ଵୃଥା ଚ ଦର୍ଶିତଂ ଵୀର୍ଯଂ ଭଵେଦ୍ ଵାନରପୁଙ୍ଗଵାଃ। ତସ୍ମାଦ୍ ଗଚ୍ଛାମ ଵୈ ସର୍ଵେ ଯତ୍ର ରାମଃ ସଲକ୍ଷ୍ମଣଃ। ସୁଗ୍ରୀଵଶ୍ଚ ମହାତେଜାଃ କାର୍ଯସ୍ଯାସ୍ଯ ନିଵେଦନେ
ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଦେଖାଇଥିବା ପ୍ରତାପ ବ୍ୟର୍ଥ ହେଇଯିବ; ତେଣୁ ଆମେ ସମସ୍ତେ ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୁଗ୍ରୀବ ଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଯାଇ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟର ବିବରଣୀ ଦେବା।
ନ ତାଵଦେଷା ମତିରକ୍ଷମା ନୋ ଯଥା ଭଵାନ୍ ପଶ୍ଯତି ରାଜପୁତ୍ର। ଯଥା ତୁ ରାମସ୍ଯ ମତିର୍ନିଵିଷ୍ଟା ତଥା ଭଵାନ୍ ପଶ୍ଯତୁ କାର୍ଯସିଦ୍ଧିମ୍
ହେ ରାଜପୁତ୍ର, ଆମର ଏହି ମତ ଆପଣ ଯେପରି ଭାବୁଛନ୍ତି, ସେପରି ଦୃଢ଼ ନୁହେଁ; ଯେପରି ରାମଙ୍କ ମନ ନିଶ୍ଚିତ, ସେହିପରି ଆପଣ ମଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧିକୁ ଭାବିବେ।
thumb|ଏକଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ଏକଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୫-
ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ଏକଷଷ୍ଠିତମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ତତୋ ଜାମ୍ବଵତୋ ଵାକ୍ଯମଗୃହ୍ଣନ୍ତ ଵନୌକସଃ। ଅଙ୍ଗଦପ୍ରମୁଖା ଵୀରା ହନୂମାଂଶ୍ଚ ମହାକପିଃ
ତାପରେ ଅଙ୍ଗଦ ଓ ମହାବଳୀ ହନୁମାନ୍ ଆଦି ନେତୃତ୍ୱରେ ଅରଣ୍ୟବାସୀ ବୀରମାନେ ଜାମ୍ବବାନଙ୍କ କଥା ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ମେରୁମନ୍ଦରସଂକାଶା ମତ୍ତା ଇଵ ମହାଗଜାଃ। ଛାଦଯନ୍ତ ଇଵାକାଶଂ ମହାକାଯା ମହାବଲାଃ
ସେମାନେ ମେରୁ ଓ ମନ୍ଦର ପର୍ବତ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ମାନେ ମଦମସ୍ତ ମହାଗଜ ପରି। ସେମାନଙ୍କର ଦେହ ବଡ଼ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲା, ଏମିତି ଲାଗୁଥିଲା ଯେ ସେମାନେ ଆକାଶକୁ ଢାକି ଦେଉଛନ୍ତି।
ସଭାଜ୍ଯମାନଂ ଭୂତୈସ୍ତମାତ୍ମଵନ୍ତଂ ମହାବଲମ୍। ହନୂମନ୍ତଂ ମହାଵେଗଂ ଵହନ୍ତ ଇଵ ଦୃଷ୍ଟିଭିଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଆତ୍ମସଂଯମୀ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହନୁମାନଙ୍କୁ ଗଭୀର ସମ୍ମାନ ଦେଉଥିଲେ, ଏମିତି ଲାଗୁଥିଲା ଯେ ସେମାନେ ନଜରେ ଧରି ନେଉଛନ୍ତି। ହନୁମାନଙ୍କ ଗତି ବହୁତ ତୀବ୍ର ଥିଲା।
