ଚଣ୍ଡନକ୍ରଗ୍ରାହଘୋରଂ କ୍ଷପାଦୌ ଦିଵସକ୍ଷଯେ। ହସନ୍ତମିଵ ଫେନୌଘୈର୍ନୃତ୍ଯନ୍ତମିଵ ଚୋର୍ମିଭିଃ
ରାତି ଆରମ୍ଭରେ, ଦିନ ଶେଷ ହେଉଥିବାବେଳେ, ସମୁଦ୍ର ମାଛ ଓ ଘୋର ମଗରମାଛରେ ଭରିଥିଲା, ଝାଗର ତରଙ୍ଗରେ ହସୁଥିବା ଏବଂ ତରଙ୍ଗରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଚନ୍ଦ୍ରୋଦଯେ ସମୁଦ୍ଭୂତଂ ପ୍ରତିଚନ୍ଦ୍ରସମାକୁଲମ୍। ଚଣ୍ଡାନିଲମହାଗ୍ରାହୈଃ କୀର୍ଣଂ ତିମିତିମିଂଗିଲୈଃ
ଚନ୍ଦ୍ରୋଦୟ ସମୟରେ, ସମୁଦ୍ର ଉତ୍ତେଜିତ ହେଲା, ଚନ୍ଦ୍ର ପ୍ରତିବିମ୍ବରେ ଭରିଗଲା, ତୀବ୍ର ପବନ ଓ ବଡ଼ ବଡ଼ ମାଛ, ତିମି ଓ ମିଂଗିଲାରେ ଭରିଗଲା।
ଦୀପ୍ତଭୋଗୈରିଵାକୀର୍ଣଂ ଭୁଜଙ୍ଗୈର୍ଵରୁଣାଲଯମ୍। ଅଵଗାଢଂ ମହାସତ୍ତ୍ଵୈର୍ନାନାଶୈଲସମାକୁଲମ୍
ବରୁଣଙ୍କ ନିବାସ ଦେଖିବାକୁ ଜଣେ ଜଣେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ସର୍ପରେ ଢାକା ପରି ଲାଗୁଥିଲା, ବଡ଼ ବଡ଼ ପ୍ରାଣୀରେ ତଳିଯାଇଥିଲା ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପାହାଡ଼ରେ ଭରିଯାଇଥିଲା।
ସୁଦୁର୍ଗଂ ଦୁର୍ଗମାର୍ଗଂ ତମଗାଧମସୁରାଲଯମ୍। ମକରୈର୍ନାଗଭୋଗୈଶ୍ଚ ଵିଗାଢା ଵାତଲୋଲିତାଃ। ଉତ୍ପେତୁଶ୍ଚ ନିପେତୁଶ୍ଚ ପ୍ରହୃଷ୍ଟା ଜଲରାଶଯଃ
ସେଠା ବହୁତ ଦୁର୍ଗମ, ଅପାର ରାସ୍ତା, ଗଭୀର ଅନ୍ଧାର ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ନିବାସ; ମକର ଓ ନାଗମାନଙ୍କ ଚଞ୍ଚଳତାରେ ଜଳ ଉଠିଉଠି ପଡ଼ୁଥିଲା ଏବଂ ଆନନ୍ଦରେ ଉତ୍ସାହିତ ହେଉଥିଲା।
ଅଗ୍ନିଚୂର୍ଣମିଵାଵିଦ୍ଧଂ ଭାସ୍ଵରାମ୍ବୁମହୋରଗମ୍। ସୁରାରିନିଲଯଂ ଘୋରଂ ପାତାଲଵିଷଯଂ ସଦା
ଅଗ୍ନିର ଚୁରଣ ଛିଟାଇଦେଇଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ତେଜସ୍ୱୀ ଜଳର ମହାନଗ ସହ ଚମକୁଥିଲା, ଦେବତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁମାନେ ଯେଉଁଠି ବସିଥାନ୍ତି, ସେଠି ସଦା ଭୟଙ୍କର ପାତାଳ ଦେଶ ପରି ଲାଗୁଥିଲା।
ସାଗରଂ ଚାମ୍ବରପ୍ରଖ୍ଯମମ୍ବରଂ ସାଗରୋପମମ୍। ସାଗରଂ ଚାମ୍ବରଂ ଚେତି ନିର୍ଵିଶେଷମଦୃଶ୍ଯତ
