ଏଵମାଜ୍ଞାପଯ କ୍ଷିପ୍ରଂ ବଲାନାଂ ସର୍ଵସଂଗ୍ରହମ୍। ମୁହୂର୍ତେନ ତୁ ଯୁକ୍ତେନ ପ୍ରସ୍ଥାନମଭିରୋଚଯ
ଏହିପରି ଶୀଘ୍ର ଆଜ୍ଞା ଦିଅ, ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ଏକତ୍ର କର; ଉଚିତ ସମୟରେ ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କର।
thumb|ଚତୁର୍ଥଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଚତୁର୍ଥଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଚତୁର୍ଥ ସର୍ଗ ଶୁଣ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହନୂମତୋ ଵାକ୍ଯଂ ଯଥାଵଦନୁପୂର୍ଵଶଃ। ତତୋଽବ୍ରଵୀନ୍ମହାତେଜା ରାମଃ ସତ୍ଯପରାକ୍ରମଃ
ହନୁମାନଙ୍କ ଉଚ୍ଚାରିତ କଥାକୁ ଯଥାଯଥିକ ଭାବରେ ଶୁଣି, ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ସତ୍ୟବୀର ରାମ ତାପରେ କହିଲେ।
ଯନ୍ନିଵେଦଯସେ ଲଙ୍କାଂ ପୁରୀଂ ଭୀମସ୍ଯ ରକ୍ଷସଃ। କ୍ଷିପ୍ରମେନାଂ ଵଧିଷ୍ଯାମି ସତ୍ଯମେତଦ୍ ବ୍ରଵୀମି ତେ
ତୁମେ ଲଙ୍କା ସହର, ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସର ସହର ବିଷୟରେ ଯାହା କହୁଛ, ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ଏହାକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେବି; ଏହି କଥା ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି।
ଅସ୍ମିନ୍ ମୁହୂର୍ତେ ସୁଗ୍ରୀଵ ପ୍ରଯାଣମଭିରୋଚଯ। ଯୁକ୍ତୋ ମୁହୂର୍ତେ ଵିଜଯେ ପ୍ରାପ୍ତୋ ମଧ୍ଯଂ ଦିଵାକରଃ
ସୁଗ୍ରୀବ, ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କର; ବିଜୟ ପାଇଁ ଉଚିତ ସମୟ ଆସିଛି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟକୁ ପହଞ୍ଚିଛି।
ଉତ୍ତରାଫାଲ୍ଗୁନୀ ହ୍ଯଦ୍ଯ ଶ୍ଵସ୍ତୁ ହସ୍ତେନ ଯୋକ୍ଷ୍ଯତେ। ଅଭିପ୍ରଯାମ ସୁଗ୍ରୀଵ ସର୍ଵାନୀକସମାଵୃତାଃ
ଆଜି ଉତ୍ତରାଫାଲଗୁନୀ, ଆଗାମୀକାଲି ହସ୍ତ ନକ୍ଷତ୍ର ସହିତ ଯୋଗ ହେବ; ସୁଗ୍ରୀବ, ସମସ୍ତ ସେନା ସହିତ ଆମେ ଯାତ୍ରା କରିବା।
ନିମିତ୍ତାନି ଚ ପଶ୍ଯାମି ଯାନି ପ୍ରାଦୁର୍ଭଵନ୍ତି ଵୈ। ନିହତ୍ଯ ରାଵଣଂ ସୀତାମାନଯିଷ୍ଯାମି ଜାନକୀମ୍
ମୁଁ ଦେଖୁଛି ଯେ, ଅନେକ ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତ ଦେଖାଯାଉଛି। ରାବଣଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରି, ମୁଁ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଆଣିବି।
