କୁଶାଶ୍ଵସ୍ଯ ମହାତେଜାଃ ସୋମଦତ୍ତଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍। ସୋମଦତ୍ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରସ୍ତୁ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଇତି ଵିଶ୍ରୁତଃ
କୁଶାଶ୍ୱଙ୍କ ପୁତ୍ର ମହାତେଜସ୍ୱୀ ଏବଂ ପ୍ରତାପୀ ସୋମଦତ୍ତ; ସୋମଦତ୍ତଙ୍କ ପୁତ୍ର ପ୍ରସିଦ୍ଧ କାକୁତ୍ସ୍ଥ।
ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ମହାତେଜାଃ ସମ୍ପ୍ରତ୍ଯେଷ ପୁରୀମିମାମ୍। ଆଵସତ୍ ପରମପ୍ରଖ୍ଯଃ ସୁମତିର୍ନାମ ଦୁର୍ଜଯଃ
ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର, ଯିଏ ମହାତେଜସ୍ୱୀ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଏହି ସହରରେ ବସୁଛନ୍ତି; ସେ ବିଶେଷ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ଅଜୟ, ତାଙ୍କ ନାମ ସୁମତି।
ଇକ୍ଷ୍ଵାକୋସ୍ତୁ ପ୍ରସାଦେନ ସର୍ଵେ ଵୈଶାଲିକା ନୃପାଃ। ଦୀର୍ଘାଯୁଷୋ ମହାତ୍ମାନୋ ଵୀର୍ଯଵନ୍ତଃ ସୁଧାର୍ମିକାଃ
ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁଙ୍କ କୃପାରେ, ସମସ୍ତ ବୈଶାଳୀର ରାଜାମାନେ ଦୀର୍ଘାୟୁ, ମହାତ୍ମା, ପ୍ରବଳ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ।
ଇହାଦ୍ଯ ରଜନୀମେକାଂ ସୁଖଂ ସ୍ଵପ୍ସ୍ଯାମହେ ଵଯମ୍। ଶ୍ଵଃ ପ୍ରଭାତେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜନକଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମର୍ହସି
ଆଜି ରାତି ଏଠାରେ ଆମେ ସୁଖରେ ଏକ ରାତି ଶୋଇବୁ; କାଲି ସକାଳେ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଜନକଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯିବ।
ସୁମତିସ୍ତୁ ମହାତେଜା ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରମୁପାଗତମ୍। ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନରଵରଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ପ୍ରତ୍ଯାଗଚ୍ଛନ୍ମହାଯଶାଃ
ମହାତେଜସ୍ୱୀ ସୁମତି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଆସିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି, ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପଛକୁ ଫେରିଲେ।
ପୂଜାଂ ଚ ପରମାଂ କୃତ୍ଵା ସୋପାଧ୍ଯାଯଃ ସବାନ୍ଧଵଃ। ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଃ କୁଶଲଂ ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରମଥାବ୍ରଵୀତ୍
ସେ ତାଙ୍କ ଗୁରୁ ଓ ବାନ୍ଧବମାନେ ସହିତ ଉତ୍ତମ ସମ୍ମାନ କଲେ; ହାତ ଜୋଡି ଶୁଭକୁସଳ ପଚାରି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଧନ୍ଯୋଽସ୍ମ୍ଯନୁଗୃହୀତୋଽସ୍ମି ଯସ୍ଯ ମେ ଵିଷଯଂ ମୁନେ। ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୋ ଦର୍ଶନଂ ଚୈଵ ନାସ୍ତି ଧନ୍ଯତରୋ ମମ
ମୁଁ ଧନ୍ୟ ଏବଂ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ହେ ମୁନି, ଯାହାଙ୍କ ଭୂମିକୁ ଆପଣ ପଦାର୍ପଣ କରିଛନ୍ତି; ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ମୋଠାରୁ ଅଧିକ ଧନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ।
thumb|ଅଷ୍ଟଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ବାଲକାଣ୍ଡେ ଅଷ୍ଟଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୧-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଳକାଣ୍ଡର ଅଠଚାଳିଶତମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ କୁଶଲଂ ତତ୍ର ପରସ୍ପରସମାଗମେ। କଥାନ୍ତେ ସୁମତିର୍ଵାକ୍ଯଂ ଵ୍ଯାଜହାର ମହାମୁନିମ୍
ସେଠାରେ ଏକାଉଠି ଦୁଇଜଣେ ପରସ୍ପରଙ୍କୁ କୁସଳ ପଚାରି, କଥା ଶେଷରେ ସୁମତି ମହାମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଇମୌ କୁମାରୌ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଦେଵତୁଲ୍ଯପରାକ୍ରମୌ। ଗଜସିଂହଗତୀ ଵୀରୌ ଶାର୍ଦୂଲଵୃଷଭୋପମୌ
ଆପଣଙ୍କୁ ଶୁଭ ହେଉ—ଏହି ଦୁଇଜଣ ଯୁବକ କିଏ, ଦେବତାଙ୍କ ପରାକ୍ରମ ସମାନ, ହାତୀ ଓ ସିଂହଙ୍କ ଚାଳି, ବୀର ଏବଂ ବାଘ ଓ ବୃଷଭ ସଦୃଶ?
