ଜାମ୍ବଵାଂଶ୍ଚ ସୁଷେଣଶ୍ଚ ଵେଗଦର୍ଶୀ ଚ ଵାନରଃ। ଋକ୍ଷରାଜୋ ମହାବାହୁଃ କୁକ୍ଷିଂ ରକ୍ଷନ୍ତୁ ତେ ତ୍ରଯଃ
ଜାମ୍ବବାନ, ସୁଷେଣ ଓ ତୀବ୍ର ବେଗ ଥିବା ବାନର ବେଗଦର୍ଶୀ—ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରିକ୍ଷରାଜ ତିନିଜଣେ ପଛ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।
ରାଘଵସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଵାହିନୀପତିଃ। ଵ୍ଯାଦିଦେଶ ମହାଵୀର୍ଯୋ ଵାନରାନ୍ ଵାନରର୍ଷଭଃ
ରାଘବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ବାନରମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନାପତି ସୁଗ୍ରୀବ ବାନରମାନେଠାରେ ଆଦେଶ ଦେଲେ।
ତେ ଵାନରଗଣାଃ ସର୍ଵେ ସମୁତ୍ପତ୍ଯ ମହୌଜସଃ। ଗୁହାଭ୍ଯଃ ଶିଖରେଭ୍ଯଶ୍ଚ ଆଶୁ ପୁପ୍ଲୁଵିରେ ତଦା
ତାପରେ ସେଇ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନର ସେନା ଗୁହା ଓ ପାହାଡ଼ ଶିଖରରୁ ତୁରନ୍ତ ଲାଫି ଚାଲିଗଲେ।
ତତୋ ଵାନରରାଜେନ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ଚ ପୂଜିତଃ। ଜଗାମ ରାମୋ ଧର୍ମାତ୍ମା ସସୈନ୍ଯୋ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦିଶମ୍
ବାନରରାଜ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ ତାଙ୍କ ସେନା ସହିତ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଶତୈଃ ଶତସହସ୍ରୈଶ୍ଚ କୋଟିଭିଶ୍ଚାଯୁତୈରପି। ଵାରଣାଭୈଶ୍ଚ ହରିଭିର୍ଯଯୌ ପରିଵୃତସ୍ତଦା
ସେତେବେଳେ ସେ ରାମଙ୍କୁ ଶତ, ଶତହଜାର, କୋଟି ଏବଂ ଦଶ ଲକ୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହାତୀ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ବାନରମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଘେରି ରହିଥିଲେ।
ତଂ ଯାନ୍ତମନୁଯାନ୍ତୀ ସା ମହତୀ ହରିଵାହିନୀ। ହୃଷ୍ଟାଃ ପ୍ରମୁଦିତାଃ ସର୍ଵେ ସୁଗ୍ରୀଵେଣାପି ପାଲିତାଃ
ସେ ଯାଉଥିବାବେଳେ ସେ ବଡ଼ ବାନର ସେନା ସେଠାକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲା, ସମସ୍ତେ ଖୁସି ଓ ଆନନ୍ଦରେ ଥିଲେ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ରକ୍ଷା ତଳେ ଥିଲେ।
ଆପ୍ଲଵନ୍ତଃ ପ୍ଲଵନ୍ତଶ୍ଚ ଗର୍ଜନ୍ତଶ୍ଚ ପ୍ଲଵଂଗମାଃ। କ୍ଷ୍ଵେଲନ୍ତୋ ନିନଦନ୍ତଶ୍ଚ ଜଗ୍ମୁର୍ଵୈ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦିଶମ୍
ବାନରମାନେ ଲାଫି, ଉଡ଼ି, ଗର୍ଜନ କରି ଓ ଚିତ୍କାର କରି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଆଗେ ବଢ଼ିଯାଉଥିଲେ।
ଭକ୍ଷଯନ୍ତଃ ସୁଗନ୍ଧୀନି ମଧୂନି ଚ ଫଲାନି ଚ। ଉଦ୍ଵହନ୍ତୋ ମହାଵୃକ୍ଷାନ୍ ମଞ୍ଜରୀପୁଞ୍ଜଧାରିଣଃ
ସେମାନେ ସୁଗନ୍ଧିତ ମଧୁ ଓ ଫଳ ଖାଉଥିଲେ, ମଞ୍ଜରୀ ଭରା ବଡ଼ ବଡ଼ ଗଛ ଉଠାଇ ନେଉଥିଲେ।
ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ସହସା ଦୃପ୍ତା ନିର୍ଵହନ୍ତି କ୍ଷିପନ୍ତି ଚ। ପତନ୍ତଶ୍ଚୋତ୍ପତନ୍ତ୍ଯନ୍ଯେ ପାତଯନ୍ତ୍ଯପରେ ପରାନ୍
