ସର୍ଵେ ଵଯମପି ପ୍ରାପ୍ତାସ୍ତତ୍ର ଗନ୍ତୁଂ କୃତକ୍ଷଣାଃ। ସ ଯତ୍ର ହରିଵୀରାଣାଂ ସୁଗ୍ରୀଵଃ ପତିରଵ୍ଯଯଃ
ଆମେ ସମସ୍ତେ ମଧ୍ୟ ଏବେ ତୟାରି ଅଛୁ, ଯେଉଁଠି ବନରବୀରମାନଙ୍କର ଅବିନାଶୀ ପତି ସୁଗ୍ରୀବ ଅଛନ୍ତି, ସେଠିକୁ ଯିବାକୁ।
ତ୍ଵଯା ହ୍ଯନୁକ୍ତୈର୍ହରିଭିର୍ନୈଵ ଶକ୍ଯଂ ପଦାତ୍ ପଦମ୍। କ୍ଵଚିଦ୍ ଗନ୍ତୁଂ ହରିଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରୂମଃ ସତ୍ଯମିଦଂ ତୁ ତେ
ତୁମେ ଆଦେଶ ନ ଦେଲେ, ହେ ବନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଏହି ବନରମାନେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଏକ ପଦକ୍ଷେପ ମଧ୍ୟ ଚାଲିପାରିବେ ନାହିଁ; ଏହା ଆମେ ସତ୍ୟ କହୁଛୁ।
ଏଵଂ ତୁ ଵଦତାଂ ତେଷାମଙ୍ଗଦଃ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ। ସାଧୁ ଗଚ୍ଛାମ ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଖମୁତ୍ପେତୁର୍ମହାବଲାଃ
ସେମାନେ ଏପରି କହିଥିବାବେଳେ, ଅଙ୍ଗଦ ଉତ୍ତର ଦେଲେ— 'ଭଲ, ଚଳିବା' ବୋଲି, ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନେ ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ିଗଲେ।
ଉତ୍ପତନ୍ତମନୂତ୍ପେତୁଃ ସର୍ଵେ ତେ ହରିଯୂଥପାଃ। କୃତ୍ଵାଽଽକାଶଂ ନିରାକାଶଂ ଯନ୍ତ୍ରୋତ୍କ୍ଷିପ୍ତା ଇଵୋପଲାଃ
ସମସ୍ତ ବନରନାୟକମାନେ ଏକାଠି ଉଡ଼ିଗଲେ, ଆକାଶକୁ ଶୂନ୍ୟ କରିଦେଲେ, ଯେପରି ଯନ୍ତ୍ରରେ ପଥର ଛାଡ଼ାଯାଏ।
ଅଙ୍ଗଦଂ ପୁରତଃ କୃତ୍ଵା ହନୂମନ୍ତଂ ଚ ଵାନରମ୍। ତେଽମ୍ବରଂ ସହସୋତ୍ପତ୍ଯ ଵେଗଵନ୍ତଃ ପ୍ଲଵଙ୍ଗମାଃ
ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ଏବଂ ହନୁମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟରେ ରଖି, ସେଇ ତିବ୍ର ବନରମାନେ ହଠାତ୍ ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ିଗଲେ।
ଵିନଦନ୍ତୋ ମହାନାଦଂ ଘନା ଵାତେରିତା ଯଥା। ଅଙ୍ଗଦେ ସମନୁପ୍ରାପ୍ତେ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଵାନରେଶ୍ଵରଃ
ଘନ ମେଘ ଯେପରି ବାତାସରେ ଗର୍ଜନ କରେ, ସେପରି ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି କରୁଥିବାବେଳେ, ଅଙ୍ଗଦ ପହଞ୍ଚିଲେ, ସୁଗ୍ରୀବ ବନରମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁ—
ଉଵାଚ ଶୋକସଂତପ୍ତଂ ରାମଂ କମଲଲୋଚନମ୍। ସମାଶ୍ଵସିହି ଭଦ୍ରଂ ତେ ଦୃଷ୍ଟା ଦେଵୀ ନ ସଂଶଯଃ
—କମଳନୟନ ଏବଂ ଶୋକରେ ଦୁଃଖିତ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ମନ ଦୃଢ଼ କର, ଭଲ ହେଉ, ଦେବୀଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚୟ ଦେଖାଯାଇଛି।'
ନାଗନ୍ତୁମିହ ଶକ୍ଯଂ ତୈରତୀତସମଯୈରିହ। ଅଙ୍ଗଦସ୍ଯ ପ୍ରହର୍ଷାଚ୍ଚ ଜାନାମି ଶୁଭଦର୍ଶନ
'ସମୟ ଉଲଙ୍ଘନ କରିଥିଲେ ସେମାନେ ଏଠିକୁ ଆସିପାରିବେ ନାହାନ୍ତେ, ହେ ଶୁଭ ଦର୍ଶନା; ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ଦେଖି ମୁଁ ଜାଣିପାରୁଛି ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଇଛି।'
