ସର୍ଵଥା ସୁକୃତଂ ତାଵତ୍ ସୀତାଯାଃ ପରିମାର୍ଗଣମ୍। ସାଗରଂ ତୁ ସମାସାଦ୍ଯ ପୁନର୍ନଷ୍ଟଂ ମନୋ ମମ
ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବା କାମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭଲ ଭାବରେ ହେଇଛି; କିନ୍ତୁ ସାଗର ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚିବା ପରେ, ମୋ ମନ ଆଉ ଚିନ୍ତିତ ହେଉଛି।
କଥଂ ନାମ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ଦୁଷ୍ପାରସ୍ଯ ମହାମ୍ଭସଃ। ହରଯୋ ଦକ୍ଷିଣଂ ପାରଂ ଗମିଷ୍ଯନ୍ତି ସମାଗତାଃ
ଏତେ ବଡ଼ ଏବଂ ଦୁର୍ଗମ ସାଗରକୁ, ସମସ୍ତ ମକଡ଼ା ଏକଠା ହୋଇ, କିପରି ଦକ୍ଷିଣ ତଟକୁ ପାର କରିବେ?
ଯଦ୍ଯପ୍ଯେଷ ତୁ ଵୃତ୍ତାନ୍ତୋ ଵୈଦେହ୍ଯା ଗଦିତୋ ମମ। ସମୁଦ୍ରପାରଗମନେ ହରୀଣାଂ କିମିଵୋତ୍ତରମ୍
ଭାଇଦେହୀ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଘଟଣା ମୁଁ ଶୁଣିଛି, କିନ୍ତୁ ମକଡ଼ାମାନେ ସାଗର ପାର କରିବା ପାଇଁ କଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅଛି?
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଶୋକସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତୋ ରାମଃ ଶତ୍ରୁନିବର୍ହଣଃ। ହନୂମନ୍ତଂ ମହାବାହୁସ୍ତତୋ ଧ୍ଯାନମୁପାଗମତ୍
ଏହିପରି କହି, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ରାମ ଶୋକରେ ଅସ୍ଥିର ହେଇ, ହନୁମାନ୍ଙ୍କୁ ଭାବନାରେ ଲଗିଗଲେ।
thumb|ଦ୍ଵିତୀଯଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଦ୍ଵିତୀଯଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଦ୍ୱିତୀୟ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ତଂ ତୁ ଶୋକପରିଦ୍ଯୂନଂ ରାମଂ ଦଶରଥାତ୍ମଜମ୍। ଉଵାଚ ଵଚନଂ ଶ୍ରୀମାନ୍ ସୁଗ୍ରୀଵଃ ଶୋକନାଶନମ୍
ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ରାମ ଯେଉଁଠି ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଯାଇଥିଲେ, ସେଠି ଶ୍ରୀମାନ୍ ସୁଗ୍ରୀବ ଶୋକ ଦୂର କରିବା କଥା କହିଲେ।
ସଂତାପସ୍ଯ ଚ ତେ ସ୍ଥାନଂ ନହି ପଶ୍ଯାମି ରାଘଵ। ପ୍ରଵୃତ୍ତାଵୁପଲବ୍ଧାଯାଂ ଜ୍ଞାତେ ଚ ନିଲଯେ ରିପୋଃ
ରାଘବ, ଏବେ ଆମେ ଶତ୍ରୁଙ୍କର ଠିକଣା ଜାଣିବା ସହିତ ସମ୍ବାଦ ମିଳିଛି, ତୁମର ଦୁଃଖ ପାଇଁ କୌଣସି କାରଣ ଦେଖୁନାହିଁ।
ମତିମାନ୍ ଶାସ୍ତ୍ରଵିତ୍ ପ୍ରାଜ୍ଞଃ ପଣ୍ଡିତଶ୍ଚାସି ରାଘଵ। ତ୍ଯଜେମାଂ ପ୍ରାକୃତାଂ ବୁଦ୍ଧିଂ କୃତାତ୍ମେଵାର୍ଥଦୂଷିଣୀମ୍
ତୁମେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍, ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ, ଚତୁର ଓ ପଣ୍ଡିତ; ଏହି ସାଧାରଣ ଏବଂ ନିଜକୁ ହାନି କରୁଥିବା ଚିନ୍ତା ଛାଡିଦିଅ।
ସମୁଦ୍ରଂ ଲଙ୍ଘଯିତ୍ଵା ତୁ ମହାନକ୍ରସମାକୁଲମ୍। ଲଙ୍କାମାରୋହଯିଷ୍ଯାମୋ ହନିଷ୍ଯାମଶ୍ଚ ତେ ରିପୁମ୍
ବଡ଼ କୁମିରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସାଗରକୁ ଲଂଘି, ଆମେ ଲଙ୍କାକୁ ଯିବା ଓ ତୁମର ଶତ୍ରୁକୁ ମାରିଦେବା।
ନିରୁତ୍ସାହସ୍ଯ ଦୀନସ୍ଯ ଶୋକପର୍ଯାକୁଲାତ୍ମନଃ। ସର୍ଵାର୍ଥା ଵ୍ଯଵସୀଦନ୍ତି ଵ୍ଯସନଂ ଚାଧିଗଚ୍ଛତି
ଯେଉଁଠି ମନ ନିରୁତ୍ସାହ, ଦୁଃଖିତ ଓ ଶୋକରେ ଡୁବିଯାଇଥାଏ, ସେଠି ସମସ୍ତ କାମ ବିଫଳ ହୁଏ ଓ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ଆସିଥାଏ।
ଇମେ ଶୂରାଃ ସମର୍ଥାଶ୍ଚ ସର୍ଵତୋ ହରିଯୂଥପାଃ। ତ୍ଵତ୍ପ୍ରିଯାର୍ଥଂ କୃତୋତ୍ସାହାଃ ପ୍ରଵେଷ୍ଟୁମପି ପାଵକମ୍। ଏଷାଂ ହର୍ଷେଣ ଜାନାମି ତର୍କଶ୍ଚାପି ଦୃଢୋ ମମ
ଏହି ମକଡ଼ାମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଶୂର ଓ ସମର୍ଥ; ତୁମ ପ୍ରିୟ ପାଇଁ ଅଗ୍ନିକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ; ତାଙ୍କର ଉଲ୍ଲାସ ଦେଖି ଏହି ନିଶ୍ଚୟ ମୋର।
ଵିକ୍ରମେଣ ସମାନେଷ୍ଯେ ସୀତାଂ ହତ୍ଵା ଯଥା ରିପୁମ୍। ରାଵଣଂ ପାପକର୍ମାଣଂ ତଥା ତ୍ଵଂ କର୍ତୁମର୍ହସି
ଶକ୍ତିରେ ରାବଣଙ୍କୁ, ଯିଏ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛି, ମାରି ସୀତାଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଆଣିବି; ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କାମ କରିବା ଉଚିତ।
ସେତୁରତ୍ର ଯଥା ବଦ୍ଧ୍ଯେଦ୍ ଯଥା ପଶ୍ଯେମ ତାଂ ପୁରୀମ୍। ତସ୍ଯ ରାକ୍ଷସରାଜସ୍ଯ ତଥା ତ୍ଵଂ କୁରୁ ରାଘଵ
ଏଠାରେ ଏକ ସେତୁ ତିଆରି କରିବା ଦ୍ୱାରା ଆମେ ସେହି ସହରକୁ ଦେଖିପାରିବା, ଏହିପରି ଭାବରେ ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ବିରୋଧରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଆପଣ ଚାହିଁବେ, ରାଘବ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାଂ ହି ପୁରୀଂ ଲଙ୍କାଂ ତ୍ରିକୂଟଶିଖରେ ସ୍ଥିତାମ୍। ହତଂ ଚ ରାଵଣଂ ଯୁଦ୍ଧେ ଦର୍ଶନାଦଵଧାରଯ
ତ୍ରିକୂଟ ପର୍ବତ ଉପରେ ଥିବା ଲଙ୍କା ସହରକୁ ଦେଖିବା ପରେ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣଙ୍କୁ ହତ କରିବା ପରେ, ଆପଣ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଜାଣିବେ ଯେ ଆପଣଙ୍କ ଲକ୍ଷ୍ୟ ସାଧିତ ହୋଇଛି।
ଅବଦ୍ଧ୍ଵା ସାଗରେ ସେତୁଂ ଘୋରେ ଚ ଵରୁଣାଲଯେ। ଲଙ୍କାଂ ନ ମର୍ଦିତୁଂ ଶକ୍ଯା ସେନ୍ଦ୍ରୈରପି ସୁରାସୁରୈଃ
ଭୟଙ୍କର ସାଗର, ଯାହା ଭାରୁଣଙ୍କ ନିବାସ, ତାହାକୁ ସେତୁ ନିର୍ମାଣ କରି ନାହିଁ, ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟ ଲଙ୍କାକୁ ନଷ୍ଟ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
ସେତୁବନ୍ଧଃ ସମୁଦ୍ରେ ଚ ଯାଵଲ୍ଲଙ୍କାସମୀପତଃ। ସର୍ଵଂ ତୀର୍ଣଂ ଚ ମେ ସୈନ୍ଯଂ ଜିତମିତ୍ଯୁପଧାରଯ। ଇମେ ହି ସମରେ ଵୀରା ହରଯଃ କାମରୂପିଣଃ
ସାଗର ଉପରେ ଲଙ୍କା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେତୁ ନିର୍ମାଣ ହେଲାବେଳେ ଏବଂ ମୋ ସମସ୍ତ ସେନା ପାର ହୋଇ ଜୟ ଲାଭ କରିଲାବେଳେ, ଆପଣ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଜାଣିବେ ଯେ ଆମେ ବିଜୟୀ; କାରଣ ଏହି ସମସ୍ତ ବୀର ବନରାଜମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଚାହିଁଲେ ଯେକୌଣସି ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରନ୍ତି।
ତଦଲଂ ଵିକ୍ଲଵାଂ ବୁଦ୍ଧିଂ ରାଜନ୍ ସର୍ଵାର୍ଥନାଶିନୀମ୍। ପୁରୁଷସ୍ଯ ହି ଲୋକେଽସ୍ମିନ୍ ଶୋକଃ ଶୌର୍ଯାପକର୍ଷଣଃ
ଏହିପରି ଅସ୍ଥିର ଚିନ୍ତା, ଯାହା ସମସ୍ତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ନଷ୍ଟ କରେ, ରାଜା, ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ; କାରଣ ଏହି ଜଗତରେ ଦୁଃଖ ଏକ ମନୁଷ୍ୟର ଶୌର୍ୟକୁ କମାଇ ଦିଏ।
ଯତ୍ ତୁ କାର୍ଯଂ ମନୁଷ୍ଯେଣ ଶୌଟୀର୍ଯମଵଲମ୍ବ୍ଯତାମ୍। ତଦଲଂକରଣାଯୈଵ କର୍ତୁର୍ଭଵତି ସତ୍ଵରମ୍
ମନୁଷ୍ୟ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ, ସେ ଶୌର୍ୟ ଉପରେ ଭରସା କରିବା ଦରକାର; କାରଣ ଏହି ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ତାଙ୍କର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ଶୀଘ୍ର ସାଧିପାରନ୍ତି।
ଅସ୍ମିନ୍ କାଲେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ସତ୍ତ୍ଵମାତିଷ୍ଠ ତେଜସା। ଶୂରାଣାଂ ହି ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ତ୍ଵଦ୍ଵିଧାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍। ଵିନଷ୍ଟେ ଵା ପ୍ରଣଷ୍ଟେ ଵା ଶୋକଃ ସର୍ଵାର୍ଥନାଶନଃ
ଏହି ସମୟରେ, ବଡ଼ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍, ଆପଣ ନିଜ ଶକ୍ତି ଏବଂ ଉତ୍ସାହକୁ ଉତ୍ତୋଳନ କରନ୍ତୁ; କାରଣ ଆପଣଙ୍କ ପରି ମହାତ୍ମା ବୀରମାନେ ମଧ୍ୟ ହାରିବା କିମ୍ବା ନଷ୍ଟ ହେବାର ଦୁଃଖରେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ତତ୍ତ୍ଵଂ ବୁଦ୍ଧିମତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥକୋଵିଦଃ। ମଦ୍ଵିଧୈଃ ସଚିଵୈଃ ସାର୍ଧମରିଂ ଜେତୁଂ ସମର୍ହସି
ଆପଣ, ବୁଦ୍ଧିମତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥକୁ ଜାଣିଥିବା, ମୋ ପରି ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ଶତ୍ରୁକୁ ଜୟ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।
ନହି ପଶ୍ଯାମ୍ଯହଂ କଂଚିତ୍ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ରାଘଵ। ଗୃହୀତଧନୁଷୋ ଯସ୍ତେ ତିଷ୍ଠେଦଭିମୁଖୋ ରଣେ
ରାଘବ, ତିନି ଲୋକରେ ମୁଁ କେହିକୁ ଦେଖୁନାହିଁ, ଯେ ଆପଣ ଧନୁଷ ଧରି ଯୁଦ୍ଧରେ ସାମ୍ନା କରିପାରିବେ।
ଵାନରେଷୁ ସମାସକ୍ତଂ ନ ତେ କାର୍ଯଂ ଵିପତ୍ସ୍ଯତେ। ଅଚିରାଦ୍ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସେ ସୀତାଂ ତୀର୍ତ୍ଵା ସାଗରମକ୍ଷଯମ୍
ବନରାଜମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ ନିଷ୍ଠାରେ ଲଗିଥିବାରୁ, ଆପଣଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଫଳ ହେବ ନାହିଁ; ଶୀଘ୍ର ଆପଣ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିବେ, ଅସୀମ ସାଗରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି।
ତଦଲଂ ଶୋକମାଲମ୍ବ୍ଯ କ୍ରୋଧମାଲମ୍ବ ଭୂପତେ। ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯା ମନ୍ଦାଃ ସର୍ଵେ ଚଣ୍ଡସ୍ଯ ବିଭ୍ଯତି
ଏହିପରି ଦୁଃଖକୁ ଧରି ରହିବା ଚାଲିଲା; ରାଜା, ରୋଷକୁ ଧରନ୍ତୁ; କାରଣ ଅଳସ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଅପମାନିତ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ସମସ୍ତେ ଭୟଙ୍କରଙ୍କୁ ଭୟ କରନ୍ତି।
ଲଙ୍ଘନାର୍ଥଂ ଚ ଘୋରସ୍ଯ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ନଦୀପତେଃ। ସହାସ୍ମାଭିରିହୋପେତଃ ସୂକ୍ଷ୍ମବୁଦ୍ଧିର୍ଵିଚାରଯ
ଭୟଙ୍କର ସାଗର, ନଦୀମାନଙ୍କ ରାଜା, ଅତିକ୍ରମ କରିବା ପାଇଁ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବୁଦ୍ଧି ଥିବା ଜଣେ ଆମ ସହିତ ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି—ସେ ଏହି ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ।
ଲଙ୍ଘିତେ ତତ୍ର ତୈଃ ସୈନ୍ଯୈର୍ଜିତମିତ୍ଯେଵ ନିଶ୍ଚିନୁ। ସର୍ଵଂ ତୀର୍ଣଂ ଚ ମେ ସୈନ୍ଯଂ ଜିତମିତ୍ଯଵଧାର୍ଯତାମ୍
ସେନାମାନେ ସାଗରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଲାପରେ, ତୁରନ୍ତ ନିଶ୍ଚୟ କରନ୍ତୁ ଯେ ଆମେ ବିଜୟୀ; ମୋ ସମସ୍ତ ସେନା ପାର ହୋଇ ଜୟ ଲାଭ କରିଛି ଏହାକୁ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଜାଣିବା ଦରକାର।
ଇମେ ହି ହରଯଃ ଶୂରାଃ ସମରେ କାମରୂପିଣଃ। ତାନରୀନ୍ ଵିଧମିଷ୍ଯନ୍ତି ଶିଲାପାଦପଵୃଷ୍ଟିଭିଃ
ଏହି ବନରାଜମାନେ ବୀର ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ଚାହିଁଲେ ଯେକୌଣସି ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରନ୍ତି; ସେମାନେ ଶତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ପଥର ଏବଂ ଗଛର ବର୍ଷା କରି ନଷ୍ଟ କରିଦେବେ।
କଥଂଚିତ୍ ପରିପଶ୍ଯାମି ଲଙ୍ଘିତଂ ଵରୁଣାଲଯମ୍। ହତମିତ୍ଯେଵ ତଂ ମନ୍ଯେ ଯୁଦ୍ଧେ ଶତ୍ରୁନିବର୍ହଣ
କିପରି ହେଉ, ମୁଁ ଦେଖୁଛି ଭାରୁଣଙ୍କ ନିବାସ ସାଗର ଅତିକ୍ରମ ହେବ; ଏବଂ ମୁଁ ଭାବୁଛି ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁମାନେ ନଷ୍ଟ ହେବେ।
କିମୁକ୍ତ୍ଵା ବହୁଧା ଚାପି ସର୍ଵଥା ଵିଜଯୀ ଭଵାନ୍। ନିମିତ୍ତାନି ଚ ପଶ୍ଯାମି ମନୋ ମେ ସମ୍ପ୍ରହୃଷ୍ଯତି
ଏତେ ଅଧିକ କଥା କହିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ; ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଆପଣ ବିଜୟୀ ହେବେ; ମୁଁ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଦେଖୁଛି ଏବଂ ମୋ ହୃଦୟ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
thumb|ତୃତୀଯଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ତୃତୀଯଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ତୃତୀୟ ସର୍ଗ ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହେତୁମତ୍ ପରମାର୍ଥଵତ୍। ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ କାକୁତ୍ସ୍ଥୋ ହନୂମନ୍ତମଥାବ୍ରଵୀତ୍
ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କର ଯୁକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଗଭୀର ଅର୍ଥବହି କଥା ଶୁଣି, କାକୁତ୍ସ୍ଥ ତାହାକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଲେ ଏବଂ ତାପରେ ହନୁମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।