ପ୍ରହୃଷ୍ଟୋ ନ ତୁ ରୁଷ୍ଟୋଽସୌ ଵନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରଧର୍ଷିତମ୍। ପ୍ରହୃଷ୍ଟୋ ମାଂ ପିତୃଵ୍ଯସ୍ତେ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଵାନରେଶ୍ଵରଃ
ତୁମ ପିତୃବ୍ୟ ସୁଗ୍ରୀବ, ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ରାଜା, ଉଦ୍ୟାନ ଉପଦ୍ରବ ହେବା ଶୁଣି ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ ନାହିଁ, ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ।
ଶୀଘ୍ରଂ ପ୍ରେଷଯ ସର୍ଵାଂସ୍ତାନିତି ହୋଵାଚ ପାର୍ଥିଵଃ। ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦଧିମୁଖସ୍ଯୈତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣମଙ୍ଗଦଃ
ଦଧିମୁଖଙ୍କର ଏହି ମୃଦୁ କଥା ଶୁଣି, ରାଜା କହିଲେ, 'ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ପଠାଇଦିଅ।'
ଅବ୍ରଵୀତ୍ ତାନ୍ ହରିଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଵାକ୍ଯଂ ଵାକ୍ଯଵିଶାରଦଃ। ଶଙ୍କେ ଶ୍ରୁତୋଽଯଂ ଵୃତ୍ତାନ୍ତୋ ରାମେଣ ହରିଯୂଥପାଃ
ତେଁମାନଙ୍କୁ ଅଙ୍ଗଦ, ଯିଏ କଥାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏବଂ ବନରାଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, କହିଲେ— 'ମୋତେ ଲାଗୁଛି ଏହି ସମ୍ବାଦ ରାମଙ୍କ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଇଛି, ବନରାଜମାନେ।'
ଅଯଂ ଚ ହର୍ଷାଦାଖ୍ଯାତି ତେନ ଜାନାମି ହେତୁନା। ତତ୍ କ୍ଷମଂ ନେହ ନଃ ସ୍ଥାତୁଂ କୃତେ କାର୍ଯେ ପରଂତପାଃ
ଏଠି ଏହି ଲୋକ ଆନନ୍ଦରେ ଏହା ଘୋଷଣା କରୁଛନ୍ତି; ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ଜାଣିପାରୁଛି। ତେଣୁ, ଆମେ କାମ ସଫଳ କରିବା ପରେ ଏଠି ରହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଶତ୍ରୁମାନେ ହରାଇଥିବା ବନରାଜମାନେ।
ପୀତ୍ଵା ମଧୁ ଯଥାକାମଂ ଵିକ୍ରାନ୍ତା ଵନଚାରିଣଃ। କିଂ ଶେଷଂ ଗମନଂ ତତ୍ର ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଯତ୍ର ଵାନରଃ
ବନରାଜମାନେ ଇଚ୍ଛାମତେ ମଧୁ ପିଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁରୁଥିବା; ଏବେ ଆଉ କ'ଣ ବାକି ରହିଲା? ଚଳିବାକୁ ଛାଡ଼ି, ଯେଉଁଠି ସୁଗ୍ରୀବ ଅଛନ୍ତି।
ସର୍ଵେ ଯଥା ମାଂ ଵକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ସମେତ୍ଯ ହରିପୁଙ୍ଗଵାଃ। ତଥାସ୍ମି କର୍ତା କର୍ତଵ୍ଯେ ଭଵଦ୍ଭିଃ ପରଵାନହମ୍
ସମସ୍ତେ ବନରାଜମାନେ ଏକଠା ହୋଇ ମୋତେ ଯେପରି କହିବେ, ମୁଁ ସେହିପରି କାମ କରିବି; ମୁଁ ତୋମମାନଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଛି।
ନାଜ୍ଞାପଯିତୁମୀଶୋଽହଂ ଯୁଵରାଜୋଽସ୍ମି ଯଦ୍ଯପି। ଅଯୁକ୍ତଂ କୃତକର୍ମାଣୋ ଯୂଯଂ ଧର୍ଷଯିତୁଂ ବଲାତ୍
