ଜୀଵିତଂ ଧାରଯିଷ୍ଯାମି ମାସଂ ଦଶରଥାତ୍ମଜ। ଊର୍ଧ୍ଵଂ ମାସାନ୍ନ ଜୀଵେଯଂ ରକ୍ଷସାଂ ଵଶମାଗତା
"ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ, ମୁଁ ଏକ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋ ଜୀବନକୁ ରକ୍ଷା କରିବି। ଏକ ମାସ ପରେ ଯଦି ରାକ୍ଷସମାନେ ମୋତେ ବଶ କରିନେବେ, ତେବେ ମୁଁ ବଞ୍ଚି ପାରିବିନି।"
ଇତି ମାମବ୍ରଵୀତ୍ ସୀତା କୃଶାଙ୍ଗୀ ଧର୍ମଚାରିଣୀ। ରାଵଣାନ୍ତଃପୁରେ ରୁଦ୍ଧା ମୃଗୀଵୋତ୍ଫୁଲ୍ଲଲୋଚନା
ଏଭଳି ଦୁଃଖରେ ଶୀର୍ଣ୍ଣ ଦେହ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ଓ ମୃଗୀ ପରି ଡରା ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ସୀତା, ରାବଣଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ବନ୍ଦି ହୋଇ, ମୋତେ ଏହି କଥା କହିଥିଲେ।
ଏତଦେଵ ମଯାଽଽଖ୍ଯାତଂ ସର୍ଵଂ ରାଘଵ ଯଦ୍ ଯଥା। ସର୍ଵଥା ସାଗରଜଲେ ସଂତାରଃ ପ୍ରଵିଧୀଯତାମ୍
"ରାଘବ, ମୁଁ ଯେପରି ଘଟିଥିଲା, ସେ ସବୁକୁ ତୁମକୁ ସଠିକ୍ ଭାବରେ କହିଦେଲି। ସମସ୍ତ ଉପାୟରେ ସାଗର ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ ପାଇଁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କର।"
ତୌ ଜାତାଶ୍ଵାସୌ ରାଜପୁତ୍ରୌ ଵିଦିତ୍ଵା ତଚ୍ଚାଭିଜ୍ଞାନଂ ରାଘଵାଯ ପ୍ରଦାଯ। ଦେଵ୍ଯା ଚାଖ୍ଯାତଂ ସର୍ଵମେଵାନୁପୂର୍ଵ୍ଯାଦ୍ ଵାଚା ସମ୍ପୂର୍ଣଂ ଵାଯୁପୁତ୍ରଃ ଶଶଂସ
ସେ ଚିହ୍ନ ପାଇଁ ଦୁଇ ରାଜପୁତ୍ର ଆଶା ଫେରାଇଲେ। ବାୟୁପୁତ୍ର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଦେବୀଙ୍କ କଥାକୁ ଅନୁକ୍ରମରେ ରାଘବଙ୍କୁ କହିଦେଲେ।
thumb|ଷଟ୍ଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ଷଟ୍ଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୫-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ଛଅଷଠିତମ ସର୍ଗ ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଏଵମୁକ୍ତୋ ହନୁମତା ରାମୋ ଦଶରଥାତ୍ମଜଃ। ତଂ ମଣିଂ ହୃଦଯେ କୃତ୍ଵା ରୁରୋଦ ସହଲକ୍ଷ୍ମଣଃ
ହନୁମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ରାମ ମଣିଟିକୁ ହୃଦୟରେ ଧରି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ କାନ୍ଦିଲେ।
