thumb|ସପ୍ତଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୫-
ଏହିଠାରେ ସତଷଷ୍ଠିତମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ହନୁମାନ୍ ରାଘଵେଣ ମହାତ୍ମନା। ସୀତାଯା ଭାଷିତଂ ସର୍ଵଂ ନ୍ଯଵେଦଯତ ରାଘଵେ
ଏପରି କହିବା ପରେ, ମହାତ୍ମା ରାଘବଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ହନୁମାନ୍ ସୀତାଙ୍କ କଥା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରାଘବଙ୍କୁ ଖବର ଦେଲେ।
ଇଦମୁକ୍ତଵତୀ ଦେଵୀ ଜାନକୀ ପୁରୁଷର୍ଷଭ। ପୂର୍ଵଵୃତ୍ତମଭିଜ୍ଞାନଂ ଚିତ୍ରକୂଟେ ଯଥାତଥମ୍
ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଜାନକୀ ଦେବୀ ଏହି କଥା କହିଥିଲେ, ଚିତ୍ରକୂଟରେ ଘଟିଥିବା ପୁରୁଣା ଘଟଣାକୁ ମନେପକାଇ।
ସୁଖସୁପ୍ତା ତ୍ଵଯା ସାର୍ଧଂ ଜାନକୀ ପୂର୍ଵମୁତ୍ଥିତା। ଵାଯସଃ ସହସୋତ୍ପତ୍ଯ ଵିଦଦାର ସ୍ତନାନ୍ତରମ୍
ପୂର୍ବେ ତୁମେ ସହିତ ଶାନ୍ତିରେ ଶୁଇଥିବା ସମୟରେ, ଜାନକୀ ଜାଗିଥିଲେ; ଏହିବେଳେ ଏକ କାଉଁଁ ହଠାତ୍ ଉଡିଆସି, ତାଙ୍କର ଛାତିକୁ ଆଘାତ କଲା।
ପର୍ଯାଯେଣ ଚ ସୁପ୍ତସ୍ତ୍ଵଂ ଦେଵ୍ଯଙ୍କେ ଭରତାଗ୍ରଜ। ପୁନଶ୍ଚ କିଲ ପକ୍ଷୀ ସ ଦେଵ୍ଯା ଜନଯତି ଵ୍ଯଥା
ଏହା ପରେ, ହେ ଭରତଙ୍କ ଭାଇ, ତୁମେ ଦେବୀଙ୍କ ମୋଡ଼ରେ ଶୁଇଥିଲେ; ପୁଣି ସେଇ ପକ୍ଷୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଲା।
ତତଃ ପୁନରୁପାଗମ୍ଯ ଵିଦଦାର ଭୃଶଂ କିଲ। ତତସ୍ତ୍ଵଂ ବୋଧିତସ୍ତସ୍ଯାଃ ଶୋଣିତେନ ସମୁକ୍ଷିତଃ
ତାପରେ, ସେ ପକ୍ଷୀ ପୁଣି ଆସି ବେଶି ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଆଘାତ କଲା; ତାପରେ ତୁମେ ଦେବୀଙ୍କ ରକ୍ତରେ ଭିଜିଥିବା ଦେଖି, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜାଗିଗଲା।
ଵାଯସେନ ଚ ତେନୈଵଂ ସତତଂ ବାଧ୍ଯମାନଯା। ବୋଧିତଃ କିଲ ଦେଵ୍ଯା ତ୍ଵଂ ସୁଖସୁପ୍ତଃ ପରଂତପ
ସେଇ କାଉଁଁ ଦ୍ୱାରା ଦେବୀ ସବୁବେଳେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ପାଉଥିଲେ; ତୁମେ ଶାନ୍ତିରେ ଶୁଇଥିବା ବେଳେ ଦେବୀ ତୁମକୁ ଜାଗାଇଥିଲେ।
ତାଂ ଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହାବାହୋ ଦାରିତାଂ ଚ ସ୍ତନାନ୍ତରେ। ଆଶୀଵିଷ ଇଵ କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ତତୋ ଵାକ୍ଯଂ ତ୍ଵମୂଚିଵାନ୍
ହେ ମହାବାହୁ, ତାଙ୍କର ଛାତି ମଧ୍ୟରେ ଆଘାତ ଲାଗିଥିବା ଦେଖି, ତୁମେ ଅତି କ୍ରୋଧିତ ସର୍ପ ପରି ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ, କଥା କହିଥିଲେ।
ନଖାଗ୍ରୈଃ କେନ ତେ ଭୀରୁ ଦାରିତଂ ଵୈ ସ୍ତନାନ୍ତରମ୍। କଃ କ୍ରୀଡତି ସରୋଷେଣ ପଞ୍ଚଵକ୍ତ୍ରେଣ ଭୋଗିନା
ହେ ଭୟଭୀତେ, କିଏ ତୁମର ଛାତି ମଧ୍ୟକୁ ନଖର ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲା? କିଏ ପଞ୍ଚମୁଖୀ ସର୍ପ ପରି କ୍ରୋଧରେ ଖେଳୁଛି?
