ପୁରସ୍ତାଦୃଷଭୋ ନୀଲୋ ଵୀରଃ କୁମୁଦ ଏଵ ଚ। ପନ୍ଥାନଂ ଶୋଧଯନ୍ତି ସ୍ମ ଵାନରୈର୍ବହୁଭିଃ ସହ
ଆଗରେ ବୀର ନୀଳ ଓ କୁମୁଦ, ଅନେକ ବାନର ସହିତ ରାସ୍ତା ସଫା କରୁଥିଲେ।
ମଧ୍ଯେ ତୁ ରାଜା ସୁଗ୍ରୀଵୋ ରାମୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏଵ ଚ। ବଲିଭିର୍ବହୁଭିର୍ଭୀମୈର୍ଵୃତଃ ଶତ୍ରୁନିବର୍ହଣଃ
ମଧ୍ୟଭାଗରେ ରାଜା ସୁଗ୍ରୀବ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅନେକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଭୟଙ୍କର ବୀରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇ ଆଗେ ବଢ଼ୁଥିଲେ, ସେମାନେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରୁଥିଲେ।
ହରିଃ ଶତବଲିର୍ଵୀରଃ କୋଟିଭିର୍ଦଶଭିର୍ଵୃତଃ। ସର୍ଵାମେକୋ ହ୍ଯଵଷ୍ଟଭ୍ଯ ରରକ୍ଷ ହରିଵାହିନୀମ୍
ବୀର ଶତବଳି, ଦଶ କୋଟି ବାନର ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇ, ସେଇଁ ଏକା ମୋଟ ବାନର ସେନାକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
କୋଟୀଶତପରୀଵାରଃ କେସରୀ ପନସୋ ଗଜଃ। ଅର୍କଶ୍ଚ ବହୁଭିଃ ପାର୍ଶ୍ଵମେକଂ ତସ୍ଯାଭିରକ୍ଷତି
କୋଟି ଶତ ସେନା ସହିତ କେଶରୀ, ପନସ, ଗଜ ଓ ଅର୍କା ଏବଂ ଅନେକ ଅନ୍ୟମାନେ ଏକ ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ସୁଷେଣୋ ଜାମ୍ବଵାଂଶ୍ଚୈଵ ଋକ୍ଷୈର୍ବହୁଭିରାଵୃତୌ। ସୁଗ୍ରୀଵଂ ପୁରତଃ କୃତ୍ଵା ଜଘନଂ ସଂରରକ୍ଷତୁଃ
ସୁଷେଣ ଓ ଜାମ୍ବବାନ୍, ଅନେକ ଭାଲୁ ସହିତ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି ପଛଦଳକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ତେଷାଂ ସେନାପତିର୍ଵୀରୋ ନୀଲୋ ଵାନରପୁଂଗଵଃ। ସମ୍ପତନ୍ ପ୍ଲଵତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠସ୍ତଦ୍ ବଲଂ ପର୍ଯଵାରଯତ୍
ସେମାନଙ୍କ ସେନାପତି ବୀର ନୀଳ, ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଦୂର୍ତ୍ତ ଲାଫିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେ ସେନାକୁ ଚାରିପାଖରେ ଘେରି ରହିଥିଲେ।
ଦରୀମୁଖଃ ପ୍ରଜଙ୍ଘଶ୍ଚ ଜମ୍ଭୋଽଥ ରଭସଃ କପିଃ। ସର୍ଵତଶ୍ଚ ଯଯୁର୍ଵୀରାସ୍ତ୍ଵରଯନ୍ତଃ ପ୍ଲଵଂଗମାନ୍
ଦରୀମୁଖ, ପ୍ରଜଂଘ, ଜାମ୍ଭ ଓ ବାନର ରଭସ, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବୀରମାନେ ସହିତ, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ବାନରମାନେକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରି ଆଗେ ବଢ଼ୁଥିଲେ।
ଏଵଂ ତେ ହରିଶାର୍ଦୂଲା ଗଚ୍ଛନ୍ତି ବଲଦର୍ପିତାଃ। ଅପଶ୍ଯନ୍ତ ଗିରିଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ସହ୍ଯଂ ଗିରିଶତାଯୁତମ୍
ଏଭଳି, ସେ ବାନରମାନେ ଶକ୍ତିର ଗର୍ବରେ ଭରିଥିବା, ବାଘ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଆଗେ ବଢ଼ି ସହ୍ୟ ପର୍ବତର ଶତଶଖ ଶିଖର ଦେଖିଲେ।
ସରାଂସି ଚ ସୁଫୁଲ୍ଲାନି ତଟାକାନି ଵରାଣି ଚ। ରାମସ୍ଯ ଶାସନଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଭୀମକୋପସ୍ଯ ଭୀତଵତ୍
