ରାକ୍ଷସୀଭିଃ ପରିଵୃତା ଶୋକସଂତାପକର୍ଶିତା। ମେଘରେଖାପରିଵୃତା ଚନ୍ଦ୍ରରେଖେଵ ନିଷ୍ପ୍ରଭା
ରାକ୍ଷସୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରିଥିଲେ, ଦୁଃଖ ଓ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଶୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲେ, ମେଘରେ ଢାକା ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ପରି ତାଙ୍କ ଭାବ ମ୍ଲାନ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ଅଚିନ୍ତଯନ୍ତୀ ଵୈଦେହୀ ରାଵଣଂ ବଲଦର୍ପିତମ୍। ପତିଵ୍ରତା ଚ ସୁଶ୍ରୋଣୀ ଅଵଷ୍ଟବ୍ଧା ଚ ଜାନକୀ
ବୈଦେହୀ ରାବଣଙ୍କୁ ଭାବିଲେ ନାହିଁ, ସେ ତାଙ୍କର ପତିପ୍ରତି ଅଟୁଟ ଭକ୍ତି ରଖିଥିଲେ, ଶୋଭାବତୀ ଜାନକୀ ନିଶ୍ଚଳ ରହିଥିଲେ।
ଅନୁରକ୍ତା ହି ଵୈଦେହୀ ରାମେ ସର୍ଵାତ୍ମନା ଶୁଭା। ଅନନ୍ଯଚିତ୍ତା ରାମେଣ ପୌଲୋମୀଵ ପୁରନ୍ଦରେ
ଶୁଭା ବୈଦେହୀ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ରାମଙ୍କୁ ଭଲପାଆନ୍ତି, ତାଙ୍କ ମନ ଅନ୍ୟ କାହା ପାଖରେ ନାହିଁ, ଯେପରି ପୌଳୋମୀ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ।
ତଦେକଵାସଃସଂଵୀତା ରଜୋଧ୍ଵସ୍ତା ତଥୈଵ ଚ। ସା ମଯା ରାକ୍ଷସୀମଧ୍ଯେ ତର୍ଜ୍ଯମାନା ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ
ଏକମାତ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଧୂଳିରେ ଢାକା, ରାକ୍ଷସୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ବାରମ୍ବାର ଧମକ ଦେଉଥିଲେ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଏଭଳି ଦେଖିଥିଲି।
ରାକ୍ଷସୀଭିର୍ଵିରୂପାଭିର୍ଦୃଷ୍ଟା ହି ପ୍ରମଦାଵନେ। ଏକଵେଣୀଧରା ଦୀନା ଭର୍ତୃଚିନ୍ତାପରାଯଣା
ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ମନୋହର ଉଦ୍ୟାନରେ ଦେଖିଥିଲି, କୁରୂପ ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଘେରିଥିଲେ, ଏକ ଚୁଟି ହେବା, ଦୁଃଖିତ ଓ ପତିଚିନ୍ତାରେ ଲିନ।
ଅଧଃଶଯ୍ଯା ଵିଵର୍ଣାଙ୍ଗୀ ପଦ୍ମିନୀଵ ହିମୋଦଯେ। ରାଵଣାଦ୍ ଵିନିଵୃତ୍ତାର୍ଥା ମର୍ତଵ୍ଯକୃତନିଶ୍ଚଯା
ମାଟି ଉପରେ ପଡ଼ିଥିବା, ଦେହ ମ୍ଲାନ, ହିମ ପଡ଼ିଥିବା ପଦ୍ମିନୀ ପରି, ରାବଣଙ୍କୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରି, ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚୟ କରିଥିଲେ।
କଥଂଚିନ୍ମୃଗଶାଵାକ୍ଷୀ ଵିଶ୍ଵାସମୁପପାଦିତା। ତତଃ ସମ୍ଭାଷିତା ଚୈଵ ସର୍ଵମର୍ଥଂ ପ୍ରକାଶିତା
କିଛିପରି ମୃଗଶାବାକ୍ଷୀ ମୋତେ ଭରସା କରିଲେ, ତାପରେ କଥା ହେଲା, ସମସ୍ତ କଥା ମୋତେ କୁହିଦେଲେ।
ରାମସୁଗ୍ରୀଵସଖ୍ଯଂ ଚ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରୀତିମୁପାଗତା। ନିଯତଃ ସମୁଦାଚାରୋ ଭକ୍ତିର୍ଭର୍ତରି ଚୋତ୍ତମା
ରାମ ଓ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସଖ୍ୟତା ଶୁଣି ସୀତା ଖୁସି ହେଲେ, ସେ ସଦା ନିୟମିତ ଚରିତ୍ର ଓ ପତିପ୍ରତି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭକ୍ତି ରଖନ୍ତି।