ସାଗର ଆକାଶ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଆଉ ଆକାଶ ସାଗର ପରି ଲାଗୁଥିଲା; ସାଗର ଓ ଆକାଶ ଦୁହେଁକୁ ଅଲଗା କରିବା କଷ୍ଟକର ହେଉଥିଲା।
ସମ୍ପୃକ୍ତଂ ନଭସାପ୍ଯମ୍ଭଃ ସମ୍ପୃକ୍ତଂ ଚ ନଭୋଽମ୍ଭସା। ତାଦୃଗ୍ରୂପେ ସ୍ମ ଦୃଶ୍ଯେତେ ତାରାରତ୍ନସମାକୁଲେ
ଜଳ ଆକାଶ ସହ ମିଶିଯାଇଥିଲା, ଆଉ ଆକାଶ ମଧ୍ୟ ଜଳ ସହ ମିଶିଯାଇଥିଲା; ଏଭଳି ଦୃଶ୍ୟରେ ତାରା ଓ ରତ୍ନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୁହେଁ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ସମୁତ୍ପତିତମେଘସ୍ଯ ଵୀଚିମାଲାକୁଲସ୍ଯ ଚ। ଵିଶେଷୋ ନ ଦ୍ଵଯୋରାସୀତ୍ ସାଗରସ୍ଯାମ୍ବରସ୍ଯ ଚ
ମେଘ ଉଠିଯିବା ଓ ତରଙ୍ଗର ଶୃଙ୍ଖଳା ଉତ୍ତେଜିତ ହେବାରେ, ସାଗର ଓ ଆକାଶ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ପ୍ରଭେଦ ଦେଖାଯାଉନଥିଲା।
ଅନ୍ଯୋନ୍ଯୈରହତାଃ ସକ୍ତାଃ ସସ୍ଵନୁର୍ଭୀମନିଃସ୍ଵନାଃ। ଊର୍ମଯଃ ସିନ୍ଧୁରାଜସ୍ଯ ମହାଭେର୍ଯ ଇଵାମ୍ବରେ
ସିନ୍ଧୁରାଜାଙ୍କର ତରଙ୍ଗମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଆଘାତ କରି, ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ କରୁଥିଲେ, ଏହି ତରଙ୍ଗମାନେ ଆକାଶରେ ବଡ଼ ଢୋଳ ପରି ଝୁଲୁଥିଲେ।
ରତ୍ନୌଘଜଲସଂନାଦଂ ଵିଷକ୍ତମିଵ ଵାଯୁନା। ଉତ୍ପତନ୍ତମିଵ କ୍ରୁଦ୍ଧଂ ଯାଦୋଗଣସମାକୁଲମ୍
ରତ୍ନ ଓ ଜଳର ଗଞ୍ଜନ ଶବ୍ଦ, ପବନ ଦ୍ୱାରା ଧରିନିଆଯାଇଥିବା ପରି, କ୍ରୋଧରେ ଉଠିଯାଉଥିଲା, ଏହା ଅନେକ ପ୍ରକାର ଜଳଚର ପ୍ରାଣୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।
ଦଦୃଶୁସ୍ତେ ମହାତ୍ମାନୋ ଵାତାହତଜଲାଶଯମ୍। ଅନିଲୋଦ୍ଧୂତମାକାଶେ ପ୍ରଵଲାନ୍ତମିଵୋର୍ମିଭିଃ
ମହାତ୍ମାମାନେ ଦେଖିଲେ, ପବନରେ ଆଘାତ ପାଇଥିବା ଜଳର ଏକ ଭାରି ଭଣ୍ଡାର, ତରଙ୍ଗରେ ରଙ୍ଗିନ ମାଣିକ ପରି ଆକାଶରେ ଉଠିଯାଇଥିଲା।
ତତୋ ଵିସ୍ମଯମାପନ୍ନା ହରଯୋ ଦଦୃଶୁଃ ସ୍ଥିତାଃ। ଭ୍ରାନ୍ତୋର୍ମିଜାଲସଂନାଦଂ ପ୍ରଲୋଲମିଵ ସାଗରମ୍
