ତସ୍ଯ ସାହାଯ୍ଯମସ୍ମାଭିଃ କାର୍ଯଂ ସର୍ଵାତ୍ମନା ତ୍ଵିହ। ତେନ ପ୍ରସ୍ଥାପିତସ୍ତୁଭ୍ଯଂ ସମୀପମିହ ଧର୍ମତଃ
ତାଙ୍କୁ ସହାଯ୍ୟ କରିବା ଏଠାରେ ଆମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ। ତାଙ୍କର ଆଦେଶରେ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ମୁଁ ତୋତେ ଆସିଛି।
କ୍ଷିପ୍ରମାନୀଯତାଂ ସୀତା ଦୀଯତାଂ ରାଘଵସ୍ଯ ଚ। ଯାଵନ୍ନ ହରଯୋ ଵୀରା ଵିଧମନ୍ତି ବଲଂ ତଵ
ସୀତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଆଣି ରାଘବଙ୍କୁ ଦିଅ, ନାହିଁଲେ ବୀର ବାନରମାନେ ତୋର ସେନାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେବେ।
ଵାନରାଣାଂ ପ୍ରଭାଵୋଽଯଂ ନ କେନ ଵିଦିତଃ ପୁରା। ଦେଵତାନାଂ ସକାଶଂ ଚ ଯେ ଗଚ୍ଛନ୍ତି ନିମନ୍ତ୍ରିତାଃ
ବାନରମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି ପୂର୍ବରୁ କେହି ଜାଣିନଥିଲେ; ଯେଉଁମାନେ ଆମନ୍ତ୍ରିତ ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ମଧ୍ୟ ଯାଇପାରନ୍ତି।
ଇତି ଵାନରରାଜସ୍ତ୍ଵାମାହେତ୍ଯଭିହିତୋ ମଯା। ମାମୈକ୍ଷତ ତତୋ ରୁଷ୍ଟଶ୍ଚକ୍ଷୁଷା ପ୍ରଦହନ୍ନିଵ
ଏଭଳି ବାନରରାଜା ତୋତେ କହିଥିବା କଥା ମୁଁ ଅନୁବାଦ କଲି; ତାପରେ ସେ ରାଗରେ ମୋତେ ଏଭଳି ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଆଗ୍ନି ପରି ଜଳୁଥିଲା।
ତେନ ଵଧ୍ଯୋଽହମାଜ୍ଞପ୍ତୋ ରକ୍ଷସା ରୌଦ୍ରକର୍ମଣା। ମତ୍ପ୍ରଭାଵମଵିଜ୍ଞାଯ ରାଵଣେନ ଦୁରାତ୍ମନା
ତାହାପରେ ଦୁଷ୍ଟ ରାବଣ, ଯିଏ କ୍ରୂର କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ମୋ ଶକ୍ତିକୁ ଅଜ୍ଞାନ କରି, ମୋତେ ମାରିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ।
ତତୋ ଵିଭୀଷଣୋ ନାମ ତସ୍ଯ ଭ୍ରାତା ମହାମତିଃ। ତେନ ରାକ୍ଷସରାଜଶ୍ଚ ଯାଚିତୋ ମମ କାରଣାତ୍
ତାପରେ ତାଙ୍କର ଭାଇ ବିଭୀଷଣ, ଯିଏ ବଡ଼ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ରାଜାଙ୍କୁ ମୋ ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କଲେ।
ନୈଵଂ ରାକ୍ଷସଶାର୍ଦୂଲ ତ୍ଯଜ୍ଯତାମେଷ ନିଶ୍ଚଯଃ। ରାଜଶାସ୍ତ୍ରଵ୍ଯପେତୋ ହି ମାର୍ଗଃ ସଂଲକ୍ଷ୍ଯତେ ତ୍ଵଯା
'ହେ ରାକ୍ଷସମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ଛାଡ଼। ତୁମେ ରାଜଧର୍ମ ଠାରୁ ବିପରୀତ ପଥ ନେଉଛ।'
ଦୂତଵଧ୍ଯା ନ ଦୃଷ୍ଟା ହି ରାଜଶାସ୍ତ୍ରେଷୁ ରାକ୍ଷସ। ଦୂତେନ ଵେଦିତଵ୍ଯଂ ଚ ଯଥାଭିହିତଵାଦିନା
'ହେ ରାକ୍ଷସ, ରାଜଧର୍ମ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଦୂତଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଅନୁମତି ନାହିଁ; ଦୂତ ଯେଉଁ କଥା କହେ, ତାହା ଠିକ୍ ଭାବେ ଶୁଣିବା ଉଚିତ।'