ମୁଁ ଯଦିଓ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ, କିନ୍ତୁ ଆଦେଶ ଦେବାକୁ ମୋର ଶକ୍ତି ନାହିଁ; ତୁମେମାନେ କାମ ସଫଳ କରିଛ, ତେଣୁ ତୁମମାନଙ୍କୁ ବଳପୂର୍ବକ ଦୋଷାରୋପ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ବ୍ରୁଵତଶ୍ଚାଙ୍ଗଦସ୍ଯୈଵଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନମୁତ୍ତମମ୍। ପ୍ରହୃଷ୍ଟମନସୋ ଵାକ୍ଯମିଦମୂଚୁର୍ଵନୌକସଃ
ଏପରି ଅଙ୍ଗଦଙ୍କର ଉତ୍ତମ କଥା ଶୁଣି, ଜଙ୍ଗଲରେ ରହୁଥିବା ବନରାଜମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଏଵଂ ଵକ୍ଷ୍ଯତି କୋ ରାଜନ୍ ପ୍ରଭୁଃ ସନ୍ ଵାନରର୍ଷଭ। ଐଶ୍ଵର୍ଯମଦମତ୍ତୋ ହି ସର୍ଵୋଽହମିତି ମନ୍ଯତେ
ହେ ରାଜା, କିଏ ଏପରି କଥା କହିପାରିବ, ଯିଏ ପ୍ରଭୁ ଓ ବନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ? କାରଣ, ଶକ୍ତିର ଗର୍ବରେ ପ୍ରତ୍ୟେକେ ଭାବେ— 'ମୁଁ ଏକା ଅଟୁଟ୍'।
ତଵ ଚେଦଂ ସୁସଦୃଶଂ ଵାକ୍ଯଂ ନାନ୍ଯସ୍ଯ କସ୍ଯଚିତ୍। ସନ୍ନତିର୍ହି ତଵାଖ୍ଯାତି ଭଵିଷ୍ଯଚ୍ଛୁଭଯୋଗ୍ଯତାମ୍
ଏହି କଥା ସେଉଁଥିରେ ତୁମ ପାଇଁ ଯଥାଯଥିକ, ଅନ୍ୟ କାହା ପାଇଁ ନୁହେଁ; ତୁମର ନମ୍ରତା ଭବିଷ୍ୟତରେ ଭଲ ଭାଗ୍ୟ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟତା ଦେଖାଏ।
ସର୍ଵେ ଵଯମପି ପ୍ରାପ୍ତାସ୍ତତ୍ର ଗନ୍ତୁଂ କୃତକ୍ଷଣାଃ। ସ ଯତ୍ର ହରିଵୀରାଣାଂ ସୁଗ୍ରୀଵଃ ପତିରଵ୍ଯଯଃ
ଆମେ ସମସ୍ତେ ମଧ୍ୟ ଏବେ ତୟାରି ଅଛୁ, ଯେଉଁଠି ବନରବୀରମାନଙ୍କର ଅବିନାଶୀ ପତି ସୁଗ୍ରୀବ ଅଛନ୍ତି, ସେଠିକୁ ଯିବାକୁ।
ତ୍ଵଯା ହ୍ଯନୁକ୍ତୈର୍ହରିଭିର୍ନୈଵ ଶକ୍ଯଂ ପଦାତ୍ ପଦମ୍। କ୍ଵଚିଦ୍ ଗନ୍ତୁଂ ହରିଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରୂମଃ ସତ୍ଯମିଦଂ ତୁ ତେ
ତୁମେ ଆଦେଶ ନ ଦେଲେ, ହେ ବନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଏହି ବନରମାନେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଏକ ପଦକ୍ଷେପ ମଧ୍ୟ ଚାଲିପାରିବେ ନାହିଁ; ଏହା ଆମେ ସତ୍ୟ କହୁଛୁ।
ଏଵଂ ତୁ ଵଦତାଂ ତେଷାମଙ୍ଗଦଃ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ। ସାଧୁ ଗଚ୍ଛାମ ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଖମୁତ୍ପେତୁର୍ମହାବଲାଃ
ସେମାନେ ଏପରି କହିଥିବାବେଳେ, ଅଙ୍ଗଦ ଉତ୍ତର ଦେଲେ— 'ଭଲ, ଚଳିବା' ବୋଲି, ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନେ ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ିଗଲେ।
ଉତ୍ପତନ୍ତମନୂତ୍ପେତୁଃ ସର୍ଵେ ତେ ହରିଯୂଥପାଃ। କୃତ୍ଵାଽଽକାଶଂ ନିରାକାଶଂ ଯନ୍ତ୍ରୋତ୍କ୍ଷିପ୍ତା ଇଵୋପଲାଃ
ସମସ୍ତ ବନରନାୟକମାନେ ଏକାଠି ଉଡ଼ିଗଲେ, ଆକାଶକୁ ଶୂନ୍ୟ କରିଦେଲେ, ଯେପରି ଯନ୍ତ୍ରରେ ପଥର ଛାଡ଼ାଯାଏ।
ଅଙ୍ଗଦଂ ପୁରତଃ କୃତ୍ଵା ହନୂମନ୍ତଂ ଚ ଵାନରମ୍। ତେଽମ୍ବରଂ ସହସୋତ୍ପତ୍ଯ ଵେଗଵନ୍ତଃ ପ୍ଲଵଙ୍ଗମାଃ
ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ଏବଂ ହନୁମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟରେ ରଖି, ସେଇ ତିବ୍ର ବନରମାନେ ହଠାତ୍ ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ିଗଲେ।
