ନହି ପଶ୍ଯାମ୍ଯହଂ କଂଚିତ୍ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ରାଘଵ। ଗୃହୀତଧନୁଷୋ ଯସ୍ତେ ତିଷ୍ଠେଦଭିମୁଖୋ ରଣେ
ରାଘବ, ତିନି ଲୋକରେ ମୁଁ କେହିକୁ ଦେଖୁନାହିଁ, ଯେ ଆପଣ ଧନୁଷ ଧରି ଯୁଦ୍ଧରେ ସାମ୍ନା କରିପାରିବେ।
ଵାନରେଷୁ ସମାସକ୍ତଂ ନ ତେ କାର୍ଯଂ ଵିପତ୍ସ୍ଯତେ। ଅଚିରାଦ୍ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସେ ସୀତାଂ ତୀର୍ତ୍ଵା ସାଗରମକ୍ଷଯମ୍
ବନରାଜମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ ନିଷ୍ଠାରେ ଲଗିଥିବାରୁ, ଆପଣଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଫଳ ହେବ ନାହିଁ; ଶୀଘ୍ର ଆପଣ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିବେ, ଅସୀମ ସାଗରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି।
ତଦଲଂ ଶୋକମାଲମ୍ବ୍ଯ କ୍ରୋଧମାଲମ୍ବ ଭୂପତେ। ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯା ମନ୍ଦାଃ ସର୍ଵେ ଚଣ୍ଡସ୍ଯ ବିଭ୍ଯତି
ଏହିପରି ଦୁଃଖକୁ ଧରି ରହିବା ଚାଲିଲା; ରାଜା, ରୋଷକୁ ଧରନ୍ତୁ; କାରଣ ଅଳସ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଅପମାନିତ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ସମସ୍ତେ ଭୟଙ୍କରଙ୍କୁ ଭୟ କରନ୍ତି।
ଲଙ୍ଘନାର୍ଥଂ ଚ ଘୋରସ୍ଯ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ନଦୀପତେଃ। ସହାସ୍ମାଭିରିହୋପେତଃ ସୂକ୍ଷ୍ମବୁଦ୍ଧିର୍ଵିଚାରଯ
ଭୟଙ୍କର ସାଗର, ନଦୀମାନଙ୍କ ରାଜା, ଅତିକ୍ରମ କରିବା ପାଇଁ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବୁଦ୍ଧି ଥିବା ଜଣେ ଆମ ସହିତ ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି—ସେ ଏହି ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ।
ଲଙ୍ଘିତେ ତତ୍ର ତୈଃ ସୈନ୍ଯୈର୍ଜିତମିତ୍ଯେଵ ନିଶ୍ଚିନୁ। ସର୍ଵଂ ତୀର୍ଣଂ ଚ ମେ ସୈନ୍ଯଂ ଜିତମିତ୍ଯଵଧାର୍ଯତାମ୍
ସେନାମାନେ ସାଗରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଲାପରେ, ତୁରନ୍ତ ନିଶ୍ଚୟ କରନ୍ତୁ ଯେ ଆମେ ବିଜୟୀ; ମୋ ସମସ୍ତ ସେନା ପାର ହୋଇ ଜୟ ଲାଭ କରିଛି ଏହାକୁ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଜାଣିବା ଦରକାର।
ଇମେ ହି ହରଯଃ ଶୂରାଃ ସମରେ କାମରୂପିଣଃ। ତାନରୀନ୍ ଵିଧମିଷ୍ଯନ୍ତି ଶିଲାପାଦପଵୃଷ୍ଟିଭିଃ
ଏହି ବନରାଜମାନେ ବୀର ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ଚାହିଁଲେ ଯେକୌଣସି ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରନ୍ତି; ସେମାନେ ଶତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ପଥର ଏବଂ ଗଛର ବର୍ଷା କରି ନଷ୍ଟ କରିଦେବେ।
କଥଂଚିତ୍ ପରିପଶ୍ଯାମି ଲଙ୍ଘିତଂ ଵରୁଣାଲଯମ୍। ହତମିତ୍ଯେଵ ତଂ ମନ୍ଯେ ଯୁଦ୍ଧେ ଶତ୍ରୁନିବର୍ହଣ