ତଂ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମଣିଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ରାଘଵଃ ଶୋକକର୍ଶିତଃ। ନେତ୍ରାଭ୍ଯାମଶ୍ରୁପୂର୍ଣାଭ୍ଯାଂ ସୁଗ୍ରୀଵମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ସେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ମଣିକୁ ଦେଖି, ଶୋକରେ ଦୁଃଖିତ ରାଘବଙ୍କ ଆଖି ଲୁହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା, ଏବଂ ସେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଯଥୈଵ ଧେନୁଃ ସ୍ରଵତି ସ୍ନେହାଦ୍ ଵତ୍ସସ୍ଯ ଵତ୍ସଲା। ତଥା ମମାପି ହୃଦଯଂ ମଣିଶ୍ରେଷ୍ଠସ୍ଯ ଦର୍ଶନାତ୍
ଯେପରି ଗାଈ ମାଁ ନିଜ ଛୁଆ ପାଇଁ ସ୍ନେହରେ ଦୁଧ ଦେଇଥାଏ, ସେପରି ଏହି ମଣିକୁ ଦେଖି ମୋ ହୃଦୟ ଭି ଭାବୁକ ହେଉଛି।
ମଣିରତ୍ନମିଦଂ ଦତ୍ତଂ ଵୈଦେହ୍ଯାଃ ଶ୍ଵଶୁରେଣ ମେ। ଵଧୂକାଲେ ଯଥା ବଦ୍ଧମଧିକଂ ମୂର୍ଧ୍ନି ଶୋଭତେ
ଏହି ମଣି ମୋ ଶ୍ୱଶୁରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିବାହ ସମୟରେ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା, ଯାହା ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ବହୁତ ଶୋଭା ପାଏ।
ଅଯଂ ହି ଜଲସମ୍ଭୂତୋ ମଣିଃ ପ୍ରଵରପୂଜିତଃ। ଯଜ୍ଞେ ପରମତୁଷ୍ଟେନ ଦତ୍ତଃ ଶକ୍ରେଣ ଧୀମତା
ଏହି ମଣି ଜଳରୁ ଉପଜିଥିବା ଏବଂ ବହୁତ ପୂଜିତ। ବୁଦ୍ଧିମାନ ଇନ୍ଦ୍ର, ଯଜ୍ଞରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଏହି ମଣି ଦାନ କରିଥିଲେ।
ଇମଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମଣିଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ତଥା ତାତସ୍ଯ ଦର୍ଶନମ୍। ଅଦ୍ଯାସ୍ମ୍ଯଵଗତଃ ସୌମ୍ଯ ଵୈଦେହସ୍ଯ ତଥା ଵିଭୋଃ
ଏହି ଅମୂଲ୍ୟ ମଣିକୁ ଦେଖି, ମୋତେ ମନେ ହେଉଛି ମୁଁ ମୋ ବାପାଙ୍କୁ ଦେଖିଛି। ଆଜି ମୋତେ ମନେ ହେଉଛି ମୁଁ ବୈଦେହ ଓ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଛି।
ଅଯଂ ହି ଶୋଭତେ ତସ୍ଯାଃ ପ୍ରିଯାଯା ମୂର୍ଧ୍ନି ମେ ମଣିଃ। ଅଦ୍ଯାସ୍ଯ ଦର୍ଶନେନାହଂ ପ୍ରାପ୍ତାଂ ତାମିଵ ଚିନ୍ତଯେ
ଏହି ମଣି ମୋ ପ୍ରିୟାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭା ପାଏ। ଆଜି ଏହିଟିକୁ ଦେଖି, ମୁଁ ମନେ କରୁଛି ଯେଉଁଠି ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ପାଇଁଛି।
କିମାହ ସୀତା ଵୈଦେହୀ ବ୍ରୂହି ସୌମ୍ଯ ପୁନଃ ପୁନଃ। ପରାସୁମିଵ ତୋଯେନ ସିଞ୍ଚନ୍ତୀ ଵାକ୍ଯଵାରିଣା
ସାଉମ୍ୟ, ସୀତା ବୈଦେହୀ କଣ କହିଥିଲେ, ପୁଣି ପୁଣି ମୋତେ କହ। ତାଙ୍କ କଥା ଜଳ ଛିଟି ଦେଉଥିବା ପରି ମୋ ମନକୁ ଶାନ୍ତ କରେ।
ଇତସ୍ତୁ କିଂ ଦୁଃଖତରଂ ଯଦିମଂ ଵାରିସମ୍ଭଵମ୍। ମଣିଂ ପଶ୍ଯାମି ସୌମିତ୍ରେ ଵୈଦେହୀମାଗତାଂ ଵିନା
ସାଉମିତ୍ରି, ବୈଦେହୀ ଫେରିନାହାନ୍ତି, ଏହି ଜଳରୁ ଉପଜିଥିବା ମଣିକୁ ଦେଖିବା ଠାରୁ ଆଉ କଣ ଦୁଃଖ ହେବ?