ଵିନଦନ୍ତୋ ମହାନାଦଂ ଘନା ଵାତେରିତା ଯଥା। ଅଙ୍ଗଦେ ସମନୁପ୍ରାପ୍ତେ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଵାନରେଶ୍ଵରଃ
ଘନ ମେଘ ଯେପରି ବାତାସରେ ଗର୍ଜନ କରେ, ସେପରି ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି କରୁଥିବାବେଳେ, ଅଙ୍ଗଦ ପହଞ୍ଚିଲେ, ସୁଗ୍ରୀବ ବନରମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁ—
ଉଵାଚ ଶୋକସଂତପ୍ତଂ ରାମଂ କମଲଲୋଚନମ୍। ସମାଶ୍ଵସିହି ଭଦ୍ରଂ ତେ ଦୃଷ୍ଟା ଦେଵୀ ନ ସଂଶଯଃ
—କମଳନୟନ ଏବଂ ଶୋକରେ ଦୁଃଖିତ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ମନ ଦୃଢ଼ କର, ଭଲ ହେଉ, ଦେବୀଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚୟ ଦେଖାଯାଇଛି।'
ନାଗନ୍ତୁମିହ ଶକ୍ଯଂ ତୈରତୀତସମଯୈରିହ। ଅଙ୍ଗଦସ୍ଯ ପ୍ରହର୍ଷାଚ୍ଚ ଜାନାମି ଶୁଭଦର୍ଶନ
'ସମୟ ଉଲଙ୍ଘନ କରିଥିଲେ ସେମାନେ ଏଠିକୁ ଆସିପାରିବେ ନାହାନ୍ତେ, ହେ ଶୁଭ ଦର୍ଶନା; ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ଦେଖି ମୁଁ ଜାଣିପାରୁଛି ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଇଛି।'
ନ ମତ୍ସକାଶମାଗଚ୍ଛେତ୍ କୃତ୍ଯେ ହି ଵିନିପାତିତେ। ଯୁଵରାଜୋ ମହାବାହୁଃ ପ୍ଲଵତାମଙ୍ଗଦୋ ଵରଃ
'ଯଦି କାମ ନ ସଫଳ ହୋଇଥାନ୍ତା, ମହାବାହୁ ଅଙ୍ଗଦ, ବନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଏବଂ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ, ମୋ ପାଖକୁ ଆସିନଥାନ୍ତା।'
ଯଦ୍ଯପ୍ଯକୃତକୃତ୍ଯାନାମୀଦୃଶଃ ସ୍ଯାଦୁପକ୍ରମଃ। ଭଵେତ୍ ତୁ ଦୀନଵଦନୋ ଭ୍ରାନ୍ତଵିପ୍ଲୁତମାନସଃ
'ଯଦି ସେମାନେ କାମ ସଫଳ କରିନଥାନ୍ତି, ତେବେ ସେମାନଙ୍କ ଆଗମନ ଏପରି ହେଉଥାନ୍ତା— ମୁହଁ ନମାଇ, ମନ ଭ୍ରମିତ ଏବଂ ଦୁଃଖିତ।'
ପିତୃପୈତାମହଂ ଚୈତତ୍ ପୂର୍ଵକୈରଭିରକ୍ଷିତମ୍। ନ ମେ ମଧୁଵନଂ ହନ୍ଯାଦଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜନକାତ୍ମଜାମ୍
ଏହି ମଧୁବନ, ଯାହାକି ମୋର ପୂର୍ବଜମାନେ ସମ୍ଭାଳିଥିଲେ, ସେଠାକୁ ସେମାନେ ଜନକନନ୍ଦିନୀଙ୍କୁ ଦେଖିନଥିଲେ କେବେ ଧ୍ୱଂସ କରିପାରନ୍ତେ ନାହିଁ।
କୌସଲ୍ଯା ସୁପ୍ରଜା ରାମ ସମାଶ୍ଵସିହି ସୁଵ୍ରତ। ଦୃଷ୍ଟା ଦେଵୀ ନ ସଂଦେହୋ ନ ଚାନ୍ଯେନ ହନୂମତା
କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ରାମ, ତୁମେ ଆଶ୍ୱସ୍ତ ହେଉ, ଓ ଧୃଢ଼ବ୍ରତ! ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଇଛି, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ଏବଂ ଏହି କାମ କେବଳ ହନୁମାନ୍ଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଛି।
ନହ୍ଯନ୍ଯଃ କର୍ମଣୋ ହେତୁଃ ସାଧନେଽସ୍ଯ ହନୂମତଃ। ହନୂମତୀହ ସିଦ୍ଧିଶ୍ଚ ମତିଶ୍ଚ ମତିସତ୍ତମ
ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିବାର ମୂଳ କାରଣ ହନୁମାନ୍ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହେଁ; ହନୁମାନ୍ଙ୍କ ଭିତରେ ସଫଳତା ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବୁଦ୍ଧି ଅଛି।
