ଅଧଃଶଯ୍ଯା ଵିଵର୍ଣାଙ୍ଗୀ ପଦ୍ମିନୀଵ ହିମାଗମେ। ରାଵଣାଦ୍ ଵିନିଵୃତ୍ତାର୍ଥା ମର୍ତଵ୍ଯକୃତନିଶ୍ଚଯା
ମାଟିରେ ଶୋଇ ଅଛନ୍ତି, ଦେହ ଶୁଷ୍କ ଓ ରଙ୍ଗହୀନ, ଶୀତ ଋତୁରେ ପଦ୍ମିନୀ ପୁଷ୍ପ ଭଳି। ରାବଣ ଉପରୁ ଆଶା ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି, ମୃତ୍ୟୁକୁ ନିଶ୍ଚିତ କରିଛନ୍ତି।
ଦେଵୀ କଥଂଚିତ୍ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ତ୍ଵନ୍ମନା ମାର୍ଗିତା ମଯା। ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁଵଂଶଵିଖ୍ଯାତିଂ ଶନୈଃ କୀର୍ତଯତାନଘ
ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥ, ମୁଁ କିପରି ତାଙ୍କୁ ଖୋଜିଲି, ତାଙ୍କର ମନ ସବୁବେଳେ ତୁମେ ଉପରେ ଲଗିଛି। ମୁଁ ଶାନ୍ତ ଭାବେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ମହିମା କହିଲି, ହେ ନିର୍ମଳ।
ସା ମଯା ନରଶାର୍ଦୂଲ ଶନୈର୍ଵିଶ୍ଵାସିତା ତଦା। ତତଃ ସମ୍ଭାଷିତା ଦେଵୀ ସର୍ଵମର୍ଥଂ ଚ ଦର୍ଶିତା
ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଶାନ୍ତ ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱାସ ଦେଇଲି, ତାପରେ ଦେବୀ ମୋ ସହ କଥା ହେଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ କଥା ଖୋଲିଦେଲେ।
ରାମସୁଗ୍ରୀଵସଖ୍ଯଂ ଚ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହର୍ଷମୁପାଗତା। ନିଯତଃ ସମୁଦାଚାରୋ ଭକ୍ତିଶ୍ଚାସ୍ଯାଃ ସଦା ତ୍ଵଯି
ରାମ ଓ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ମିତ୍ରତା ବିଷୟରେ ଶୁଣି ସେ ଅତି ଖୁସି ହେଲେ। ତାଙ୍କର ଆଚରଣ ସବୁବେଳେ ଶୁଦ୍ଧ ଏବଂ ତୁମେ ଉପରେ ଭକ୍ତି ଅଟୁଟ।
ଏଵଂ ମଯା ମହାଭାଗ ଦୃଷ୍ଟା ଜନକନନ୍ଦିନୀ। ଉଗ୍ରେଣ ତପସା ଯୁକ୍ତା ତ୍ଵଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ପୁରୁଷର୍ଷଭ
ଏଭଳି ହେ ମହାଭାଗ, ମୁଁ ଜନକନନ୍ଦିନୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲି, ସେ ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟା ଓ ତୁମେ ଉପରେ ଭକ୍ତିରେ ନିମଗ୍ନ।
ଅଭିଜ୍ଞାନଂ ଚ ମେ ଦତ୍ତଂ ଯଥାଵୃତ୍ତଂ ତଵାନ୍ତିକେ। ଚିତ୍ରକୂଟେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଵାଯସଂ ପ୍ରତି ରାଘଵ
ସେ ମୋତେ ଏକ ଚିହ୍ନ ଦେଲେ, ଯେପରି ତୁମେ ଚିତ୍ରକୂଟରେ କାକ ଘଟଣା ସମୟରେ ଦେଖିଥିଲେ, ହେ ରାଘବ, ମହାପ୍ରଜ୍ଞ।
ଵିଜ୍ଞାପ୍ଯଃ ପୁନରପ୍ଯେଷ ରାମୋ ଵାଯୁସୁତ ତ୍ଵଯା। ଅଖିଲେନ ଯଥା ଦୃଷ୍ଟମିତି ମାମାହ ଜାନକୀ
ଜାନକୀ ମୋତେ କହିଲେ, "ବାୟୁପୁତ୍ର, ତୁମେ ଯାହା ଦେଖିଛ, ସେ ସବୁକୁ ପୁଣିଥରେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ରାମଙ୍କୁ ଜଣାଇବାକୁ ଅବଶ୍ୟ କରିବା।"
ଅଯଂ ଚାସ୍ମୈ ପ୍ରଦାତଵ୍ଯୋ ଯତ୍ନାତ୍ ସୁପରିରକ୍ଷିତଃ। ବ୍ରୁଵତା ଵଚନାନ୍ଯେଵଂ ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯୋପଶୃଣ୍ଵତଃ
ସେ ଆଉ କହିଲେ, "ଏହିଟି ସତର୍କ ଭାବରେ ରକ୍ଷା କରି ତାଙ୍କୁ ଦେବାକୁ ହେବ।" ଏଭଳି କଥା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ କହିଲେ।
ଏଷ ଚୂଡାମଣିଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ମଯା ତେ ଯତ୍ନରକ୍ଷିତଃ। ମନଃଶିଲାଯାସ୍ତିଲକଂ ତତ୍ ସ୍ମରସ୍ଵେତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍
ଏହି ଅମୂଲ୍ୟ ଚୂଡାମଣି ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ସତର୍କ ଭାବରେ ରକ୍ଷା କରିଛି। ସେ କହିଲେ, "ମାନସିଲା ଦ୍ୱାରା ଲାଗିଥିବା ଲାଲ ଟିକିଆକୁ ମନେ ପକାଇବା।"
ଏଷ ନିର୍ଯାତିତଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ମଯା ତେ ଵାରିସମ୍ଭଵଃ। ଏନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରମୋଦିଷ୍ଯେ ଵ୍ଯସନେ ତ୍ଵାମିଵାନଘ
ଏହି ଜଳରୁ ଉପଜିଥିବା ଅମୂଲ୍ୟ ମଣି ମୁଁ ତୁମ ପାଖକୁ ଆଣିଛି। ଏହାକୁ ଦେଖି, ଦୁଃଖରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖିଥିବା ପରି ଆନନ୍ଦିତ ହେବି।
ଜୀଵିତଂ ଧାରଯିଷ୍ଯାମି ମାସଂ ଦଶରଥାତ୍ମଜ। ଊର୍ଧ୍ଵଂ ମାସାନ୍ନ ଜୀଵେଯଂ ରକ୍ଷସାଂ ଵଶମାଗତା
"ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ, ମୁଁ ଏକ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋ ଜୀବନକୁ ରକ୍ଷା କରିବି। ଏକ ମାସ ପରେ ଯଦି ରାକ୍ଷସମାନେ ମୋତେ ବଶ କରିନେବେ, ତେବେ ମୁଁ ବଞ୍ଚି ପାରିବିନି।"
ଇତି ମାମବ୍ରଵୀତ୍ ସୀତା କୃଶାଙ୍ଗୀ ଧର୍ମଚାରିଣୀ। ରାଵଣାନ୍ତଃପୁରେ ରୁଦ୍ଧା ମୃଗୀଵୋତ୍ଫୁଲ୍ଲଲୋଚନା
ଏଭଳି ଦୁଃଖରେ ଶୀର୍ଣ୍ଣ ଦେହ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ଓ ମୃଗୀ ପରି ଡରା ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ସୀତା, ରାବଣଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ବନ୍ଦି ହୋଇ, ମୋତେ ଏହି କଥା କହିଥିଲେ।
ଏତଦେଵ ମଯାଽଽଖ୍ଯାତଂ ସର୍ଵଂ ରାଘଵ ଯଦ୍ ଯଥା। ସର୍ଵଥା ସାଗରଜଲେ ସଂତାରଃ ପ୍ରଵିଧୀଯତାମ୍
"ରାଘବ, ମୁଁ ଯେପରି ଘଟିଥିଲା, ସେ ସବୁକୁ ତୁମକୁ ସଠିକ୍ ଭାବରେ କହିଦେଲି। ସମସ୍ତ ଉପାୟରେ ସାଗର ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ ପାଇଁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କର।"
ତୌ ଜାତାଶ୍ଵାସୌ ରାଜପୁତ୍ରୌ ଵିଦିତ୍ଵା ତଚ୍ଚାଭିଜ୍ଞାନଂ ରାଘଵାଯ ପ୍ରଦାଯ। ଦେଵ୍ଯା ଚାଖ୍ଯାତଂ ସର୍ଵମେଵାନୁପୂର୍ଵ୍ଯାଦ୍ ଵାଚା ସମ୍ପୂର୍ଣଂ ଵାଯୁପୁତ୍ରଃ ଶଶଂସ
ସେ ଚିହ୍ନ ପାଇଁ ଦୁଇ ରାଜପୁତ୍ର ଆଶା ଫେରାଇଲେ। ବାୟୁପୁତ୍ର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଦେବୀଙ୍କ କଥାକୁ ଅନୁକ୍ରମରେ ରାଘବଙ୍କୁ କହିଦେଲେ।
thumb|ଷଟ୍ଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ଷଟ୍ଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୫-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ଛଅଷଠିତମ ସର୍ଗ ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଏଵମୁକ୍ତୋ ହନୁମତା ରାମୋ ଦଶରଥାତ୍ମଜଃ। ତଂ ମଣିଂ ହୃଦଯେ କୃତ୍ଵା ରୁରୋଦ ସହଲକ୍ଷ୍ମଣଃ
ହନୁମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ରାମ ମଣିଟିକୁ ହୃଦୟରେ ଧରି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ କାନ୍ଦିଲେ।
ତଂ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମଣିଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ରାଘଵଃ ଶୋକକର୍ଶିତଃ। ନେତ୍ରାଭ୍ଯାମଶ୍ରୁପୂର୍ଣାଭ୍ଯାଂ ସୁଗ୍ରୀଵମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ସେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ମଣିକୁ ଦେଖି, ଶୋକରେ ଦୁଃଖିତ ରାଘବଙ୍କ ଆଖି ଲୁହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା, ଏବଂ ସେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଯଥୈଵ ଧେନୁଃ ସ୍ରଵତି ସ୍ନେହାଦ୍ ଵତ୍ସସ୍ଯ ଵତ୍ସଲା। ତଥା ମମାପି ହୃଦଯଂ ମଣିଶ୍ରେଷ୍ଠସ୍ଯ ଦର୍ଶନାତ୍
ଯେପରି ଗାଈ ମାଁ ନିଜ ଛୁଆ ପାଇଁ ସ୍ନେହରେ ଦୁଧ ଦେଇଥାଏ, ସେପରି ଏହି ମଣିକୁ ଦେଖି ମୋ ହୃଦୟ ଭି ଭାବୁକ ହେଉଛି।
ମଣିରତ୍ନମିଦଂ ଦତ୍ତଂ ଵୈଦେହ୍ଯାଃ ଶ୍ଵଶୁରେଣ ମେ। ଵଧୂକାଲେ ଯଥା ବଦ୍ଧମଧିକଂ ମୂର୍ଧ୍ନି ଶୋଭତେ
ଏହି ମଣି ମୋ ଶ୍ୱଶୁରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିବାହ ସମୟରେ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା, ଯାହା ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ବହୁତ ଶୋଭା ପାଏ।
ଅଯଂ ହି ଜଲସମ୍ଭୂତୋ ମଣିଃ ପ୍ରଵରପୂଜିତଃ। ଯଜ୍ଞେ ପରମତୁଷ୍ଟେନ ଦତ୍ତଃ ଶକ୍ରେଣ ଧୀମତା
ଏହି ମଣି ଜଳରୁ ଉପଜିଥିବା ଏବଂ ବହୁତ ପୂଜିତ। ବୁଦ୍ଧିମାନ ଇନ୍ଦ୍ର, ଯଜ୍ଞରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଏହି ମଣି ଦାନ କରିଥିଲେ।
ଇମଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମଣିଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ତଥା ତାତସ୍ଯ ଦର୍ଶନମ୍। ଅଦ୍ଯାସ୍ମ୍ଯଵଗତଃ ସୌମ୍ଯ ଵୈଦେହସ୍ଯ ତଥା ଵିଭୋଃ
ଏହି ଅମୂଲ୍ୟ ମଣିକୁ ଦେଖି, ମୋତେ ମନେ ହେଉଛି ମୁଁ ମୋ ବାପାଙ୍କୁ ଦେଖିଛି। ଆଜି ମୋତେ ମନେ ହେଉଛି ମୁଁ ବୈଦେହ ଓ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଛି।
ଅଯଂ ହି ଶୋଭତେ ତସ୍ଯାଃ ପ୍ରିଯାଯା ମୂର୍ଧ୍ନି ମେ ମଣିଃ। ଅଦ୍ଯାସ୍ଯ ଦର୍ଶନେନାହଂ ପ୍ରାପ୍ତାଂ ତାମିଵ ଚିନ୍ତଯେ
ଏହି ମଣି ମୋ ପ୍ରିୟାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭା ପାଏ। ଆଜି ଏହିଟିକୁ ଦେଖି, ମୁଁ ମନେ କରୁଛି ଯେଉଁଠି ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ପାଇଁଛି।
କିମାହ ସୀତା ଵୈଦେହୀ ବ୍ରୂହି ସୌମ୍ଯ ପୁନଃ ପୁନଃ। ପରାସୁମିଵ ତୋଯେନ ସିଞ୍ଚନ୍ତୀ ଵାକ୍ଯଵାରିଣା
ସାଉମ୍ୟ, ସୀତା ବୈଦେହୀ କଣ କହିଥିଲେ, ପୁଣି ପୁଣି ମୋତେ କହ। ତାଙ୍କ କଥା ଜଳ ଛିଟି ଦେଉଥିବା ପରି ମୋ ମନକୁ ଶାନ୍ତ କରେ।
ଇତସ୍ତୁ କିଂ ଦୁଃଖତରଂ ଯଦିମଂ ଵାରିସମ୍ଭଵମ୍। ମଣିଂ ପଶ୍ଯାମି ସୌମିତ୍ରେ ଵୈଦେହୀମାଗତାଂ ଵିନା
ସାଉମିତ୍ରି, ବୈଦେହୀ ଫେରିନାହାନ୍ତି, ଏହି ଜଳରୁ ଉପଜିଥିବା ମଣିକୁ ଦେଖିବା ଠାରୁ ଆଉ କଣ ଦୁଃଖ ହେବ?