ଚିରଂ ଜୀଵତି ଵୈଦେହୀ ଯଦି ମାସଂ ଧରିଷ୍ଯତି। କ୍ଷଣଂ ଵୀର ନ ଜୀଵେଯଂ ଵିନା ତାମସିତେକ୍ଷଣାମ୍
ଯଦି ମାସଟି ସହିପାରିବେ, ତେବେ ଭଲରେ ବଞ୍ଚିବେ ବୈଦେହୀ। କିନ୍ତୁ ମୁଁ ତାଙ୍କର କଳା ଚକ୍ଷୁ ଦେଖିବା ବିନା ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚିପାରିବି ନାହିଁ, ହେ ବୀର।
ନଯ ମାମପି ତଂ ଦେଶଂ ଯତ୍ର ଦୃଷ୍ଟା ମମ ପ୍ରିଯା। ନ ତିଷ୍ଠେଯଂ କ୍ଷଣମପି ପ୍ରଵୃତ୍ତିମୁପଲଭ୍ଯ ଚ
ମୋତେ ମଧ୍ୟ ସେଠିକୁ ନେଇଯା, ଯେଉଁଠାରେ ମୋର ପ୍ରିୟାକୁ ଦେଖାଯାଇଛି। ଏବେ ତାଙ୍କର ଖବର ମିଳିବା ପରେ, ମୁଁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ରହିପାରିବି ନାହିଁ।
କଥଂ ସା ମମ ସୁଶ୍ରୋଣୀ ଭୀରୁଭୀରୁଃ ସତୀ ତଦା। ଭଯାଵହାନାଂ ଘୋରାଣାଂ ମଧ୍ଯେ ତିଷ୍ଠତି ରକ୍ଷସାମ୍
ମୋର ସୁନ୍ଦର କମର ଥିବା, ଭୟଭୀତ ଶୀତା କିପରି ଏତେ ଭୟଙ୍କର ଓ ଦାରୁଣ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରହିଛନ୍ତି?
ଶାରଦସ୍ତିମିରୋନ୍ମୁକ୍ତୋ ନୂନଂ ଚନ୍ଦ୍ର ଇଵାମ୍ବୁଦୈଃ। ଆଵୃତୋ ଵଦନଂ ତସ୍ଯା ନ ଵିରାଜତି ସାମ୍ପ୍ରତମ୍
ଶରତ୍କାଳର ଅନ୍ଧକାର ଭିତରୁ ବାହାରିଥିବା ଚନ୍ଦ୍ରମା ପ୍ରଭା ମେଘରେ ଢାକିଯିବା ପରି, ଏବେ ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଅଜାଗା ହୋଇଯାଇଛି।
କିମାହ ସୀତା ହନୁମଂସ୍ତତ୍ତ୍ଵତଃ କଥଯସ୍ଵ ମେ। ଏତେନ ଖଲୁ ଜୀଵିଷ୍ଯେ ଭେଷଜେନାତୁରୋ ଯଥା
ହନୁମାନ, ସତ୍ୟସତ୍ୟ କହ, ଶୀତା କଣ କହିଥିଲେ? ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମୁଁ ରୋଗୀ ମନିଷ୍ୟ ଔଷଧ ଦ୍ୱାରା ବଞ୍ଚିଥିବା ପରି ବଞ୍ଚିପାରିବି।
ମଧୁରା ମଧୁରାଲାପା କିମାହ ମମ ଭାମିନୀ। ମଦ୍ଵିହୀନା ଵରାରୋହା ହନୁମନ୍ କଥଯସ୍ଵ ମେ। ଦୁଃଖାଦ୍ ଦୁଃଖତରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ କଥଂ ଜୀଵତି ଜାନକୀ
ମୋର ମଧୁର କଥା କହୁଥିବା, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମୋର ପ୍ରିୟା କଣ କହିଥିଲେ, ହନୁମାନ? ମୋ ବିନା ଅଧିକ ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଥିବା ଜାନକୀ କିପରି ବଞ୍ଚୁଛନ୍ତି, ଏହି କଥା ମୋତେ କହ।
thumb|ସପ୍ତଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୫-
ଏହିଠାରେ ସତଷଷ୍ଠିତମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ହନୁମାନ୍ ରାଘଵେଣ ମହାତ୍ମନା। ସୀତାଯା ଭାଷିତଂ ସର୍ଵଂ ନ୍ଯଵେଦଯତ ରାଘଵେ
ଏପରି କହିବା ପରେ, ମହାତ୍ମା ରାଘବଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ହନୁମାନ୍ ସୀତାଙ୍କ କଥା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରାଘବଙ୍କୁ ଖବର ଦେଲେ।