ନ ମତ୍ସକାଶମାଗଚ୍ଛେତ୍ କୃତ୍ଯେ ହି ଵିନିପାତିତେ। ଯୁଵରାଜୋ ମହାବାହୁଃ ପ୍ଲଵତାମଙ୍ଗଦୋ ଵରଃ
'ଯଦି କାମ ନ ସଫଳ ହୋଇଥାନ୍ତା, ମହାବାହୁ ଅଙ୍ଗଦ, ବନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଏବଂ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ, ମୋ ପାଖକୁ ଆସିନଥାନ୍ତା।'
ଯଦ୍ଯପ୍ଯକୃତକୃତ୍ଯାନାମୀଦୃଶଃ ସ୍ଯାଦୁପକ୍ରମଃ। ଭଵେତ୍ ତୁ ଦୀନଵଦନୋ ଭ୍ରାନ୍ତଵିପ୍ଲୁତମାନସଃ
'ଯଦି ସେମାନେ କାମ ସଫଳ କରିନଥାନ୍ତି, ତେବେ ସେମାନଙ୍କ ଆଗମନ ଏପରି ହେଉଥାନ୍ତା— ମୁହଁ ନମାଇ, ମନ ଭ୍ରମିତ ଏବଂ ଦୁଃଖିତ।'
ପିତୃପୈତାମହଂ ଚୈତତ୍ ପୂର୍ଵକୈରଭିରକ୍ଷିତମ୍। ନ ମେ ମଧୁଵନଂ ହନ୍ଯାଦଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜନକାତ୍ମଜାମ୍
ଏହି ମଧୁବନ, ଯାହାକି ମୋର ପୂର୍ବଜମାନେ ସମ୍ଭାଳିଥିଲେ, ସେଠାକୁ ସେମାନେ ଜନକନନ୍ଦିନୀଙ୍କୁ ଦେଖିନଥିଲେ କେବେ ଧ୍ୱଂସ କରିପାରନ୍ତେ ନାହିଁ।
କୌସଲ୍ଯା ସୁପ୍ରଜା ରାମ ସମାଶ୍ଵସିହି ସୁଵ୍ରତ। ଦୃଷ୍ଟା ଦେଵୀ ନ ସଂଦେହୋ ନ ଚାନ୍ଯେନ ହନୂମତା
କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ରାମ, ତୁମେ ଆଶ୍ୱସ୍ତ ହେଉ, ଓ ଧୃଢ଼ବ୍ରତ! ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଇଛି, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ଏବଂ ଏହି କାମ କେବଳ ହନୁମାନ୍ଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଛି।
ନହ୍ଯନ୍ଯଃ କର୍ମଣୋ ହେତୁଃ ସାଧନେଽସ୍ଯ ହନୂମତଃ। ହନୂମତୀହ ସିଦ୍ଧିଶ୍ଚ ମତିଶ୍ଚ ମତିସତ୍ତମ
ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିବାର ମୂଳ କାରଣ ହନୁମାନ୍ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହେଁ; ହନୁମାନ୍ଙ୍କ ଭିତରେ ସଫଳତା ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବୁଦ୍ଧି ଅଛି।
ଵ୍ଯଵସାଯଶ୍ଚ ଶୌର୍ଯଂ ଚ ଶ୍ରୁତଂ ଚାପି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍। ଜାମ୍ବଵାନ୍ ଯତ୍ର ନେତା ସ୍ଯାଦଙ୍ଗଦଶ୍ଚ ହରୀଶ୍ଵରଃ
ଯେଉଁଠାରେ ଜାମ୍ବବାନ୍ ନେତୃତ୍ୱ କରନ୍ତି, ଅଙ୍ଗଦ ହରିମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟ ଅଟନ୍ତି, ଏବଂ ହନୁମାନ୍ ଅଗ୍ରଣୀ ଅଟନ୍ତି, ସେଠାରେ ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ଠା, ସାହସ ଓ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଜ୍ଞାନ ରହିଥାଏ।
ହନୂମାଂଶ୍ଚାପ୍ଯଧିଷ୍ଠାତା ନ ତତ୍ର ଗତିରନ୍ଯଥା। ମା ଭୂଶ୍ଚିନ୍ତାସମାଯୁକ୍ତଃ ସମ୍ପ୍ରତ୍ଯମିତଵିକ୍ରମ
ଯେଉଁଠାରେ ହନୁମାନ୍ ଅଧିପତି ଅଟନ୍ତି, ସେଠାରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଫଳ ହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ଏବେ ତୁମେ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ହେ ଶାନ୍ତ ଶୂର।
