ପଦ୍ମପତ୍ରଵିଶାଲାକ୍ଷୌ ଖଡ୍ଗତୂଣିଧନୁର୍ଧରୌ। ଅଶ୍ଵିନାଵିଵ ରୂପେଣ ସମୁପସ୍ଥିତଯୌଵନୌ
ପଦ୍ମପତ୍ର ସଦୃଶ ବଡ଼ ଆଖି, ହାତରେ ତଳୱାର, ତୁଣୀ ଓ ଧନୁଷ୍, ଯୁବତାରୁଣ୍ୟରେ ଦେଉଥିବା, ରୂପରେ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର ସମାନ।
ଯଦୃଚ୍ଛଯୈଵ ଗାଂ ପ୍ରାପ୍ତୌ ଦେଵଲୋକାଦିଵାମରୌ। କଥଂ ପଦ୍ଭ୍ଯାମିହ ପ୍ରାପ୍ତୌ କିମର୍ଥଂ କସ୍ଯ ଵା ମୁନେ
ଏମିତି ଅଚାନକ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ଦେବଲୋକର ଅମରମାନେ ପରି; କିପରି ପଦେ ପଦେ ଏଠାକୁ ଆସିଲେ, କାହିଁକି ଏବଂ କାହାର ପାଇଁ, ହେ ମୁନି?
ଭୂଷଯନ୍ତାଵିମଂ ଦେଶଂ ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯାଵିଵାମ୍ବରମ୍। ପରସ୍ପରେଣ ସଦୃଶୌ ପ୍ରମାଣେଙ୍ଗିତଚେଷ୍ଟିତୈଃ
ଏହି ଦେଶକୁ ଚନ୍ଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆକାଶକୁ ଶୋଭା ଦେଇଥିବା ପରି ଶୋଭା ଦେଉଛନ୍ତି; ଦୁଇଝଣ ଆକାର, ଚଳନ ଓ ଚେଷ୍ଟାରେ ସମାନ।
କିମର୍ଥଂ ଚ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠୌ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୌ ଦୁର୍ଗମେ ପଥି। ଵରାଯୁଧଧରୌ ଵୀରୌ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ତତ୍ତ୍ଵତଃ
ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏହି ଦୁଇଜଣ କିପରି ଏହି କଠିନ ପଥରେ ଆସିଛନ୍ତି, ଉତ୍ତମ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି? ମୁଁ ସତ୍ୟ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।
ତସ୍ଯ ତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଯଥାଵୃତ୍ତଂ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍। ସିଦ୍ଧାଶ୍ରମନିଵାସଂ ଚ ରାକ୍ଷସାନାଂ ଵଧଂ ଯଥା। ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଜା ପରମଵିସ୍ମିତଃ
ସେ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଯାହା ଘଟିଥିଲା ସେସବୁ କଥା କହିଲେ; ସିଦ୍ଧାଶ୍ରମରେ ବାସ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ କିପରି ବଧ ହେଲେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଥିବାପରି; ରାଜା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବହୁତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ।
ଅତିଥୀ ପରମଂ ପ୍ରାପ୍ତୌ ପୁତ୍ରୌ ଦଶରଥସ୍ଯ ତୌ। ପୂଜଯାମାସ ଵିଧିଵତ୍ ସତ୍କାରାର୍ହୌ ମହାବଲୌ
ଦଶରଥଙ୍କ ଦୁଇ ପୁତ୍ର, ଯେଉଁମାନେ ଗରିମାଯୋଗ୍ୟ ଏବଂ ପ୍ରବଳ, ସେମାନେ ଅତିଥି ଭାବେ ଆସିଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଆଦର ସହିତ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ତତଃ ପରମସତ୍କାରଂ ସୁମତେଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ରାଘଵୌ। ଉଷ୍ଯ ତତ୍ର ନିଶାମେକାଂ ଜଗ୍ମତୁର୍ମିଥିଲାଂ ତତଃ