ତାପରେ ବାନରମାନେ ସେଠି ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ ଦେଖିଲେ, ସାଗର ତରଙ୍ଗର ଜାଲ ଘୂରୁଥିଲା ଓ ଗଞ୍ଜନ ଶବ୍ଦ କରୁଥିଲା, ଏହା ଦେଖି ସେମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
thumb|ପଞ୍ଚମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ପଞ୍ଚମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ। ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚମ ସର୍ଗ।
ସା ତୁ ନୀଲେନ ଵିଧିଵତ୍ସ୍ଵାରକ୍ଷା ସୁସମାହିତା। ସାଗରସ୍ଯୋତ୍ତରେ ତୀରେ ସାଧୁ ସା ଵିନିଵେଶିତା
ନୀଳଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଭଲଭାବେ ରକ୍ଷା କରାଯାଇଥିବା ସେନା, ସାଗରର ଉତ୍ତର ତୀରରେ ଭଲଭାବେ ଅବସ୍ଥାନ କରିଥିଲା।
ମୈନ୍ଦଶ୍ଚ ଦ୍ଵିଵିଦଶ୍ଚୋଭୌ ତତ୍ର ଵାନରପୁଙ୍ଗଵୌ। ଵିଚେରତୁଶ୍ଚ ତାଂ ସେନାଂ ରକ୍ଷାର୍ଥଂ ସର୍ଵତୋଦିଶମ୍
ମୈନ୍ଦ ଓ ଦ୍ୱିବିଦ, ଏହି ଦୁଇଜଣ ବାନରମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେନାର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦୌଡ଼ିବା ଓ ଦେଖାଶୁଣା କରୁଥିଲେ।
ନିଵିଷ୍ଟାଯାଂ ତୁ ସେନାଯାଂ ତୀରେ ନଦନଦୀପତେଃ। ପାର୍ଶ୍ଵସ୍ଥଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାମୋ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ସେନା ନଦୀର ତୀରରେ ବସିଯିବା ପରେ, ରାମ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ।
ଶୋକଶ୍ଚ କିଲ କାଲେନ ଗଚ୍ଛତା ହ୍ଯପଗଚ୍ଛତି। ମମ ଚାପଶ୍ଯତଃ କାନ୍ତାମହନ୍ଯହନି ଵର୍ଧତେ
କୁହାଯାଏ, ସମୟ ଯିବା ସହିତ ଦୁଃଖ କମିଯାଏ; କିନ୍ତୁ ମୋ ପାଇଁ, ମୋ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ସହିତ ଏହି ଦୁଃଖ ପ୍ରତିଦିନ ବଢ଼ିଯାଉଛି।
ଵାହି ଵାତ ଯତଃ କାନ୍ତା ତାଂ ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ମାମପି ସ୍ପୃଶ। ତ୍ଵଯି ମେ ଗାତ୍ରସଂସ୍ପର୍ଶଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରେ ଦୃଷ୍ଟିସମାଗମଃ