ଅଭିମାନରେ ଭରିଥିବା ସେମାନେ ହଠାତ୍ ଏକାଅପରକୁ ଧରି ଛାଡ଼ି ଦେଉଥିଲେ, କିଛି ଲୋକ ଝରିଯାଉଥିଲେ, କିଛି ଉଡ଼ିଯାଉଥିଲେ, ଆଉ କିଛି ତାଙ୍କ ସାଥୀମାନେକୁ ଫେଙ୍କି ଦେଉଥିଲେ।
ରାଵଣୋ ନୋ ନିହନ୍ତଵ୍ଯଃ ସର୍ଵେ ଚ ରଜନୀଚରାଃ। ଇତି ଗର୍ଜନ୍ତି ହରଯୋ ରାଘଵସ୍ଯ ସମୀପତଃ
ରାମଙ୍କ ନିକଟରେ ବାନରମାନେ ଗର୍ଜନ କରି କହିଲେ: 'ରାବଣ ଓ ସମସ୍ତ ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା ଦାନବମାନେ ଆମେ ମାରିଦେବାକୁ ପଡ଼ିବ!'
ପୁରସ୍ତାଦୃଷଭୋ ନୀଲୋ ଵୀରଃ କୁମୁଦ ଏଵ ଚ। ପନ୍ଥାନଂ ଶୋଧଯନ୍ତି ସ୍ମ ଵାନରୈର୍ବହୁଭିଃ ସହ
ଆଗରେ ବୀର ନୀଳ ଓ କୁମୁଦ, ଅନେକ ବାନର ସହିତ ରାସ୍ତା ସଫା କରୁଥିଲେ।
ମଧ୍ଯେ ତୁ ରାଜା ସୁଗ୍ରୀଵୋ ରାମୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏଵ ଚ। ବଲିଭିର୍ବହୁଭିର୍ଭୀମୈର୍ଵୃତଃ ଶତ୍ରୁନିବର୍ହଣଃ
ମଧ୍ୟଭାଗରେ ରାଜା ସୁଗ୍ରୀବ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅନେକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଭୟଙ୍କର ବୀରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇ ଆଗେ ବଢ଼ୁଥିଲେ, ସେମାନେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରୁଥିଲେ।
ହରିଃ ଶତବଲିର୍ଵୀରଃ କୋଟିଭିର୍ଦଶଭିର୍ଵୃତଃ। ସର୍ଵାମେକୋ ହ୍ଯଵଷ୍ଟଭ୍ଯ ରରକ୍ଷ ହରିଵାହିନୀମ୍
ବୀର ଶତବଳି, ଦଶ କୋଟି ବାନର ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇ, ସେଇଁ ଏକା ମୋଟ ବାନର ସେନାକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
କୋଟୀଶତପରୀଵାରଃ କେସରୀ ପନସୋ ଗଜଃ। ଅର୍କଶ୍ଚ ବହୁଭିଃ ପାର୍ଶ୍ଵମେକଂ ତସ୍ଯାଭିରକ୍ଷତି
କୋଟି ଶତ ସେନା ସହିତ କେଶରୀ, ପନସ, ଗଜ ଓ ଅର୍କା ଏବଂ ଅନେକ ଅନ୍ୟମାନେ ଏକ ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ସୁଷେଣୋ ଜାମ୍ବଵାଂଶ୍ଚୈଵ ଋକ୍ଷୈର୍ବହୁଭିରାଵୃତୌ। ସୁଗ୍ରୀଵଂ ପୁରତଃ କୃତ୍ଵା ଜଘନଂ ସଂରରକ୍ଷତୁଃ
ସୁଷେଣ ଓ ଜାମ୍ବବାନ୍, ଅନେକ ଭାଲୁ ସହିତ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି ପଛଦଳକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ତେଷାଂ ସେନାପତିର୍ଵୀରୋ ନୀଲୋ ଵାନରପୁଂଗଵଃ। ସମ୍ପତନ୍ ପ୍ଲଵତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠସ୍ତଦ୍ ବଲଂ ପର୍ଯଵାରଯତ୍
ସେମାନଙ୍କ ସେନାପତି ବୀର ନୀଳ, ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଦୂର୍ତ୍ତ ଲାଫିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେ ସେନାକୁ ଚାରିପାଖରେ ଘେରି ରହିଥିଲେ।
ଦରୀମୁଖଃ ପ୍ରଜଙ୍ଘଶ୍ଚ ଜମ୍ଭୋଽଥ ରଭସଃ କପିଃ। ସର୍ଵତଶ୍ଚ ଯଯୁର୍ଵୀରାସ୍ତ୍ଵରଯନ୍ତଃ ପ୍ଲଵଂଗମାନ୍
ଦରୀମୁଖ, ପ୍ରଜଂଘ, ଜାମ୍ଭ ଓ ବାନର ରଭସ, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବୀରମାନେ ସହିତ, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ବାନରମାନେକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରି ଆଗେ ବଢ଼ୁଥିଲେ।