ତାପରେ, ସେ ଉତ୍ତମ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କର ଅତିଥିସତ୍କାର ପାଇଁ ଦୁଇ ରାଘବ, ସେଠାରେ ଏକ ରାତି ରହି, ପରେ ମିଥିଲାକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୁନଯଃ ସର୍ଵେ ଜନକସ୍ଯ ପୁରୀଂ ଶୁଭାମ୍। ସାଧୁ ସାଧ୍ଵିତି ଶଂସନ୍ତୋ ମିଥିଲାଂ ସମପୂଜଯନ୍
ସେ ଶୁଭ୍ର ଜନକଙ୍କ ପୁରୀକୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ 'ଭଲ, ଭଲ' ବୋଲି କହି, ମିଥିଲାକୁ ବଡ ଆଦର ଦେଲେ।
ମିଥିଲୋପଵନେ ତତ୍ର ଆଶ୍ରମଂ ଦୃଶ୍ଯ ରାଘଵଃ। ପୁରାଣଂ ନିର୍ଜନଂ ରମ୍ଯଂ ପପ୍ରଚ୍ଛ ମୁନିପୁଙ୍ଗଵମ୍
ମିଥିଲା ପାଖରେ ଉପବନରେ ଏକ ପୁରୁଣା, ନିର୍ଜନ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଆଶ୍ରମ ଦେଖି, ରାଘବ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।
ଇଦମାଶ୍ରମସଂକାଶଂ କିଂ ନ୍ଵିଦଂ ମୁନିଵର୍ଜିତମ୍। ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ଭଗଵନ୍ କସ୍ଯାଯଂ ପୂର୍ଵ ଆଶ୍ରମଃ
ଭଗବନ୍ତ, ଏଠି ଆଶ୍ରମ ପରି ଲାଗୁଛି, କିନ୍ତୁ କାହିଁକି ଏଠି କୌଣସି ମୁନି ନାହାନ୍ତି? ମୁଁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ଏହା କାହାର ପୁରୁଣା ଆଶ୍ରମ?
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ରାଘଵେଣୋକ୍ତଂ ଵାକ୍ଯଂ ଵାକ୍ଯଵିଶାରଦଃ। ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ମହାତେଜା ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ମହାମୁନିଃ
ରାଘବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ବାକ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ ମହାତ୍ମା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ହନ୍ତ ତେ କଥଯିଷ୍ଯାମି ଶୃଣୁ ତତ୍ତ୍ଵେନ ରାଘଵ। ଯସ୍ଯୈତଦାଶ୍ରମପଦଂ ଶପ୍ତଂ କୋପାନ୍ମହାତ୍ମନଃ
ହଁ, ରାଘବ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସତ୍ୟ କଥା କହିବି, ଶୁଣ। ଏହି ଆଶ୍ରମ କାହାର ଓ କେଉଁ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ରୋଷରେ ଶାପିତ ହୋଇଛି।
ଗୌତମସ୍ଯ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୂର୍ଵମାସୀନ୍ମହାତ୍ମନଃ। ଆଶ୍ରମୋ ଦିଵ୍ଯସଂକାଶଃ ସୁରୈରପି ସୁପୂଜିତଃ
ହେ ମଣିଷମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୂର୍ବରୁ ଏଠି ମହାତ୍ମା ଗୌତମଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଥିଲା, ଯାହା ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ବଡ ଆଦର କରୁଥିଲେ।
ସ ଚାତ୍ର ତପ ଆତିଷ୍ଠଦହଲ୍ଯାସହିତଃ ପୁରା। ଵର୍ଷପୂଗାନ୍ଯନେକାନି ରାଜପୁତ୍ର ମହାଯଶଃ
ଏଠି, ଗୌତମ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଅହଲ୍ୟା ଏକାଠି ଅନେକ ବର୍ଷ ଧରି କଠିନ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ, ହେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜପୁତ୍ର।
ତସ୍ଯାନ୍ତରଂ ଵିଦିତ୍ଵା ଚ ସହସ୍ରାକ୍ଷଃ ଶଚୀପତିଃ। ମୁନିଵେଷଧରୋ ଭୂତ୍ଵା ଅହଲ୍ଯାମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ଗୌତମଙ୍କ ଅନୁପସ୍ଥିତି ଜାଣି, ଶଚୀପତି ଇନ୍ଦ୍ର ମୁନିର ଭେଷ ଧରି, ଅହଲ୍ୟାଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଋତୁକାଲଂ ପ୍ରତୀକ୍ଷନ୍ତେ ନାର୍ଥିନଃ ସୁସମାହିତେ। ସଂଗମଂ ତ୍ଵହମିଚ୍ଛାମି ତ୍ଵଯା ସହ ସୁମଧ୍ଯମେ
ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ଯେମାନେ ସଂଯୋଗ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଉଚିତ ସମୟ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଏବେ ତୁମ ସହିତ ସଂଯୋଗ ଚାହେଁ।
ମୁନିଵେଷଂ ସହସ୍ରାକ୍ଷଂ ଵିଜ୍ଞାଯ ରଘୁନନ୍ଦନ। ମତିଂ ଚକାର ଦୁର୍ମେଧା ଦେଵରାଜକୁତୂହଲାତ୍
ହେ ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ, ଅହଲ୍ୟା ମୁନିଭେଷଧାରୀ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ଚିହ୍ନି, ଦେବତାମାନେ ରାଜାଙ୍କ ଉତ୍ସୁକତାରେ ଅବିବେକରେ ସହମତ ହେଲେ।
ଅଥାବ୍ରଵୀତ୍ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠଂ କୃତାର୍ଥେନାନ୍ତରାତ୍ମନା। କୃତାର୍ଥାସ୍ମି ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗଚ୍ଛ ଶୀଘ୍ରମିତଃ ପ୍ରଭୋ
ତାପରେ, ନିଜ କାମ ପୂରଣ ହେବା ପରେ, ସେ ଦେବତାମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ମହାପ୍ରଭୁ, ଏଠାରୁ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଯାଅ।'
ଆତ୍ମାନଂ ମାଂ ଚ ଦେଵେଶ ସର୍ଵଥା ରକ୍ଷ ଗୌତମାତ୍। ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ତୁ ପ୍ରହସନ୍ ଵାକ୍ଯମହଲ୍ଯାମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
'ହେ ଦେବତାମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣ ଓ ମୋତେ ଗୌତମଙ୍କୁ ନେଇ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।' ଇନ୍ଦ୍ର ହସି, ଅହଲ୍ୟାଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ସୁଶ୍ରୋଣି ପରିତୁଷ୍ଟୋଽସ୍ମି ଗମିଷ୍ଯାମି ଯଥାଗତମ୍। ଏଵଂ ସଂଗମ୍ଯ ତୁ ତଦା ନିଶ୍ଚକ୍ରାମୋଟଜାତ୍ ତତଃ
'ହେ ସୁନ୍ଦର ନିତମ୍ଭିନୀ, ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ଯେପରି ଆସିଥିଲି, ସେପରି ଚାଲିଯିବି।' ଏଭଳି ସଂଯୋଗ ପରେ, ସେ ତୁରନ୍ତ ଉଟାରୁ ବାହାରିଗଲେ।
ସ ସମ୍ଭ୍ରମାତ୍ ତ୍ଵରନ୍ ରାମ ଶଙ୍କିତୋ ଗୌତମଂ ପ୍ରତି। ଗୌତମଂ ସ ଦଦର୍ଶାଥ ପ୍ରଵିଶନ୍ତଂ ମହାମୁନିମ୍
ତାପରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଭୟ ଓ ଅତି ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଗୌତମଙ୍କୁ ଭୟ କରି ଚାଲିଯିବା ବେଳେ, ବଡ ମୁନି ଗୌତମଙ୍କୁ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବା ଦେଖିଲେ।
ଦେଵଦାନଵଦୁର୍ଧର୍ଷଂ ତପୋବଲସମନ୍ଵିତମ୍। ତୀର୍ଥୋଦକପରିକ୍ଲିନ୍ନଂ ଦୀପ୍ଯମାନମିଵାନଲମ୍
ଯିଏ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାହାଙ୍କୁ ଜିତିପାରନ୍ତିନାହିଁ, ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ଭରପୂର, ତୀର୍ଥର ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରି, ଅଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍।