ନିରୀକ୍ଷମାଣଃ ସହସା ଵାଯସଂ ସମୁଦୈକ୍ଷଥାଃ। ନଖୈଃ ସରୁଧିରୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈସ୍ତାମେଵାଭିମୁଖଂ ସ୍ଥିତମ୍
ତୁମେ ହଠାତ୍ ଚାରିପାଖ ଦେଖିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ରକ୍ତମାଞ୍ଜିତ ନଖ ଥିବା କାଉଁଁକୁ ଦେଖିଲେ।
ସୁତଃ କିଲ ସ ଶକ୍ରସ୍ଯ ଵାଯସଃ ପତତାଂ ଵରଃ। ଧରାନ୍ତରଗତଃ ଶୀଘ୍ରଂ ପଵନସ୍ଯ ଗତୌ ସମଃ
କୁହାଯାଏ, ସେଇ କାଉଁଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୁଅ, ସମସ୍ତ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବାୟୁ ପରି ତୀବ୍ର ଗତି ଥିବା, ଭୂମିରେ ଆସିଥିଲେ।
ତତସ୍ତସ୍ମିନ୍ ମହାବାହୋ କୋପସଂଵର୍ତିତେକ୍ଷଣଃ। ଵାଯସେ ତ୍ଵଂ ଵ୍ଯଧାଃ କ୍ରୂରାଂ ମତିଂ ମତିମତାଂ ଵର
ତାପରେ, ହେ ମହାବାହୁ, କ୍ରୋଧରେ ତୁମ ଚକ୍ଷୁ ଜ୍ୱାଳାମୟ ହେଲା; ତୁମେ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଇ କାଉଁଁ ପାଇଁ କଠୋର ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଲେ।
ସ ଦର୍ଭସଂସ୍ତରାଦ୍ ଗୃହ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରେଣ ନ୍ଯଯୋଜଯଃ। ସ ଦୀପ୍ତ ଇଵ କାଲାଗ୍ନିର୍ଜଜ୍ଵାଲାଭିମୁଖଂ ଖଗମ୍
ତୁମେ ଦର୍ଭାସନରୁ ଏକ ଦର୍ଭା ନେଇ, ତାହାକୁ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତି ଦେଲେ; ସେ ଦର୍ଭାଟି ଏମିତି ଜ୍ୱାଳାମୟ ହେଲା, ଯେପରି ଶେଷ ସମୟର ଅଗ୍ନି ପରି ପକ୍ଷୀଟି ସାମ୍ନାରେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ହେଲା।
ସ ତ୍ଵଂ ପ୍ରଦୀପ୍ତଂ ଚିକ୍ଷେପ ଦର୍ଭଂ ତଂ ଵାଯସଂ ପ୍ରତି। ତତସ୍ତୁ ଵାଯସଂ ଦୀପ୍ତଃ ସ ଦର୍ଭୋଽନୁଜଗାମ ହ
ତୁମେ ସେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଦର୍ଭାଟି କାଉଁକୁ ଛାଡିଲେ; ଏବଂ ସେ ଅଗ୍ନିମୟ ଦର୍ଭାଟି କାଉଁକୁ ଲଗାତାର ଧାଉଥିଲା।
ଭୀତୈଶ୍ଚ ସମ୍ପରିତ୍ଯକ୍ତଃ ସୁରୈଃ ସର୍ଵୈଶ୍ଚ ଵାଯସଃ। ତ୍ରୀଁଲ୍ଲୋକାନ୍ ସମ୍ପରିକ୍ରମ୍ଯ ତ୍ରାତାରଂ ନାଧିଗଚ୍ଛତି
ଭୟରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ତା'କୁ ଛାଡିଦେଲେ; ସେ କାଉଁ ତିନୋଟି ଲୋକକୁ ଘୁରି ଘୁରି ଦେଖିଲା, କିନ୍ତୁ କୌଣସି ରକ୍ଷକୁ ମିଳିଲା ନାହିଁ।
ପୁନରପ୍ଯାଗତସ୍ତତ୍ର ତ୍ଵତ୍ସକାଶମରିଂଦମ। ତ୍ଵଂ ତଂ ନିପତିତଂ ଭୂମୌ ଶରଣ୍ଯଃ ଶରଣାଗତମ୍
ପୁଣି ସେ ତୁମ ପାଖକୁ ଫେରିଆସିଲା, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦମନ କରୁଥିବା ମହାନୁଭାବ; ତୁମେ ତା'କୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବାବେଳେ ଶରଣ ନେଇଥିବା ଦେଖି ରକ୍ଷା କଲେ।
ଵଧାର୍ହମପି କାକୁତ୍ସ୍ଥ କୃପଯା ପରିପାଲଯଃ। ମୋଘମସ୍ତ୍ରଂ ନ ଶକ୍ଯଂ ତୁ କର୍ତୁମିତ୍ଯେଵ ରାଘଵ
ମୃତ୍ୟୁଯୋଗ୍ୟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥ, ତୁମେ କୃପାବଶତଃ ତା'କୁ ରକ୍ଷା କଲେ; କାରଣ, ଏକଥା ନିଶ୍ଚିତ—ଏକଥର ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଫଳହୀନ କରିହେବ ନାହିଁ।
ଭଵାଂସ୍ତସ୍ଯାକ୍ଷି କାକସ୍ଯ ହିନସ୍ତି ସ୍ମ ସ ଦକ୍ଷିଣମ୍। ରାମ ତ୍ଵାଂ ସ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ରାଜ୍ଞୋ ଦଶରଥସ୍ଯ ଚ
ତୁମେ ସେ କାଉଁର ଡାହାଣ ଆଖିକୁ ଧ୍ୱଂସ କଲେ; ଏବଂ ସେ ରାମ ଓ ରାଜା ଦଶରଥଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲା—