ଇଦମୁକ୍ତଵତୀ ଦେଵୀ ଜାନକୀ ପୁରୁଷର୍ଷଭ। ପୂର୍ଵଵୃତ୍ତମଭିଜ୍ଞାନଂ ଚିତ୍ରକୂଟେ ଯଥାତଥମ୍
ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଜାନକୀ ଦେବୀ ଏହି କଥା କହିଥିଲେ, ଚିତ୍ରକୂଟରେ ଘଟିଥିବା ପୁରୁଣା ଘଟଣାକୁ ମନେପକାଇ।
ସୁଖସୁପ୍ତା ତ୍ଵଯା ସାର୍ଧଂ ଜାନକୀ ପୂର୍ଵମୁତ୍ଥିତା। ଵାଯସଃ ସହସୋତ୍ପତ୍ଯ ଵିଦଦାର ସ୍ତନାନ୍ତରମ୍
ପୂର୍ବେ ତୁମେ ସହିତ ଶାନ୍ତିରେ ଶୁଇଥିବା ସମୟରେ, ଜାନକୀ ଜାଗିଥିଲେ; ଏହିବେଳେ ଏକ କାଉଁଁ ହଠାତ୍ ଉଡିଆସି, ତାଙ୍କର ଛାତିକୁ ଆଘାତ କଲା।
ପର୍ଯାଯେଣ ଚ ସୁପ୍ତସ୍ତ୍ଵଂ ଦେଵ୍ଯଙ୍କେ ଭରତାଗ୍ରଜ। ପୁନଶ୍ଚ କିଲ ପକ୍ଷୀ ସ ଦେଵ୍ଯା ଜନଯତି ଵ୍ଯଥା
ଏହା ପରେ, ହେ ଭରତଙ୍କ ଭାଇ, ତୁମେ ଦେବୀଙ୍କ ମୋଡ଼ରେ ଶୁଇଥିଲେ; ପୁଣି ସେଇ ପକ୍ଷୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଲା।
ତତଃ ପୁନରୁପାଗମ୍ଯ ଵିଦଦାର ଭୃଶଂ କିଲ। ତତସ୍ତ୍ଵଂ ବୋଧିତସ୍ତସ୍ଯାଃ ଶୋଣିତେନ ସମୁକ୍ଷିତଃ
ତାପରେ, ସେ ପକ୍ଷୀ ପୁଣି ଆସି ବେଶି ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଆଘାତ କଲା; ତାପରେ ତୁମେ ଦେବୀଙ୍କ ରକ୍ତରେ ଭିଜିଥିବା ଦେଖି, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜାଗିଗଲା।
ଵାଯସେନ ଚ ତେନୈଵଂ ସତତଂ ବାଧ୍ଯମାନଯା। ବୋଧିତଃ କିଲ ଦେଵ୍ଯା ତ୍ଵଂ ସୁଖସୁପ୍ତଃ ପରଂତପ
ସେଇ କାଉଁଁ ଦ୍ୱାରା ଦେବୀ ସବୁବେଳେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ପାଉଥିଲେ; ତୁମେ ଶାନ୍ତିରେ ଶୁଇଥିବା ବେଳେ ଦେବୀ ତୁମକୁ ଜାଗାଇଥିଲେ।
ତାଂ ଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହାବାହୋ ଦାରିତାଂ ଚ ସ୍ତନାନ୍ତରେ। ଆଶୀଵିଷ ଇଵ କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ତତୋ ଵାକ୍ଯଂ ତ୍ଵମୂଚିଵାନ୍
ହେ ମହାବାହୁ, ତାଙ୍କର ଛାତି ମଧ୍ୟରେ ଆଘାତ ଲାଗିଥିବା ଦେଖି, ତୁମେ ଅତି କ୍ରୋଧିତ ସର୍ପ ପରି ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ, କଥା କହିଥିଲେ।
ନଖାଗ୍ରୈଃ କେନ ତେ ଭୀରୁ ଦାରିତଂ ଵୈ ସ୍ତନାନ୍ତରମ୍। କଃ କ୍ରୀଡତି ସରୋଷେଣ ପଞ୍ଚଵକ୍ତ୍ରେଣ ଭୋଗିନା
ହେ ଭୟଭୀତେ, କିଏ ତୁମର ଛାତି ମଧ୍ୟକୁ ନଖର ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲା? କିଏ ପଞ୍ଚମୁଖୀ ସର୍ପ ପରି କ୍ରୋଧରେ ଖେଳୁଛି?
ନିରୀକ୍ଷମାଣଃ ସହସା ଵାଯସଂ ସମୁଦୈକ୍ଷଥାଃ। ନଖୈଃ ସରୁଧିରୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈସ୍ତାମେଵାଭିମୁଖଂ ସ୍ଥିତମ୍
ତୁମେ ହଠାତ୍ ଚାରିପାଖ ଦେଖିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ରକ୍ତମାଞ୍ଜିତ ନଖ ଥିବା କାଉଁଁକୁ ଦେଖିଲେ।