ସୁତଃ କିଲ ସ ଶକ୍ରସ୍ଯ ଵାଯସଃ ପତତାଂ ଵରଃ। ଧରାନ୍ତରଗତଃ ଶୀଘ୍ରଂ ପଵନସ୍ଯ ଗତୌ ସମଃ
କୁହାଯାଏ, ସେଇ କାଉଁଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୁଅ, ସମସ୍ତ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବାୟୁ ପରି ତୀବ୍ର ଗତି ଥିବା, ଭୂମିରେ ଆସିଥିଲେ।
ତତସ୍ତସ୍ମିନ୍ ମହାବାହୋ କୋପସଂଵର୍ତିତେକ୍ଷଣଃ। ଵାଯସେ ତ୍ଵଂ ଵ୍ଯଧାଃ କ୍ରୂରାଂ ମତିଂ ମତିମତାଂ ଵର
ତାପରେ, ହେ ମହାବାହୁ, କ୍ରୋଧରେ ତୁମ ଚକ୍ଷୁ ଜ୍ୱାଳାମୟ ହେଲା; ତୁମେ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଇ କାଉଁଁ ପାଇଁ କଠୋର ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଲେ।
ସ ଦର୍ଭସଂସ୍ତରାଦ୍ ଗୃହ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରେଣ ନ୍ଯଯୋଜଯଃ। ସ ଦୀପ୍ତ ଇଵ କାଲାଗ୍ନିର୍ଜଜ୍ଵାଲାଭିମୁଖଂ ଖଗମ୍
ତୁମେ ଦର୍ଭାସନରୁ ଏକ ଦର୍ଭା ନେଇ, ତାହାକୁ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତି ଦେଲେ; ସେ ଦର୍ଭାଟି ଏମିତି ଜ୍ୱାଳାମୟ ହେଲା, ଯେପରି ଶେଷ ସମୟର ଅଗ୍ନି ପରି ପକ୍ଷୀଟି ସାମ୍ନାରେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ହେଲା।
ସ ତ୍ଵଂ ପ୍ରଦୀପ୍ତଂ ଚିକ୍ଷେପ ଦର୍ଭଂ ତଂ ଵାଯସଂ ପ୍ରତି। ତତସ୍ତୁ ଵାଯସଂ ଦୀପ୍ତଃ ସ ଦର୍ଭୋଽନୁଜଗାମ ହ
ତୁମେ ସେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଦର୍ଭାଟି କାଉଁକୁ ଛାଡିଲେ; ଏବଂ ସେ ଅଗ୍ନିମୟ ଦର୍ଭାଟି କାଉଁକୁ ଲଗାତାର ଧାଉଥିଲା।
ଭୀତୈଶ୍ଚ ସମ୍ପରିତ୍ଯକ୍ତଃ ସୁରୈଃ ସର୍ଵୈଶ୍ଚ ଵାଯସଃ। ତ୍ରୀଁଲ୍ଲୋକାନ୍ ସମ୍ପରିକ୍ରମ୍ଯ ତ୍ରାତାରଂ ନାଧିଗଚ୍ଛତି
ଭୟରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ତା'କୁ ଛାଡିଦେଲେ; ସେ କାଉଁ ତିନୋଟି ଲୋକକୁ ଘୁରି ଘୁରି ଦେଖିଲା, କିନ୍ତୁ କୌଣସି ରକ୍ଷକୁ ମିଳିଲା ନାହିଁ।
ପୁନରପ୍ଯାଗତସ୍ତତ୍ର ତ୍ଵତ୍ସକାଶମରିଂଦମ। ତ୍ଵଂ ତଂ ନିପତିତଂ ଭୂମୌ ଶରଣ୍ଯଃ ଶରଣାଗତମ୍
ପୁଣି ସେ ତୁମ ପାଖକୁ ଫେରିଆସିଲା, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦମନ କରୁଥିବା ମହାନୁଭାବ; ତୁମେ ତା'କୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବାବେଳେ ଶରଣ ନେଇଥିବା ଦେଖି ରକ୍ଷା କଲେ।
ଵଧାର୍ହମପି କାକୁତ୍ସ୍ଥ କୃପଯା ପରିପାଲଯଃ। ମୋଘମସ୍ତ୍ରଂ ନ ଶକ୍ଯଂ ତୁ କର୍ତୁମିତ୍ଯେଵ ରାଘଵ
ମୃତ୍ୟୁଯୋଗ୍ୟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥ, ତୁମେ କୃପାବଶତଃ ତା'କୁ ରକ୍ଷା କଲେ; କାରଣ, ଏକଥା ନିଶ୍ଚିତ—ଏକଥର ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଫଳହୀନ କରିହେବ ନାହିଁ।
ଭଵାଂସ୍ତସ୍ଯାକ୍ଷି କାକସ୍ଯ ହିନସ୍ତି ସ୍ମ ସ ଦକ୍ଷିଣମ୍। ରାମ ତ୍ଵାଂ ସ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ରାଜ୍ଞୋ ଦଶରଥସ୍ଯ ଚ
ତୁମେ ସେ କାଉଁର ଡାହାଣ ଆଖିକୁ ଧ୍ୱଂସ କଲେ; ଏବଂ ସେ ରାମ ଓ ରାଜା ଦଶରଥଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲା—
ଵିସୃଷ୍ଟସ୍ତୁ ତଦା କାକଃ ପ୍ରତିପେଦେ ସ୍ଵମାଲଯମ୍। ଏଵମସ୍ତ୍ରଵିଦାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସତ୍ତ୍ଵଵାଞ୍ଛୀଲଵାନପି
