ସୁଗ୍ରୀଵେଣୈଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ହୃଷ୍ଟୋ ଦଧିମୁଖଃ କପିଃ। ରାଘଵଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଚୈଵ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ଚାଭ୍ଯଵାଦଯତ୍
ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଖୁସି ହୋଇଥିବା ବାନର ଦଧିମୁଖ ରାଘବ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏବଂ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ।
ସ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଚ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ରାଘଵୌ ଚ ମହାବଲୌ। ଵାନରୈଃ ସହିତଃ ଶୂରୈର୍ଦିଵମେଵୋତ୍ପପାତ ହ
ସେ ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦୁଇ ରାଘବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଶୂର ବାନରମାନେ ସହିତ ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ିଗଲେ।
ସ ଯଥୈଵାଗତଃ ପୂର୍ଵଂ ତଥୈଵ ତ୍ଵରିତଂ ଗତଃ। ନିପତ୍ଯ ଗଗନାଦ୍ ଭୂମୌ ତଦ୍ ଵନଂ ପ୍ରଵିଵେଶ ହ
ଯେପରି ଆଗରୁ ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ତୁରନ୍ତ ଚାଲିଗଲେ; ଆକାଶରୁ ଭୂମିକୁ ଅବତରି, ସେ ଉଦ୍ୟାନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ସ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋ ମଧୁଵନଂ ଦଦର୍ଶ ହରିଯୂଥପାନ୍। ଵିମଦାନୁଦ୍ଧତାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ମେହମାନାନ୍ ମଧୂଦକମ୍
ମଧୁବନକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ସେ ସମସ୍ତ ବାନରନାୟକମାନେ ମଦରେ ମତ୍ତ ଓ ଅଭିମାନୀ ହୋଇ, ମଧୁ ଜଳ ଦେଇ ମୁତ୍ର କରୁଥିବା ଦେଖିଲେ।
ସ ତାନୁପାଗମଦ୍ ଵୀରୋ ବଦ୍ଧ୍ଵା କରପୁଟାଞ୍ଜଲିମ୍। ଉଵାଚ ଵଚନଂ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣମିଦଂ ହୃଷ୍ଟଵଦଙ୍ଗଦମ୍
ସେ ଶୂରବୀର ହାତ ଜୋଡି ଆଙ୍ଗଦଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଆନନ୍ଦିତ ଆଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ମୃଦୁ କଥା କହିଲେ।
ସୌମ୍ଯ ରୋଷୋ ନ କର୍ତଵ୍ଯୋ ଯଦେଭିଃ ପରିଵାରଣମ୍। ଅଜ୍ଞାନାଦ୍ ରକ୍ଷିଭିଃ କ୍ରୋଧାଦ୍ ଭଵନ୍ତଃ ପ୍ରତିଷେଧିତାଃ
ସାଧୁ, ଏହି ରକ୍ଷକମାନେ ଅଜ୍ଞାନ ଓ କ୍ରୋଧରେ ତୁମକୁ ରୋକିଥିଲେ, ଏହିଥିରେ ତୁମେ କ୍ରୋଧ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଶ୍ରାନ୍ତୋ ଦୂରାଦନୁପ୍ରାପ୍ତୋ ଭକ୍ଷଯସ୍ଵ ସ୍ଵକଂ ମଧୁ। ଯୁଵରାଜସ୍ତ୍ଵମୀଶଶ୍ଚ ଵନସ୍ଯାସ୍ଯ ମହାବଲ
ତୁମେ ଦୂରରୁ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ ଆସିଛ, ଏହି ତୁମ ମଧୁ ଖାଅ; ତୁମେ ଏହି ଅଟବୀର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଓ ମହାବଳଶାଳୀ।