ପଦ୍ମପତ୍ରଵିଶାଲାକ୍ଷୌ ଖଡ୍ଗତୂଣିଧନୁର୍ଧରୌ। ଅଶ୍ଵିନାଵିଵ ରୂପେଣ ସମୁପସ୍ଥିତଯୌଵନୌ
ପଦ୍ମପତ୍ର ସଦୃଶ ବଡ଼ ଆଖି, ହାତରେ ତଳୱାର, ତୁଣୀ ଓ ଧନୁଷ୍, ଯୁବତାରୁଣ୍ୟରେ ଦେଉଥିବା, ରୂପରେ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର ସମାନ।
ଯଦୃଚ୍ଛଯୈଵ ଗାଂ ପ୍ରାପ୍ତୌ ଦେଵଲୋକାଦିଵାମରୌ। କଥଂ ପଦ୍ଭ୍ଯାମିହ ପ୍ରାପ୍ତୌ କିମର୍ଥଂ କସ୍ଯ ଵା ମୁନେ
ଏମିତି ଅଚାନକ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ଦେବଲୋକର ଅମରମାନେ ପରି; କିପରି ପଦେ ପଦେ ଏଠାକୁ ଆସିଲେ, କାହିଁକି ଏବଂ କାହାର ପାଇଁ, ହେ ମୁନି?
ଭୂଷଯନ୍ତାଵିମଂ ଦେଶଂ ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯାଵିଵାମ୍ବରମ୍। ପରସ୍ପରେଣ ସଦୃଶୌ ପ୍ରମାଣେଙ୍ଗିତଚେଷ୍ଟିତୈଃ
ଏହି ଦେଶକୁ ଚନ୍ଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆକାଶକୁ ଶୋଭା ଦେଇଥିବା ପରି ଶୋଭା ଦେଉଛନ୍ତି; ଦୁଇଝଣ ଆକାର, ଚଳନ ଓ ଚେଷ୍ଟାରେ ସମାନ।
କିମର୍ଥଂ ଚ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠୌ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୌ ଦୁର୍ଗମେ ପଥି। ଵରାଯୁଧଧରୌ ଵୀରୌ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ତତ୍ତ୍ଵତଃ
ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏହି ଦୁଇଜଣ କିପରି ଏହି କଠିନ ପଥରେ ଆସିଛନ୍ତି, ଉତ୍ତମ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି? ମୁଁ ସତ୍ୟ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।
ତସ୍ଯ ତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଯଥାଵୃତ୍ତଂ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍। ସିଦ୍ଧାଶ୍ରମନିଵାସଂ ଚ ରାକ୍ଷସାନାଂ ଵଧଂ ଯଥା। ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଜା ପରମଵିସ୍ମିତଃ