ତା'ପରେ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସେ କାଉଁ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲା; ଏଭଳି ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଓ ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ରବାନ୍ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ—
କିମର୍ଥମସ୍ତ୍ରଂ ରକ୍ଷଃସୁ ନ ଯୋଜଯସି ରାଘଵ। ନ ଦାନଵା ନ ଗନ୍ଧର୍ଵା ନାସୁରା ନ ମରୁଦ୍ଗଣାଃ
ହେ ରାଘବ, ତୁମେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଉପରେ ଅସ୍ତ୍ର କାହିଁକି ବ୍ୟବହାର କରୁନାହାଁ? କାରଣ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅସୁର କିମ୍ବା ମରୁତମାନେ—
ତଵ ରାମ ରଣେ ଶକ୍ତାସ୍ତଥା ପ୍ରତିସମାସିତୁମ୍। ତଵ ଵୀର୍ଯଵତଃ କଶ୍ଚିନ୍ମଯି ଯଦ୍ଯସ୍ତି ସମ୍ଭ୍ରମଃ
ହେ ରାମ, ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମ ସାମ୍ନା କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ତୁମେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଯଦି ମୋ ପାଇଁ କିଛି ଦ୍ୱିଧା ଅଛି—
କ୍ଷିପ୍ରଂ ସୁନିଶିତୈର୍ବାଣୈର୍ହନ୍ଯତାଂ ଯୁଧି ରାଵଣଃ। ଭ୍ରାତୁରାଦେଶମାଜ୍ଞାଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ଵା ପରଂତପଃ
ତେବେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଭାଇଙ୍କ ଆଦେଶ ମାନି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ସଠିକ୍ ବାଣରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ହତ୍ୟା କରୁନ୍ତୁ।
ସ କିମର୍ଥଂ ନରଵରୋ ନ ମାଂ ରକ୍ଷତି ରାଘଵଃ। ଶକ୍ତୌ ତୌ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରୌ ଵାଯ୍ଵଗ୍ନିସମତେଜସୌ
ହେ ରାଘବ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଥିବା ସେ ଦୁଇଜଣ କାହିଁକି ମୋତେ ରକ୍ଷା କରୁନାହାନ୍ତି? ସେମାନେ ବାୟୁ ଓ ଅଗ୍ନି ସମାନ ତେଜସ୍ୱୀ ଓ ସକ୍ଷମ।
ସୁରାଣାମପି ଦୁର୍ଧର୍ଷୌ କିମର୍ଥଂ ମାମୁପେକ୍ଷତଃ। ମମୈଵ ଦୁଷ୍କୃତଂ କିଂଚିନ୍ମହଦସ୍ତି ନ ସଂଶଯଃ
ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାହାଙ୍କୁ ଜିତିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ କାହିଁକି ମୋତେ ଅବହେଳା କରୁଛନ୍ତି? ନିଶ୍ଚୟ, ମୋର କିଛି ବଡ଼ ଅପରାଧ ଅଛି; ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ସମର୍ଥୌ ସହିତୌ ଯନ୍ମାଂ ନ ରକ୍ଷେତେ ପରଂତପୌ। ଵୈଦେହ୍ଯା ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କରୁଣଂ ସାଧୁଭାଷିତମ୍
ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ସମରେ ସକ୍ଷମ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କାହିଁକି ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦମନ କରୁଥିବା ସେମାନେ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରୁନାହାନ୍ତି, ବୈଦେହୀଙ୍କର ଦୁଃଖଭରା ଓ ଉତ୍ତମ କଥା ଶୁଣିବା ପରେ?