କିପରି ହେଉ, ମୁଁ ଦେଖୁଛି ଭାରୁଣଙ୍କ ନିବାସ ସାଗର ଅତିକ୍ରମ ହେବ; ଏବଂ ମୁଁ ଭାବୁଛି ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁମାନେ ନଷ୍ଟ ହେବେ।
କିମୁକ୍ତ୍ଵା ବହୁଧା ଚାପି ସର୍ଵଥା ଵିଜଯୀ ଭଵାନ୍। ନିମିତ୍ତାନି ଚ ପଶ୍ଯାମି ମନୋ ମେ ସମ୍ପ୍ରହୃଷ୍ଯତି
ଏତେ ଅଧିକ କଥା କହିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ; ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଆପଣ ବିଜୟୀ ହେବେ; ମୁଁ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଦେଖୁଛି ଏବଂ ମୋ ହୃଦୟ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
thumb|ତୃତୀଯଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ତୃତୀଯଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ତୃତୀୟ ସର୍ଗ ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହେତୁମତ୍ ପରମାର୍ଥଵତ୍। ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ କାକୁତ୍ସ୍ଥୋ ହନୂମନ୍ତମଥାବ୍ରଵୀତ୍
ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କର ଯୁକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଗଭୀର ଅର୍ଥବହି କଥା ଶୁଣି, କାକୁତ୍ସ୍ଥ ତାହାକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଲେ ଏବଂ ତାପରେ ହନୁମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।
ତପସା ସେତୁବନ୍ଧେନ ସାଗରୋଚ୍ଛୋଷଣେନ ଚ। ସର୍ଵଥାପି ସମର୍ଥୋଽସ୍ମି ସାଗରସ୍ଯାସ୍ଯ ଲଙ୍ଘନେ
ମୁଁ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା, ବନ୍ଧ ତିଆରି କରି, କିମ୍ବା ସାଗରକୁ ଶୁଷ୍କ କରି — ଯେକୌଣସି ଉପାୟରେ ଏହି ସାଗରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବାକୁ ସମର୍ଥ।
ବଲସ୍ଯ ପରିମାଣଂ ଚ ଦ୍ଵାରଦୁର୍ଗକ୍ରିଯାମପି। ଗୁପ୍ତିକର୍ମ ଚ ଲଙ୍କାଯା ରକ୍ଷସାଂ ସଦନାନି ଚ
ସେନାର ଶକ୍ତି, ଦ୍ୱାର ଓ କୋଟ ବନ୍ଧାଣି, ଲଙ୍କାର ରକ୍ଷା ପ୍ରଣାଳୀ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ କେଉଁଠି ରହନ୍ତି — ସବୁ ଖୁବ ଭଲଭାବେ ମତେ କୁହ।
ଯଥାସୁଖଂ ଯଥାଵଚ୍ଚ ଲଙ୍କାଯାମସି ଦୃଷ୍ଟଵାନ୍। ସର୍ଵମାଚକ୍ଷ୍ଵ ତତ୍ତ୍ଵେନ ସର୍ଵଥା କୁଶଲୋ ହ୍ଯସି
ତୁମେ ଯେପରି ଆରାମରେ ଓ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ଲଙ୍କାକୁ ଦେଖିଛ, ସେହିପରି ସତ୍ୟସତ୍ୟ ସବୁ କଥା ମତେ କୁହ, କାରଣ ତୁମେ ସବୁ ଦିଗରେ ପାରଙ୍ଗତ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାମସ୍ଯ ଵଚନଂ ହନୂମାନ୍ ମାରୁତାତ୍ମଜଃ। ଵାକ୍ଯଂ ଵାକ୍ଯଵିଦାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ରାମଂ ପୁନରଥାବ୍ରଵୀତ୍
ରାମଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ପବନପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍, ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବକ୍ତା, ପୁଣି ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଶ୍ରୂଯତାଂ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାସ୍ଯେ ଦୁର୍ଗକର୍ମ ଵିଧାନତଃ। ଗୁପ୍ତା ପୁରୀ ଯଥା ଲଙ୍କା ରକ୍ଷିତା ଚ ଯଥା ବଲୈଃ
ସୁଣ, ମୁଁ ସମସ୍ତ କଥା କହିବି — କିପରି କୋଟ ବନ୍ଧାଯାଇଛି, ଲଙ୍କା ସହିତ କିପରି ରକ୍ଷା କରାଯାଉଛି, କେଉଁ ସେନା ରକ୍ଷା କରୁଛି।
ରାକ୍ଷସାଶ୍ଚ ଯଥା ସ୍ନିଗ୍ଧା ରାଵଣସ୍ଯ ଚ ତେଜସା। ପରାଂ ସମୃଦ୍ଧିଂ ଲଙ୍କାଯାଃ ସାଗରସ୍ଯ ଚ ଭୀମତାମ୍
ରାକ୍ଷସମାନେ କିପରି ରାବଣଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଏକତାବଦ୍ଧ ଓ ବିଶ୍ୱାସୀ, ଲଙ୍କାର ବଡ଼ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି, ଏବଂ ସାଗରର ଭୟଙ୍କର ରୂପ — ସବୁ କଥା।
ଵିଭାଗଂ ଚ ବଲୌଘସ୍ଯ ନିର୍ଦେଶଂ ଵାହନସ୍ଯ ଚ। ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା କପିଶ୍ରେଷ୍ଠଃ କଥଯାମାସ ତତ୍ତ୍ଵତଃ
ସେନାର ବିଭାଗ ଓ ତାଙ୍କର ଯାନବାହନ କେମିତି ବ୍ୟବସ୍ଥିତ, ଏହିପରି କହି, ବନରାଜ ହନୁମାନ୍ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ସବୁ ବିସ୍ତାରରେ କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ହୃଷ୍ଟପ୍ରମୁଦିତା ଲଙ୍କା ମତ୍ତଦ୍ଵିପସମାକୁଲା। ମହତୀ ରଥସମ୍ପୂର୍ଣା ରକ୍ଷୋଗଣନିଷେଵିତା
ଲଙ୍କା ଆନନ୍ଦିତ ଓ ହର୍ଷିତ, ମଦମସ୍ତ ହାତୀରେ ଭରିଛି, ବହୁ ରଥ ରହିଛି, ଏବଂ ରାକ୍ଷସମାନେ ଚାରିପାଖରେ ରହନ୍ତି।
ଦୃଢବଦ୍ଧକପାଟାନି ମହାପରିଘଵନ୍ତି ଚ। ଚତ୍ଵାରି ଵିପୁଲାନ୍ଯସ୍ଯା ଦ୍ଵାରାଣି ସୁମହାନ୍ତି ଚ
ତାହାର ଦ୍ୱାରଗୁଡ଼ିକ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ବନ୍ଧାଯାଇଛି, ବଡ଼ ଲୋହା ଗଦା ଲାଗିଛି; ଏଠି ଚାରିଟି ବଡ଼ ଏବଂ ବିଶାଳ ଦ୍ୱାର ଅଛି।
ତତ୍ରେଷୂପଲଯନ୍ତ୍ରାଣି ବଲଵନ୍ତି ମହାନ୍ତି ଚ। ଆଗତଂ ପ୍ରତିସୈନ୍ଯଂ ତୈସ୍ତତ୍ର ପ୍ରତିନିଵାର୍ଯତେ
ସେଠାରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ବଡ଼ ପାଥର ଛାଡ଼ିବା ଯନ୍ତ୍ର ରହିଛି; ଏହା ଦ୍ୱାରା ଆସୁଥିବା ଶତ୍ରୁ ସେନାକୁ ପଛେଇ ଦିଆଯାଏ।
ଦ୍ଵାରେଷୁ ସଂସ୍କୃତା ଭୀମାଃ କାଲାଯସମଯାଃ ଶିତାଃ। ଶତଶୋ ରଚିତା ଵୀରୈଃ ଶତଘ୍ନ୍ଯୋ ରକ୍ଷସାଂ ଗଣୈଃ
ଦ୍ୱାରଗୁଡ଼ିକରେ ଭୟଙ୍କର ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ କଳା ଲୋହାର ଅସ୍ତ୍ର ତିଆରି ହୋଇଛି; ରାକ୍ଷସ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଶତଶଃ ଘାତକ ଯନ୍ତ୍ର ତିଆରି କରିଛନ୍ତି।
ସୌଵର୍ଣସ୍ତୁ ମହାଂସ୍ତସ୍ଯାଃ ପ୍ରାକାରୋ ଦୁଷ୍ପ୍ରଧର୍ଷଣଃ। ମଣିଵିଦ୍ରୁମଵୈଦୂର୍ଯମୁକ୍ତାଵିରଚିତାନ୍ତରଃ