ଯଦା ହି ଦର୍ପିତୋଦଗ୍ରାଃ ସଂଗତାଃ କାନନୌକସଃ। ନୈଷାମକୃତକାର୍ଯାଣାମୀଦୃଶଃ ସ୍ଯାଦୁପକ୍ରମଃ
ଯେତେବେଳେ ଏହି ଅଭିମାନୀ ଓ ଉତ୍ସାହି ଅରଣ୍ୟବାସୀମାନେ ଏକଠା ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିନଥିଲେ ଏପରି ଫେରା ହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ଵନଭଙ୍ଗେନ ଜାନାମି ମଧୂନାଂ ଭକ୍ଷଣେନ ଚ। ତତଃ କିଲକିଲାଶବ୍ଦଂ ଶୁଶ୍ରାଵାସନ୍ନମମ୍ବରେ
ବନ ଭଙ୍ଗ ଓ ମଧୁ ଖାଇବା ଦେଖି ମୁଁ ବୁଝିପାରିଲି; ତାପରେ ଆକାଶରେ ନିକଟରୁ ଗଞ୍ଜନ ଓ ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଗଲା।
ହନୂମତ୍କର୍ମଦୃପ୍ତାନାଂ ନଦତାଂ କାନନୌକସାମ୍। କିଷ୍କିନ୍ଧାମୁପଯାତାନାଂ ସିଦ୍ଧିଂ କଥଯତାମିଵ
ହନୁମାନ୍ଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଗର୍ବିତ ଏହି ଅରଣ୍ୟବାସୀ ବାନରମାନେ, କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ଯିବା ସମୟରେ ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲେ, ଯେପରି ସେମାନେ ନିଜ ସଫଳତା ଘୋଷଣା କରୁଛନ୍ତି।
ତତଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନିନାଦଂ ତଂ କପୀନାଂ କପିସତ୍ତମଃ। ଆଯତାଞ୍ଚିତଲାଙ୍ଗୂଲଃ ସୋଽଭଵଦ୍ହୃଷ୍ଟମାନସଃ
ତାପରେ, ବାନରମାନେ ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ବାନର, ଦୀର୍ଘ ଓ ଉପରକୁ ଉଠାଇଥିବା ପୁଛ ସହିତ, ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।
ଆଜଗ୍ମୁସ୍ତେଽପି ହରଯୋ ରାମଦର୍ଶନକାଙ୍କ୍ଷିଣଃ। ଅଙ୍ଗଦଂ ପୁରତଃ କୃତ୍ଵା ହନୂମନ୍ତଂ ଚ ଵାନରମ୍
ସେମାନେ ମଧ୍ୟ, ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଆଶାରେ, ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ଏବଂ ହନୁମାନ୍ଙ୍କୁ ମଧ୍ୟରେ ରଖି, ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ତେଽଙ୍ଗଦପ୍ରମୁଖା ଵୀରାଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟାଶ୍ଚ ମୁଦାନ୍ଵିତାଃ। ନିପେତୁର୍ହରିରାଜସ୍ଯ ସମୀପେ ରାଘଵସ୍ଯ ଚ
ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ଅଗ୍ରଣୀ କରି, ସେ ଶୂରମାନେ ଆନନ୍ଦ ଓ ହର୍ଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ବାନରରାଜ ଓ ରାଘବଙ୍କ ନିକଟରେ ଉତ୍ତରିଲେ।
ହନୂମାଂଶ୍ଚ ମହାବାହୁଃ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଶିରସା ତତଃ। ନିଯତାମକ୍ଷତାଂ ଦେଵୀଂ ରାଘଵାଯ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍
ତାପରେ, ମହାବଳୀ ହନୁମାନ୍ ମାଥା ନମାଇ ରାମଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ ଯେ, ଦେବୀ ସୀତା ଅକ୍ଷତ ଓ ଦୃଢ଼ ଅଟନ୍ତି।
ଦୃଷ୍ଟା ଦେଵୀତି ହନୁମଦ୍ଵଦନାଦମୃତୋପମମ୍। ଆକର୍ଣ୍ଯ ଵଚନଂ ରାମୋ ହର୍ଷମାପ ସଲକ୍ଷ୍ମଣଃ