ଉପରିଷ୍ଟାଦ୍ଧି ନଯନଂ ସ୍ଫୁରମାଣମିମଂ ମମ। ଵିଜଯଂ ସମନୁପ୍ରାପ୍ତଂ ଶଂସତୀଵ ମନୋରଥମ୍
ମୋର ଡାହାଣ ଆଖି ଉପରେ ଫଡ଼ିଉଛି, ଏହା ମୋର ଆଶା ପୂରଣ ଓ ବିଜୟ ଲାଗି ଶୁଭ ସୂଚନା ଦେଉଛି।
ତତୋ ଵାନରରାଜେନ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସୁପୂଜିତଃ। ଉଵାଚ ରାମୋ ଧର୍ମାତ୍ମା ପୁନରପ୍ଯର୍ଥକୋଵିଦଃ
ତାପରେ ବାନରରାଜ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାମ ଆଉଥରେ କହିଲେ।
ଅଗ୍ରେ ଯାତୁ ବଲସ୍ଯାସ୍ଯ ନୀଲୋ ମାର୍ଗମଵେକ୍ଷିତୁମ୍। ଵୃତଃ ଶତସହସ୍ରେଣ ଵାନରାଣାଂ ତରସ୍ଵିନାମ୍
ନୀଳ, ଏହି ସେନାର ଆଗରେ ଶତ ହଜାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନରଙ୍କ ସହିତ ରାସ୍ତା ଦେଖିବାକୁ ଯାଉ।
ଫଲମୂଲଵତା ନୀଲ ଶୀତକାନନଵାରିଣା। ପଥା ମଧୁମତା ଚାଶୁ ସେନାଂ ସେନାପତେ ନଯ
ନୀଳ, ସେନାପତି, ତୁମେ ଫଳ ଓ ମୂଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଢଣ୍ଡା ଅରଣ୍ୟ ଜଳ ଓ ମଧୁ ଥିବା ପଥରେ ସେନାକୁ ଶୀଘ୍ର ନେଇଯାଅ।
ଦୂଷଯେଯୁର୍ଦୁରାତ୍ମାନଃ ପଥି ମୂଲଫଲୋଦକମ୍। ରାକ୍ଷସାଃ ପଥି ରକ୍ଷେଥାସ୍ତେଭ୍ଯସ୍ତ୍ଵଂ ନିତ୍ଯମୁଦ୍ଯତଃ
ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସମାନେ ରାସ୍ତାରେ ଫଳ, ମୂଳ ଓ ଜଳକୁ ନଷ୍ଟ କରିପାରନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ସଦା ସଚେତନ ରୁହ।
ନିମ୍ନେଷୁ ଵନଦୁର୍ଗେଷୁ ଵନେଷୁ ଚ ଵନୌକସଃ। ଅଭିପ୍ଲୁତ୍ଯାଭିପଶ୍ଯେଯୁଃ ପରେଷାଂ ନିହିତଂ ବଲମ୍
ନିମ୍ନଭୂମି, ଅରଣ୍ୟ ଦୁର୍ଗ ଓ ଜଙ୍ଗଲରେ ଅରଣ୍ୟବାସୀମାନେ ଲାଫି ଲାଫି ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଲୁଚିଥିବା ସେନାକୁ ଦେଖନ୍ତୁ।
ଯତ୍ତୁ ଫଲ୍ଗୁ ବଲଂ କିଂଚିତ୍ ତଦତ୍ରୈଵୋପପଦ୍ଯତାମ୍। ଏତଦ୍ଧି କୃତ୍ଯଂ ଘୋରଂ ନୋ ଵିକ୍ରମେଣ ପ୍ରଯୁଜ୍ଯତାମ୍
ଯଦି କେଉଁସି ଦୁର୍ବଳ ସେନା ଥାଏ, ଏଠାରେ ତାହାକୁ ସମାପ୍ତ କର; ଏହି ଭୟଙ୍କର କାମ ଶୂରତା ସହ କରିବା ଦରକାର।
ସାଗରୌଘନିଭଂ ଭୀମମଗ୍ରାନୀକଂ ମହାବଲାଃ। କପିସିଂହାଃ ପ୍ରକର୍ଷନ୍ତୁ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ
ସାଗର ତରଙ୍ଗ ସଦୃଶ ଭୟଙ୍କର ଆଗ ଦଳକୁ ଶତେ ହଜାରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନରସିଂହମାନେ ଆଗକୁ ଟାଣନ୍ତୁ।
ଗଜଶ୍ଚ ଗିରିସଂକାଶୋ ଗଵଯଶ୍ଚ ମହାବଲଃ। ଗଵାକ୍ଷଶ୍ଚାଗ୍ରତୋ ଯାତୁ ଗଵାଂ ଦୃପ୍ତ ଇଵର୍ଷଭଃ
