ଇତୀଵ ସ ମହାବାହୁଃ ସୀତାହରଣକର୍ଶିତଃ। ରାମଃ ସାଗରମାସାଦ୍ଯ ଵାସମାଜ୍ଞାପଯତ୍ ତଦା
ଏଭଳି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ, ଯିଏ ସୀତାଙ୍କ ଅପହରଣରେ ବିଷଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲେ, ସମୁଦ୍ରକୁ ପହଞ୍ଚି, ଶିବିର କରିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ।
ସର୍ଵାଃ ସେନା ନିଵେଶ୍ଯନ୍ତାଂ ଵେଲାଯାଂ ହରିପୁଙ୍ଗଵ। ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୋ ମନ୍ତ୍ରକାଲୋ ନଃ ସାଗରସ୍ଯେହ ଲଙ୍ଘନେ
ହେ ବାନରମାନ୍ୟ, ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ସମୁଦ୍ରତଟରେ ବସାଯିବ; ଏହି ସମୟ ଆମ ପାଇଁ ମନ୍ତ୍ରଣା କରିବାର, ସମୁଦ୍ର ଅଟକାଇବା ପାଇଁ।
ସ୍ଵାଂ ସ୍ଵାଂ ସେନାଂ ସମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ମା ଚ କଶ୍ଚିତ୍ କୁତୋ ଵ୍ରଜେତ୍। ଗଚ୍ଛନ୍ତୁ ଵାନରାଃ ଶୂରା ଜ୍ଞେଯଂ ଛନ୍ନଂ ଭଯଂ ଚ ନଃ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣେ ନିଜ ନିଜ ସେନାକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତୁ, ଏବଂ କେହି କେଉଁଠି ଯାଉନାହାନ୍ତୁ; ସାହସୀ ବାନରମାନେ ଆଗକୁ ଯାଉନ୍ତୁ, ଆମେ ଲୁଚିଥିବା କିଛି ଭୟ ଅଛି କି ନାହିଁ ତାହା ଜାଣିବା ଉଚିତ।
ରାମସ୍ଯ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୁଗ୍ରୀଵଃ ସହଲକ୍ଷ୍ମଣଃ। ସେନାଂ ନିଵେଶଯତ୍ ତୀରେ ସାଗରସ୍ଯ ଦ୍ରୁମାଯୁତେ
ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସୁଗ୍ରୀବ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ, ସମୁଦ୍ରପାରି ଗଛରେ ଘେରା ତଟରେ ସେନାକୁ ବସାଇଲେ।
ଵିରରାଜ ସମୀପସ୍ଥଂ ସାଗରସ୍ଯ ଚ ତଦ୍ ବଲମ୍। ମଧୁପାଣ୍ଡୁଜଲଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଦ୍ଵିତୀଯ ଇଵ ସାଗରଃ
ସମୁଦ୍ର ସମୀପରେ ଥିବା ସେହି ସେନା ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ ଲାଗୁଥିଲା, ମଧୁର ରଙ୍ଗର ପାଣି ଦେଖି ଏହା ଆଉ ଏକ ସମୁଦ୍ର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଵେଲାଵନମୁପାଗମ୍ଯ ତତସ୍ତେ ହରିପୁଙ୍ଗଵାଃ। ନିଵିଷ୍ଟାଶ୍ଚ ପରଂ ପାରଂ କାଙ୍କ୍ଷମାଣା ମହୋଦଧେଃ