ହେ ବାତାସ, ତୁମେ ଯେପରି ମୋର ପ୍ରିୟାକୁ ଛୁଉଛ, ମୋତେ ମଧ୍ୟ ଛୁଅ; ତୁମେ ତାଙ୍କର ଶରୀରସ୍ପର୍ଶ ଆଣିଛ, ଚନ୍ଦ୍ରମାରେ ଆମ ଦୃଷ୍ଟି ମିଳନ ଅଛି।
ତନ୍ମେ ଦହତି ଗାତ୍ରାଣି ଵିଷଂ ପୀତମିଵାଶଯେ। ହା ନାଥେତି ପ୍ରିଯା ସା ମାଂ ହ୍ରିଯମାଣା ଯଦବ୍ରଵୀତ୍
ଏହି ଭାବନା ମୋ ଦେହକୁ ବିଷ ପିଇଥିବା ପରି ଜଳାଇଦେଉଛି; 'ହା ନାଥ!'—ମୋ ପ୍ରିୟା ଯେବେ ତାଙ୍କୁ ହରିନେଇଯାଉଥିଲେ, ସେ କଥା କହିଥିଲେ।
ତଦ୍ଵିଯୋଗେନ୍ଧନଵତା ତଚ୍ଚିନ୍ତାଵିମଲାର୍ଚିଷା। ରାତ୍ରିଂଦିଵଂ ଶରୀରଂ ମେ ଦହ୍ଯତେ ମଦନାଗ୍ନିନା
ବିୟୋଗର ଇଂଧନ ଓ ଚିନ୍ତାର ନିର୍ମଳ ଆଗୁନିରେ, ଦିନ ଓ ରାତି ମୋ ଶରୀର ମୋହର ଆଗୁନିରେ ପୁଡ଼ିଯାଉଛି।
ଅଵଗାହ୍ଯାର୍ଣଵଂ ସ୍ଵପ୍ସ୍ଯେ ସୌମିତ୍ରେ ଭଵତା ଵିନା। ଏଵଂ ଚ ପ୍ରଜ୍ଵଲନ୍ କାମୋ ନ ମା ସୁପ୍ତଂ ଜଲେ ଦହେତ୍
ହେ ସୌମିତ୍ରି, ତୁମେ ନଥିଲେ ମୁଁ ସମୁଦ୍ରରେ ବୁଡ଼ି ଶୋଇପଡ଼ିବି; ଏଭଳି ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋର ମନର ଆଗୁନି ଜଳରେ ଶୋଇଥିବାବେଳେ ମୋତେ ପୁଡ଼ିପାରିବ ନାହିଁ।
ବହ୍ଵେତତ୍ କାମଯାନସ୍ଯ ଶକ୍ଯମେତେନ ଜୀଵିତୁମ୍। ଯଦହଂ ସା ଚ ଵାମୋରୁରେକାଂ ଧରଣିମାଶ୍ରିତୌ
ଏହି ଭଳି ଆଶା ରହିଲେ ମଧ୍ୟ, ଜୀବନ ଚାଲିପାରେ; ଯେତେବେଳେ ସେ ଓ ମୁଁ, ଦୁହେଁ ଏକାଠି ପୃଥିବୀ ଉପରେ ବସିପାରିବୁ, ସେଥିରେ ଜୀବନ ରହିପାରିବ।
କେଦାରସ୍ଯେଵାକେଦାରଃ ସୋଦକସ୍ଯ ନିରୂଦକଃ। ଉପସ୍ନେହେନ ଜୀଵାମି ଜୀଵନ୍ତୀଂ ଯଚ୍ଛୃଣୋମି ତାମ୍
ପାଣିଥିବା ଖେତ ଓ ଶୁଖିଲା ଖେତ ଯେପରି, ସେଠିପାଇଁ ମୁଁ ତାଙ୍କ ନିକଟତାରେ ବଞ୍ଚୁଛି; ତାଙ୍କ ଜୀବନ୍ତ ଥିବା ଖବର ଶୁଣି ମୁଁ ଆଶାରେ ରହୁଛି।
କଦା ନୁ ଖଲୁ ସୁଶ୍ରୋଣୀଂ ଶତପତ୍ରାଯତେକ୍ଷଣାମ୍। ଵିଜିତ୍ଯ ଶତ୍ରୂନ୍ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମି ସୀତାଂ ସ୍ଫୀତାମିଵ ଶ୍ରିଯମ୍
କେବେ ମୁଁ ଶତପତ୍ର ଦୃଷ୍ଟି ଓ ସୁନ୍ଦର କଟି ଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ, ଶତ୍ରୁମାନେ ହାରିଗଲାପରେ, ଧନ୍ୟ ଭାଗ୍ୟର ଦୀପ୍ତିବତୀ ଦେଖିପାରିବି?