ସେମାନେ ସୁନ୍ଦର ଫୁଲିଥିବା ହ୍ରଦ ଓ ଅତି ଉତ୍ତମ ପୋଖରୀ ଦେଖିଲେ, ରାମଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଜାଣି, ଯାହାଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଭୟଙ୍କର, ଭୟଭିତ ହୋଇ ଚାଲିଥିଲେ।
ଵର୍ଜଯନ୍ ନାଗରାଭ୍ଯାଶାଂସ୍ତଥା ଜନପଦାନପି। ସାଗରୌଘନିଭଂ ଭୀମଂ ତଦ୍ ଵାନରବଲଂ ମହତ୍
ସେମାନେ ସହର ଓ ଗ୍ରାମ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଛାଡ଼ି, ସମୁଦ୍ର ତରଙ୍ଗ ପରି ବଡ଼ ଓ ଭୟଙ୍କର ବାନର ସେନା ଆଗକୁ ବଢ଼ିଯାଉଥିଲା।
ନିଃସସର୍ପ ମହାଘୋରଂ ଭୀମଘୋଷମିଵାର୍ଣଵମ୍। ତସ୍ଯ ଦାଶରଥେଃ ପାର୍ଶ୍ଵେ ଶୂରାସ୍ତେ କପିକୁଞ୍ଜରାଃ
ସେ ଭୟଙ୍କର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନା, ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ସମୁଦ୍ର ପରି, ଦଶରଥ ପୁତ୍ରଙ୍କ ପାଖରେ ଥିବା ବୀର ବାନରମାନେ ସହିତ ଆଗେ ବଢ଼ିଲା।
ତୂର୍ଣମାପୁପ୍ଲୁଵୁଃ ସର୍ଵେ ସଦଶ୍ଵା ଇଵ ଚୋଦିତାଃ। କପିଭ୍ଯାମୁହ୍ଯମାନୌ ତୌ ଶୁଶୁଭାତେ ନରର୍ଷଭୌ
ସମସ୍ତେ ତୁରନ୍ତ ଲାଫିଲେ, ଶିକ୍ଷିତ ଘୋଡ଼ା ଯେପରି ଉତ୍ସାହିତ ହୁଏ, ବାନରମାନେ ଘେରି ରଖିଥିବା ଦୁଇ ମହାନ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅତି ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ।
ମହଦ୍ଭ୍ଯାମିଵ ସଂସ୍ପୃଷ୍ଟୌ ଗ୍ରହାଭ୍ଯାଂ ଚନ୍ଦ୍ରଭାସ୍କରୌ। ତତୋ ଵାନରରାଜେନ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସୁପୂଜିତଃ
ସେ ଦୁଇ ମହାନ୍ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଛୁଆଁ ଲାଗିଥିବା ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଗ୍ରହମାନେ ଯେପରି ଛୁଉନ୍ତି, ସେପରି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ବାନର ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଦର ପାଇ ରାମ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
ଜଗାମ ରାମୋ ଧର୍ମାତ୍ମା ସସୈନ୍ଯୋ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦିଶମ୍। ତମଙ୍ଗଦଗତୋ ରାମଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ଶୁଭଯା ଗିରା
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ ସେନା ସହିତ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଯିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଅଙ୍ଗଦ ସହ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ଶୁଭ କଥା କହିଲେ।
ଉଵାଚ ପରିପୂର୍ଣାର୍ଥଂ ପୂର୍ଣାର୍ଥପ୍ରତିଭାନଵାନ୍। ହୃତାମଵାପ୍ଯ ଵୈଦେହୀଂ କ୍ଷିପ୍ରଂ ହତ୍ଵା ଚ ରାଵଣମ୍
ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅର୍ଥ ଓ ବୁଝିବାର ଶକ୍ତି ସହିତ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଲେ, “ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ରାବଣଙ୍କୁ ବଧ କରି, ସୀତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରି, ଆପଣଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ କରି ଅଯୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରିବେ।”
