ତେଽଙ୍ଗଦପ୍ରମୁଖା ଵୀରାଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟାଶ୍ଚ ମୁଦାନ୍ଵିତାଃ। ନିପେତୁର୍ହରିରାଜସ୍ଯ ସମୀପେ ରାଘଵସ୍ଯ ଚ
ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ଅଗ୍ରଣୀ କରି, ସେ ଶୂରମାନେ ଆନନ୍ଦ ଓ ହର୍ଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ବାନରରାଜ ଓ ରାଘବଙ୍କ ନିକଟରେ ଉତ୍ତରିଲେ।
ହନୂମାଂଶ୍ଚ ମହାବାହୁଃ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଶିରସା ତତଃ। ନିଯତାମକ୍ଷତାଂ ଦେଵୀଂ ରାଘଵାଯ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍
ତାପରେ, ମହାବଳୀ ହନୁମାନ୍ ମାଥା ନମାଇ ରାମଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ ଯେ, ଦେବୀ ସୀତା ଅକ୍ଷତ ଓ ଦୃଢ଼ ଅଟନ୍ତି।
ଦୃଷ୍ଟା ଦେଵୀତି ହନୁମଦ୍ଵଦନାଦମୃତୋପମମ୍। ଆକର୍ଣ୍ଯ ଵଚନଂ ରାମୋ ହର୍ଷମାପ ସଲକ୍ଷ୍ମଣଃ
‘ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଇଛି’—ହନୁମାନ୍ଙ୍କ ମୃଦୁ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ କଥା ଶୁଣି, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହେଲେ।
ନିଶ୍ଚିତାର୍ଥଂ ତତସ୍ତସ୍ମିନ୍ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ପଵନାତ୍ମଜେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ପ୍ରୀତିମାନ୍ ପ୍ରୀତଂ ବହୁମାନାଦଵୈକ୍ଷତ
ତାପରେ ନିଶ୍ଚିତ ତଥ୍ୟ ଜାଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସ୍ନେହ ଓ ଆଦରରେ ସୁଗ୍ରୀବ ଏବଂ ପବନସୁତଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ପ୍ରୀତ୍ଯା ଚ ପରଯୋପେତୋ ରାଘଵଃ ପରଵୀରହା। ବହୁମାନେନ ମହତା ହନୂମନ୍ତମଵୈକ୍ଷତ
ଏବଂ ଶତ୍ରୁବିଧ୍ୱଂସୀ ରାଘବ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆନନ୍ଦ ଓ ମହାନ ଆଦରରେ ହନୁମାନ୍ଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
thumb|ପଞ୍ଚଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୫-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚଷଷ୍ଠିତମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ତତଃ ପ୍ରସ୍ରଵଣଂ ଶୈଲଂ ତେ ଗତ୍ଵା ଚିତ୍ରକାନନମ୍। ପ୍ରଣମ୍ଯ ଶିରସା ରାମଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଚ ମହାବଲମ୍
ତାପରେ ସେମାନେ ପ୍ରସ୍ରବଣ ପର୍ବତ ଓ ଚିତ୍ର ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଇ, ମାଥା ନମାଇ ରାମ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
ଯୁଵରାଜଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ସୁଗ୍ରୀଵମଭିଵାଦ୍ଯ ଚ। ପ୍ରଵୃତ୍ତିମଥ ସୀତାଯାଃ ପ୍ରଵକ୍ତୁମୁପଚକ୍ରମୁଃ
ଯୁବରାଜ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ରଖି ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ନମସ୍କାର କରି, ସେମାନେ ସୀତାଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଖବର କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ରାଵଣାନ୍ତଃପୁରେ ରୋଧଂ ରାକ୍ଷସୀଭିଶ୍ଚ ତର୍ଜନମ୍। ରାମେ ସମନୁରାଗଂ ଚ ଯଥା ଚ ନିଯମଃ କୃତଃ