ସେ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଯାହା ଘଟିଥିଲା ସେସବୁ କଥା କହିଲେ; ସିଦ୍ଧାଶ୍ରମରେ ବାସ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ କିପରି ବଧ ହେଲେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଥିବାପରି; ରାଜା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବହୁତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ।
ଅତିଥୀ ପରମଂ ପ୍ରାପ୍ତୌ ପୁତ୍ରୌ ଦଶରଥସ୍ଯ ତୌ। ପୂଜଯାମାସ ଵିଧିଵତ୍ ସତ୍କାରାର୍ହୌ ମହାବଲୌ
ଦଶରଥଙ୍କ ଦୁଇ ପୁତ୍ର, ଯେଉଁମାନେ ଗରିମାଯୋଗ୍ୟ ଏବଂ ପ୍ରବଳ, ସେମାନେ ଅତିଥି ଭାବେ ଆସିଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଆଦର ସହିତ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ତତଃ ପରମସତ୍କାରଂ ସୁମତେଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ରାଘଵୌ। ଉଷ୍ଯ ତତ୍ର ନିଶାମେକାଂ ଜଗ୍ମତୁର୍ମିଥିଲାଂ ତତଃ
ତାପରେ, ସେ ଉତ୍ତମ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କର ଅତିଥିସତ୍କାର ପାଇଁ ଦୁଇ ରାଘବ, ସେଠାରେ ଏକ ରାତି ରହି, ପରେ ମିଥିଲାକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୁନଯଃ ସର୍ଵେ ଜନକସ୍ଯ ପୁରୀଂ ଶୁଭାମ୍। ସାଧୁ ସାଧ୍ଵିତି ଶଂସନ୍ତୋ ମିଥିଲାଂ ସମପୂଜଯନ୍
ସେ ଶୁଭ୍ର ଜନକଙ୍କ ପୁରୀକୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ 'ଭଲ, ଭଲ' ବୋଲି କହି, ମିଥିଲାକୁ ବଡ ଆଦର ଦେଲେ।
ମିଥିଲୋପଵନେ ତତ୍ର ଆଶ୍ରମଂ ଦୃଶ୍ଯ ରାଘଵଃ। ପୁରାଣଂ ନିର୍ଜନଂ ରମ୍ଯଂ ପପ୍ରଚ୍ଛ ମୁନିପୁଙ୍ଗଵମ୍
ମିଥିଲା ପାଖରେ ଉପବନରେ ଏକ ପୁରୁଣା, ନିର୍ଜନ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଆଶ୍ରମ ଦେଖି, ରାଘବ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।
ଇଦମାଶ୍ରମସଂକାଶଂ କିଂ ନ୍ଵିଦଂ ମୁନିଵର୍ଜିତମ୍। ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ଭଗଵନ୍ କସ୍ଯାଯଂ ପୂର୍ଵ ଆଶ୍ରମଃ
ଭଗବନ୍ତ, ଏଠି ଆଶ୍ରମ ପରି ଲାଗୁଛି, କିନ୍ତୁ କାହିଁକି ଏଠି କୌଣସି ମୁନି ନାହାନ୍ତି? ମୁଁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ଏହା କାହାର ପୁରୁଣା ଆଶ୍ରମ?