ରାଘଵେ ଚାର୍ଥନିର୍ଵୃତ୍ତିଂ କର୍ତୁଂ ଚ ପରମଂ ଯଶଃ। ସମାଧାଯ ସମୃଦ୍ଧାର୍ଥାଃ କର୍ମସିଦ୍ଧିଭିରୁନ୍ନତାଃ
ସେମାନେ ରାଘବଙ୍କ କାମ୍ୟ ସଫଳ କରିବା ଓ ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହିମା ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବାକୁ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ। ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସଫଳ ହେବାରୁ ସେମାନେ କାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧିରେ ଅତି ଉନ୍ନତ ହେଲେ।
ପ୍ରିଯାଖ୍ଯାନୋନ୍ମୁଖାଃ ସର୍ଵେ ସର୍ଵେ ଯୁଦ୍ଧାଭିନନ୍ଦିନଃ। ସର୍ଵେ ରାମପ୍ରତୀକାରେ ନିଶ୍ଚିତାର୍ଥା ମନସ୍ଵିନଃ
ସମସ୍ତେ ଶୁଭ ସମ୍ବାଦ ଦେବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ଥିଲେ, ସମସ୍ତେ ଯୁଦ୍ଧର ଅବସରକୁ ଆନନ୍ଦରେ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ମନ ରାମଙ୍କ ସହାୟତା ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ଥିଲା।
ପ୍ଲଵମାନାଃ ଖମାପ୍ଲୁତ୍ଯ ତତସ୍ତେ କାନନୌକସଃ। ନନ୍ଦନୋପମମାସେଦୁର୍ଵନଂ ଦ୍ରୁମଶତାଯୁତମ୍
ସେଇ ଅରଣ୍ୟବାସୀମାନେ ଆକାଶ ଉପରେ ଉଡ଼ି ଉଡ଼ି, ଏମିତି ଏକ ଉଦ୍ୟାନକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯାହା ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନ ପରି ଲାଗୁଥିଲା ଏବଂ ଶତାଧିକ ଗଛରେ ଭରିଥିଲା।
ଯତ୍ ତନ୍ମଧୁଵନଂ ନାମ ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯାଭିରକ୍ଷିତମ୍। ଅଧୃଷ୍ଯଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ସର୍ଵଭୂତମନୋହରମ୍
ସେଠାରେ ମଧୁବନ ନାମକ ଏକ ଉଦ୍ୟାନ ଥିଲା, ଯାହାକୁ ସୁଗ୍ରୀବ ଭଲଭାବେ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ସେଉଁଠି କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରବେଶ କରିପାରୁନଥିଲା ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ ଲାଗୁଥିଲା।
ଯଦ୍ ରକ୍ଷତି ମହାଵୀରଃ ସଦା ଦଧିମୁଖଃ କପିଃ। ମାତୁଲଃ କପିମୁଖ୍ଯସ୍ଯ ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ସେଉଁଠି ମହାବୀର ଦଧିମୁଖ ନାମକ ବାନର, ଯିଏ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ମାମା ଥିଲେ, ସେ ସବୁବେଳେ ଏହି ଉଦ୍ୟାନକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ତେ ତଦ୍ ଵନମୁପାଗମ୍ଯ ବଭୂଵୁଃ ପରମୋତ୍କଟାଃ। ଵାନରା ଵାନରେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ମନଃକାନ୍ତଂ ମହାଵନମ୍