ସେମାନେ ସମୁଦ୍ରତଟର ଉଦ୍ୟାନକୁ ପହଞ୍ଚି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନରମାନେ ଏଠି ବସିଲେ, ବଡ଼ ସମୁଦ୍ର ପାରିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଗ୍ରହ କରୁଥିଲେ।
ତେଷାଂ ନିଵିଶମାନାନାଂ ସୈନ୍ଯସଂନାହନିଃସ୍ଵନଃ। ଅନ୍ତର୍ଧାଯ ମହାନାଦମର୍ଣଵସ୍ଯ ପ୍ରଶୁଶ୍ରୁଵେ
ସେମାନେ ଶିବିର କରୁଥିବାବେଳେ, ସେନାର ଜମା ହେବାର ଶବ୍ଦ ସମୁଦ୍ରର ବଡ଼ ଗର୍ଜନକୁ ଢାଙ୍କିଦେଲା ଏବଂ ସମସ୍ତଠାରେ ଶୁଣାଗଲା।
ସା ଵାନରାଣାଂ ଧ୍ଵଜିନୀ ସୁଗ୍ରୀଵେଣାଭିପାଲିତା। ତ୍ରିଧା ନିଵିଷ୍ଟା ମହତୀ ରାମସ୍ଯାର୍ଥପରାଭଵତ୍
ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ଥିବା ସେହି ବାନର ସେନା, ତିନି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇ ବଡ଼ ଆକାରରେ ରାମଙ୍କ କାମ ପାଇଁ ଏକାଗ୍ର ହୋଇଥିଲା।
ସା ମହାର୍ଣଵମାସାଦ୍ଯ ହୃଷ୍ଟା ଵାନରଵାହିନୀ। ଵାଯୁଵେଗସମାଧୂତଂ ପଶ୍ଯମାନା ମହାର୍ଣଵମ୍
ବଡ଼ ସମୁଦ୍ରକୁ ପହଞ୍ଚି, ବାନର ସେନା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହେଲା, ବାୟୁରେ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇଥିବା ବଡ଼ ସମୁଦ୍ରକୁ ଦେଖୁଥିଲେ।
ଦୂରପାରମସମ୍ବାଧଂ ରକ୍ଷୋଗଣନିଷେଵିତମ୍। ପଶ୍ଯନ୍ତୋ ଵରୁଣାଵାସଂ ନିଷେଦୁର୍ହରିଯୂଥପାଃ
ଦୂର ଅପାର ତଟ, ଯେଉଁଠି ରାକ୍ଷସମାନେ ଭିଡ଼ିଛନ୍ତି, ଦେଖି ବାନରମାନେ ବରୁଣଙ୍କ ନିବାସକୁ ଦେଖିଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ବସିଲେ।
ଚଣ୍ଡନକ୍ରଗ୍ରାହଘୋରଂ କ୍ଷପାଦୌ ଦିଵସକ୍ଷଯେ। ହସନ୍ତମିଵ ଫେନୌଘୈର୍ନୃତ୍ଯନ୍ତମିଵ ଚୋର୍ମିଭିଃ
ରାତି ଆରମ୍ଭରେ, ଦିନ ଶେଷ ହେଉଥିବାବେଳେ, ସମୁଦ୍ର ମାଛ ଓ ଘୋର ମଗରମାଛରେ ଭରିଥିଲା, ଝାଗର ତରଙ୍ଗରେ ହସୁଥିବା ଏବଂ ତରଙ୍ଗରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଚନ୍ଦ୍ରୋଦଯେ ସମୁଦ୍ଭୂତଂ ପ୍ରତିଚନ୍ଦ୍ରସମାକୁଲମ୍। ଚଣ୍ଡାନିଲମହାଗ୍ରାହୈଃ କୀର୍ଣଂ ତିମିତିମିଂଗିଲୈଃ