ମୌର୍ଖ୍ଯାତ୍ ପୂର୍ଵଂ କୃତୋ ରୋଷସ୍ତଦ୍ ଭଵାନ୍ କ୍ଷନ୍ତୁମର୍ହତି। ଯଥୈଵ ହି ପିତା ତେଽଭୂତ୍ ପୂର୍ଵଂ ହରିଗଣେଶ୍ଵରଃ
ପୂର୍ବରୁ ମୂର୍ଖତାରେ କ୍ରୋଧ ହୋଇଥିଲା; ତୁମେ ଏହାକୁ ଖ୍ଷମା କରିବା ଉଚିତ୍, ଯେପରି ତୁମ ପିତା, ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ନାୟକ, ପୂର୍ବରୁ କରିଥିଲେ।
ତଥା ତ୍ଵମପି ସୁଗ୍ରୀଵୋ ନାନ୍ଯସ୍ତୁ ହରିସତ୍ତମ। ଆଖ୍ଯାତଂ ହି ମଯା ଗତ୍ଵା ପିତୃଵ୍ଯସ୍ଯ ତଵାନଘ
ଏହିପରି, ସୁଗ୍ରୀବ ତୁମ ପିତୃବ୍ୟ, ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହେଁ, ବାନରମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ମୁଁ ଯାଇ ସମସ୍ତ କଥା ତୁମ ପିତୃବ୍ୟଙ୍କୁ କହିଛି, ନିର୍ମଳ ଆତ୍ମା।
ଇହୋପଯାନଂ ସର୍ଵେଷାମେତେଷାଂ ଵନଚାରିଣାମ୍। ଭଵଦାଗମନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସହୈଭିର୍ଵନଚାରିଭିଃ
ତୁମେ ଆସିଛ କହି ଶୁଣି, ଏହି ସମସ୍ତ ଅଟବୀବାସୀ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ଅନ୍ୟ ଅଟବୀଚାରୀମାନେ ସହ।
ପ୍ରହୃଷ୍ଟୋ ନ ତୁ ରୁଷ୍ଟୋଽସୌ ଵନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରଧର୍ଷିତମ୍। ପ୍ରହୃଷ୍ଟୋ ମାଂ ପିତୃଵ୍ଯସ୍ତେ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଵାନରେଶ୍ଵରଃ
ତୁମ ପିତୃବ୍ୟ ସୁଗ୍ରୀବ, ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ରାଜା, ଉଦ୍ୟାନ ଉପଦ୍ରବ ହେବା ଶୁଣି ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ ନାହିଁ, ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ।
ଶୀଘ୍ରଂ ପ୍ରେଷଯ ସର୍ଵାଂସ୍ତାନିତି ହୋଵାଚ ପାର୍ଥିଵଃ। ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦଧିମୁଖସ୍ଯୈତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣମଙ୍ଗଦଃ
ଦଧିମୁଖଙ୍କର ଏହି ମୃଦୁ କଥା ଶୁଣି, ରାଜା କହିଲେ, 'ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ପଠାଇଦିଅ।'
ଅବ୍ରଵୀତ୍ ତାନ୍ ହରିଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଵାକ୍ଯଂ ଵାକ୍ଯଵିଶାରଦଃ। ଶଙ୍କେ ଶ୍ରୁତୋଽଯଂ ଵୃତ୍ତାନ୍ତୋ ରାମେଣ ହରିଯୂଥପାଃ
ତେଁମାନଙ୍କୁ ଅଙ୍ଗଦ, ଯିଏ କଥାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏବଂ ବନରାଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, କହିଲେ— 'ମୋତେ ଲାଗୁଛି ଏହି ସମ୍ବାଦ ରାମଙ୍କ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଇଛି, ବନରାଜମାନେ।'
ଅଯଂ ଚ ହର୍ଷାଦାଖ୍ଯାତି ତେନ ଜାନାମି ହେତୁନା। ତତ୍ କ୍ଷମଂ ନେହ ନଃ ସ୍ଥାତୁଂ କୃତେ କାର୍ଯେ ପରଂତପାଃ
ଏଠି ଏହି ଲୋକ ଆନନ୍ଦରେ ଏହା ଘୋଷଣା କରୁଛନ୍ତି; ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ଜାଣିପାରୁଛି। ତେଣୁ, ଆମେ କାମ ସଫଳ କରିବା ପରେ ଏଠି ରହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଶତ୍ରୁମାନେ ହରାଇଥିବା ବନରାଜମାନେ।