ସେମାନେ ସେଇ ଅରଣ୍ୟକୁ ପହଞ୍ଚିବା ସହିତ, ବାନରମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସାହିତ ହେଲେ, କାରଣ ଏହି ମହାବନ ବାନରରାଜଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଥିଲା।
ତତସ୍ତେ ଵାନରା ହୃଷ୍ଟା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମଧୁଵନଂ ମହତ୍। କୁମାରମଭ୍ଯଯାଚନ୍ତ ମଧୂନି ମଧୁପିଙ୍ଗଲାଃ
ମଧୁବନକୁ ଦେଖି, ସେଇ ମଧୁର ରଙ୍ଗର ବାନରମାନେ ଖୁସିରେ ଭରିଯାଇ, ରାଜକୁମାରଙ୍କ ନିକଟକୁ ମଧୁ ମାଗିବାକୁ ଗଲେ।
ତତଃ କୁମାରସ୍ତାନ୍ ଵୃଦ୍ଧାଞ୍ଜାମ୍ବଵତ୍ପ୍ରମୁଖାନ୍ କପୀନ୍। ଅନୁମାନ୍ଯ ଦଦୌ ତେଷାଂ ନିସର୍ଗଂ ମଧୁଭକ୍ଷଣେ
ତାପରେ ରାଜକୁମାର, ଜାମ୍ବବନ୍ ଓ ଅନ୍ୟ ବୃଦ୍ଧ ବାନରମାନେ ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମଧୁ ଖାଇବାର ଅନୁମତି ଦେଲେ।
ତେ ନିସୃଷ୍ଟାଃ କୁମାରେଣ ଧୀମତା ଵାଲିସୂନୁନା। ହରଯଃ ସମପଦ୍ଯନ୍ତ ଦ୍ରୁମାନ୍ ମଧୁକରାକୁଲାନ୍
ବୁଦ୍ଧିମାନ ବାଲିଙ୍କ ପୁଅ ରାଜକୁମାରଙ୍କ ଅନୁମତି ମିଳିବା ପରେ, ସେଇ ବାନରମାନେ ମଧୁରେ ଭରିଥିବା ଗଛଗୁଡ଼ିକୁ ଦୌଡ଼ିଗଲେ।
ଭକ୍ଷଯନ୍ତଃ ସୁଗନ୍ଧୀନି ମୂଲାନି ଚ ଫଲାନି ଚ। ଜଗ୍ମୁଃ ପ୍ରହର୍ଷଂ ତେ ସର୍ଵେ ବଭୂଵୁଶ୍ଚ ମଦୋତ୍କଟାଃ
ସେମାନେ ସୁଗନ୍ଧିତ ମୂଳ ଓ ଫଳ ଖାଇ, ସମସ୍ତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ଏବଂ ମଦରେ ମସ୍ତ ହେଇଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ତତଶ୍ଚାନୁମତାଃ ସର୍ଵେ ସୁସଂହୃଷ୍ଟା ଵନୌକସଃ। ମୁଦିତାଶ୍ଚ ତତସ୍ତେ ଚ ପ୍ରନୃତ୍ଯନ୍ତି ତତସ୍ତତଃ
ତାପରେ ଅନୁମତି ମିଳିବା ସହିତ, ସମସ୍ତ ଅରଣ୍ୟବାସୀ ଖୁସି ଓ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଇ, ପୁନିପୁନି ନୃତ୍ୟ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଗାଯନ୍ତି କେଚିତ୍ ପ୍ରହସନ୍ତି କେଚି- ନ୍ନୃତ୍ଯନ୍ତି କେଚିତ୍ ପ୍ରଣମନ୍ତି କେଚିତ୍। ପତନ୍ତି କେଚିତ୍ ପ୍ରଚରନ୍ତି କେଚିତ୍ ପ୍ଲଵନ୍ତି କେଚିତ୍ ପ୍ରଲପନ୍ତି କେଚିତ୍
କେହି ଗାଉଛନ୍ତି, କେହି ହସୁଛନ୍ତି, କେହି ନୃତ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି, କେହି ନମସ୍କାର କରୁଛନ୍ତି; କେହି ପଡ଼ିଯାଉଛନ୍ତି, କେହି ଘୁରୁଛନ୍ତି, କେହି ଲାଫିଯାଉଛନ୍ତି, କେହି ଅସ୍ପଷ୍ଟ କଥା କହୁଛନ୍ତି।