ଚନ୍ଦ୍ରୋଦୟ ସମୟରେ, ସମୁଦ୍ର ଉତ୍ତେଜିତ ହେଲା, ଚନ୍ଦ୍ର ପ୍ରତିବିମ୍ବରେ ଭରିଗଲା, ତୀବ୍ର ପବନ ଓ ବଡ଼ ବଡ଼ ମାଛ, ତିମି ଓ ମିଂଗିଲାରେ ଭରିଗଲା।
ଦୀପ୍ତଭୋଗୈରିଵାକୀର୍ଣଂ ଭୁଜଙ୍ଗୈର୍ଵରୁଣାଲଯମ୍। ଅଵଗାଢଂ ମହାସତ୍ତ୍ଵୈର୍ନାନାଶୈଲସମାକୁଲମ୍
ବରୁଣଙ୍କ ନିବାସ ଦେଖିବାକୁ ଜଣେ ଜଣେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ସର୍ପରେ ଢାକା ପରି ଲାଗୁଥିଲା, ବଡ଼ ବଡ଼ ପ୍ରାଣୀରେ ତଳିଯାଇଥିଲା ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପାହାଡ଼ରେ ଭରିଯାଇଥିଲା।
ସୁଦୁର୍ଗଂ ଦୁର୍ଗମାର୍ଗଂ ତମଗାଧମସୁରାଲଯମ୍। ମକରୈର୍ନାଗଭୋଗୈଶ୍ଚ ଵିଗାଢା ଵାତଲୋଲିତାଃ। ଉତ୍ପେତୁଶ୍ଚ ନିପେତୁଶ୍ଚ ପ୍ରହୃଷ୍ଟା ଜଲରାଶଯଃ
ସେଠା ବହୁତ ଦୁର୍ଗମ, ଅପାର ରାସ୍ତା, ଗଭୀର ଅନ୍ଧାର ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ନିବାସ; ମକର ଓ ନାଗମାନଙ୍କ ଚଞ୍ଚଳତାରେ ଜଳ ଉଠିଉଠି ପଡ଼ୁଥିଲା ଏବଂ ଆନନ୍ଦରେ ଉତ୍ସାହିତ ହେଉଥିଲା।
ଅଗ୍ନିଚୂର୍ଣମିଵାଵିଦ୍ଧଂ ଭାସ୍ଵରାମ୍ବୁମହୋରଗମ୍। ସୁରାରିନିଲଯଂ ଘୋରଂ ପାତାଲଵିଷଯଂ ସଦା
ଅଗ୍ନିର ଚୁରଣ ଛିଟାଇଦେଇଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ତେଜସ୍ୱୀ ଜଳର ମହାନଗ ସହ ଚମକୁଥିଲା, ଦେବତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁମାନେ ଯେଉଁଠି ବସିଥାନ୍ତି, ସେଠି ସଦା ଭୟଙ୍କର ପାତାଳ ଦେଶ ପରି ଲାଗୁଥିଲା।
ସାଗରଂ ଚାମ୍ବରପ୍ରଖ୍ଯମମ୍ବରଂ ସାଗରୋପମମ୍। ସାଗରଂ ଚାମ୍ବରଂ ଚେତି ନିର୍ଵିଶେଷମଦୃଶ୍ଯତ
ସାଗର ଆକାଶ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଆଉ ଆକାଶ ସାଗର ପରି ଲାଗୁଥିଲା; ସାଗର ଓ ଆକାଶ ଦୁହେଁକୁ ଅଲଗା କରିବା କଷ୍ଟକର ହେଉଥିଲା।
ସମ୍ପୃକ୍ତଂ ନଭସାପ୍ଯମ୍ଭଃ ସମ୍ପୃକ୍ତଂ ଚ ନଭୋଽମ୍ଭସା। ତାଦୃଗ୍ରୂପେ ସ୍ମ ଦୃଶ୍ଯେତେ ତାରାରତ୍ନସମାକୁଲେ
ଜଳ ଆକାଶ ସହ ମିଶିଯାଇଥିଲା, ଆଉ ଆକାଶ ମଧ୍ୟ ଜଳ ସହ ମିଶିଯାଇଥିଲା; ଏଭଳି ଦୃଶ୍ୟରେ ତାରା ଓ ରତ୍ନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୁହେଁ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ସମୁତ୍ପତିତମେଘସ୍ଯ ଵୀଚିମାଲାକୁଲସ୍ଯ ଚ। ଵିଶେଷୋ ନ ଦ୍ଵଯୋରାସୀତ୍ ସାଗରସ୍ଯାମ୍ବରସ୍ଯ ଚ