ସୁମହତ୍ଯପରାଧେଽପି ଦୂତସ୍ଯାତୁଲଵିକ୍ରମ। ଵିରୂପକରଣଂ ଦୃଷ୍ଟଂ ନ ଵଧୋଽସ୍ତି ହି ଶାସ୍ତ୍ରତଃ
'ଦୂତ ଯଦି ବଡ଼ ଅପରାଧ କରିଥାଏ ଓ ଅପୂର୍ବ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ତାଙ୍କୁ ମାତ୍ର ଅପମାନ କରିବା ଉଚିତ, ମାରିବା ନୁହେଁ।'
ଵିଭୀଷଣେନୈଵମୁକ୍ତୋ ରାଵଣଃ ସଂଦିଦେଶ ତାନ୍। ରାକ୍ଷସାନେତଦେଵାଦ୍ଯ ଲାଙ୍ଗୂଲଂ ଦହ୍ଯତାମିତି
ବିଭୀଷଣ ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ରାବଣ ସେଇ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ, 'ଆଜି ତାଙ୍କର ପୁଛକୁ ଜଳାଇଦିଅ।'
ତତସ୍ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମମ ପୁଚ୍ଛଂ ସମନ୍ତତଃ। ଵେଷ୍ଟିତଂ ଶଣଵଲ୍କୈଶ୍ଚ ପଟ୍ଟୈଃ କାର୍ପାସକୈସ୍ତଥା
ତାହାପରେ ତାଙ୍କର ଆଦେଶ ଶୁଣି, ମୋର ପୁଛକୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଶଣ ଓ କପାସ ଜାନ୍ତିରେ ବାନ୍ଧିଦେଲେ।
ରାକ୍ଷସାଃ ସିଦ୍ଧସଂନାହାସ୍ତତସ୍ତେ ଚଣ୍ଡଵିକ୍ରମାଃ। ତଦାଦୀପ୍ଯନ୍ତ ମେ ପୁଚ୍ଛଂ ହନନ୍ତଃ କାଷ୍ଠମୁଷ୍ଟିଭିଃ
ସେଇ ସମୟରେ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଓ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ରାକ୍ଷସମାନେ, ମୋର ପୁଛକୁ ଆଗୁନ୍ ଲଗାଇଲେ ଓ ଲକଡ଼ି ଦେଇ ମୋତେ ମାଡ଼ିଲେ।
ବଦ୍ଧସ୍ଯ ବହୁଭିଃ ପାଶୈର୍ଯନ୍ତ୍ରିତସ୍ଯ ଚ ରାକ୍ଷସୈଃ। ନ ମେ ପୀଡାଭଵତ୍ କାଚିଦ୍ ଦିଦୃକ୍ଷୋର୍ନଗରୀଂ ଦିଵା
ମୋତେ ବହୁ ଦୌର୍ବଳ୍ୟ ଦେଇ ରାକ୍ଷସମାନେ ବାନ୍ଧି ରଖିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦିନେ ଏହି ସହର ଦେଖିବାକୁ ଆଗ୍ରହ ଥିବାରୁ ମୋତେ କିଛି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଲାଗିଲା ନାହିଁ।
ତତସ୍ତେ ରାକ୍ଷସାଃ ଶୂରା ବଦ୍ଧଂ ମାମଗ୍ନିସଂଵୃତମ୍। ଅଘୋଷଯନ୍ ରାଜମାର୍ଗେ ନଗରଦ୍ଵାରମାଗତାଃ
ତାପରେ ସେ ସାହସୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ମୋତେ ବାନ୍ଧି, ଆଗ୍ନିରେ ଢାକି ରଖି, ରାଜପଥରେ ଘୁଞ୍ଚାଇ ନେଇ, ସହର ଦ୍ୱାର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆଣିଲେ।
ତତୋଽହଂ ସୁମହଦ୍ରୂପଂ ସଂକ୍ଷିପ୍ଯ ପୁନରାତ୍ମନଃ। ଵିମୋଚଯିତ୍ଵା ତଂ ବନ୍ଧଂ ପ୍ରକୃତିସ୍ଥଃ ସ୍ଥିତଃ ପୁନଃ
ତାପରେ ମୁଁ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ମୋର ବଡ଼ ଆକାର କୁ ସଂକୁଚିତ କରି, ସେ ବନ୍ଧନ ଖୋଲି ଦେଲି ଏବଂ ପୁଣି ନିଜ ସ୍ୱଭାବିକ ରୂପରେ ଦଢ଼ି ରହିଲି।
ଆଯସଂ ପରିଘଂ ଗୃହ୍ଯ ତାନି ରକ୍ଷାଂସ୍ଯସୂଦଯମ୍। ତତସ୍ତନ୍ନଗରଦ୍ଵାରଂ ଵେଗେନ ପ୍ଲୁତଵାନହମ୍