ପାହାଡ଼ ସମାନ ଗଜା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗବୟ ଓ ଗଭାକ୍ଷ—ଏମାନେ ଗୋମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗର୍ବିତ ବଳଦ ଭଳି ଆଗକୁ ଯାଉନ୍ତୁ।
ଯାତୁ ଵାନରଵାହିନ୍ଯା ଵାନରଃ ପ୍ଲଵତାଂ ପତିଃ। ପାଲଯନ୍ ଦକ୍ଷିଣଂ ପାର୍ଶ୍ଵମୃଷଭୋ ଵାନରର୍ଷଭଃ
ବାନରସେନା ଆଗକୁ ବଢ଼ିବାବେଳେ, ଲାଫିବାରେ ପ୍ରଭୁ ଓ ବାନରମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷଭ ଡାହାଣ ପାଶକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।
ଗନ୍ଧହସ୍ତୀଵ ଦୁର୍ଧର୍ଷସ୍ତରସ୍ଵୀ ଗନ୍ଧମାଦନଃ। ଯାତୁ ଵାନରଵାହିନ୍ଯାଃ ସଵ୍ଯଂ ପାର୍ଶ୍ଵମଧିଷ୍ଠିତଃ
ଯୁଦ୍ଧ ହାତୀ ପରି ଅଦମ୍ୟ ଓ ତୀବ୍ର ଗନ୍ଧମାଦନ ବାନରସେନାର ବାମ ପାଶକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।
ଯାସ୍ଯାମି ବଲମଧ୍ଯେଽହଂ ବଲୌଘମଭିହର୍ଷଯନ୍। ଅଧିରୁହ୍ଯ ହନୂମନ୍ତମୈରାଵତମିଵେଶ୍ଵରଃ
ମୁଁ ନିଜେ ହନୁମାନଙ୍କୁ ଆସିନ୍ନ ହୋଇ, ଏଇରାବତ ଉପରେ ଦେବତା ଭଳି, ସେନାର ମଧ୍ୟରେ ଯାଇ ସେନାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିବି।
ଅଙ୍ଗଦେନୈଷ ସଂଯାତୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚାନ୍ତକୋପମଃ। ସାର୍ଵଭୌମେନ ଭୂତେଶୋ ଦ୍ରଵିଣାଧିପତିର୍ଯଥା
ଯମ ସମାନ କ୍ରୋଧୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଅଙ୍ଗଦ ଏକାସାଥି ଆଗକୁ ବଢ଼ନ୍ତୁ, ଯେପରି ଭୂତମାନଙ୍କ ନାଥ ସାର୍ବଭୌମ ସହ ଯାଆନ୍ତି।
ଜାମ୍ବଵାଂଶ୍ଚ ସୁଷେଣଶ୍ଚ ଵେଗଦର୍ଶୀ ଚ ଵାନରଃ। ଋକ୍ଷରାଜୋ ମହାବାହୁଃ କୁକ୍ଷିଂ ରକ୍ଷନ୍ତୁ ତେ ତ୍ରଯଃ
ଜାମ୍ବବାନ, ସୁଷେଣ ଓ ତୀବ୍ର ବେଗ ଥିବା ବାନର ବେଗଦର୍ଶୀ—ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରିକ୍ଷରାଜ ତିନିଜଣେ ପଛ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।
ରାଘଵସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଵାହିନୀପତିଃ। ଵ୍ଯାଦିଦେଶ ମହାଵୀର୍ଯୋ ଵାନରାନ୍ ଵାନରର୍ଷଭଃ
ରାଘବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ବାନରମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନାପତି ସୁଗ୍ରୀବ ବାନରମାନେଠାରେ ଆଦେଶ ଦେଲେ।
ତେ ଵାନରଗଣାଃ ସର୍ଵେ ସମୁତ୍ପତ୍ଯ ମହୌଜସଃ। ଗୁହାଭ୍ଯଃ ଶିଖରେଭ୍ଯଶ୍ଚ ଆଶୁ ପୁପ୍ଲୁଵିରେ ତଦା
ତାପରେ ସେଇ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନର ସେନା ଗୁହା ଓ ପାହାଡ଼ ଶିଖରରୁ ତୁରନ୍ତ ଲାଫି ଚାଲିଗଲେ।