ମେଘ ଉଠିଯିବା ଓ ତରଙ୍ଗର ଶୃଙ୍ଖଳା ଉତ୍ତେଜିତ ହେବାରେ, ସାଗର ଓ ଆକାଶ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ପ୍ରଭେଦ ଦେଖାଯାଉନଥିଲା।
ଅନ୍ଯୋନ୍ଯୈରହତାଃ ସକ୍ତାଃ ସସ୍ଵନୁର୍ଭୀମନିଃସ୍ଵନାଃ। ଊର୍ମଯଃ ସିନ୍ଧୁରାଜସ୍ଯ ମହାଭେର୍ଯ ଇଵାମ୍ବରେ
ସିନ୍ଧୁରାଜାଙ୍କର ତରଙ୍ଗମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଆଘାତ କରି, ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ କରୁଥିଲେ, ଏହି ତରଙ୍ଗମାନେ ଆକାଶରେ ବଡ଼ ଢୋଳ ପରି ଝୁଲୁଥିଲେ।
ରତ୍ନୌଘଜଲସଂନାଦଂ ଵିଷକ୍ତମିଵ ଵାଯୁନା। ଉତ୍ପତନ୍ତମିଵ କ୍ରୁଦ୍ଧଂ ଯାଦୋଗଣସମାକୁଲମ୍
ରତ୍ନ ଓ ଜଳର ଗଞ୍ଜନ ଶବ୍ଦ, ପବନ ଦ୍ୱାରା ଧରିନିଆଯାଇଥିବା ପରି, କ୍ରୋଧରେ ଉଠିଯାଉଥିଲା, ଏହା ଅନେକ ପ୍ରକାର ଜଳଚର ପ୍ରାଣୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।
ଦଦୃଶୁସ୍ତେ ମହାତ୍ମାନୋ ଵାତାହତଜଲାଶଯମ୍। ଅନିଲୋଦ୍ଧୂତମାକାଶେ ପ୍ରଵଲାନ୍ତମିଵୋର୍ମିଭିଃ
ମହାତ୍ମାମାନେ ଦେଖିଲେ, ପବନରେ ଆଘାତ ପାଇଥିବା ଜଳର ଏକ ଭାରି ଭଣ୍ଡାର, ତରଙ୍ଗରେ ରଙ୍ଗିନ ମାଣିକ ପରି ଆକାଶରେ ଉଠିଯାଇଥିଲା।
ତତୋ ଵିସ୍ମଯମାପନ୍ନା ହରଯୋ ଦଦୃଶୁଃ ସ୍ଥିତାଃ। ଭ୍ରାନ୍ତୋର୍ମିଜାଲସଂନାଦଂ ପ୍ରଲୋଲମିଵ ସାଗରମ୍
ତାପରେ ବାନରମାନେ ସେଠି ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ ଦେଖିଲେ, ସାଗର ତରଙ୍ଗର ଜାଲ ଘୂରୁଥିଲା ଓ ଗଞ୍ଜନ ଶବ୍ଦ କରୁଥିଲା, ଏହା ଦେଖି ସେମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
thumb|ପଞ୍ଚମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ପଞ୍ଚମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ। ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚମ ସର୍ଗ।
ସା ତୁ ନୀଲେନ ଵିଧିଵତ୍ସ୍ଵାରକ୍ଷା ସୁସମାହିତା। ସାଗରସ୍ଯୋତ୍ତରେ ତୀରେ ସାଧୁ ସା ଵିନିଵେଶିତା
ନୀଳଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଭଲଭାବେ ରକ୍ଷା କରାଯାଇଥିବା ସେନା, ସାଗରର ଉତ୍ତର ତୀରରେ ଭଲଭାବେ ଅବସ୍ଥାନ କରିଥିଲା।
ମୈନ୍ଦଶ୍ଚ ଦ୍ଵିଵିଦଶ୍ଚୋଭୌ ତତ୍ର ଵାନରପୁଙ୍ଗଵୌ। ଵିଚେରତୁଶ୍ଚ ତାଂ ସେନାଂ ରକ୍ଷାର୍ଥଂ ସର୍ଵତୋଦିଶମ୍
ମୈନ୍ଦ ଓ ଦ୍ୱିବିଦ, ଏହି ଦୁଇଜଣ ବାନରମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେନାର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦୌଡ଼ିବା ଓ ଦେଖାଶୁଣା କରୁଥିଲେ।
ନିଵିଷ୍ଟାଯାଂ ତୁ ସେନାଯାଂ ତୀରେ ନଦନଦୀପତେଃ। ପାର୍ଶ୍ଵସ୍ଥଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାମୋ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ସେନା ନଦୀର ତୀରରେ ବସିଯିବା ପରେ, ରାମ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ।
ଶୋକଶ୍ଚ କିଲ କାଲେନ ଗଚ୍ଛତା ହ୍ଯପଗଚ୍ଛତି। ମମ ଚାପଶ୍ଯତଃ କାନ୍ତାମହନ୍ଯହନି ଵର୍ଧତେ
କୁହାଯାଏ, ସମୟ ଯିବା ସହିତ ଦୁଃଖ କମିଯାଏ; କିନ୍ତୁ ମୋ ପାଇଁ, ମୋ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ସହିତ ଏହି ଦୁଃଖ ପ୍ରତିଦିନ ବଢ଼ିଯାଉଛି।
ଵାହି ଵାତ ଯତଃ କାନ୍ତା ତାଂ ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ମାମପି ସ୍ପୃଶ। ତ୍ଵଯି ମେ ଗାତ୍ରସଂସ୍ପର୍ଶଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରେ ଦୃଷ୍ଟିସମାଗମଃ
ହେ ବାତାସ, ତୁମେ ଯେପରି ମୋର ପ୍ରିୟାକୁ ଛୁଉଛ, ମୋତେ ମଧ୍ୟ ଛୁଅ; ତୁମେ ତାଙ୍କର ଶରୀରସ୍ପର୍ଶ ଆଣିଛ, ଚନ୍ଦ୍ରମାରେ ଆମ ଦୃଷ୍ଟି ମିଳନ ଅଛି।
ତନ୍ମେ ଦହତି ଗାତ୍ରାଣି ଵିଷଂ ପୀତମିଵାଶଯେ। ହା ନାଥେତି ପ୍ରିଯା ସା ମାଂ ହ୍ରିଯମାଣା ଯଦବ୍ରଵୀତ୍
ଏହି ଭାବନା ମୋ ଦେହକୁ ବିଷ ପିଇଥିବା ପରି ଜଳାଇଦେଉଛି; 'ହା ନାଥ!'—ମୋ ପ୍ରିୟା ଯେବେ ତାଙ୍କୁ ହରିନେଇଯାଉଥିଲେ, ସେ କଥା କହିଥିଲେ।
ତଦ୍ଵିଯୋଗେନ୍ଧନଵତା ତଚ୍ଚିନ୍ତାଵିମଲାର୍ଚିଷା। ରାତ୍ରିଂଦିଵଂ ଶରୀରଂ ମେ ଦହ୍ଯତେ ମଦନାଗ୍ନିନା
ବିୟୋଗର ଇଂଧନ ଓ ଚିନ୍ତାର ନିର୍ମଳ ଆଗୁନିରେ, ଦିନ ଓ ରାତି ମୋ ଶରୀର ମୋହର ଆଗୁନିରେ ପୁଡ଼ିଯାଉଛି।