ଚିରଂ ଜୀଵତି ଵୈଦେହୀ ଯଦି ମାସଂ ଧରିଷ୍ଯତି। କ୍ଷଣଂ ଵୀର ନ ଜୀଵେଯଂ ଵିନା ତାମସିତେକ୍ଷଣାମ୍
ଯଦି ମାସଟି ସହିପାରିବେ, ତେବେ ଭଲରେ ବଞ୍ଚିବେ ବୈଦେହୀ। କିନ୍ତୁ ମୁଁ ତାଙ୍କର କଳା ଚକ୍ଷୁ ଦେଖିବା ବିନା ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚିପାରିବି ନାହିଁ, ହେ ବୀର।
ନଯ ମାମପି ତଂ ଦେଶଂ ଯତ୍ର ଦୃଷ୍ଟା ମମ ପ୍ରିଯା। ନ ତିଷ୍ଠେଯଂ କ୍ଷଣମପି ପ୍ରଵୃତ୍ତିମୁପଲଭ୍ଯ ଚ
ମୋତେ ମଧ୍ୟ ସେଠିକୁ ନେଇଯା, ଯେଉଁଠାରେ ମୋର ପ୍ରିୟାକୁ ଦେଖାଯାଇଛି। ଏବେ ତାଙ୍କର ଖବର ମିଳିବା ପରେ, ମୁଁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ରହିପାରିବି ନାହିଁ।
କଥଂ ସା ମମ ସୁଶ୍ରୋଣୀ ଭୀରୁଭୀରୁଃ ସତୀ ତଦା। ଭଯାଵହାନାଂ ଘୋରାଣାଂ ମଧ୍ଯେ ତିଷ୍ଠତି ରକ୍ଷସାମ୍
ମୋର ସୁନ୍ଦର କମର ଥିବା, ଭୟଭୀତ ଶୀତା କିପରି ଏତେ ଭୟଙ୍କର ଓ ଦାରୁଣ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରହିଛନ୍ତି?
ଶାରଦସ୍ତିମିରୋନ୍ମୁକ୍ତୋ ନୂନଂ ଚନ୍ଦ୍ର ଇଵାମ୍ବୁଦୈଃ। ଆଵୃତୋ ଵଦନଂ ତସ୍ଯା ନ ଵିରାଜତି ସାମ୍ପ୍ରତମ୍
ଶରତ୍କାଳର ଅନ୍ଧକାର ଭିତରୁ ବାହାରିଥିବା ଚନ୍ଦ୍ରମା ପ୍ରଭା ମେଘରେ ଢାକିଯିବା ପରି, ଏବେ ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଅଜାଗା ହୋଇଯାଇଛି।
କିମାହ ସୀତା ହନୁମଂସ୍ତତ୍ତ୍ଵତଃ କଥଯସ୍ଵ ମେ। ଏତେନ ଖଲୁ ଜୀଵିଷ୍ଯେ ଭେଷଜେନାତୁରୋ ଯଥା
ହନୁମାନ, ସତ୍ୟସତ୍ୟ କହ, ଶୀତା କଣ କହିଥିଲେ? ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମୁଁ ରୋଗୀ ମନିଷ୍ୟ ଔଷଧ ଦ୍ୱାରା ବଞ୍ଚିଥିବା ପରି ବଞ୍ଚିପାରିବି।
ମଧୁରା ମଧୁରାଲାପା କିମାହ ମମ ଭାମିନୀ। ମଦ୍ଵିହୀନା ଵରାରୋହା ହନୁମନ୍ କଥଯସ୍ଵ ମେ। ଦୁଃଖାଦ୍ ଦୁଃଖତରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ କଥଂ ଜୀଵତି ଜାନକୀ
ମୋର ମଧୁର କଥା କହୁଥିବା, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମୋର ପ୍ରିୟା କଣ କହିଥିଲେ, ହନୁମାନ? ମୋ ବିନା ଅଧିକ ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଥିବା ଜାନକୀ କିପରି ବଞ୍ଚୁଛନ୍ତି, ଏହି କଥା ମୋତେ କହ।