‘ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଇଛି’—ହନୁମାନ୍ଙ୍କ ମୃଦୁ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ କଥା ଶୁଣି, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହେଲେ।
ନିଶ୍ଚିତାର୍ଥଂ ତତସ୍ତସ୍ମିନ୍ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ପଵନାତ୍ମଜେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ପ୍ରୀତିମାନ୍ ପ୍ରୀତଂ ବହୁମାନାଦଵୈକ୍ଷତ
ତାପରେ ନିଶ୍ଚିତ ତଥ୍ୟ ଜାଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସ୍ନେହ ଓ ଆଦରରେ ସୁଗ୍ରୀବ ଏବଂ ପବନସୁତଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ପ୍ରୀତ୍ଯା ଚ ପରଯୋପେତୋ ରାଘଵଃ ପରଵୀରହା। ବହୁମାନେନ ମହତା ହନୂମନ୍ତମଵୈକ୍ଷତ
ଏବଂ ଶତ୍ରୁବିଧ୍ୱଂସୀ ରାଘବ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆନନ୍ଦ ଓ ମହାନ ଆଦରରେ ହନୁମାନ୍ଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
thumb|ପଞ୍ଚଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୫-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚଷଷ୍ଠିତମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ତତଃ ପ୍ରସ୍ରଵଣଂ ଶୈଲଂ ତେ ଗତ୍ଵା ଚିତ୍ରକାନନମ୍। ପ୍ରଣମ୍ଯ ଶିରସା ରାମଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଚ ମହାବଲମ୍
ତାପରେ ସେମାନେ ପ୍ରସ୍ରବଣ ପର୍ବତ ଓ ଚିତ୍ର ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଇ, ମାଥା ନମାଇ ରାମ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
ଯୁଵରାଜଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ସୁଗ୍ରୀଵମଭିଵାଦ୍ଯ ଚ। ପ୍ରଵୃତ୍ତିମଥ ସୀତାଯାଃ ପ୍ରଵକ୍ତୁମୁପଚକ୍ରମୁଃ
ଯୁବରାଜ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ରଖି ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ନମସ୍କାର କରି, ସେମାନେ ସୀତାଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଖବର କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ରାଵଣାନ୍ତଃପୁରେ ରୋଧଂ ରାକ୍ଷସୀଭିଶ୍ଚ ତର୍ଜନମ୍। ରାମେ ସମନୁରାଗଂ ଚ ଯଥା ଚ ନିଯମଃ କୃତଃ
ସେମାନେ ରାବଣଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ସୀତାଙ୍କୁ ଗୁପ୍ତ ରଖାଯିବା, ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଭୟଦେବା, ସୀତାଙ୍କର ରାମଙ୍କ ପ୍ରତି ଅଗାଧ ଭକ୍ତି ଏବଂ ତାଙ୍କର ନିୟମ ପାଳନ ବିଷୟରେ କହିଲେ।
ଏତଦାଖ୍ଯାଯ ତେ ସର୍ଵଂ ହରଯୋ ରାମସଂନିଧୌ। ଵୈଦେହୀମକ୍ଷତାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାମସ୍ତୂତ୍ତରମବ୍ରଵୀତ୍
ଏହି ସବୁ କଥା ରାମଙ୍କ ସମ୍ନିଧାନରେ କହିବା ପରେ, ବାନରମାନେ ବୁଝିଲେ ଯେ ବୈଦେହୀ ସୁସ୍ଥ ଅଛନ୍ତି, ତେବେ ସେମାନେ ରାମଙ୍କ ଆଗରୁ ଆଗାମୀ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଅପେକ୍ଷା କଲେ।