ସମୃଦ୍ଧାର୍ଥଃ ସମୃଦ୍ଧାର୍ଥାମଯୋଧ୍ଯାଂ ପ୍ରତିଯାସ୍ଯସି। ମହାନ୍ତି ଚ ନିମିତ୍ତାନି ଦିଵି ଭୂମୌ ଚ ରାଘଵ
“ତୁମେ ସଫଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସହ ଅଯୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରିବେ, ଏବଂ ରାଘବ, ଆକାଶ ଓ ଭୂମିରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଉଛି।”
ଶୁଭାନି ତଵ ପଶ୍ଯାମି ସର୍ଵାଣ୍ଯେଵାର୍ଥସିଦ୍ଧଯେ। ଅନୁଵାତି ଶିଵୋ ଵାଯୁଃ ସେନାଂ ମୃଦୁହିତଃ ସୁଖଃ
“ମୁଁ ତୁମ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଦେଖୁଛି; ମୃଦୁ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ପବନ ସେନାକୁ ଶିତଳତା ଦେଉଛି।”
ପୂର୍ଣଵଲ୍ଗୁସ୍ଵରାଶ୍ଚେମେ ପ୍ରଵଦନ୍ତି ମୃଗଦ୍ଵିଜାଃ। ପ୍ରସନ୍ନାଶ୍ଚ ଦିଶଃ ସର୍ଵା ଵିମଲଶ୍ଚ ଦିଵାକରଃ
“ଏହି ପଶୁପକ୍ଷୀମାନେ ମଧୁର ଓ ମନୋହର ସ୍ୱରରେ ଡାକୁଛନ୍ତି; ସମସ୍ତ ଦିଗ ନିର୍ମଳ ଅଛି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧୁର ଆଲୋକରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।”
ଉଶନା ଚ ପ୍ରସନ୍ନାର୍ଚିରନୁ ତ୍ଵାଂ ଭାର୍ଗଵୋ ଗତଃ। ବ୍ରହ୍ମରାଶିର୍ଵିଶୁଦ୍ଧଶ୍ଚ ଶୁଦ୍ଧାଶ୍ଚ ପରମର୍ଷଯଃ। ଅର୍ଚିଷ୍ମନ୍ତଃ ପ୍ରକାଶନ୍ତେ ଧ୍ରୁଵଂ ସର୍ଵେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍
“ଉଶନା ଭାର୍ଗବ ଚମକୁଥିବା ଆଲୋକ ସହ ତୁମ ପୂର୍ବରୁ ଯାଇଛନ୍ତି; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ଶୁଭ ମହାମୁନିମାନେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଆଲୋକରେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସବୁବେଳେ ତୁମକୁ ପରିକ୍ରମା କରୁଛନ୍ତି।”
ତ୍ରିଶଙ୍କୁର୍ଵିମଲୋ ଭାତି ରାଜର୍ଷିଃ ସପୁରୋହିତଃ। ପିତାମହଃ ପୁରୋଽସ୍ମାକମିକ୍ଷ୍ଵାକୂଣାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍
“ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ରାଜାଋଷି ତାଙ୍କ ପୁରୋହିତ ସହ ନିର୍ମଳ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି; ଆମ ପୂର୍ବଜ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶର ମହାନ୍ ଆତ୍ମା, ଆଗରେ ଅଛନ୍ତି।”
ଵିମଲେ ଚ ପ୍ରକାଶେତେ ଵିଶାଖେ ନିରୁପଦ୍ରଵେ। ନକ୍ଷତ୍ରଂ ପରମସ୍ମାକମିକ୍ଷ୍ଵାକୂଣାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍
“ନିର୍ମଳ ଆକାଶରେ ବିଶାଖା ନକ୍ଷତ୍ର ଅନ୍ତରାୟ ବିନା ଚମକୁଛି; ଏହି ତାରା ଆମ ପାଇଁ, ମହାନ୍ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁମାନେ ପାଇଁ, ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ।”
ନୈର୍ଋତଂ ନୈର୍ଋତାନାଂ ଚ ନକ୍ଷତ୍ରମତିପୀଡ୍ଯତେ। ମୂଲୋ ମୂଲଵତା ସ୍ପୃଷ୍ଟୋ ଧୂପ୍ଯତେ ଧୂମକେତୁନା
“ନୈରୃତ ଓ ନୈରୃତମାନେର ନକ୍ଷତ୍ର ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ପୀଡ଼ିତ; ମୂଳ ନକ୍ଷତ୍ର ମୂଳବତଙ୍କ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଏବଂ ଧୂମକେତୁ ଦ୍ୱାରା ଧୂଆଁ ହେଉଛି।”