ତତୋ ଵାନରରାଜେନ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ଚ ପୂଜିତଃ। ଜଗାମ ରାମୋ ଧର୍ମାତ୍ମା ସସୈନ୍ଯୋ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦିଶମ୍
ବାନରରାଜ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ ତାଙ୍କ ସେନା ସହିତ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଶତୈଃ ଶତସହସ୍ରୈଶ୍ଚ କୋଟିଭିଶ୍ଚାଯୁତୈରପି। ଵାରଣାଭୈଶ୍ଚ ହରିଭିର୍ଯଯୌ ପରିଵୃତସ୍ତଦା
ସେତେବେଳେ ସେ ରାମଙ୍କୁ ଶତ, ଶତହଜାର, କୋଟି ଏବଂ ଦଶ ଲକ୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହାତୀ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ବାନରମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଘେରି ରହିଥିଲେ।
ତଂ ଯାନ୍ତମନୁଯାନ୍ତୀ ସା ମହତୀ ହରିଵାହିନୀ। ହୃଷ୍ଟାଃ ପ୍ରମୁଦିତାଃ ସର୍ଵେ ସୁଗ୍ରୀଵେଣାପି ପାଲିତାଃ
ସେ ଯାଉଥିବାବେଳେ ସେ ବଡ଼ ବାନର ସେନା ସେଠାକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲା, ସମସ୍ତେ ଖୁସି ଓ ଆନନ୍ଦରେ ଥିଲେ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ରକ୍ଷା ତଳେ ଥିଲେ।
ଆପ୍ଲଵନ୍ତଃ ପ୍ଲଵନ୍ତଶ୍ଚ ଗର୍ଜନ୍ତଶ୍ଚ ପ୍ଲଵଂଗମାଃ। କ୍ଷ୍ଵେଲନ୍ତୋ ନିନଦନ୍ତଶ୍ଚ ଜଗ୍ମୁର୍ଵୈ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦିଶମ୍
ବାନରମାନେ ଲାଫି, ଉଡ଼ି, ଗର୍ଜନ କରି ଓ ଚିତ୍କାର କରି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଆଗେ ବଢ଼ିଯାଉଥିଲେ।
ଭକ୍ଷଯନ୍ତଃ ସୁଗନ୍ଧୀନି ମଧୂନି ଚ ଫଲାନି ଚ। ଉଦ୍ଵହନ୍ତୋ ମହାଵୃକ୍ଷାନ୍ ମଞ୍ଜରୀପୁଞ୍ଜଧାରିଣଃ
ସେମାନେ ସୁଗନ୍ଧିତ ମଧୁ ଓ ଫଳ ଖାଉଥିଲେ, ମଞ୍ଜରୀ ଭରା ବଡ଼ ବଡ଼ ଗଛ ଉଠାଇ ନେଉଥିଲେ।
ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ସହସା ଦୃପ୍ତା ନିର୍ଵହନ୍ତି କ୍ଷିପନ୍ତି ଚ। ପତନ୍ତଶ୍ଚୋତ୍ପତନ୍ତ୍ଯନ୍ଯେ ପାତଯନ୍ତ୍ଯପରେ ପରାନ୍
ଅଭିମାନରେ ଭରିଥିବା ସେମାନେ ହଠାତ୍ ଏକାଅପରକୁ ଧରି ଛାଡ଼ି ଦେଉଥିଲେ, କିଛି ଲୋକ ଝରିଯାଉଥିଲେ, କିଛି ଉଡ଼ିଯାଉଥିଲେ, ଆଉ କିଛି ତାଙ୍କ ସାଥୀମାନେକୁ ଫେଙ୍କି ଦେଉଥିଲେ।
ରାଵଣୋ ନୋ ନିହନ୍ତଵ୍ଯଃ ସର୍ଵେ ଚ ରଜନୀଚରାଃ। ଇତି ଗର୍ଜନ୍ତି ହରଯୋ ରାଘଵସ୍ଯ ସମୀପତଃ
ରାମଙ୍କ ନିକଟରେ ବାନରମାନେ ଗର୍ଜନ କରି କହିଲେ: 'ରାବଣ ଓ ସମସ୍ତ ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା ଦାନବମାନେ ଆମେ ମାରିଦେବାକୁ ପଡ଼ିବ!'