ଵିସୃଷ୍ଟସ୍ତୁ ତଦା କାକଃ ପ୍ରତିପେଦେ ସ୍ଵମାଲଯମ୍। ଏଵମସ୍ତ୍ରଵିଦାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସତ୍ତ୍ଵଵାଞ୍ଛୀଲଵାନପି
ତା'ପରେ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସେ କାଉଁ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲା; ଏଭଳି ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଓ ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ରବାନ୍ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ—
କିମର୍ଥମସ୍ତ୍ରଂ ରକ୍ଷଃସୁ ନ ଯୋଜଯସି ରାଘଵ। ନ ଦାନଵା ନ ଗନ୍ଧର୍ଵା ନାସୁରା ନ ମରୁଦ୍ଗଣାଃ
ହେ ରାଘବ, ତୁମେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଉପରେ ଅସ୍ତ୍ର କାହିଁକି ବ୍ୟବହାର କରୁନାହାଁ? କାରଣ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅସୁର କିମ୍ବା ମରୁତମାନେ—
ତଵ ରାମ ରଣେ ଶକ୍ତାସ୍ତଥା ପ୍ରତିସମାସିତୁମ୍। ତଵ ଵୀର୍ଯଵତଃ କଶ୍ଚିନ୍ମଯି ଯଦ୍ଯସ୍ତି ସମ୍ଭ୍ରମଃ
ହେ ରାମ, ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମ ସାମ୍ନା କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ତୁମେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଯଦି ମୋ ପାଇଁ କିଛି ଦ୍ୱିଧା ଅଛି—
କ୍ଷିପ୍ରଂ ସୁନିଶିତୈର୍ବାଣୈର୍ହନ୍ଯତାଂ ଯୁଧି ରାଵଣଃ। ଭ୍ରାତୁରାଦେଶମାଜ୍ଞାଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ଵା ପରଂତପଃ
ତେବେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଭାଇଙ୍କ ଆଦେଶ ମାନି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ସଠିକ୍ ବାଣରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ହତ୍ୟା କରୁନ୍ତୁ।
ସ କିମର୍ଥଂ ନରଵରୋ ନ ମାଂ ରକ୍ଷତି ରାଘଵଃ। ଶକ୍ତୌ ତୌ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରୌ ଵାଯ୍ଵଗ୍ନିସମତେଜସୌ
ହେ ରାଘବ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଥିବା ସେ ଦୁଇଜଣ କାହିଁକି ମୋତେ ରକ୍ଷା କରୁନାହାନ୍ତି? ସେମାନେ ବାୟୁ ଓ ଅଗ୍ନି ସମାନ ତେଜସ୍ୱୀ ଓ ସକ୍ଷମ।
ସୁରାଣାମପି ଦୁର୍ଧର୍ଷୌ କିମର୍ଥଂ ମାମୁପେକ୍ଷତଃ। ମମୈଵ ଦୁଷ୍କୃତଂ କିଂଚିନ୍ମହଦସ୍ତି ନ ସଂଶଯଃ
ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାହାଙ୍କୁ ଜିତିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ କାହିଁକି ମୋତେ ଅବହେଳା କରୁଛନ୍ତି? ନିଶ୍ଚୟ, ମୋର କିଛି ବଡ଼ ଅପରାଧ ଅଛି; ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ସମର୍ଥୌ ସହିତୌ ଯନ୍ମାଂ ନ ରକ୍ଷେତେ ପରଂତପୌ। ଵୈଦେହ୍ଯା ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କରୁଣଂ ସାଧୁଭାଷିତମ୍
ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ସମରେ ସକ୍ଷମ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କାହିଁକି ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦମନ କରୁଥିବା ସେମାନେ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରୁନାହାନ୍ତି, ବୈଦେହୀଙ୍କର ଦୁଃଖଭରା ଓ ଉତ୍ତମ କଥା ଶୁଣିବା ପରେ?