ଏଵଂ ତେ ହରିଶାର୍ଦୂଲା ଗଚ୍ଛନ୍ତି ବଲଦର୍ପିତାଃ। ଅପଶ୍ଯନ୍ତ ଗିରିଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ସହ୍ଯଂ ଗିରିଶତାଯୁତମ୍
ଏଭଳି, ସେ ବାନରମାନେ ଶକ୍ତିର ଗର୍ବରେ ଭରିଥିବା, ବାଘ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଆଗେ ବଢ଼ି ସହ୍ୟ ପର୍ବତର ଶତଶଖ ଶିଖର ଦେଖିଲେ।
ସରାଂସି ଚ ସୁଫୁଲ୍ଲାନି ତଟାକାନି ଵରାଣି ଚ। ରାମସ୍ଯ ଶାସନଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଭୀମକୋପସ୍ଯ ଭୀତଵତ୍
ସେମାନେ ସୁନ୍ଦର ଫୁଲିଥିବା ହ୍ରଦ ଓ ଅତି ଉତ୍ତମ ପୋଖରୀ ଦେଖିଲେ, ରାମଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଜାଣି, ଯାହାଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଭୟଙ୍କର, ଭୟଭିତ ହୋଇ ଚାଲିଥିଲେ।
ଵର୍ଜଯନ୍ ନାଗରାଭ୍ଯାଶାଂସ୍ତଥା ଜନପଦାନପି। ସାଗରୌଘନିଭଂ ଭୀମଂ ତଦ୍ ଵାନରବଲଂ ମହତ୍
ସେମାନେ ସହର ଓ ଗ୍ରାମ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଛାଡ଼ି, ସମୁଦ୍ର ତରଙ୍ଗ ପରି ବଡ଼ ଓ ଭୟଙ୍କର ବାନର ସେନା ଆଗକୁ ବଢ଼ିଯାଉଥିଲା।
ନିଃସସର୍ପ ମହାଘୋରଂ ଭୀମଘୋଷମିଵାର୍ଣଵମ୍। ତସ୍ଯ ଦାଶରଥେଃ ପାର୍ଶ୍ଵେ ଶୂରାସ୍ତେ କପିକୁଞ୍ଜରାଃ
ସେ ଭୟଙ୍କର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନା, ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ସମୁଦ୍ର ପରି, ଦଶରଥ ପୁତ୍ରଙ୍କ ପାଖରେ ଥିବା ବୀର ବାନରମାନେ ସହିତ ଆଗେ ବଢ଼ିଲା।
ତୂର୍ଣମାପୁପ୍ଲୁଵୁଃ ସର୍ଵେ ସଦଶ୍ଵା ଇଵ ଚୋଦିତାଃ। କପିଭ୍ଯାମୁହ୍ଯମାନୌ ତୌ ଶୁଶୁଭାତେ ନରର୍ଷଭୌ
ସମସ୍ତେ ତୁରନ୍ତ ଲାଫିଲେ, ଶିକ୍ଷିତ ଘୋଡ଼ା ଯେପରି ଉତ୍ସାହିତ ହୁଏ, ବାନରମାନେ ଘେରି ରଖିଥିବା ଦୁଇ ମହାନ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅତି ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ।
ମହଦ୍ଭ୍ଯାମିଵ ସଂସ୍ପୃଷ୍ଟୌ ଗ୍ରହାଭ୍ଯାଂ ଚନ୍ଦ୍ରଭାସ୍କରୌ। ତତୋ ଵାନରରାଜେନ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସୁପୂଜିତଃ
ସେ ଦୁଇ ମହାନ୍ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଛୁଆଁ ଲାଗିଥିବା ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଗ୍ରହମାନେ ଯେପରି ଛୁଉନ୍ତି, ସେପରି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ବାନର ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଦର ପାଇ ରାମ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
ଜଗାମ ରାମୋ ଧର୍ମାତ୍ମା ସସୈନ୍ଯୋ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦିଶମ୍। ତମଙ୍ଗଦଗତୋ ରାମଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ଶୁଭଯା ଗିରା
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ ସେନା ସହିତ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଯିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଅଙ୍ଗଦ ସହ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ଶୁଭ କଥା କହିଲେ।