ପରସ୍ପରଂ କେଚିଦୁପାଶ୍ରଯନ୍ତି ପରସ୍ପରଂ କେଚିଦତିବ୍ରୁଵନ୍ତି। ଦ୍ରୁମାଦ୍ ଦ୍ରୁମଂ କେଚିଦଭିଦ୍ରଵନ୍ତି କ୍ଷିତୌ ନଗାଗ୍ରାନ୍ନିପତନ୍ତି କେଚିତ୍
କେହି ଏକାଉଁଠି ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କ ଉପରେ ଭରସା କରୁଛନ୍ତି, କେହି ଅତିରିକ୍ତ କଥା କହୁଛନ୍ତି; କେହି ଗଛରୁ ଗଛକୁ ଦୌଡ଼ିଯାଉଛନ୍ତି, କେହି ଗଛର ଶିଖରରୁ ଭୂମିକୁ ପଡ଼ିଯାଉଛନ୍ତି।
ମହୀତଲାତ୍ କେଚିଦୁଦୀର୍ଣଵେଗା ମହାଦ୍ରୁମାଗ୍ରାଣ୍ଯଭିସମ୍ପତନ୍ତି। ଗାଯନ୍ତମନ୍ଯଃ ପ୍ରହସନ୍ନୁପୈତି ହସନ୍ତମନ୍ଯଃ ପ୍ରରୁଦନ୍ନୁପୈତି
କେହି ଭୂମିରୁ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ମହାଗଛର ଶିଖରକୁ ଲାଫିଯାଉଛନ୍ତି; ଅନ୍ୟେ ଗାଇ ଓ ହସି ଆସୁଛନ୍ତି, ଅନ୍ୟେ ହସି ଓ କାନ୍ଦି ଆସୁଛନ୍ତି।
ତୁଦନ୍ତମନ୍ଯଃ ପ୍ରଣଦନ୍ନୁପୈତି ସମାକୁଲଂ ତତ୍ କପିସୈନ୍ଯମାସୀତ୍। ନ ଚାତ୍ର କଶ୍ଚିନ୍ନ ବଭୂଵ ମତ୍ତୋ ନ ଚାତ୍ର କଶ୍ଚିନ୍ନ ବଭୂଵ ଦୃପ୍ତଃ
ଅନ୍ୟେ ମାରି ଓ ଗଜ୍ଜନ କରି ଆସୁଛନ୍ତି; ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବାନର ସେନା ଅତି ଅସ୍ଥିର ହେଇଯାଇଥିଲା। ସେଠାରେ କେହି ମଦମସ୍ତ ନଥିଲେ ନାହିଁ, ଏବଂ କେହି ଅଭିମାନୀ ନଥିଲେ ନାହିଁ।
ତତୋ ଵନଂ ତତ୍ ପରିଭକ୍ଷ୍ଯମାଣଂ ଦ୍ରୁମାଂଶ୍ଚ ଵିଧ୍ଵଂସିତପତ୍ରପୁଷ୍ପାନ୍। ସମୀକ୍ଷ୍ଯ କୋପାଦ୍ ଦଧିଵକ୍ତ୍ରନାମା ନିଵାରଯାମାସ କପିଃ କପୀଂସ୍ତାନ୍
ତାପରେ ଦେଖିଲେ ଯେ ଅରଣ୍ୟ ଭୋଗ କରାଯାଉଛି ଏବଂ ଗଛମାନଙ୍କ ପତ୍ର ଓ ଫୁଲ ଧ୍ୱଂସ ହେଉଛି, ଦଧିମୁଖ ନାମକ ବାନର କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ସେଇ ବାନରମାନେକୁ ରୋକିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ସ ତୈଃ ପ୍ରଵୃଦ୍ଧୈଃ ପରିଭର୍ତ୍ସ୍ଯମାନୋ ଵନସ୍ଯ ଗୋପ୍ତା ହରିଵୃଦ୍ଧଵୀରଃ। ଚକାର ଭୂଯୋ ମତିମୁଗ୍ରତେଜା ଵନସ୍ଯ ରକ୍ଷାଂ ପ୍ରତି ଵାନରେଭ୍ଯଃ
ସେଇ ଅତିଶୟ ଉତ୍ସାହିତ ବାନରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ ହେଉଥିବା, ଅତିବୀର ଓ ଜୀର୍ଣ୍ଣ ବନରକ୍ଷକ ଦଧିମୁଖ, ବନକୁ ବାନରମାନଙ୍କୁ ରୁଖିବା ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ।
ଉଵାଚ କାଂଶ୍ଚିତ୍ ପରୁଷାଣ୍ଯଭୀତ- ମସକ୍ତମନ୍ଯାଂଶ୍ଚ ତଲୈର୍ଜଘାନ। ସମେତ୍ଯ କୈଶ୍ଚିତ୍ କଲହଂ ଚକାର ତଥୈଵ ସାମ୍ନୋପଜଗାମ କାଂଶ୍ଚିତ୍