ପୁନରପ୍ଯହମାର୍ଯାଂ ତାମିଦଂ ଵଚନମବ୍ରୁଵମ୍। ତ୍ଵଚ୍ଛୋକଵିମୁଖୋ ରାମୋ ଦେଵି ସତ୍ଯେନ ତେ ଶପେ
ପୁଣି ମୁଁ ସେ ଆର୍ଯ୍ୟା ମହିଳାଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲି: 'ଦେବୀ, ମୁଁ ସତ୍ୟର ଶପଥ ଦେଉଛି—ତୁମ ଦୁଃଖରେ ରାମ ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦରୁ ମୁଖ ଘୁଞ୍ଚିଛନ୍ତି।'
ରାମେ ଦୁଃଖାଭିଭୂତେ ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ପରିତପ୍ଯତେ। କଥଂଚିଦ୍ ଭଵତୀ ଦୃଷ୍ଟା ନ କାଲଃ ପରିଶୋଚିତୁମ୍
ରାମ ଦୁଃଖରେ ଭାସିଯାଇଛନ୍ତି, ତେଣୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖିତ; କିପରି ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖିପାରିଛି, କିନ୍ତୁ ଏହି ସମୟ ଶୋକ କରିବା ପାଇଁ ନୁହେଁ।
ଅସ୍ମିନ୍ ମୁହୂର୍ତେ ଦୁଃଖାନାମନ୍ତଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସି ଭାମିନି। ତାଵୁଭୌ ନରଶାର୍ଦୂଲୌ ରାଜପୁତ୍ରୌ ପରଂତପୌ
ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମେ ତୁମ ଦୁଃଖର ଶେଷ ଦେଖିପାରିବ। ସେ ଦୁଇଜଣ ବାଘ ସଦୃଶ ରାଜପୁତ୍ର, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦମନ କରୁଥିବା—
ତ୍ଵଦ୍ଦର୍ଶନକୃତୋତ୍ସାହୌ ଲଙ୍କାଂ ଭସ୍ମୀକରିଷ୍ଯତଃ। ହତ୍ଵା ଚ ସମରେ ରୌଦ୍ରଂ ରାଵଣଂ ସହବାନ୍ଧଵମ୍
ତୁମକୁ ଦେଖିବା ଆଶାରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ଲଙ୍କାକୁ ଭସ୍ମ କରିଦେବେ; ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଙ୍କର ରାବଣ ଓ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ବନ୍ଧୁବାନ୍ଧବଙ୍କୁ ମାରିଦେବେ।
ରାଘଵସ୍ତ୍ଵାଂ ଵରାରୋହେ ସ୍ଵପୁରୀଂ ନଯିତା ଧ୍ରୁଵମ୍। ଯତ୍ ତୁ ରାମୋ ଵିଜାନୀଯାଦଭିଜ୍ଞାନମନିନ୍ଦିତେ
ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ହେ ସୁସ୍ଲିମ ନାରୀ, ରାଘବ ତୁମକୁ ନିଜ ସହରକୁ ନେଇଯିବେ। କିନ୍ତୁ, ହେ ନିର୍ମଳା, ତୁମେ ଏକ ଚିହ୍ନ ଦିଅ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ରାମ ତୁମକୁ ଚିହ୍ନିପାରିବେ।