ସେମାନେ ରାବଣଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ସୀତାଙ୍କୁ ଗୁପ୍ତ ରଖାଯିବା, ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଭୟଦେବା, ସୀତାଙ୍କର ରାମଙ୍କ ପ୍ରତି ଅଗାଧ ଭକ୍ତି ଏବଂ ତାଙ୍କର ନିୟମ ପାଳନ ବିଷୟରେ କହିଲେ।
ଏତଦାଖ୍ଯାଯ ତେ ସର୍ଵଂ ହରଯୋ ରାମସଂନିଧୌ। ଵୈଦେହୀମକ୍ଷତାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାମସ୍ତୂତ୍ତରମବ୍ରଵୀତ୍
ଏହି ସବୁ କଥା ରାମଙ୍କ ସମ୍ନିଧାନରେ କହିବା ପରେ, ବାନରମାନେ ବୁଝିଲେ ଯେ ବୈଦେହୀ ସୁସ୍ଥ ଅଛନ୍ତି, ତେବେ ସେମାନେ ରାମଙ୍କ ଆଗରୁ ଆଗାମୀ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଅପେକ୍ଷା କଲେ।
କ୍ଵ ସୀତା ଵର୍ତତେ ଦେଵୀ କଥଂ ଚ ମଯି ଵର୍ତତେ। ଏତନ୍ମେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତ ଵୈଦେହୀଂ ପ୍ରତି ଵାନରାଃ
ରାମ କହିଲେ: 'ସୀତା ଦେବୀ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ସେ ମୋ ପ୍ରତି କିପରି ଅଛନ୍ତି? ବାନରମାନେ, ବୈଦେହୀ ବିଷୟରେ ସମସ୍ତ କଥା ମୋତେ କୁହ।'
ରାମସ୍ଯ ଗଦିତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହରଯୋ ରାମସଂନିଧୌ। ଚୋଦଯନ୍ତି ହନୂମନ୍ତଂ ସୀତାଵୃତ୍ତାନ୍ତକୋଵିଦମ୍
ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବାନରମାନେ ତାଙ୍କ ସମ୍ନିଧାନରେ ହନୁମାନଙ୍କୁ, ଯିଏ ସୀତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଖବର ଜାଣନ୍ତି, କଥା କହିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଵଚନଂ ତେଷାଂ ହନୂମାନ୍ ମାରୁତାତ୍ମଜଃ। ପ୍ରଣମ୍ଯ ଶିରସା ଦେଵ୍ଯୈ ସୀତାଯୈ ତାଂ ଦିଶଂ ପ୍ରତି
ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ ସୀତା ଦେବୀଙ୍କ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଲେ।
ଉଵାଚ ଵାକ୍ଯଂ ଵାକ୍ଯଜ୍ଞଃ ସୀତାଯା ଦର୍ଶନଂ ଯଥା। ତଂ ମଣିଂ କାଞ୍ଚନଂ ଦିଵ୍ଯଂ ଦୀପ୍ଯମାନଂ ସ୍ଵତେଜସା
ବାକ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ ହନୁମାନ କହିଲେ: 'ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ବିଷୟରେ, ଏହି ଦିବ୍ୟ ଓ ସ୍ୱୟଂ ଅଲୋକରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସୁନାର ମଣି ଦେଖନ୍ତୁ।'
ଦତ୍ତ୍ଵା ରାମାଯ ହନୁମାଂସ୍ତତଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିରବ୍ରଵୀତ୍। ସମୁଦ୍ରଂ ଲଙ୍ଘଯିତ୍ଵାହଂ ଶତଯୋଜନମାଯତମ୍
ହନୁମାନ ସେ ଦିବ୍ୟ ମଣିଟି ରାମଙ୍କୁ ଦେଇ, ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ: 'ମୁଁ ଶତ ଯୋଜନା ଚଉଡ଼ା ସମୁଦ୍ରକୁ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘିଲି।'
ଅଗଚ୍ଛଂ ଜାନକୀଂ ସୀତାଂ ମାର୍ଗମାଣୋ ଦିଦୃକ୍ଷଯା। ତତ୍ର ଲଙ୍କେତି ନଗରୀ ରାଵଣସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ
'ମୁଁ ଜାନକୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବା ଓ ଦେଖିବା ଆଶାରେ ଶେଉଁଠି ଗଲି। ସେଠାରେ ରାବଣ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ଲଙ୍କା ନାମକ ଏକ ସହର ଅଛି।'
ଦକ୍ଷିଣସ୍ଯ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ତୀରେ ଵସତି ଦକ୍ଷିଣେ। ତତ୍ର ସୀତା ମଯା ଦୃଷ୍ଟା ରାଵଣାନ୍ତଃପୁରେ ସତୀ
'ଦକ୍ଷିଣ ସମୁଦ୍ରର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ସେ ରହୁଛନ୍ତି। ସେଠାରେ ମୁଁ ରାବଣଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲି।'
ତ୍ଵଯି ସଂନ୍ଯସ୍ଯ ଜୀଵନ୍ତୀ ରାମା ରାମ ମନୋରଥମ୍। ଦୃଷ୍ଟା ମେ ରାକ୍ଷସୀମଧ୍ଯେ ତର୍ଜ୍ଯମାନା ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ
'ହେ ରାମ, ସେ ତୁମେ ଆସିବେ ବୋଲି ଆଶାରେ ଜୀବନ୍ତ, ତୁମ ଇଚ୍ଛାକୁ ଧାରଣ କରି ରହିଛନ୍ତି। ମୁଁ ସେଉଁଠି ରାକ୍ଷସୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୀତାଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ଭୟଭୀତ ହେଉଥିବା ଦେଖିଲି।'
ରାକ୍ଷସୀଭିର୍ଵିରୂପାଭୀ ରକ୍ଷିତା ପ୍ରମଦାଵନେ। ଦୁଃଖମାପଦ୍ଯତେ ଦେଵୀ ତ୍ଵଯା ଵୀର ସୁଖୋଚିତା
'ବିକୃତ ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଆଶୋକ ଉଦ୍ୟାନରେ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି। ହେ ବୀର, ତୁମ ସହ ଯେଉଁ ସୁଖରେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ, ସେ ଦେବୀ ଏବେ ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଛନ୍ତି।'
ରାଵଣାନ୍ତଃପୁରେ ରୁଦ୍ଧା ରାକ୍ଷସୀଭିଃ ସୁରକ୍ଷିତା। ଏକଵେଣୀଧରା ଦୀନା ତ୍ଵଯି ଚିନ୍ତାପରାଯଣା
ରାବଣଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ଗଢ଼ି ରଖାଯାଇଛନ୍ତି, ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଭଲଭାବେ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି, ଏକ ଚୁଟିରେ କେଶ ବାନ୍ଧି, ଦୁଃଖିତ ଅବସ୍ଥାରେ, ମନ ସବୁବେଳେ ତୁମେ ଉପରେ ଲଗିଛି।
ଅଧଃଶଯ୍ଯା ଵିଵର୍ଣାଙ୍ଗୀ ପଦ୍ମିନୀଵ ହିମାଗମେ। ରାଵଣାଦ୍ ଵିନିଵୃତ୍ତାର୍ଥା ମର୍ତଵ୍ଯକୃତନିଶ୍ଚଯା
ମାଟିରେ ଶୋଇ ଅଛନ୍ତି, ଦେହ ଶୁଷ୍କ ଓ ରଙ୍ଗହୀନ, ଶୀତ ଋତୁରେ ପଦ୍ମିନୀ ପୁଷ୍ପ ଭଳି। ରାବଣ ଉପରୁ ଆଶା ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି, ମୃତ୍ୟୁକୁ ନିଶ୍ଚିତ କରିଛନ୍ତି।
ଦେଵୀ କଥଂଚିତ୍ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ତ୍ଵନ୍ମନା ମାର୍ଗିତା ମଯା। ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁଵଂଶଵିଖ୍ଯାତିଂ ଶନୈଃ କୀର୍ତଯତାନଘ
ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥ, ମୁଁ କିପରି ତାଙ୍କୁ ଖୋଜିଲି, ତାଙ୍କର ମନ ସବୁବେଳେ ତୁମେ ଉପରେ ଲଗିଛି। ମୁଁ ଶାନ୍ତ ଭାବେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ମହିମା କହିଲି, ହେ ନିର୍ମଳ।