ସେ କେତେକଙ୍କୁ କଠୋର କଥା କହିଲେ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ତାଳି ମାରିଲେ, କେତେକଙ୍କ ସହିତ ବିବାଦ କଲେ, ଏବଂ କେତେକଙ୍କୁ ମିଳି ଶାନ୍ତି ଦେଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ସ ତୈର୍ମଦାଦପ୍ରତିଵାର୍ଯଵେଗୈ- ର୍ବଲାଚ୍ଚ ତେନ ପ୍ରତିଵାର୍ଯମାଣୈଃ। ପ୍ରଧର୍ଷଣେ ତ୍ଯକ୍ତଭଯୈଃ ସମେତ୍ଯ ପ୍ରକୃଷ୍ଯତେ ଚାପ୍ଯନଵେକ୍ଷ୍ଯ ଦୋଷମ୍
ସେ ମଦମସ୍ତ ବାନରମାନଙ୍କ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଶକ୍ତି ଓ ତୀବ୍ରତା ଦ୍ୱାରା ଅତିକ୍ରମିତ ହେଲେ, ଭୟ ଛାଡ଼ି ଆସିଥିବା ବାନରମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦୋଷ ନ ଦେଖି ଟାଣି ନେଲେ।
ନଖୈସ୍ତୁଦନ୍ତୋ ଦଶନୈର୍ଦଶନ୍ତ- ସ୍ତଲୈଶ୍ଚ ପାଦୈଶ୍ଚ ସମାପଯନ୍ତଃ। ମଦାତ୍ କପିଂ ତେ କପଯଃ ସମନ୍ତା- ନ୍ମହାଵନଂ ନିର୍ଵିଷଯଂ ଚ ଚକ୍ରୁଃ
ସେଇ ବାନରମାନେ ନଖ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ, ଦାନ୍ତରେ କଟା, ତାଳି ଓ ପାଦ ଦ୍ୱାରା ମାରି, ମଦରେ ମସ୍ତ ହୋଇ ଦଧିମୁଖଙ୍କୁ ଚାରିପଟେ ଘେରି ରଖିଲେ ଏବଂ ବଡ଼ ବନକୁ ଉପଭୋଗ ଯୋଗ୍ୟ ନ ରଖିଲେ।
thumb|ଦ୍ଵିଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ଦ୍ଵିଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୫-
ଏହି ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ବାଉଣ୍ଠିଏ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ତାନୁଵାଚ ହରିଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ହନୂମାନ୍ ଵାନରର୍ଷଭଃ। ଅଵ୍ଯଗ୍ରମନସୋ ଯୂଯଂ ମଧୁ ସେଵତ ଵାନରାଃ
ହନୁମାନ୍, ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, କହିଲେ: 'ତୁମେ ମନକୁ ଶାନ୍ତ ରଖି ମଧୁ ଉପଭୋଗ କର, ବାନରମାନେ।'
ଅହମାଵର୍ଜଯିଷ୍ଯାମି ଯୁଷ୍ମାକଂ ପରିପନ୍ଥିନଃ। ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହନୂମତୋ ଵାକ୍ଯଂ ହରୀଣାଂ ପ୍ରଵରୋଽଙ୍ଗଦଃ
'ମୁଁ ତୁମର ବାଧାକୁ ଦୂର କରିଦେବି,' ବୋଲି ହନୁମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଅଙ୍ଗଦ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ପ୍ରସନ୍ନାତ୍ମା ପିବନ୍ତୁ ହରଯୋ ମଧୁ। ଅଵଶ୍ଯଂ କୃତକାର୍ଯସ୍ଯ ଵାକ୍ଯଂ ହନୁମତୋ ମଯା
ସେ ଖୁସି ହୃଦୟରେ କହିଲେ, 'ବାନରମାନେ ମଧୁ ପିଉନ୍ତୁ। ନିଶ୍ଚୟ, ହନୁମାନ୍ ଯେଉଁ କଥା କହିଛନ୍ତି, ତାହା ମୁଁ ମାନିବା ଦରକାର, କାରଣ ସେ କାମ ସଫଳ କରିଛନ୍ତି।'