ପୁନରପ୍ଯହମାର୍ଯାଂ ତାମିଦଂ ଵଚନମବ୍ରୁଵମ୍। ତ୍ଵଚ୍ଛୋକଵିମୁଖୋ ରାମୋ ଦେଵି ସତ୍ଯେନ ତେ ଶପେ
ପୁଣି ମୁଁ ସେ ଆର୍ଯ୍ୟା ମହିଳାଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲି: 'ଦେବୀ, ମୁଁ ସତ୍ୟର ଶପଥ ଦେଉଛି—ତୁମ ଦୁଃଖରେ ରାମ ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦରୁ ମୁଖ ଘୁଞ୍ଚିଛନ୍ତି।'
ରାମେ ଦୁଃଖାଭିଭୂତେ ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ପରିତପ୍ଯତେ। କଥଂଚିଦ୍ ଭଵତୀ ଦୃଷ୍ଟା ନ କାଲଃ ପରିଶୋଚିତୁମ୍
ରାମ ଦୁଃଖରେ ଭାସିଯାଇଛନ୍ତି, ତେଣୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖିତ; କିପରି ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖିପାରିଛି, କିନ୍ତୁ ଏହି ସମୟ ଶୋକ କରିବା ପାଇଁ ନୁହେଁ।
ଅସ୍ମିନ୍ ମୁହୂର୍ତେ ଦୁଃଖାନାମନ୍ତଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସି ଭାମିନି। ତାଵୁଭୌ ନରଶାର୍ଦୂଲୌ ରାଜପୁତ୍ରୌ ପରଂତପୌ
ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମେ ତୁମ ଦୁଃଖର ଶେଷ ଦେଖିପାରିବ। ସେ ଦୁଇଜଣ ବାଘ ସଦୃଶ ରାଜପୁତ୍ର, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦମନ କରୁଥିବା—
ତ୍ଵଦ୍ଦର୍ଶନକୃତୋତ୍ସାହୌ ଲଙ୍କାଂ ଭସ୍ମୀକରିଷ୍ଯତଃ। ହତ୍ଵା ଚ ସମରେ ରୌଦ୍ରଂ ରାଵଣଂ ସହବାନ୍ଧଵମ୍
ତୁମକୁ ଦେଖିବା ଆଶାରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ଲଙ୍କାକୁ ଭସ୍ମ କରିଦେବେ; ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଙ୍କର ରାବଣ ଓ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ବନ୍ଧୁବାନ୍ଧବଙ୍କୁ ମାରିଦେବେ।
ରାଘଵସ୍ତ୍ଵାଂ ଵରାରୋହେ ସ୍ଵପୁରୀଂ ନଯିତା ଧ୍ରୁଵମ୍। ଯତ୍ ତୁ ରାମୋ ଵିଜାନୀଯାଦଭିଜ୍ଞାନମନିନ୍ଦିତେ
ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ହେ ସୁସ୍ଲିମ ନାରୀ, ରାଘବ ତୁମକୁ ନିଜ ସହରକୁ ନେଇଯିବେ। କିନ୍ତୁ, ହେ ନିର୍ମଳା, ତୁମେ ଏକ ଚିହ୍ନ ଦିଅ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ରାମ ତୁମକୁ ଚିହ୍ନିପାରିବେ।
ପ୍ରୀତିସଂଜନନଂ ତସ୍ଯ ପ୍ରଦାତୁଂ ତତ୍ ତ୍ଵମର୍ହସି। ସାଭିଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଦିଶଃ ସର୍ଵା ଵେଣ୍ଯୁଦ୍ଗ୍ରଥନମୁତ୍ତମମ୍
ତାଙ୍କୁ ଖୁସି ହେବା ପାଇଁ କିଛି ଦେବା ଦରକାର। ତାପରେ, ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଦେଖି, ନିଜର ସ୍ରେଷ୍ଠ ଚୁଟି ଖୋଲିଲେ।
ମୁକ୍ତ୍ଵା ଵସ୍ତ୍ରାଦ୍ ଦଦୌ ମହ୍ଯଂ ମଣିମେତଂ ମହାବଲ। ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ମଣିଂ ଦୋର୍ଭ୍ଯାଂ ତଵ ହେତୋ ରଘୁପ୍ରିଯ
ବସ୍ତ୍ରରୁ ମଣିକୁ ଖୋଲି, ମୋତେ ଦେଲେ, ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମଣି। ତୁମ ପାଇଁ, ଦୁଇ ହାତରେ ମଣିକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଲି, ରଘୁପ୍ରିୟ।