ସା ମଯା ନରଶାର୍ଦୂଲ ଶନୈର୍ଵିଶ୍ଵାସିତା ତଦା। ତତଃ ସମ୍ଭାଷିତା ଦେଵୀ ସର୍ଵମର୍ଥଂ ଚ ଦର୍ଶିତା
ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଶାନ୍ତ ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱାସ ଦେଇଲି, ତାପରେ ଦେବୀ ମୋ ସହ କଥା ହେଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ କଥା ଖୋଲିଦେଲେ।
ରାମସୁଗ୍ରୀଵସଖ୍ଯଂ ଚ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହର୍ଷମୁପାଗତା। ନିଯତଃ ସମୁଦାଚାରୋ ଭକ୍ତିଶ୍ଚାସ୍ଯାଃ ସଦା ତ୍ଵଯି
ରାମ ଓ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ମିତ୍ରତା ବିଷୟରେ ଶୁଣି ସେ ଅତି ଖୁସି ହେଲେ। ତାଙ୍କର ଆଚରଣ ସବୁବେଳେ ଶୁଦ୍ଧ ଏବଂ ତୁମେ ଉପରେ ଭକ୍ତି ଅଟୁଟ।
ଏଵଂ ମଯା ମହାଭାଗ ଦୃଷ୍ଟା ଜନକନନ୍ଦିନୀ। ଉଗ୍ରେଣ ତପସା ଯୁକ୍ତା ତ୍ଵଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ପୁରୁଷର୍ଷଭ
ଏଭଳି ହେ ମହାଭାଗ, ମୁଁ ଜନକନନ୍ଦିନୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲି, ସେ ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟା ଓ ତୁମେ ଉପରେ ଭକ୍ତିରେ ନିମଗ୍ନ।
ଅଭିଜ୍ଞାନଂ ଚ ମେ ଦତ୍ତଂ ଯଥାଵୃତ୍ତଂ ତଵାନ୍ତିକେ। ଚିତ୍ରକୂଟେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଵାଯସଂ ପ୍ରତି ରାଘଵ
ସେ ମୋତେ ଏକ ଚିହ୍ନ ଦେଲେ, ଯେପରି ତୁମେ ଚିତ୍ରକୂଟରେ କାକ ଘଟଣା ସମୟରେ ଦେଖିଥିଲେ, ହେ ରାଘବ, ମହାପ୍ରଜ୍ଞ।
ଵିଜ୍ଞାପ୍ଯଃ ପୁନରପ୍ଯେଷ ରାମୋ ଵାଯୁସୁତ ତ୍ଵଯା। ଅଖିଲେନ ଯଥା ଦୃଷ୍ଟମିତି ମାମାହ ଜାନକୀ
ଜାନକୀ ମୋତେ କହିଲେ, "ବାୟୁପୁତ୍ର, ତୁମେ ଯାହା ଦେଖିଛ, ସେ ସବୁକୁ ପୁଣିଥରେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ରାମଙ୍କୁ ଜଣାଇବାକୁ ଅବଶ୍ୟ କରିବା।"
ଅଯଂ ଚାସ୍ମୈ ପ୍ରଦାତଵ୍ଯୋ ଯତ୍ନାତ୍ ସୁପରିରକ୍ଷିତଃ। ବ୍ରୁଵତା ଵଚନାନ୍ଯେଵଂ ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯୋପଶୃଣ୍ଵତଃ
ସେ ଆଉ କହିଲେ, "ଏହିଟି ସତର୍କ ଭାବରେ ରକ୍ଷା କରି ତାଙ୍କୁ ଦେବାକୁ ହେବ।" ଏଭଳି କଥା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ କହିଲେ।
ଏଷ ଚୂଡାମଣିଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ମଯା ତେ ଯତ୍ନରକ୍ଷିତଃ। ମନଃଶିଲାଯାସ୍ତିଲକଂ ତତ୍ ସ୍ମରସ୍ଵେତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍
ଏହି ଅମୂଲ୍ୟ ଚୂଡାମଣି ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ସତର୍କ ଭାବରେ ରକ୍ଷା କରିଛି। ସେ କହିଲେ, "ମାନସିଲା ଦ୍ୱାରା ଲାଗିଥିବା ଲାଲ ଟିକିଆକୁ ମନେ ପକାଇବା।"
ଏଷ ନିର୍ଯାତିତଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ମଯା ତେ ଵାରିସମ୍ଭଵଃ। ଏନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରମୋଦିଷ୍ଯେ ଵ୍ଯସନେ ତ୍ଵାମିଵାନଘ
ଏହି ଜଳରୁ ଉପଜିଥିବା ଅମୂଲ୍ୟ ମଣି ମୁଁ ତୁମ ପାଖକୁ ଆଣିଛି। ଏହାକୁ ଦେଖି, ଦୁଃଖରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖିଥିବା ପରି ଆନନ୍ଦିତ ହେବି।