ମୁଁ ଏକ ଲୋହା ଗଦା ଧରି, ସେ ରାକ୍ଷସମାନେ କୁ ମାରିଦେଲି, ତାପରେ ବେଗରେ ଏହି ସହର ଦ୍ୱାରକୁ ଝାପ ଦେଲି।
ପୁଚ୍ଛେନ ଚ ପ୍ରଦୀପ୍ତେନ ତାଂ ପୁରୀଂ ସାଟ୍ଟଗୋପୁରାମ୍। ଦହାମ୍ଯହମସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତୋ ଯୁଗାନ୍ତାଗ୍ନିରିଵ ପ୍ରଜାଃ
ମୋର ଜ୍ୱଳନ୍ତ ପୁଛରେ ସହର, ତାର ବଡ଼ ବଡ଼ ଦେଉଳ ଓ ଦ୍ୱାର ସହିତ, ମୁଁ ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ପୁରାଇ ଜଳାଇଦେଲି, ଯେପରି ଯୁଗାନ୍ତର ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ଧ୍ୱଂସ କରେ।
ଵିନଷ୍ଟା ଜାନକୀ ଵ୍ଯକ୍ତଂ ନ ହ୍ଯଦଗ୍ଧଃ ପ୍ରଦୃଶ୍ଯତେ। ଲଙ୍କାଯାଃ କଶ୍ଚିଦୁଦ୍ଦେଶଃ ସର୍ଵା ଭସ୍ମୀକୃତା ପୁରୀ
ନିଶ୍ଚୟ ଜାନକୀ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି, କାରଣ ଲଙ୍କାର ଏକଠି ଅଖୁଣା ଅଞ୍ଚଳ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଉନାହିଁ; ସମଗ୍ର ସହର ରାଖ ହୋଇଯାଇଛି।
ଦହତା ଚ ମଯା ଲଙ୍କାଂ ଦଗ୍ଧା ସୀତା ନ ସଂଶଯଃ। ରାମସ୍ଯ ଚ ମହତ୍କାର୍ଯଂ ମଯେଦଂ ଵିଫଲୀକୃତମ୍
ମୁଁ ଲଙ୍କାକୁ ଜଳାଉଥିବା ବେଳେ ନିଶ୍ଚୟ ଜାନକୀ ମଧ୍ୟ ଦହିଯାଇଛନ୍ତି; ଏହାର କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏହିପରି ଭାବେ ରାମଙ୍କ ମହା କାର୍ଯ୍ୟ ମୋ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟର୍ଥ ହୋଇଗଲା।
ଇତି ଶୋକସମାଵିଷ୍ଟଶ୍ଚିନ୍ତାମହମୁପାଗତଃ। ତତୋଽହଂ ଵାଚମଶ୍ରୌଷଂ ଚାରଣାନାଂ ଶୁଭାକ୍ଷରାମ୍
ଏଭଳି ଶୋକରେ ଡୁବି ମୁଁ ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଗଲି; ଏହି ସମୟରେ ମୁଁ ଦେବତା ଚାରଣମାନଙ୍କର ଶୁଭ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲି।
ଜାନକୀ ନ ଚ ଦଗ୍ଧେତି ଵିସ୍ମଯୋଦନ୍ତଭାଷିଣାମ୍। ତତୋ ମେ ବୁଦ୍ଧିରୁତ୍ପନ୍ନା ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତାମଦ୍ଭୁତାଂ ଗିରମ୍
ସେମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଖବର କହିଲେ— 'ଜାନକୀ ଦହିଯାଇନାହିଁ'। ସେ ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଶୁଣି ମୋର ମନରେ ବୁଝିବା ଶକ୍ତି ଆସିଗଲା।
ଅଦଗ୍ଧା ଜାନକୀତ୍ଯେଵ ନିମିତ୍ତୈଶ୍ଚୋପଲକ୍ଷିତମ୍। ଦୀପ୍ଯମାନେ ତୁ ଲାଙ୍ଗୂଲେ ନ ମାଂ ଦହତି ପାଵକଃ
'ଜାନକୀ ଅଦଗ୍ଧା'—ଏହା ନିମିତ୍ତ ଚିହ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲି; କାରଣ ମୋର ପୁଛ ଜ୍ୱଳୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅଗ୍ନି ମୋତେ ଦହିଲା ନାହିଁ।
ହୃଦଯଂ ଚ ପ୍ରହୃଷ୍ଟଂ ମେ ଵାତାଃ ସୁରଭିଗନ୍ଧିନଃ। ତୈର୍ନିମିତ୍ତୈଶ୍ଚ ଦୃଷ୍ଟାର୍ଥୈଃ କାରଣୈଶ୍ଚ ମହାଗୁଣୈଃ