ଵ୍ଯଵସାଯଶ୍ଚ ଶୌର୍ଯଂ ଚ ଶ୍ରୁତଂ ଚାପି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍। ଜାମ୍ବଵାନ୍ ଯତ୍ର ନେତା ସ୍ଯାଦଙ୍ଗଦଶ୍ଚ ହରୀଶ୍ଵରଃ
ଯେଉଁଠାରେ ଜାମ୍ବବାନ୍ ନେତୃତ୍ୱ କରନ୍ତି, ଅଙ୍ଗଦ ହରିମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟ ଅଟନ୍ତି, ଏବଂ ହନୁମାନ୍ ଅଗ୍ରଣୀ ଅଟନ୍ତି, ସେଠାରେ ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ଠା, ସାହସ ଓ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଜ୍ଞାନ ରହିଥାଏ।
ହନୂମାଂଶ୍ଚାପ୍ଯଧିଷ୍ଠାତା ନ ତତ୍ର ଗତିରନ୍ଯଥା। ମା ଭୂଶ୍ଚିନ୍ତାସମାଯୁକ୍ତଃ ସମ୍ପ୍ରତ୍ଯମିତଵିକ୍ରମ
ଯେଉଁଠାରେ ହନୁମାନ୍ ଅଧିପତି ଅଟନ୍ତି, ସେଠାରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଫଳ ହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ଏବେ ତୁମେ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ହେ ଶାନ୍ତ ଶୂର।
ଯଦା ହି ଦର୍ପିତୋଦଗ୍ରାଃ ସଂଗତାଃ କାନନୌକସଃ। ନୈଷାମକୃତକାର୍ଯାଣାମୀଦୃଶଃ ସ୍ଯାଦୁପକ୍ରମଃ
ଯେତେବେଳେ ଏହି ଅଭିମାନୀ ଓ ଉତ୍ସାହି ଅରଣ୍ୟବାସୀମାନେ ଏକଠା ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିନଥିଲେ ଏପରି ଫେରା ହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ଵନଭଙ୍ଗେନ ଜାନାମି ମଧୂନାଂ ଭକ୍ଷଣେନ ଚ। ତତଃ କିଲକିଲାଶବ୍ଦଂ ଶୁଶ୍ରାଵାସନ୍ନମମ୍ବରେ
ବନ ଭଙ୍ଗ ଓ ମଧୁ ଖାଇବା ଦେଖି ମୁଁ ବୁଝିପାରିଲି; ତାପରେ ଆକାଶରେ ନିକଟରୁ ଗଞ୍ଜନ ଓ ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଗଲା।
ହନୂମତ୍କର୍ମଦୃପ୍ତାନାଂ ନଦତାଂ କାନନୌକସାମ୍। କିଷ୍କିନ୍ଧାମୁପଯାତାନାଂ ସିଦ୍ଧିଂ କଥଯତାମିଵ
ହନୁମାନ୍ଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଗର୍ବିତ ଏହି ଅରଣ୍ୟବାସୀ ବାନରମାନେ, କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ଯିବା ସମୟରେ ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲେ, ଯେପରି ସେମାନେ ନିଜ ସଫଳତା ଘୋଷଣା କରୁଛନ୍ତି।
ତତଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନିନାଦଂ ତଂ କପୀନାଂ କପିସତ୍ତମଃ। ଆଯତାଞ୍ଚିତଲାଙ୍ଗୂଲଃ ସୋଽଭଵଦ୍ହୃଷ୍ଟମାନସଃ
ତାପରେ, ବାନରମାନେ ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ବାନର, ଦୀର୍ଘ ଓ ଉପରକୁ ଉଠାଇଥିବା ପୁଛ ସହିତ, ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।
ଆଜଗ୍ମୁସ୍ତେଽପି ହରଯୋ ରାମଦର୍ଶନକାଙ୍କ୍ଷିଣଃ। ଅଙ୍ଗଦଂ ପୁରତଃ କୃତ୍ଵା ହନୂମନ୍ତଂ ଚ ଵାନରମ୍
ସେମାନେ ମଧ୍ୟ, ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଆଶାରେ, ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ଏବଂ ହନୁମାନ୍ଙ୍କୁ ମଧ୍ୟରେ ରଖି, ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।