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ରାଘଵେଣୋକ୍ତଂ ଵାକ୍ଯଂ ଵାକ୍ଯଵିଶାରଦଃ। ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ମହାତେଜା ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ମହାମୁନିଃ
ରାଘବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ବାକ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ ମହାତ୍ମା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ହନ୍ତ ତେ କଥଯିଷ୍ଯାମି ଶୃଣୁ ତତ୍ତ୍ଵେନ ରାଘଵ। ଯସ୍ଯୈତଦାଶ୍ରମପଦଂ ଶପ୍ତଂ କୋପାନ୍ମହାତ୍ମନଃ
ହଁ, ରାଘବ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସତ୍ୟ କଥା କହିବି, ଶୁଣ। ଏହି ଆଶ୍ରମ କାହାର ଓ କେଉଁ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ରୋଷରେ ଶାପିତ ହୋଇଛି।
ଗୌତମସ୍ଯ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୂର୍ଵମାସୀନ୍ମହାତ୍ମନଃ। ଆଶ୍ରମୋ ଦିଵ୍ଯସଂକାଶଃ ସୁରୈରପି ସୁପୂଜିତଃ
ହେ ମଣିଷମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୂର୍ବରୁ ଏଠି ମହାତ୍ମା ଗୌତମଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଥିଲା, ଯାହା ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ବଡ ଆଦର କରୁଥିଲେ।
ସ ଚାତ୍ର ତପ ଆତିଷ୍ଠଦହଲ୍ଯାସହିତଃ ପୁରା। ଵର୍ଷପୂଗାନ୍ଯନେକାନି ରାଜପୁତ୍ର ମହାଯଶଃ
ଏଠି, ଗୌତମ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଅହଲ୍ୟା ଏକାଠି ଅନେକ ବର୍ଷ ଧରି କଠିନ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ, ହେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜପୁତ୍ର।
ତସ୍ଯାନ୍ତରଂ ଵିଦିତ୍ଵା ଚ ସହସ୍ରାକ୍ଷଃ ଶଚୀପତିଃ। ମୁନିଵେଷଧରୋ ଭୂତ୍ଵା ଅହଲ୍ଯାମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ଗୌତମଙ୍କ ଅନୁପସ୍ଥିତି ଜାଣି, ଶଚୀପତି ଇନ୍ଦ୍ର ମୁନିର ଭେଷ ଧରି, ଅହଲ୍ୟାଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଋତୁକାଲଂ ପ୍ରତୀକ୍ଷନ୍ତେ ନାର୍ଥିନଃ ସୁସମାହିତେ। ସଂଗମଂ ତ୍ଵହମିଚ୍ଛାମି ତ୍ଵଯା ସହ ସୁମଧ୍ଯମେ
ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ଯେମାନେ ସଂଯୋଗ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଉଚିତ ସମୟ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଏବେ ତୁମ ସହିତ ସଂଯୋଗ ଚାହେଁ।
ମୁନିଵେଷଂ ସହସ୍ରାକ୍ଷଂ ଵିଜ୍ଞାଯ ରଘୁନନ୍ଦନ। ମତିଂ ଚକାର ଦୁର୍ମେଧା ଦେଵରାଜକୁତୂହଲାତ୍
ହେ ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ, ଅହଲ୍ୟା ମୁନିଭେଷଧାରୀ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ଚିହ୍ନି, ଦେବତାମାନେ ରାଜାଙ୍କ ଉତ୍ସୁକତାରେ ଅବିବେକରେ ସହମତ ହେଲେ।
ଅଥାବ୍ରଵୀତ୍ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠଂ କୃତାର୍ଥେନାନ୍ତରାତ୍ମନା। କୃତାର୍ଥାସ୍ମି ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗଚ୍ଛ ଶୀଘ୍ରମିତଃ ପ୍ରଭୋ
ତାପରେ, ନିଜ କାମ ପୂରଣ ହେବା ପରେ, ସେ ଦେବତାମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ମହାପ୍ରଭୁ, ଏଠାରୁ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଯାଅ।'
ଆତ୍ମାନଂ ମାଂ ଚ ଦେଵେଶ ସର୍ଵଥା ରକ୍ଷ ଗୌତମାତ୍। ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ତୁ ପ୍ରହସନ୍ ଵାକ୍ଯମହଲ୍ଯାମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
'ହେ ଦେବତାମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣ ଓ ମୋତେ ଗୌତମଙ୍କୁ ନେଇ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।' ଇନ୍ଦ୍ର ହସି, ଅହଲ୍ୟାଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ସୁଶ୍ରୋଣି ପରିତୁଷ୍ଟୋଽସ୍ମି ଗମିଷ୍ଯାମି ଯଥାଗତମ୍। ଏଵଂ ସଂଗମ୍ଯ ତୁ ତଦା ନିଶ୍ଚକ୍ରାମୋଟଜାତ୍ ତତଃ
'ହେ ସୁନ୍ଦର ନିତମ୍ଭିନୀ, ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ଯେପରି ଆସିଥିଲି, ସେପରି ଚାଲିଯିବି।' ଏଭଳି ସଂଯୋଗ ପରେ, ସେ ତୁରନ୍ତ ଉଟାରୁ ବାହାରିଗଲେ।