ଶିରସା ସମ୍ପ୍ରଣମ୍ଯୈନାମହମାଗମନେ ତ୍ଵରେ। ଗମନେ ଚ କୃତୋତ୍ସାହମଵେକ୍ଷ୍ଯ ଵରଵର୍ଣିନୀ
ମୁଁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ସେଠି ଭକ୍ତି ସହ କୁଞ୍ଜିକି ନମସ୍କାର କରି, ଯିବାକୁ ତ୍ୱରା କରିଲି। ମୋ ଯିବା ଉତ୍ସାହକୁ ଦେଖି, ସେ ସୁନ୍ଦରୀ ମହିଳା—
ଵିଵର୍ଧମାନଂ ଚ ହି ମାମୁଵାଚ ଜନକାତ୍ମଜା। ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣମୁଖୀ ଦୀନା ବାଷ୍ପଗଦ୍ଗଦଭାଷିଣୀ
ମୋ ଉତ୍ସାହ ବଢିବା ସମୟରେ, ଜନକର ଝିଅ ମୋତେ କହିଲେ। ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଅଶ୍ରୁରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଦୁଃଖରେ ଭରିଥିଲେ, ଅଶ୍ରୁରେ ଭାଷା ଅଟକିଯାଇଥିଲା।
ମମୋତ୍ପତନସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତା ଶୋକଵେଗସମାହତା। ମାମୁଵାଚ ତତଃ ସୀତା ସଭାଗ୍ଯୋଽସି ମହାକପେ
ମୋ ଉଡିଯିବା ଭୟରେ ଓ ଶୋକର ଭାରରେ ଅତିକ୍ରମିତ, ସୀତା ତାପରେ କହିଲେ: 'ତୁମେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ବଡ଼ କପି,'
ଯଦ୍ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସି ମହାବାହୁଂ ରାମଂ କମଲଲୋଚନମ୍। ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଚ ମହାବାହୁଂ ଦେଵରଂ ମେ ଯଶସ୍ଵିନମ୍
'ତୁମେ ଦେଖିବା ବଡ଼ ଭୁଜାବଳୀ ରାମ, ପଦ୍ମାକ୍ଷ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୋର ପ୍ରଶସ୍ତ ଦେବର, ଦୁଇଜଣେ ମହାବଳୀ।'
ସୀତଯାପ୍ଯେଵମୁକ୍ତୋଽହମବ୍ରୁଵଂ ମୈଥିଲୀଂ ତଥା। ପୃଷ୍ଠମାରୋହ ମେ ଦେଵି କ୍ଷିପ୍ରଂ ଜନକନନ୍ଦନି
ସୀତା ଏପରି କହିବା ପରେ, ମୁଁ ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ କହିଲି: 'ଦେବୀ, ଜନକନନ୍ଦିନୀ, ଶୀଘ୍ର ମୋ ପିଠରେ ଚଢ଼ିବା।'
ଯାଵତ୍ତେ ଦର୍ଶଯାମ୍ଯଦ୍ଯ ସସୁଗ୍ରୀଵଂ ସଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍। ରାଘଵଂ ଚ ମହାଭାଗେ ଭର୍ତାରମସିତେକ୍ଷଣେ
'ଆଜି ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖାଇବି ରାଘବ, ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ—ତୁମର ପତି, ଅନ୍ଧରା ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ।'
ସାବ୍ରଵୀନ୍ମାଂ ତତୋ ଦେଵୀ ନୈଷ ଧର୍ମୋ ମହାକପେ। ଯତ୍ତେ ପୃଷ୍ଠଂ ସିଷେଵେଽହଂ ସ୍ଵଵଶା ହରିପୁଙ୍ଗଵ
ତାପରେ ଦେବୀ ମୋତେ କହିଲେ: 'ଏହା ଠିକ୍ ନୁହେଁ, ବଡ଼ କପି, ଯେ ମୁଁ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ତୁମର ପିଠରେ ଚଢ଼ିବି, ହରିମାନ୍ୟର ଶ୍ରେଷ୍ଠ।'
ପୁରା ଚ ଯଦହଂ ଵୀର ସ୍ପୃଷ୍ଟା ଗାତ୍ରେଷୁ ରକ୍ଷସା। ତତ୍ରାହଂ କିଂ କରିଷ୍ଯାମି କାଲେନୋପନିପୀଡିତା
'ପୂର୍ବେ, ବୀର, ଯେତେବେଳେ ରାକ୍ଷସ ମୋ ଦେହକୁ ଛୁଇଁଥିଲେ, ସେଥିରେ ମୁଁ କଣ କରିପାରିବି, ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟରେ ଅପରାଧିତ?'