁ, ଦୁହେଁ ଏକାଠି ପୃଥିବୀ ଉପରେ ବସିପାରିବୁ, ସେଥିରେ ଜୀବନ ରହିପାରିବ।
କେଦାରସ୍ଯେଵାକେଦାରଃ ସୋଦକସ୍ଯ ନିରୂଦକଃ। ଉପସ୍ନେହେନ ଜୀଵାମି ଜୀଵନ୍ତୀଂ ଯଚ୍ଛୃଣୋମି ତାମ୍
ପାଣିଥିବା ଖେତ ଓ ଶୁଖିଲା ଖେତ ଯେପରି, ସେଠିପାଇଁ ମୁଁ ତାଙ୍କ ନିକଟତାରେ ବଞ୍ଚୁଛି; ତାଙ୍କ ଜୀବନ୍ତ ଥିବା ଖବର ଶୁଣି ମୁଁ ଆଶାରେ ରହୁଛି।
କଦା ନୁ ଖଲୁ ସୁଶ୍ରୋଣୀଂ ଶତପତ୍ରାଯତେକ୍ଷଣାମ୍। ଵିଜିତ୍ଯ ଶତ୍ରୂନ୍ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମି ସୀତାଂ ସ୍ଫୀତାମିଵ ଶ୍ରିଯମ୍
କେବେ ମୁଁ ଶତପତ୍ର ଦୃଷ୍ଟି ଓ ସୁନ୍ଦର କଟି ଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ, ଶତ୍ରୁମାନେ ହାରିଗଲାପରେ, ଧନ୍ୟ ଭାଗ୍ୟର ଦୀପ୍ତିବତୀ ଦେଖିପାରିବି?
କଦା ସୁଚାରୁଦନ୍ତୋଷ୍ଠଂ ତସ୍ଯାଃ ପଦ୍ମମିଵାନନମ୍। ଈଷଦୁନ୍ନାମ୍ଯ ପାସ୍ଯାମି ରସାଯନମିଵାତୁରଃ
ତାଙ୍କର ସୁନ୍ଦର ଦାନ୍ତ ଓ ଓଠ ଥିବା ପଦ୍ମପ୍ରଭା ମୁହଁକୁ କେବେ ମୁଁ ହଳକା ଉଠାଇ, ରୋଗୀ ମନେ ଅମୃତ ପିଏ ପରି, ତାହାର ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିପାରିବି?
ତୌ ତସ୍ଯାଃ ସହିତୌ ପୀନୌ ସ୍ତନୌ ତାଲଫଲୋପମୌ। କଦା ନ ଖଲୁ ସୋତ୍କମ୍ପୌ ଶ୍ଲିଷ୍ଯନ୍ତ୍ଯା ମାଂ ଭଜିଷ୍ଯତଃ
ତାଙ୍କର ଦୁଇଟି ଭରି ଓ ତାଳଫଳ ସମାନ ସ୍ତନ, ମୋତେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିବାବେଳେ କମ୍ପିତ ହୋଇ, କେବେ ମୋତେ ସତ୍ୟ ସ୍ନେହ ଦେଇ ଆନନ୍ଦ ଦେଇବେ?
ସା ନୂନମସିତାପାଙ୍ଗୀ ରକ୍ଷୋମଧ୍ଯଗତା ସତୀ। ମନ୍ନାଥା ନାଥହୀନେଵ ତ୍ରାତାରଂ ନାଧିଗଚ୍ଛତି
ନିଶ୍ଚୟ, କଳା ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟ ସୀତା, ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅଛନ୍ତି, ନିଜ ରକ୍ଷକ ବିହୀନ ହୋଇ, ଅନାଥ ହେବା ପରି କୌଣସି ରକ୍ଷାକାରୀ ମିଳୁନାହାନ୍ତି।
କଥଂ ଜନକରାଜସ୍ଯ ଦୁହିତା ମମ ଚ ପ୍ରିଯା। ରାକ୍ଷସୀମଧ୍ଯଗା ଶେତେ ସ୍ନୁଷା ଦଶରଥସ୍ଯ ଚ
ଜନକ ରାଜାଙ୍କର ଝିଅ, ମୋର ପ୍ରିୟା, ଦଶରଥଙ୍କ ସ୍ନୁଷା, ଏମିତି ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ କିପରି ଶୁଏ?
ଅଵିକ୍ଷୋଭ୍ଯାଣି ରକ୍ଷାଂସି ସା ଵିଧୂଯୋତ୍ପତିଷ୍ଯତି। ଵିଧୂଯ ଜଲଦାନ୍ ନୀଲାନ୍ ଶଶିଲେଖା ଶରତ୍ସ୍ଵିଵ
ସେ ଅଚଳ ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ଦୂରେଇ ଦେଇ, ଶରତ୍କାଳରେ ମେଘ ହଟି ଚାନ୍ଦ୍ରକଳା ଯେପରି ଉଦୟ ହୁଏ, ସେପରି ଉଦୟିତ ହେବେ।
ସ୍ଵଭାଵତନୁକା ନୂନଂ ଶୋକେନାନଶନେନ ଚ। ଭୂଯସ୍ତନୁତରା ସୀତା ଦେଶକାଲଵିପର୍ଯଯାତ୍
ନିଶ୍ଚୟ, ସ୍ୱଭାବରୁ କ୍ଷୀଣ ଥିବା ସୀତା, ଦୁଃଖ ଓ ଉପବାସରେ, ଦେଶ କାଳ ପରିବର୍ତ୍ତନରେ ଆଉ ଅଧିକ କ୍ଷୀଣ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି।
କଦା ନୁ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ନିଧାଯୋରସି ସାଯକାନ୍। ଶୋକଂ ପ୍ରତ୍ଯାହରିଷ୍ଯାମି ଶୋକମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ମାନସମ୍
କେବେ ମୁଁ ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ଛାତିରେ ବାଣ ଲଗାଇ, ତାଙ୍କର ହୃଦୟକୁ ଦୁଃଖ ଫେରାଇଦେଇ, ମୋର ମନର ଦୁଃଖକୁ ଛାଡିପାରିବି?