ମୋର ହୃଦୟ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲା, ସୁଗନ୍ଧିତ ପବନ ବହୁଥିଲା; ଏହିପରି ଦୃଶ୍ୟ ନିମିତ୍ତ ଓ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଦେଖି ମୁଁ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ହେଲି।
ଋଷିଵାକ୍ଯୈଶ୍ଚ ଦୃଷ୍ଟାର୍ଥୈରଭଵଂ ହୃଷ୍ଟମାନସଃ। ପୁନର୍ଦୃଷ୍ଟା ଚ ଵୈଦେହୀ ଵିସୃଷ୍ଟଶ୍ଚ ତଯା ପୁନଃ
ଋଷିମାନଙ୍କର କଥା ଓ ନିଜ ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖିବା ଦ୍ୱାରା ମୋର ମନ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲା; ପୁଣି ମୁଁ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲି ଏବଂ ସେ ମୋତେ ପୁଣି ମୁକ୍ତ କଲେ।
ତତଃ ପର୍ଵତମାସାଦ୍ଯ ତତ୍ରାରିଷ୍ଟମହଂ ପୁନଃ। ପ୍ରତିପ୍ଲଵନମାରେଭେ ଯୁଷ୍ମଦ୍ଦର୍ଶନକାଙ୍କ୍ଷଯା
ତାପରେ ମୁଁ ପାହାଡ଼କୁ ପହଞ୍ଚି, ସେଠାରେ ପୁଣି ଏକ ବିପଦର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲି; କିନ୍ତୁ ତୁମମାନେ କୁ ଦେଖିବା ଆଶାରେ ମୁଁ ପଛକୁ ଫେରିବା ଆରମ୍ଭ କଲି।
ତତଃ ଶ୍ଵସନଚନ୍ଦ୍ରାର୍କସିଦ୍ଧଗନ୍ଧର୍ଵସେଵିତମ୍। ପନ୍ଥାନମହମାକ୍ରମ୍ଯ ଭଵତୋ ଦୃଷ୍ଟଵାନିହ
ତାପରେ, ବାୟୁ, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ସିଦ୍ଧ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଯେଉଁପଥରେ ଯାଆନ୍ତି, ସେଇ ପଥ ଅଟିକି ମୁଁ ଏଠାରେ ଆସି ତୁମମାନେ କୁ ଦେଖିଲି।
ରାଘଵସ୍ଯ ପ୍ରସାଦେନ ଭଵତାଂ ଚୈଵ ତେଜସା। ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ଚ କାର୍ଯାର୍ଥଂ ମଯା ସର୍ଵମନୁଷ୍ଠିତମ୍
ରାଘବଙ୍କର କୃପା, ତୁମମାନେର ଶକ୍ତି ଏବଂ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ, ମୁଁ ସମସ୍ତ କାମ ସଫଳ କରିଛି।
ଏତତ୍ ସର୍ଵଂ ମଯା ତତ୍ର ଯଥାଵଦୁପପାଦିତମ୍। ତତ୍ର ଯନ୍ନ କୃତଂ ଶେଷଂ ତତ୍ ସର୍ଵଂ କ୍ରିଯତାମିତି
ମୁଁ ସେଠାରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ କାମ ଥିଲା, ଠିକ୍ ଭାବରେ ସମ୍ପାଦନ କରିଛି; ଯାହା ଅଧୂରା ରହିଛି, ସେସବୁ ଏଠାରେ କରାଯାଉ।
thumb|ଏକୋନଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ଏକୋନଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୫-
ଏବେ ଶୁଣ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ଉଣଷଷ୍ଠିତମ ସର୍ଗ।
ଏତଦାଖ୍ଯାଯ ତତ୍ ସର୍ଵଂ ହନୂମାନ୍ ମାରୁତାତ୍ମଜଃ। ଭୂଯଃ ସମୁପଚକ୍ରାମ ଵଚନଂ ଵକ୍ତୁମୁତ୍ତରମ୍
ଏହି ସମସ୍ତ କଥା କହି ହନୁମାନ୍, ବାୟୁପୁତ୍ର, ପୁଣି ଅଗ୍ରଗତି କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।