ଗୃହୀତସମିଧଂ ତତ୍ର ସକୁଶଂ ମୁନିପୁଂଗଵମ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୁରପତିସ୍ତ୍ରସ୍ତୋ ଵିଷଣ୍ଣଵଦନୋଽଭଵତ୍
ସେଠାରେ, ହାତରେ ସମିଦ୍ଧ ଓ କୁଶ ନେଇଥିବା ମହାମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦେବତାମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୟଭୀତ ହେଲେ ଓ ମୁହଁ ମଲିନ ହେଲା।
ଅଥ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସହସ୍ରାକ୍ଷଂ ମୁନିଵେଷଧରଂ ମୁନିଃ। ଦୁର୍ଵୃତ୍ତଂ ଵୃତ୍ତସମ୍ପନ୍ନୋ ରୋଷାଦ୍ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ, ମୁନିର ଭେଷ ଧରିଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି, ନିଜେ ନୀତିମାନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମହାମୁନି ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବାକୁ ଦେଖି, କ୍ରୋଧରେ କଥା କହିଲେ।
ମମ ରୂପଂ ସମାସ୍ଥାଯ କୃତଵାନସି ଦୁର୍ମତେ। ଅକର୍ତଵ୍ଯମିଦଂ ଯସ୍ମାଦ୍ ଵିଫଲସ୍ତ୍ଵଂ ଭଵିଷ୍ଯସି
ମୋର ଆକୃତି ଧରି, ତୁମେ ଏହି ଅପରାଧ କରିଛ, ମନୁଷ୍ୟ ମନେ ଖରାପ ଥିବା ଜଣେ, ଏହି କାମ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ଏହି ଦୁଷ୍କର୍ମର ଫଳରେ, ତୁମେ ଫଳହୀନ ହେବ ।
ଗୌତମେନୈଵମୁକ୍ତସ୍ଯ ସୁରୋଷେଣ ମହାତ୍ମନା। ପେତତୁର୍ଵୃଷଣୌ ଭୂମୌ ସହସ୍ରାକ୍ଷସ୍ଯ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍
ଗୌତମ ମୁହଁରୁ ଏପରି କହିବା ସହିତ, ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ, ସହସ୍ର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଦୁଇଟି ଶୁକ୍ରାଣୁ ତୁରନ୍ତ ଭୂମିରେ ପଡିଗଲା ।
ତଥା ଶପ୍ତ୍ଵା ଚ ଵୈ ଶକ୍ରଂ ଭାର୍ଯାମପି ଚ ଶପ୍ତଵାନ୍। ଇହ ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ବହୂନି ନିଵସିଷ୍ଯସି
ଏପରି ଭାବେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଇ, ସେ ତାଙ୍କର ଜଣାକୁ ମଧ୍ୟ ଶାପ ଦେଲେ — 'ଏଠାରେ ଅନେକ ହଜାର ବର୍ଷ ରହିବୁ ।'
ଵାତଭକ୍ଷା ନିରାହାରା ତପ୍ଯନ୍ତୀ ଭସ୍ମଶାଯିନୀ। ଅଦୃଶ୍ଯା ସର୍ଵଭୂତାନାମାଶ୍ରମେଽସ୍ମିନ୍ ଵସିଷ୍ଯସି
ତୁମେ କେବଳ ପବନ ଖାଇ, ଉପବାସରେ ରହି, ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟା କରି, ଛାର ଉପରେ ଶୋଇ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ, ଏହି ଆଶ୍ରମରେ ରହିବୁ ।
ଯଦା ତ୍ଵେତଦ୍ ଵନଂ ଘୋରଂ ରାମୋ ଦଶରଥାତ୍ମଜଃ। ଆଗମିଷ୍ଯତି ଦୁର୍ଧର୍ଷସ୍ତଦା ପୂତା ଭଵିଷ୍ଯସି
ଯେତେବେଳେ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ରାମ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଅରଣ୍ୟକୁ ଆସିବେ, ସେତେବେଳେ ତୁମେ ପବିତ୍ର ହେବୁ ।
ତସ୍ଯାତିଥ୍ଯେନ ଦୁର୍ଵୃତ୍ତେ ଲୋଭମୋହଵିଵର୍ଜିତା। ମତ୍ସକାଶଂ ମୁଦା ଯୁକ୍ତା ସ୍ଵଂ ଵପୁର୍ଧାରଯିଷ୍ଯସି
ତୁମେ ଲୋଭ ଓ ମୋହ ଛାଡି, ତାଙ୍କୁ ଅତିଥି ଭାବେ ସ୍ୱୀକାର କରି, ଆନନ୍ଦରେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସି, ନିଜ ଦେହ ପୁଣି ପାଇବ ।