ତାହାର ଏକ ବଡ଼ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରାକାର ଅଛି, ଯାହାକୁ ଭଙ୍ଗ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ; ଭିତରେ ମଣି, ପ୍ରବାଳ, ବୈଦୂର୍ୟ ଓ ମୁକ୍ତା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ।
ସର୍ଵତଶ୍ଚ ମହାଭୀମାଃ ଶୀତତୋଯା ମହାଶୁଭାଃ। ଅଗାଧା ଗ୍ରାହଵତ୍ଯଶ୍ଚ ପରିଖା ମୀନସେଵିତାଃ
ଚାରିପାଖରେ ବଡ଼ ଭୟଙ୍କର ଓ ଶୀତଳ ପାଣିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଖାଲି ଅଛି, ଗଭୀର ଓ ମାଛ-ଘରା କୁମ୍ଭୀର ରହିଛି।
ଦ୍ଵାରେଷୁ ତାସାଂ ଚତ୍ଵାରଃ ସଂକ୍ରମାଃ ପରମାଯତାଃ। ଯନ୍ତ୍ରୈରୁପେତା ବହୁଭିର୍ମହଦ୍ଭିର୍ଗୃହପଙ୍କ୍ତିଭିଃ
ସେଠି ଖାଲିର ଦ୍ୱାରରେ ଚାରିଟି ବଡ଼ ଓ ଚଉଡ଼ା ସେତୁ ଅଛି, ବହୁ ବଡ଼ ଯନ୍ତ୍ର ଓ ଘରର ଶାରି ଲାଗିଛି।
ତ୍ରାଯନ୍ତେ ସଂକ୍ରମାସ୍ତତ୍ର ପରସୈନ୍ଯାଗତେ ସତି। ଯନ୍ତ୍ରୈସ୍ତୈରଵକୀର୍ଯନ୍ତେ ପରିଖାସୁ ସମନ୍ତତଃ
ସେ ସେତୁଗୁଡ଼ିକ ଶତ୍ରୁ ସେନା ଆସିଲେ ରକ୍ଷା କରେ; ସେଠି ଥିବା ଯନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଖାଲି ଢାକାଯାଏ।
ଏକସ୍ତ୍ଵକମ୍ପ୍ଯୋ ବଲଵାନ୍ ସଂକ୍ରମଃ ସୁମହାଦୃଢଃ। କାଞ୍ଚନୈର୍ବହୁଭିଃ ସ୍ତମ୍ଭୈର୍ଵେଦିକାଭିଶ୍ଚ ଶୋଭିତଃ
ତଥାପି ଏକ ସେତୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୃଢ଼ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବହୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଖୁଟି ଓ ମଞ୍ଚ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ।
ସ୍ଵଯଂ ପ୍ରକୃତିମାପନ୍ନୋ ଯୁଯୁତ୍ସୂ ରାମ ରାଵଣଃ। ଉତ୍ଥିତଶ୍ଚାପ୍ରମତ୍ତଶ୍ଚ ବଲାନାମନୁଦର୍ଶନେ
ରାବଣ ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ, ସଚେତନ ଭାବେ ସେନାର ଚଳାଚଳ ଦେଖିବାକୁ ଉଠିଲେ।
ଲଙ୍କା ପୁନର୍ନିରାଲମ୍ବା ଦେଵଦୁର୍ଗା ଭଯାଵହା। ନାଦେଯଂ ପାର୍ଵତଂ ଵାନ୍ଯଂ କୃତ୍ରିମଂ ଚ ଚତୁର୍ଵିଧମ୍
ଲଙ୍କା ନିଜେ ଅସ୍ଥିର ଭାବେ ଦେବତାଙ୍କ ଦୁର୍ଗ ପରି ଭୟଙ୍କର; ଏହା ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲ କିମ୍ବା ଚାରିପ୍ରକାର କୃତ୍ରିମ ଦୁର୍ଗ ଉପରେ ନୁହେଁ।
ସ୍ଥିତା ପାରେ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ଦୂରପାରସ୍ଯ ରାଘଵ। ନୌପଥଶ୍ଚାପି ନାସ୍ତ୍ଯତ୍ର ନିରୁଦ୍ଦେଶଶ୍ଚ ସର୍ଵତଃ
ସମୁଦ୍ରର ଦୂର ପାରେ, ରାଘବ, ଏହି ଦିଗରେ କୌଣସି ନୌକା ପଥ ନାହିଁ, ଚାରିପାଖରୁ ଏହା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଅଲଗା।
ଶୈଲାଗ୍ରେ ରଚିତା ଦୁର୍ଗା ସା ପୂର୍ଦେଵପୁରୋପମା। ଵାଜିଵାରଣସମ୍ପୂର୍ଣା ଲଙ୍କା ପରମଦୁର୍ଜଯା
ପାହାଡ଼ର ଚୂଡ଼ା ଉପରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଏହି ଦୁର୍ଗ, ପୁରାତନ ଦେବପୁରୀ ପରି, ଘୋଡ଼ା ଓ ହାତୀରେ ଭରିଥିବା ଲଙ୍କା, ବହୁତ କଷ୍ଟରେ ଜିତିପାରିବ।