ସର୍ଵଂ ଚୈତଦ୍ ଵିନାଶାଯ ରାକ୍ଷସାନାମୁପସ୍ଥିତମ୍। କାଲେ କାଲଗୃହୀତାନାଂ ନକ୍ଷତ୍ରଂ ଗ୍ରହପୀଡିତମ୍
“ଏହି ସବୁ ଚିହ୍ନ ରାକ୍ଷସମାନେ ପାଇଁ ବିନାଶର ସୂଚନା; ଏହି ସମୟରେ ଗ୍ରହଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତ ନକ୍ଷତ୍ର ମୃତ୍ୟୁରେ ଧରାଯାଇଥିବାମାନେ ପାଇଁ।”
ପ୍ରସନ୍ନାଃ ସୁରସାଶ୍ଚାପୋ ଵନାନି ଫଲଵନ୍ତି ଚ। ପ୍ରଵାନ୍ତି ନାଧିକା ଗନ୍ଧା ଯଥର୍ତୁକୁସୁମା ଦ୍ରୁମାଃ
ଦେବତାମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ, ଜଳ ସ୍ପଷ୍ଟ ଏବଂ ଅରଣ୍ୟ ଫଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ମଧୁର ସୁଗନ୍ଧ ବହୁଛି, ଗଛମାନେ ଋତୁଅନୁସାରେ ଫୁଲେଇଛି।
ଵ୍ଯୂଢାନି କପିସୈନ୍ଯାନି ପ୍ରକାଶନ୍ତେଽଧିକଂ ପ୍ରଭୋ। ଦେଵାନାମିଵ ସୈନ୍ଯାନି ସଂଗ୍ରାମେ ତାରକାମଯେ। ଏଵମାର୍ଯ ସମୀକ୍ଷ୍ଯୈତତ୍ ପ୍ରୀତୋ ଭଵିତୁମର୍ହସି
ବନର ସେନାଗୁଡିକ ଏତେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଉଛି, ମହାପ୍ରଭୁ, ଯେପରି ଦେବତାଙ୍କ ସେନା ଦାନବମାନେ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ; ଏପରି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଆପଣ ଖୁସି ହେବା ଉଚିତ।
ଇତି ଭ୍ରାତରମାଶ୍ଵାସ୍ଯ ହୃଷ୍ଟଃ ସୌମିତ୍ରିରବ୍ରଵୀତ୍। ଅଥାଵୃତ୍ଯ ମହୀଂ କୃତ୍ସ୍ନାଂ ଜଗାମ ହରିଵାହିନୀ
ଏପରି ଭାବେ ଭାଇଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ, ଆନନ୍ଦିତ ସୌମିତ୍ରି କହିଲେ; ଏହା ପରେ ବନର ସେନା ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ଢାକି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲା।
ଋକ୍ଷଵାନରଶାର୍ଦୂଲୈର୍ନଖଦ୍ରଂଷ୍ଟ୍ରାଯୁଧୈରପି। କରାଗ୍ରୈଶ୍ଚରଣାଗ୍ରୈଶ୍ଚ ଵାନରୈରୁଦ୍ଧତଂ ରଜଃ
ଭାଲୁ, ବନର ଓ ବନରମୁଖ୍ୟମାନେ, ନଖ ଓ ଦାନ୍ତକୁ ଅସ୍ତ୍ର କରି, ହାତ ଓ ପାଦ ଦ୍ୱାରା ଧୂଳି ଉଡ଼ାଇଲେ।
ଭୀମମନ୍ତର୍ଦଧେ ଲୋକଂ ନିଵାର୍ଯ ସଵିତୁଃ ପ୍ରଭାମ୍। ସପର୍ଵତଵନାକାଶଂ ଦକ୍ଷିଣାଂ ହରିଵାହିନୀ
ସେ ଭୟଙ୍କର ବନର ସେନା ପାହାଡ଼, ଅରଣ୍ୟ ଓ ଆକାଶ ସହିତ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଢାକି, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଆଛାଦିତ କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକକୁ ଅଟକାଇଦେଲା।
ଛାଦଯନ୍ତୀ ଯଯୌ ଭୀମା ଦ୍ଯାମିଵାମ୍ବୁଦସଂତତିଃ। ଉତ୍ତରନ୍ତ୍ଯାଶ୍ଚ ସେନାଯାଃ ସତତଂ ବହୁଯୋଜନମ୍
ସେ ଭୟଙ୍କର ସେନା ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲା, ଯେପରି ମେଘମାଳା ଆକାଶକୁ ଢାକିଦିଏ; ସେନା ଯେଉଁଠିଏଉଁଠି ଯାଉଥିଲା, ସେଠାରେ ସେ ସବୁବେଳେ ବହୁ ଯୋଜନ ଦୂର ଅଞ୍ଚଳ ଅଟକାଉଥିଲା।
ନଦୀସ୍ରୋତାଂସି ସର୍ଵାଣି ସସ୍ଯନ୍ଦୁର୍ଵିପରୀତଵତ୍। ସରାଂସି ଵିମଲାମ୍ଭାଂସି ଦ୍ରୁମାକୀର୍ଣାଂଶ୍ଚ ପର୍ଵତାନ୍
ସମସ୍ତ ନଦୀର ପାଣି ପ୍ରବାହ ବିପରୀତ ଦିଗକୁ ବହୁଥିଲା, ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଳର ହ୍ରଦ ଓ ଗଛରେ ଢାକା ପାହାଡ଼ମାନେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।