ଯନ୍ନ ହନ୍ତି ଦଶଗ୍ରୀଵଂ ସ ମହାତ୍ମା ଦଶାନନଃ। ନିମିତ୍ତମାତ୍ରଂ ରାମସ୍ତୁ ଵଧେ ତସ୍ଯ ଭଵିଷ୍ଯତି
ସେ ମହାତ୍ମା ରାମ ଦଶମୁଖୀ ରାବଣଙ୍କୁ କେବଳ ଅବସର ନ ଥିବାରୁ ମାରୁନାହାନ୍ତି; ରାମ ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁର ଏକମାତ୍ର କାରଣ ହେବେ।
ସା ପ୍ରକୃତ୍ଯୈଵ ତନ୍ଵଙ୍ଗୀ ତଦ୍ଵିଯୋଗାଚ୍ଚ କର୍ଶିତା। ପ୍ରତିପତ୍ପାଠଶୀଲସ୍ଯ ଵିଦ୍ଯେଵ ତନୁତାଂ ଗତା
ସ୍ୱଭାବରେ ସୁକୁମାରୀ, ବିୟୋଗରେ ଅଧିକ ଶୀର୍ଣ୍ଣ, ଆରମ୍ଭରୁ ଅଭ୍ୟାସ କରାଯାଇଥିବା ଶିକ୍ଷା ପରି ତାଙ୍କ ଦେହ ଶୋକରେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇଯାଇଛି।
ଏଵମାସ୍ତେ ମହାଭାଗା ସୀତା ଶୋକପରାଯଣା। ଯଦତ୍ର ପ୍ରତିକର୍ତଵ୍ଯଂ ତତ୍ ସର୍ଵମୁପକଲ୍ପ୍ଯତାମ୍
ଏଭଳି ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ ସୀତା ଶୋକରେ ଲିନ ହୋଇ ବସିଛନ୍ତି; ଏଠାରେ ଯାହା କରିବା ଦରକାର, ସେସବୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଉ।
thumb|ଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୫-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ଷଷ୍ଠିତମ ସର୍ଗ ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ତସ୍ଯ ତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାଲିସୂନୁରଭାଷତ। ଅଶ୍ଵିପୁତ୍ରୌ ମହାଵେଗୌ ବଲଵନ୍ତୌ ପ୍ଲଵଂଗମୌ
ସେଇ କଥା ଶୁଣି, ବାଲିଙ୍କ ପୁଅ କହିଲେ: 'ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର ଦୁଇଜଣ ବହୁତ ତୀବ୍ର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନର।'
ପିତାମହଵରୋତ୍ସେକାତ୍ ପରମଂ ଦର୍ପମାସ୍ଥିତୌ। ଅଶ୍ଵିନୋର୍ମାନନାର୍ଥଂ ହି ସର୍ଵଲୋକପିତାମହଃ
ପିତାମହଙ୍କ ବର ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଅତ୍ୟଧିକ ଗର୍ବିତ ହୋଇଛନ୍ତି; ଅଶ୍ୱିନୀମାନଙ୍କ ମାନକୁ ରଖିବା ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଜଗତର ପିତାମହ ଏହି ବର ଦେଇଥିଲେ।
ସର୍ଵାଵଧ୍ଯତ୍ଵମତୁଲମନଯୋର୍ଦତ୍ତଵାନ୍ ପୁରା। ଵରୋତ୍ସେକେନ ମତ୍ତୌ ଚ ପ୍ରମଥ୍ଯ ମହତୀଂ ଚମୂମ୍
ପୂର୍ବେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅଜୟ ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା; ବରର ଗର୍ବରେ ମସ୍ତ ହୋଇ, ସେମାନେ ବଡ଼ ସେନାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଇଥିଲେ।
ସୁରାଣାମମୃତଂ ଵୀରୌ ପୀତଵନ୍ତୌ ମହାବଲୌ। ଏତାଵେଵ ହି ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୌ ସଵାଜିରଥକୁଞ୍ଜରାମ୍
ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୀରମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ଅମୃତ ପିଇଥିଲେ; କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ, ଏହି ଦୁଇଜଣ ଲଂକା ସହିତ ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ହାତୀକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିପାରନ୍ତି।