କଦା ସୁଚାରୁଦନ୍ତୋଷ୍ଠଂ ତସ୍ଯାଃ ପଦ୍ମମିଵାନନମ୍। ଈଷଦୁନ୍ନାମ୍ଯ ପାସ୍ଯାମି ରସାଯନମିଵାତୁରଃ
ତାଙ୍କର ସୁନ୍ଦର ଦାନ୍ତ ଓ ଓଠ ଥିବା ପଦ୍ମପ୍ରଭା ମୁହଁକୁ କେବେ ମୁଁ ହଳକା ଉଠାଇ, ରୋଗୀ ମନେ ଅମୃତ ପିଏ ପରି, ତାହାର ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିପାରିବି?
ତୌ ତସ୍ଯାଃ ସହିତୌ ପୀନୌ ସ୍ତନୌ ତାଲଫଲୋପମୌ। କଦା ନ ଖଲୁ ସୋତ୍କମ୍ପୌ ଶ୍ଲିଷ୍ଯନ୍ତ୍ଯା ମାଂ ଭଜିଷ୍ଯତଃ
ତାଙ୍କର ଦୁଇଟି ଭରି ଓ ତାଳଫଳ ସମାନ ସ୍ତନ, ମୋତେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିବାବେଳେ କମ୍ପିତ ହୋଇ, କେବେ ମୋତେ ସତ୍ୟ ସ୍ନେହ ଦେଇ ଆନନ୍ଦ ଦେଇବେ?
ସା ନୂନମସିତାପାଙ୍ଗୀ ରକ୍ଷୋମଧ୍ଯଗତା ସତୀ। ମନ୍ନାଥା ନାଥହୀନେଵ ତ୍ରାତାରଂ ନାଧିଗଚ୍ଛତି
ନିଶ୍ଚୟ, କଳା ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟ ସୀତା, ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅଛନ୍ତି, ନିଜ ରକ୍ଷକ ବିହୀନ ହୋଇ, ଅନାଥ ହେବା ପରି କୌଣସି ରକ୍ଷାକାରୀ ମିଳୁନାହାନ୍ତି।
କଥଂ ଜନକରାଜସ୍ଯ ଦୁହିତା ମମ ଚ ପ୍ରିଯା। ରାକ୍ଷସୀମଧ୍ଯଗା ଶେତେ ସ୍ନୁଷା ଦଶରଥସ୍ଯ ଚ
ଜନକ ରାଜାଙ୍କର ଝିଅ, ମୋର ପ୍ରିୟା, ଦଶରଥଙ୍କ ସ୍ନୁଷା, ଏମିତି ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ କିପରି ଶୁଏ?
ଅଵିକ୍ଷୋଭ୍ଯାଣି ରକ୍ଷାଂସି ସା ଵିଧୂଯୋତ୍ପତିଷ୍ଯତି। ଵିଧୂଯ ଜଲଦାନ୍ ନୀଲାନ୍ ଶଶିଲେଖା ଶରତ୍ସ୍ଵିଵ
ସେ ଅଚଳ ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ଦୂରେଇ ଦେଇ, ଶରତ୍କାଳରେ ମେଘ ହଟି ଚାନ୍ଦ୍ରକଳା ଯେପରି ଉଦୟ ହୁଏ, ସେପରି ଉଦୟିତ ହେବେ।
ସ୍ଵଭାଵତନୁକା ନୂନଂ ଶୋକେନାନଶନେନ ଚ। ଭୂଯସ୍ତନୁତରା ସୀତା ଦେଶକାଲଵିପର୍ଯଯାତ୍
ନିଶ୍ଚୟ, ସ୍ୱଭାବରୁ କ୍ଷୀଣ ଥିବା ସୀତା, ଦୁଃଖ ଓ ଉପବାସରେ, ଦେଶ କାଳ ପରିବର୍ତ୍ତନରେ ଆଉ ଅଧିକ କ୍ଷୀଣ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି।