ଯୋ ଵୀର୍ଯବଲସମ୍ପନ୍ନୋ ନ ସମଃ ସ୍ଯାଦ୍ଧନୂମତଃ। ଭୃତ୍ଯକାର୍ଯଂ ହନୁମତା ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯ କୃତଂ ମହତ୍। ଏଵଂ ଵିଧାଯ ସ୍ଵବଲଂ ସଦୃଶଂ ଵିକ୍ରମସ୍ଯ ଚ
ଯେଉଁଠି ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ହନୁମାନ୍ ସମାନ ହେବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏହି ବଡ଼ କାମ ହନୁମାନ୍ ସୁଗ୍ରୀବ ପାଇଁ କରିଛନ୍ତି। ଏଭଳି, ନିଜ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବକୁ ମାପିବା ଉଚିତ।
ଯୋ ହି ଭୃତ୍ଯୋ ନିଯୁକ୍ତଃ ସନ୍ ଭର୍ତ୍ରା କର୍ମଣି ଦୁଷ୍କରେ। କୁର୍ଯାତ୍ ତଦନୁରାଗେଣ ତମାହୁଃ ପୁରୁଷୋତ୍ତମମ୍
ଯେଉଁ ଭୃତ୍ୟ, ମାଲିକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଷ୍ଟ କାମରେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ଭକ୍ତିରେ ସେ କାମ କରେ, ତାକୁ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଭାବେ କୁହାଯାଏ।
ଯୋ ନିଯୁକ୍ତଃ ପରଂ କାର୍ଯଂ ନ କୁର୍ଯାନ୍ନୃପତେଃ ପ୍ରିଯମ୍। ଭୃତ୍ଯୋ ଯୁକ୍ତଃ ସମର୍ଥଶ୍ଚ ତମାହୁର୍ମଧ୍ଯମଂ ନରମ୍
ଯେଉଁ ଭୃତ୍ୟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରିୟ କାମ କରିନାହିଁ, ତାକୁ ମଧ୍ୟମ ପୁରୁଷ ଭାବେ କୁହାଯାଏ।
ନିଯୁକ୍ତୋ ନୃପତେଃ କାର୍ଯଂ ନ କୁର୍ଯାଦ୍ ଯଃ ସମାହିତଃ। ଭୃତ୍ଯୋ ଯୁକ୍ତଃ ସମର୍ଥଶ୍ଚ ତମାହୁଃ ପୁରୁଷାଧମମ୍
ଯେଉଁ ଭୃତ୍ୟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ରାଜାଙ୍କ କାମ କରିନାହିଁ, ତାକୁ ପୁରୁଷାଧମ ଭାବେ କୁହାଯାଏ।
ତନ୍ନିଯୋଗେ ନିଯୁକ୍ତେନ କୃତଂ କୃତ୍ଯଂ ହନୂମତା। ନ ଚାତ୍ମା ଲଘୁତାଂ ନୀତଃ ସୁଗ୍ରୀଵଶ୍ଚାପି ତୋଷିତଃ
ହନୁମାନ୍ ଦିଆଯାଇଥିବା ଆଦେଶକୁ ସଠିକ୍ ଭାବେ ପୂରଣ କରିଛି; ତାଙ୍କର ମୂଲ୍ୟ କମିଯାଇନାହିଁ, ସୁଗ୍ରୀବ ମଧ୍ୟ ଖୁସି ହେଇଛନ୍ତି।
ଅହଂ ଚ ରଘୁଵଂଶଶ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚ ମହାବଲଃ। ଵୈଦେହ୍ଯା ଦର୍ଶନେନାଦ୍ଯ ଧର୍ମତଃ ପରିରକ୍ଷିତାଃ
ଏବେ ମୁଁ, ରଘୁବଂଶ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଧର୍ମରେ ରହି, ଭାଇଦେହୀଙ୍କୁ ଦେଖିବାରେ ସୁରକ୍ଷିତ ଅଛି।
ଇଦଂ ତୁ ମମ ଦୀନସ୍ଯ ମନୋ ଭୂଯଃ ପ୍ରକର୍ଷତି। ଯଦିହାସ୍ଯ ପ୍ରିଯାଖ୍ଯାତୁର୍ନ କୁର୍ମି ସଦୃଶଂ ପ୍ରିଯମ୍
ତଥାପି ମୋ ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟ ଆଉ ଅଧିକ ଭାବରେ ଚିନ୍ତିତ ହେଉଛି, କାରଣ ଯିଏ ଏହି ସୁସମ୍ବାଦ ଆଣିଛି, ସେଠିପାଇଁ ମୁଁ ସମାନ ଭଲ କିଛି କରିନାହିଁ।
ଏଷ ସର୍ଵସ୍ଵଭୂତସ୍ତୁ ପରିଷ୍ଵଙ୍ଗୋ ହନୂମତଃ। ମଯା କାଲମିମଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଦତ୍ତସ୍ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ହନୁମାନ୍ଙ୍କୁ ମୋ ସମସ୍ତ ଦେଖିବାର ମୂଲ୍ୟବାନ ଆଲିଙ୍ଗନ ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଦେଇଛି, ଏହା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମୋ ସମସ୍ତ ଥିବା ଭଳି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରୀତିହୃଷ୍ଟାଙ୍ଗୋ ରାମସ୍ତଂ ପରିଷସ୍ଵଜେ। ହନୂମନ୍ତଂ କୃତାତ୍ମାନଂ କୃତକାର୍ଯମୁପାଗତମ୍
ଏହିପରି କହି, ଖୁସିରେ ଭରିଥିବା ରାମ ହନୁମାନ୍ଙ୍କୁ, ଯିଏ କାମ ସଫଳ କରି ଫେରିଛନ୍ତି, ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ।
ଧ୍ଯାତ୍ଵା ପୁନରୁଵାଚେଦଂ ଵଚନଂ ରଘୁସତ୍ତମଃ। ହରୀଣାମୀଶ୍ଵରସ୍ଯାପି ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯୋପଶୃଣ୍ଵତଃ
ପୁନି ଚିନ୍ତା କରି, ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ସୁଗ୍ରୀବ, ମକଡ଼ାଙ୍କର ମାଲିକ, ଶୁଣୁଥିବାବେଳେ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ସର୍ଵଥା ସୁକୃତଂ ତାଵତ୍ ସୀତାଯାଃ ପରିମାର୍ଗଣମ୍। ସାଗରଂ ତୁ ସମାସାଦ୍ଯ ପୁନର୍ନଷ୍ଟଂ ମନୋ ମମ
ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବା କାମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭଲ ଭାବରେ ହେଇଛି; କିନ୍ତୁ ସାଗର ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚିବା ପରେ, ମୋ ମନ ଆଉ ଚିନ୍ତିତ ହେଉଛି।
କଥଂ ନାମ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ଦୁଷ୍ପାରସ୍ଯ ମହାମ୍ଭସଃ। ହରଯୋ ଦକ୍ଷିଣଂ ପାରଂ ଗମିଷ୍ଯନ୍ତି ସମାଗତାଃ
ଏତେ ବଡ଼ ଏବଂ ଦୁର୍ଗମ ସାଗରକୁ, ସମସ୍ତ ମକଡ଼ା ଏକଠା ହୋଇ, କିପରି ଦକ୍ଷିଣ ତଟକୁ ପାର କରିବେ?
ଯଦ୍ଯପ୍ଯେଷ ତୁ ଵୃତ୍ତାନ୍ତୋ ଵୈଦେହ୍ଯା ଗଦିତୋ ମମ। ସମୁଦ୍ରପାରଗମନେ ହରୀଣାଂ କିମିଵୋତ୍ତରମ୍
ଭାଇଦେହୀ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଘଟଣା ମୁଁ ଶୁଣିଛି, କିନ୍ତୁ ମକଡ଼ାମାନେ ସାଗର ପାର କରିବା ପାଇଁ କଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅଛି?
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଶୋକସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତୋ ରାମଃ ଶତ୍ରୁନିବର୍ହଣଃ। ହନୂମନ୍ତଂ ମହାବାହୁସ୍ତତୋ ଧ୍ଯାନମୁପାଗମତ୍
ଏହିପରି କହି, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ରାମ ଶୋକରେ ଅସ୍ଥିର ହେଇ, ହନୁମାନ୍ଙ୍କୁ ଭାବନାରେ ଲଗିଗଲେ।
thumb|ଦ୍ଵିତୀଯଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଦ୍ଵିତୀଯଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଦ୍ୱିତୀୟ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ତଂ ତୁ ଶୋକପରିଦ୍ଯୂନଂ ରାମଂ ଦଶରଥାତ୍ମଜମ୍। ଉଵାଚ ଵଚନଂ ଶ୍ରୀମାନ୍ ସୁଗ୍ରୀଵଃ ଶୋକନାଶନମ୍
ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ରାମ ଯେଉଁଠି ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଯାଇଥିଲେ, ସେଠି ଶ୍ରୀମାନ୍ ସୁଗ୍ରୀବ ଶୋକ ଦୂର କରିବା କଥା କହିଲେ।
ସଂତାପସ୍ଯ ଚ ତେ ସ୍ଥାନଂ ନହି ପଶ୍ଯାମି ରାଘଵ। ପ୍ରଵୃତ୍ତାଵୁପଲବ୍ଧାଯାଂ ଜ୍ଞାତେ ଚ ନିଲଯେ ରିପୋଃ
ରାଘବ, ଏବେ ଆମେ ଶତ୍ରୁଙ୍କର ଠିକଣା ଜାଣିବା ସହିତ ସମ୍ବାଦ ମିଳିଛି, ତୁମର ଦୁଃଖ ପାଇଁ କୌଣସି କାରଣ ଦେଖୁନାହିଁ।
ମତିମାନ୍ ଶାସ୍ତ୍ରଵିତ୍ ପ୍ରାଜ୍ଞଃ ପଣ୍ଡିତଶ୍ଚାସି ରାଘଵ। ତ୍ଯଜେମାଂ ପ୍ରାକୃତାଂ ବୁଦ୍ଧିଂ କୃତାତ୍ମେଵାର୍ଥଦୂଷିଣୀମ୍
ତୁମେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍, ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ, ଚତୁର ଓ ପଣ୍ଡିତ; ଏହି ସାଧାରଣ ଏବଂ ନିଜକୁ ହାନି କରୁଥିବା ଚିନ୍ତା ଛାଡିଦିଅ।
ସମୁଦ୍ରଂ ଲଙ୍ଘଯିତ୍ଵା ତୁ ମହାନକ୍ରସମାକୁଲମ୍। ଲଙ୍କାମାରୋହଯିଷ୍ଯାମୋ ହନିଷ୍ଯାମଶ୍ଚ ତେ ରିପୁମ୍
ବଡ଼ କୁମିରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସାଗରକୁ ଲଂଘି, ଆମେ ଲଙ୍କାକୁ ଯିବା ଓ ତୁମର ଶତ୍ରୁକୁ ମାରିଦେବା।
ନିରୁତ୍ସାହସ୍ଯ ଦୀନସ୍ଯ ଶୋକପର୍ଯାକୁଲାତ୍ମନଃ। ସର୍ଵାର୍ଥା ଵ୍ଯଵସୀଦନ୍ତି ଵ୍ଯସନଂ ଚାଧିଗଚ୍ଛତି
ଯେଉଁଠି ମନ ନିରୁତ୍ସାହ, ଦୁଃଖିତ ଓ ଶୋକରେ ଡୁବିଯାଇଥାଏ, ସେଠି ସମସ୍ତ କାମ ବିଫଳ ହୁଏ ଓ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ଆସିଥାଏ।
ଇମେ ଶୂରାଃ ସମର୍ଥାଶ୍ଚ ସର୍ଵତୋ ହରିଯୂଥପାଃ। ତ୍ଵତ୍ପ୍ରିଯାର୍ଥଂ କୃତୋତ୍ସାହାଃ ପ୍ରଵେଷ୍ଟୁମପି ପାଵକମ୍। ଏଷାଂ ହର୍ଷେଣ ଜାନାମି ତର୍କଶ୍ଚାପି ଦୃଢୋ ମମ
ଏହି ମକଡ଼ାମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଶୂର ଓ ସମର୍ଥ; ତୁମ ପ୍ରିୟ ପାଇଁ ଅଗ୍ନିକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ; ତାଙ୍କର ଉଲ୍ଲାସ ଦେଖି ଏହି ନିଶ୍ଚୟ ମୋର।
ଵିକ୍ରମେଣ ସମାନେଷ୍ଯେ ସୀତାଂ ହତ୍ଵା ଯଥା ରିପୁମ୍। ରାଵଣଂ ପାପକର୍ମାଣଂ ତଥା ତ୍ଵଂ କର୍ତୁମର୍ହସି
ଶକ୍ତିରେ ରାବଣଙ୍କୁ, ଯିଏ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛି, ମାରି ସୀତାଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଆଣିବି; ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କାମ କରିବା ଉଚିତ।
ସେତୁରତ୍ର ଯଥା ବଦ୍ଧ୍ଯେଦ୍ ଯଥା ପଶ୍ଯେମ ତାଂ ପୁରୀମ୍। ତସ୍ଯ ରାକ୍ଷସରାଜସ୍ଯ ତଥା ତ୍ଵଂ କୁରୁ ରାଘଵ
ଏଠାରେ ଏକ ସେତୁ ତିଆରି କରିବା ଦ୍ୱାରା ଆମେ ସେହି ସହରକୁ ଦେଖିପାରିବା, ଏହିପରି ଭାବରେ ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ବିରୋଧରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଆପଣ ଚାହିଁବେ, ରାଘବ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାଂ ହି ପୁରୀଂ ଲଙ୍କାଂ ତ୍ରିକୂଟଶିଖରେ ସ୍ଥିତାମ୍। ହତଂ ଚ ରାଵଣଂ ଯୁଦ୍ଧେ ଦର୍ଶନାଦଵଧାରଯ
ତ୍ରିକୂଟ ପର୍ବତ ଉପରେ ଥିବା ଲଙ୍କା ସହରକୁ ଦେଖିବା ପରେ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣଙ୍କୁ ହତ କରିବା ପରେ, ଆପଣ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଜାଣିବେ ଯେ ଆପଣଙ୍କ ଲକ୍ଷ୍ୟ ସାଧିତ ହୋଇଛି।
ଅବଦ୍ଧ୍ଵା ସାଗରେ ସେତୁଂ ଘୋରେ ଚ ଵରୁଣାଲଯେ। ଲଙ୍କାଂ ନ ମର୍ଦିତୁଂ ଶକ୍ଯା ସେନ୍ଦ୍ରୈରପି ସୁରାସୁରୈଃ