କଦା ନୁ ଖଲୁ ମେ ସାଧ୍ଵୀ ସୀତାମରସୁତୋପମା। ସୋତ୍କଣ୍ଠା କଣ୍ଠମାଲମ୍ବ୍ଯ ମୋକ୍ଷ୍ଯତ୍ଯାନନ୍ଦଜଂ ଜଲମ୍
କେବେ ମୋର ସତୀ ସୀତା, ଦେବକନ୍ୟା ସମାନ, ଆଶାରେ ମୋର କଣ୍ଠକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଆନନ୍ଦର ଲୁହ ଝରାଇବେ?
କଦା ଶୋକମିମଂ ଘୋରଂ ମୈଥିଲୀଵିପ୍ରଯୋଗଜମ୍। ସହସା ଵିପ୍ରମୋକ୍ଷ୍ଯାମି ଵାସଃ ଶୁକ୍ଲେତରଂ ଯଥା
କେବେ ମୁଁ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଶୋକ, ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ହରାଇବା ଦୁଃଖରୁ, ହଠାତ୍ ମୁକ୍ତ ହେବି, ଯେପରି ଏକ ଅନ୍ଧାର ପୋଷାକ ଛାଡି ଧଳା ପୋଷାକ ପିନ୍ଧାଯାଏ?
ଏଵଂ ଵିଲପତସ୍ତସ୍ଯ ତତ୍ର ରାମସ୍ଯ ଧୀମତଃ। ଦିନକ୍ଷଯାନ୍ମନ୍ଦଵପୁର୍ଭାସ୍କରୋଽସ୍ତମୁପାଗମତ୍
ଏପରି ଦୁଃଖରେ ବିଳାପ କରୁଥିବା ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦିନ ଶେଷରେ ହଳକା ଆଲୋକର ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତମିତ ହେଲା।
ଆଶ୍ଵାସିତୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ରାମଃ ସଂଧ୍ଯାମୁପାସତ। ସ୍ମରନ୍ କମଲପତ୍ରାକ୍ଷୀଂ ସୀତାଂ ଶୋକାକୁଲୀକୃତଃ
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଆଶ୍ୱାସନାରେ, ରାମ ସନ୍ଧ୍ୟା ବନ୍ଦନା କଲେ, ତାଙ୍କର ମନ ସୀତାଙ୍କୁ ମନେ କରି ଦୁଃଖରେ ଭରିଗଲା, ଯାହାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ କମଳପତ୍ର ସମାନ।
thumb|ଷଷ୍ଠଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଷଷ୍ଠଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏବେ ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଛଅଟିଏ ଅଧ୍ୟାୟ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଛଅଟିଏ ଅଧ୍ୟାୟ, ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଲଙ୍କାଯାଂ ତୁ କୃତଂ କର୍ମ ଘୋରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭଯାଵହମ୍। ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରୋ ହନୁମତା ଶକ୍ରେଣେଵ ମହାତ୍ମନା। ଅବ୍ରଵୀଦ୍ ରାକ୍ଷସାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ହ୍ରିଯା କିଂଚିଦଵାଙ୍ମୁଖଃ
ଲଙ୍କାରେ ଘଟିଥିବା ଭୟଙ୍କର ଓ ଭୟଦାୟକ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ରାଜା, ହନୁମାନଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ, ମୁହଁ ନମାଇ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଧର୍ଷିତା ଚ ପ୍ରଵିଷ୍ଟା ଚ ଲଙ୍କା ଦୁଷ୍ପ୍ରସହା ପୁରୀ। ତେନ ଵାନରମାତ୍ରେଣ ଦୃଷ୍ଟା ସୀତା ଚ ଜାନକୀ
ଏହି ଦୁର୍ଜୟ ଲଙ୍କା ପୁରୀକୁ ସେ ଏକମାତ୍ର ବାନର ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଅପମାନିତ କରିଛି; ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତାକୁ ଦେଖିଛି।
ପ୍ରାସାଦୋ ଧର୍ଷିତଶ୍ଚୈତ୍ଯଃ ପ୍ରଵରା ରାକ୍ଷସା ହତାଃ। ଆଵିଲା ଚ ପୁରୀ ଲଙ୍କା ସର୍ଵା ହନୁମତା କୃତା
ମହଲ ଓ ଦେଉଳ ଅପମାନିତ ହୋଇଛି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାକ୍ଷସମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲଙ୍କା ପୁରୀକୁ ହନୁମାନ ଅସ୍ଥିର କରିଦେଇଛନ୍ତି।
କିଂ କରିଷ୍ଯାମି ଭଦ୍ରଂ ଵଃ କିଂ ଵୋ ଯୁକ୍ତମନନ୍ତରମ୍। ଉଚ୍ଯତାଂ ନଃ ସମର୍ଥଂ ଯତ୍ କୃତଂ ଚ ସୁକୃତଂ ଭଵେତ୍
ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କ ପାଇଁ କଣ କରିବି? ଏହି ସମୟରେ କଣ ଉପଯୁକ୍ତ? ଯାହା କରାଯିବ, ଭଲ ହେବା ପାଇଁ ଯାହା ସମ୍ଭବ, ଆମେ ଭାବିବା ଉଚିତ।