ପୀତ୍ଵା ମଧୁ ଯଥାକାମଂ ଵିକ୍ରାନ୍ତା ଵନଚାରିଣଃ। କିଂ ଶେଷଂ ଗମନଂ ତତ୍ର ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଯତ୍ର ଵାନରଃ
ବନରାଜମାନେ ଇଚ୍ଛାମତେ ମଧୁ ପିଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁରୁଥିବା; ଏବେ ଆଉ କ'ଣ ବାକି ରହିଲା? ଚଳିବାକୁ ଛାଡ଼ି, ଯେଉଁଠି ସୁଗ୍ରୀବ ଅଛନ୍ତି।
ସର୍ଵେ ଯଥା ମାଂ ଵକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ସମେତ୍ଯ ହରିପୁଙ୍ଗଵାଃ। ତଥାସ୍ମି କର୍ତା କର୍ତଵ୍ଯେ ଭଵଦ୍ଭିଃ ପରଵାନହମ୍
ସମସ୍ତେ ବନରାଜମାନେ ଏକଠା ହୋଇ ମୋତେ ଯେପରି କହିବେ, ମୁଁ ସେହିପରି କାମ କରିବି; ମୁଁ ତୋମମାନଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଛି।
ନାଜ୍ଞାପଯିତୁମୀଶୋଽହଂ ଯୁଵରାଜୋଽସ୍ମି ଯଦ୍ଯପି। ଅଯୁକ୍ତଂ କୃତକର୍ମାଣୋ ଯୂଯଂ ଧର୍ଷଯିତୁଂ ବଲାତ୍
ମୁଁ ଯଦିଓ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ, କିନ୍ତୁ ଆଦେଶ ଦେବାକୁ ମୋର ଶକ୍ତି ନାହିଁ; ତୁମେମାନେ କାମ ସଫଳ କରିଛ, ତେଣୁ ତୁମମାନଙ୍କୁ ବଳପୂର୍ବକ ଦୋଷାରୋପ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ବ୍ରୁଵତଶ୍ଚାଙ୍ଗଦସ୍ଯୈଵଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନମୁତ୍ତମମ୍। ପ୍ରହୃଷ୍ଟମନସୋ ଵାକ୍ଯମିଦମୂଚୁର୍ଵନୌକସଃ
ଏପରି ଅଙ୍ଗଦଙ୍କର ଉତ୍ତମ କଥା ଶୁଣି, ଜଙ୍ଗଲରେ ରହୁଥିବା ବନରାଜମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଏଵଂ ଵକ୍ଷ୍ଯତି କୋ ରାଜନ୍ ପ୍ରଭୁଃ ସନ୍ ଵାନରର୍ଷଭ। ଐଶ୍ଵର୍ଯମଦମତ୍ତୋ ହି ସର୍ଵୋଽହମିତି ମନ୍ଯତେ
ହେ ରାଜା, କିଏ ଏପରି କଥା କହିପାରିବ, ଯିଏ ପ୍ରଭୁ ଓ ବନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ? କାରଣ, ଶକ୍ତିର ଗର୍ବରେ ପ୍ରତ୍ୟେକେ ଭାବେ— 'ମୁଁ ଏକା ଅଟୁଟ୍'।
ତଵ ଚେଦଂ ସୁସଦୃଶଂ ଵାକ୍ଯଂ ନାନ୍ଯସ୍ଯ କସ୍ଯଚିତ୍। ସନ୍ନତିର୍ହି ତଵାଖ୍ଯାତି ଭଵିଷ୍ଯଚ୍ଛୁଭଯୋଗ୍ଯତାମ୍
ଏହି କଥା ସେଉଁଥିରେ ତୁମ ପାଇଁ ଯଥାଯଥିକ, ଅନ୍ୟ କାହା ପାଇଁ ନୁହେଁ; ତୁମର ନମ୍ରତା ଭବିଷ୍ୟତରେ ଭଲ ଭାଗ୍ୟ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟତା ଦେଖାଏ।
ସର୍ଵେ ଵଯମପି ପ୍ରାପ୍ତାସ୍ତତ୍ର ଗନ୍ତୁଂ କୃତକ୍ଷଣାଃ। ସ ଯତ୍ର ହରିଵୀରାଣାଂ ସୁଗ୍ରୀଵଃ ପତିରଵ୍ଯଯଃ
ଆମେ ସମସ୍ତେ ମଧ୍ୟ ଏବେ ତୟାରି ଅଛୁ, ଯେଉଁଠି ବନରବୀରମାନଙ୍କର ଅବିନାଶୀ ପତି ସୁଗ୍ରୀବ ଅଛନ୍ତି, ସେଠିକୁ ଯିବାକୁ।
ତ୍ଵଯା ହ୍ଯନୁକ୍ତୈର୍ହରିଭିର୍ନୈଵ ଶକ୍ଯଂ ପଦାତ୍ ପଦମ୍। କ୍ଵଚିଦ୍ ଗନ୍ତୁଂ ହରିଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରୂମଃ ସତ୍ଯମିଦଂ ତୁ ତେ
ତୁମେ ଆଦେଶ ନ ଦେଲେ, ହେ ବନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଏହି ବନରମାନେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଏକ ପଦକ୍ଷେପ ମଧ୍ୟ ଚାଲିପାରିବେ ନାହିଁ; ଏହା ଆମେ ସତ୍ୟ କହୁଛୁ।