ଉଵାଚ ପରିପୂର୍ଣାର୍ଥଂ ପୂର୍ଣାର୍ଥପ୍ରତିଭାନଵାନ୍। ହୃତାମଵାପ୍ଯ ଵୈଦେହୀଂ କ୍ଷିପ୍ରଂ ହତ୍ଵା ଚ ରାଵଣମ୍
ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅର୍ଥ ଓ ବୁଝିବାର ଶକ୍ତି ସହିତ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଲେ, “ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ରାବଣଙ୍କୁ ବଧ କରି, ସୀତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରି, ଆପଣଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ କରି ଅଯୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରିବେ।”
ସମୃଦ୍ଧାର୍ଥଃ ସମୃଦ୍ଧାର୍ଥାମଯୋଧ୍ଯାଂ ପ୍ରତିଯାସ୍ଯସି। ମହାନ୍ତି ଚ ନିମିତ୍ତାନି ଦିଵି ଭୂମୌ ଚ ରାଘଵ
“ତୁମେ ସଫଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସହ ଅଯୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରିବେ, ଏବଂ ରାଘବ, ଆକାଶ ଓ ଭୂମିରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଉଛି।”
ଶୁଭାନି ତଵ ପଶ୍ଯାମି ସର୍ଵାଣ୍ଯେଵାର୍ଥସିଦ୍ଧଯେ। ଅନୁଵାତି ଶିଵୋ ଵାଯୁଃ ସେନାଂ ମୃଦୁହିତଃ ସୁଖଃ
“ମୁଁ ତୁମ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଦେଖୁଛି; ମୃଦୁ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ପବନ ସେନାକୁ ଶିତଳତା ଦେଉଛି।”
ପୂର୍ଣଵଲ୍ଗୁସ୍ଵରାଶ୍ଚେମେ ପ୍ରଵଦନ୍ତି ମୃଗଦ୍ଵିଜାଃ। ପ୍ରସନ୍ନାଶ୍ଚ ଦିଶଃ ସର୍ଵା ଵିମଲଶ୍ଚ ଦିଵାକରଃ
“ଏହି ପଶୁପକ୍ଷୀମାନେ ମଧୁର ଓ ମନୋହର ସ୍ୱରରେ ଡାକୁଛନ୍ତି; ସମସ୍ତ ଦିଗ ନିର୍ମଳ ଅଛି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧୁର ଆଲୋକରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।”
ଉଶନା ଚ ପ୍ରସନ୍ନାର୍ଚିରନୁ ତ୍ଵାଂ ଭାର୍ଗଵୋ ଗତଃ। ବ୍ରହ୍ମରାଶିର୍ଵିଶୁଦ୍ଧଶ୍ଚ ଶୁଦ୍ଧାଶ୍ଚ ପରମର୍ଷଯଃ। ଅର୍ଚିଷ୍ମନ୍ତଃ ପ୍ରକାଶନ୍ତେ ଧ୍ରୁଵଂ ସର୍ଵେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍
“ଉଶନା ଭାର୍ଗବ ଚମକୁଥିବା ଆଲୋକ ସହ ତୁମ ପୂର୍ବରୁ ଯାଇଛନ୍ତି; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ଶୁଭ ମହାମୁନିମାନେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଆଲୋକରେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସବୁବେଳେ ତୁମକୁ ପରିକ୍ରମା କରୁଛନ୍ତି।”
ତ୍ରିଶଙ୍କୁର୍ଵିମଲୋ ଭାତି ରାଜର୍ଷିଃ ସପୁରୋହିତଃ। ପିତାମହଃ ପୁରୋଽସ୍ମାକମିକ୍ଷ୍ଵାକୂଣାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍
“ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ରାଜାଋଷି ତାଙ୍କ ପୁରୋହିତ ସହ ନିର୍ମଳ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି; ଆମ ପୂର୍ବଜ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶର ମହାନ୍ ଆତ୍ମା, ଆଗରେ ଅଛନ୍ତି।”