ଭୟଙ୍କର ସାଗର, ଯାହା ଭାରୁଣଙ୍କ ନିବାସ, ତାହାକୁ ସେତୁ ନିର୍ମାଣ କରି ନାହିଁ, ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟ ଲଙ୍କାକୁ ନଷ୍ଟ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
ସେତୁବନ୍ଧଃ ସମୁଦ୍ରେ ଚ ଯାଵଲ୍ଲଙ୍କାସମୀପତଃ। ସର୍ଵଂ ତୀର୍ଣଂ ଚ ମେ ସୈନ୍ଯଂ ଜିତମିତ୍ଯୁପଧାରଯ। ଇମେ ହି ସମରେ ଵୀରା ହରଯଃ କାମରୂପିଣଃ
ସାଗର ଉପରେ ଲଙ୍କା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେତୁ ନିର୍ମାଣ ହେଲାବେଳେ ଏବଂ ମୋ ସମସ୍ତ ସେନା ପାର ହୋଇ ଜୟ ଲାଭ କରିଲାବେଳେ, ଆପଣ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଜାଣିବେ ଯେ ଆମେ ବିଜୟୀ; କାରଣ ଏହି ସମସ୍ତ ବୀର ବନରାଜମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଚାହିଁଲେ ଯେକୌଣସି ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରନ୍ତି।
ତଦଲଂ ଵିକ୍ଲଵାଂ ବୁଦ୍ଧିଂ ରାଜନ୍ ସର୍ଵାର୍ଥନାଶିନୀମ୍। ପୁରୁଷସ୍ଯ ହି ଲୋକେଽସ୍ମିନ୍ ଶୋକଃ ଶୌର୍ଯାପକର୍ଷଣଃ
ଏହିପରି ଅସ୍ଥିର ଚିନ୍ତା, ଯାହା ସମସ୍ତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ନଷ୍ଟ କରେ, ରାଜା, ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ; କାରଣ ଏହି ଜଗତରେ ଦୁଃଖ ଏକ ମନୁଷ୍ୟର ଶୌର୍ୟକୁ କମାଇ ଦିଏ।
ଯତ୍ ତୁ କାର୍ଯଂ ମନୁଷ୍ଯେଣ ଶୌଟୀର୍ଯମଵଲମ୍ବ୍ଯତାମ୍। ତଦଲଂକରଣାଯୈଵ କର୍ତୁର୍ଭଵତି ସତ୍ଵରମ୍
ମନୁଷ୍ୟ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ, ସେ ଶୌର୍ୟ ଉପରେ ଭରସା କରିବା ଦରକାର; କାରଣ ଏହି ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ତାଙ୍କର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ଶୀଘ୍ର ସାଧିପାରନ୍ତି।
ଅସ୍ମିନ୍ କାଲେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ସତ୍ତ୍ଵମାତିଷ୍ଠ ତେଜସା। ଶୂରାଣାଂ ହି ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ତ୍ଵଦ୍ଵିଧାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍। ଵିନଷ୍ଟେ ଵା ପ୍ରଣଷ୍ଟେ ଵା ଶୋକଃ ସର୍ଵାର୍ଥନାଶନଃ
ଏହି ସମୟରେ, ବଡ଼ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍, ଆପଣ ନିଜ ଶକ୍ତି ଏବଂ ଉତ୍ସାହକୁ ଉତ୍ତୋଳନ କରନ୍ତୁ; କାରଣ ଆପଣଙ୍କ ପରି ମହାତ୍ମା ବୀରମାନେ ମଧ୍ୟ ହାରିବା କିମ୍ବା ନଷ୍ଟ ହେବାର ଦୁଃଖରେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ତତ୍ତ୍ଵଂ ବୁଦ୍ଧିମତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥକୋଵିଦଃ। ମଦ୍ଵିଧୈଃ ସଚିଵୈଃ ସାର୍ଧମରିଂ ଜେତୁଂ ସମର୍ହସି
ଆପଣ, ବୁଦ୍ଧିମତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥକୁ ଜାଣିଥିବା, ମୋ ପରି ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ଶତ୍ରୁକୁ ଜୟ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।