ଏଵଂ ତୁ ଵଦତାଂ ତେଷାମଙ୍ଗଦଃ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ। ସାଧୁ ଗଚ୍ଛାମ ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଖମୁତ୍ପେତୁର୍ମହାବଲାଃ
ସେମାନେ ଏପରି କହିଥିବାବେଳେ, ଅଙ୍ଗଦ ଉତ୍ତର ଦେଲେ— 'ଭଲ, ଚଳିବା' ବୋଲି, ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନେ ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ିଗଲେ।
ଉତ୍ପତନ୍ତମନୂତ୍ପେତୁଃ ସର୍ଵେ ତେ ହରିଯୂଥପାଃ। କୃତ୍ଵାଽଽକାଶଂ ନିରାକାଶଂ ଯନ୍ତ୍ରୋତ୍କ୍ଷିପ୍ତା ଇଵୋପଲାଃ
ସମସ୍ତ ବନରନାୟକମାନେ ଏକାଠି ଉଡ଼ିଗଲେ, ଆକାଶକୁ ଶୂନ୍ୟ କରିଦେଲେ, ଯେପରି ଯନ୍ତ୍ରରେ ପଥର ଛାଡ଼ାଯାଏ।
ଅଙ୍ଗଦଂ ପୁରତଃ କୃତ୍ଵା ହନୂମନ୍ତଂ ଚ ଵାନରମ୍। ତେଽମ୍ବରଂ ସହସୋତ୍ପତ୍ଯ ଵେଗଵନ୍ତଃ ପ୍ଲଵଙ୍ଗମାଃ
ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ଏବଂ ହନୁମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟରେ ରଖି, ସେଇ ତିବ୍ର ବନରମାନେ ହଠାତ୍ ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ିଗଲେ।
ଵିନଦନ୍ତୋ ମହାନାଦଂ ଘନା ଵାତେରିତା ଯଥା। ଅଙ୍ଗଦେ ସମନୁପ୍ରାପ୍ତେ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଵାନରେଶ୍ଵରଃ
ଘନ ମେଘ ଯେପରି ବାତାସରେ ଗର୍ଜନ କରେ, ସେପରି ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି କରୁଥିବାବେଳେ, ଅଙ୍ଗଦ ପହଞ୍ଚିଲେ, ସୁଗ୍ରୀବ ବନରମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁ—
ଉଵାଚ ଶୋକସଂତପ୍ତଂ ରାମଂ କମଲଲୋଚନମ୍। ସମାଶ୍ଵସିହି ଭଦ୍ରଂ ତେ ଦୃଷ୍ଟା ଦେଵୀ ନ ସଂଶଯଃ
—କମଳନୟନ ଏବଂ ଶୋକରେ ଦୁଃଖିତ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ମନ ଦୃଢ଼ କର, ଭଲ ହେଉ, ଦେବୀଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚୟ ଦେଖାଯାଇଛି।'
ନାଗନ୍ତୁମିହ ଶକ୍ଯଂ ତୈରତୀତସମଯୈରିହ। ଅଙ୍ଗଦସ୍ଯ ପ୍ରହର୍ଷାଚ୍ଚ ଜାନାମି ଶୁଭଦର୍ଶନ
'ସମୟ ଉଲଙ୍ଘନ କରିଥିଲେ ସେମାନେ ଏଠିକୁ ଆସିପାରିବେ ନାହାନ୍ତେ, ହେ ଶୁଭ ଦର୍ଶନା; ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ଦେଖି ମୁଁ ଜାଣିପାରୁଛି ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଇଛି।'
ନ ମତ୍ସକାଶମାଗଚ୍ଛେତ୍ କୃତ୍ଯେ ହି ଵିନିପାତିତେ। ଯୁଵରାଜୋ ମହାବାହୁଃ ପ୍ଲଵତାମଙ୍ଗଦୋ ଵରଃ
'ଯଦି କାମ ନ ସଫଳ ହୋଇଥାନ୍ତା, ମହାବାହୁ ଅଙ୍ଗଦ, ବନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଏବଂ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ, ମୋ ପାଖକୁ ଆସିନଥାନ୍ତା।'
ଯଦ୍ଯପ୍ଯକୃତକୃତ୍ଯାନାମୀଦୃଶଃ ସ୍ଯାଦୁପକ୍ରମଃ। ଭଵେତ୍ ତୁ ଦୀନଵଦନୋ ଭ୍ରାନ୍ତଵିପ୍ଲୁତମାନସଃ
'ଯଦି ସେମାନେ କାମ ସଫଳ କରିନଥାନ୍ତି, ତେବେ ସେମାନଙ୍କ ଆଗମନ ଏପରି ହେଉଥାନ୍ତା— ମୁହଁ ନମାଇ, ମନ ଭ୍ରମିତ ଏବଂ ଦୁଃଖିତ।'