ଲଙ୍କାଂ ନାଶଯିତୁଂ ଶକ୍ତୌ ସର୍ଵେ ତିଷ୍ଠନ୍ତୁ ଵାନରାଃ। ଅହମେକୋଽପି ପର୍ଯାପ୍ତଃ ସରାକ୍ଷସଗଣାଂ ପୁରୀମ୍
ସମସ୍ତ ବାନରମାନେ ପଛକୁ ହଟି ରୁହନ୍ତୁ, ମୁଁ ଏକାକି ଲଙ୍କାକୁ ସହ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେ ସହିତ ଧ୍ୱଂସ କରିବାକୁ ପ୍ରୟାପ୍ତ ଅଛି।
ତାଂ ଲଙ୍କାଂ ତରସା ହନ୍ତୁଂ ରାଵଣଂ ଚ ମହାବଲମ୍। କିଂ ପୁନଃ ସହିତୋ ଵୀରୈର୍ବଲଵଦ୍ଭିଃ କୃତାତ୍ମଭିଃ
ସେଇ ଲଙ୍କାକୁ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଧ୍ୱଂସ କରିବା ଓ ବଳବାନ ରାବଣଙ୍କୁ ମାରିବା—ଏହା ମୁଁ ଏକାକି କରିପାରିବି, ତେବେ ଯଦି ଶୂର ଓ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ ଥିବା ବୀରମାନେ ସହିତ ଥିବେ, ତେବେ କଣ କଥା!
କୃତାସ୍ତ୍ରୈଃ ପ୍ଲଵଗୈଃ ଶକ୍ତୈର୍ଭଵଦ୍ଭିର୍ଵିଜଯୈଷିଭିଃ। ଵାଯୁସୂନୋର୍ବଲେନୈଵ ଦଗ୍ଧା ଲଙ୍କେତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍
ତୁମେମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଅସ୍ତ୍ରଚାଳନାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ବିଜୟ ଅଭିଲାଷୀ, ଏବଂ ବାୟୁପୁତ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଲଙ୍କା ପଡ଼ିଗଲା ବୋଲି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ।
ଦୃଷ୍ଟା ଦେଵୀ ନ ଚାନୀତା ଇତି ତତ୍ର ନିଵେଦିତୁମ୍। ନ ଯୁକ୍ତମିଵ ପଶ୍ଯାମି ଭଵଦ୍ଭିଃ ଖ୍ଯାତପୌରୁଷୈଃ
'ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲୁ, କିନ୍ତୁ ଆଣିପାରିଲୁ ନାହିଁ'—ଏପରି କଥା ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପ୍ରତାପୀ ତୁମେମାନେ କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ ବୋଲି ମୁଁ ଭାବୁନି।
ନହି ଵଃ ପ୍ଲଵନେ କଶ୍ଚିନ୍ନାପି କଶ୍ଚିତ୍ ପରାକ୍ରମେ। ତୁଲ୍ଯଃ ସାମରଦୈତ୍ଯେଷୁ ଲୋକେଷୁ ହରିସତ୍ତମାଃ
ହେ ବାନରମାନେ, ଲୀଳା କିମ୍ବା ପ୍ରତାପରେ, ଏହି ତିନି ଲୋକରେ ଦେବତା କିମ୍ବା ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମେମାନେ ସମାନ କେହି ନାହାନ୍ତି।
ଜିତ୍ଵା ଲଙ୍କାଂ ସରକ୍ଷୌଘାଂ ହତ୍ଵା ତଂ ରାଵଣଂ ରଣେ। ସୀତାମାଦାଯ ଗଚ୍ଛାମଃ ସିଦ୍ଧାର୍ଥା ହୃଷ୍ଟମାନସାଃ
ଆମେ ଲଙ୍କାକୁ ଏବଂ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେ ଜିତି, ରଣରେ ରାବଣଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରି, ସୀତାଙ୍କୁ ନେଇ ଆପଣମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲକ୍ଷ୍ୟପ୍ରାପ୍ତ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ ଚଳିଯିବା।
ତେଷ୍ଵେଵଂ ହତଵୀରେଷୁ ରାକ୍ଷସେଷୁ ହନୂମତା। କିମନ୍ଯଦତ୍ର କର୍ତଵ୍ଯଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ଯାମ ଜାନକୀମ୍
ହନୁମାନ୍ଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସ ମାରାଯିବେ, ଏଠାରେ ଆଉ କ’ଣ କରିବାକୁ ବାକି ରହିଛି? ଚଳ, ଆମେ ଜାନକୀଙ୍କୁ ନେଇ ଯିବା।
ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ନ୍ଯସ୍ଯାମ ଜନକାତ୍ମଜାମ୍। କିଂ ଵ୍ଯଲୀକୈସ୍ତୁ ତାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ଵାନରାନ୍ ଵାନରର୍ଷଭାନ୍
ଆମେ ଜନକନନ୍ଦିନୀଙ୍କୁ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସାଇଦେବା; ଏହି ସମସ୍ତ ବାନରମାନେ କିମ୍ବା ବାନରଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଅନୁଚିତ କାମ କରିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ।
ଵଯମେଵ ହି ଗତ୍ଵା ତାନ୍ ହତ୍ଵା ରାକ୍ଷସପୁଙ୍ଗଵାନ୍। ରାଘଵଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମର୍ହାମଃ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ସହଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍
ଆମେ ନିଜେ ଯାଇ, ସେଠାରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ମାରି, ରାଘବ, ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ହେବା।
ତମେଵଂ କୃତସଂକଲ୍ପଂ ଜାମ୍ବଵାନ୍ ହରିସତ୍ତମଃ। ଉଵାଚ ପରମପ୍ରୀତୋ ଵାକ୍ଯମର୍ଥଵଦର୍ଥଵିତ୍
ଏପରି ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କରିଥିବା ତାଙ୍କୁ, ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜାମ୍ବବାନ୍ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଅର୍ଥବତ୍ତା ଓ ଜ୍ଞାନ ସହିତ କଥା କହିଲେ।
ନୈଷା ବୁଦ୍ଧିର୍ମହାବୁଦ୍ଧେ ଯଦ୍ ବ୍ରଵୀଷି ମହାକପେ। ଵିଚେତୁଂ ଵଯମାଜ୍ଞପ୍ତା ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦିଶମୁତ୍ତମାମ୍
ହେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ୍, ଆପଣ ଯାହା କହୁଛନ୍ତି, ଏହି ଆମର ମନସ୍କାମନୁହେଁ; ଆମେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ତଳାଶ କରିବାକୁ ଆଜ୍ଞାପ୍ତ ହୋଇଛୁ।
ନାନେତୁଂ କପିରାଜେନ ନୈଵ ରାମେଣ ଧୀମତା। କଥଂଚିନ୍ନିର୍ଜିତାଂ ସୀତାମସ୍ମାଭିର୍ନାଭିରୋଚଯେତ୍
ସୀତାଙ୍କୁ ଯଦି ବାନରରାଜ କିମ୍ବା ଧୀର ରାମ ଯେପରି ଭାବେ ଆଣିଥାନ୍ତି, ତଥାପି ତାଙ୍କୁ ଆଣିବା ଆମକୁ ପସନ୍ଦ ହେବ ନାହିଁ।
ରାଘଵୋ ନୃପଶାର୍ଦୂଲଃ କୁଲଂ ଵ୍ଯପଦିଶନ୍ ସ୍ଵକମ୍। ପ୍ରତିଜ୍ଞାଯ ସ୍ଵଯଂ ରାଜା ସୀତାଵିଜଯମଗ୍ରତଃ
ରାଘବ, ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ବାଘ, ନିଜ ବଂଶର ଘୋଷଣା କରି, ସମସ୍ତଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ସ୍ୱୟଂ ସୀତାଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଆଣିବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଛନ୍ତି।
ସର୍ଵେଷାଂ କପିମୁଖ୍ଯାନାଂ କଥଂ ମିଥ୍ଯା କରିଷ୍ଯତି। ଵିଫଲଂ କର୍ମ ଚ କୃତଂ ଭଵେତ୍ ତୁଷ୍ଟିର୍ନ ତସ୍ଯ ଚ
ସମସ୍ତ ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ନେତା କେମିତି ତାଙ୍କ ଆଗରେ ମିଥ୍ୟା କରିପାରିବେ? ଏହା ଅଫଳ ହେବ, ତାଙ୍କର ମନ ମଧ୍ୟ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବ ନାହିଁ।