ରାଵଣସ୍ଯ ସମୀପଂ ଚ ଗୃହୀତ୍ଵା ମାମୁପାଗମନ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସମ୍ଭାଷିତଶ୍ଚାହଂ ରାଵଣେନ ଦୁରାତ୍ମନା
ମୋତେ ଧରି ରାକ୍ଷସମାନେ ରାବଣଙ୍କ ସମ୍ନାନେ ନେଇଗଲେ। ମୋତେ ଦେଖି ଦୁଷ୍ଟ ରାବଣ ମୋ ସହ କଥାହେଲେ।
ପୃଷ୍ଟଶ୍ଚ ଲଙ୍କାଗମନଂ ରାକ୍ଷସାନାଂ ଚ ତଂ ଵଧମ୍। ତତ୍ସର୍ଵଂ ଚ ରଣେ ତତ୍ର ସୀତାର୍ଥମୁପଜଲ୍ପିତମ୍
ସେ ମୋତେ ଲଙ୍କାକୁ ଆସିବା ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବା ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ସୀତାଙ୍କ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଘଟିଥିଲା।
ତସ୍ଯାସ୍ତୁ ଦର୍ଶନାକାଙ୍କ୍ଷୀ ପ୍ରାପ୍ତସ୍ତ୍ଵଦ୍ଭଵନଂ ଵିଭୋ। ମାରୁତସ୍ଯୌରସଃ ପୁତ୍ରୋ ଵାନରୋ ହନୁମାନହମ୍
ସୀତାଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଆଶା କରି, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଗୃହକୁ ଆସିଛି, ହେ ପ୍ରଭୁ। ମୁଁ ବାୟୁଦେବଙ୍କ ଜନ୍ମଜାତ ପୁଅ, ବାନର ହନୁମାନ।
ରାମଦୂତଂ ଚ ମାଂ ଵିଦ୍ଧି ସୁଗ୍ରୀଵସଚିଵଂ କପିମ୍। ସୋଽହଂ ଦୌତ୍ଯେନ ରାମସ୍ଯ ତ୍ଵତ୍ସକାଶମିହାଗତଃ
ମୋତେ ରାମଙ୍କ ଦୂତ ଏବଂ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ ବାନର ବୋଲି ଜାଣନ୍ତୁ। ମୁଁ ଏଠାରେ ରାମଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଆପଣଙ୍କ ସମ୍ନାନେ ଆସିଛି।
ଶୃଣୁ ଚାପି ସମାଦେଶଂ ଯଦହଂ ପ୍ରବ୍ରଵୀମି ତେ। ରାକ୍ଷସେଶ ହରୀଶସ୍ତ୍ଵାଂ ଵାକ୍ଯମାହ ସମାହିତମ୍
ମୋ କଥା ଭଲଭାବେ ଶୁଣ। ଯେଉଁ ଆଦେଶ ମୁଁ ତୋତେ କହୁଛି, ଏହା ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ ଓ ବାନରମାନଙ୍କର ଅଧିପତି ତୋତେ ପଠାଇଛନ୍ତି।
ସୁଗ୍ରୀଵଶ୍ଚ ମହାଭାଗଃ ସ ତ୍ଵାଂ କୌଶଲମବ୍ରଵୀତ୍। ଧର୍ମାର୍ଥକାମସହିତଂ ହିତଂ ପଥ୍ଯମୁଵାଚ ହ
ମହାପୁଣ୍ୟବାନ ସୁଗ୍ରୀବ ତୋତେ ଭଲ ଥିବା କଥା କହିଛନ୍ତି, ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମ ସହିତ ଯାହା ତୋର ଭଲ ପାଇଁ ଉପଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି।
ଵସତୋ ଋଷ୍ଯମୂକେ ମେ ପର୍ଵତେ ଵିପୁଲଦ୍ରୁମେ। ରାଘଵୋ ରଣଵିକ୍ରାନ୍ତୋ ମିତ୍ରତ୍ଵଂ ସମୁପାଗତଃ
ମୁଁ ରୁଷ୍ୟମୂକ ପାହାଡ଼ରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ଗଛମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସିଥିବା ବେଳେ, ପ୍ରବଳ ବୀର ରାଘବ ମୋ ସହ ମିତ୍ରତା କରିବାକୁ ଆସିଥିଲେ।
ତେନ ମେ କଥିତଂ ରାଜନ୍ ଭାର୍ଯା ମେ ରକ୍ଷସା ହୃତା। ତତ୍ର ସାହାଯ୍ଯହେତୋର୍ମେ ସମଯଂ କର୍ତୁମର୍ହସି
ସେ ମୋତେ କହିଥିଲେ, 'ରାଜା, ମୋ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଏକ ରାକ୍ଷସ ହରଣ କରିଛି; ଏହି କାରଣରେ ତୁମେ ମୋ ସହ ଏକ ସମ୍ଝୌତା କରିବା ଉଚିତ।'
ଵାଲିନା ହୃତରାଜ୍ଯେନ ସୁଗ୍ରୀଵେଣ ସହ ପ୍ରଭୁଃ। ଚକ୍ରେଽଗ୍ନିସାକ୍ଷିକଂ ସଖ୍ଯଂ ରାଘଵଃ ସହଲକ୍ଷ୍ମଣଃ
ବାଲି ଯିଏ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ହରଣ କରିଥିଲେ, ସେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସହ ରାଘବ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅଗ୍ନିକୁ ସାକ୍ଷୀ କରି ମିତ୍ରତାର ବାଚା କରିଥିଲେ।
ତେନ ଵାଲିନମାହତ୍ଯ ଶରେଣୈକେନ ସଂଯୁଗେ। ଵାନରାଣାଂ ମହାରାଜଃ କୃତଃ ସମ୍ପ୍ଲଵତାଂ ପ୍ରଭୁଃ
ଏକ ମାତ୍ର ବାଣ ଦ୍ୱାରା ବାଲିଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଧ୍ୱଂସ କରି, ସେ ସମସ୍ତ ବାନରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ରାଜା କରିଦେଲେ।
ତସ୍ଯ ସାହାଯ୍ଯମସ୍ମାଭିଃ କାର୍ଯଂ ସର୍ଵାତ୍ମନା ତ୍ଵିହ। ତେନ ପ୍ରସ୍ଥାପିତସ୍ତୁଭ୍ଯଂ ସମୀପମିହ ଧର୍ମତଃ
ତାଙ୍କୁ ସହାଯ୍ୟ କରିବା ଏଠାରେ ଆମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ। ତାଙ୍କର ଆଦେଶରେ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ମୁଁ ତୋତେ ଆସିଛି।
କ୍ଷିପ୍ରମାନୀଯତାଂ ସୀତା ଦୀଯତାଂ ରାଘଵସ୍ଯ ଚ। ଯାଵନ୍ନ ହରଯୋ ଵୀରା ଵିଧମନ୍ତି ବଲଂ ତଵ
ସୀତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଆଣି ରାଘବଙ୍କୁ ଦିଅ, ନାହିଁଲେ ବୀର ବାନରମାନେ ତୋର ସେନାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେବେ।
ଵାନରାଣାଂ ପ୍ରଭାଵୋଽଯଂ ନ କେନ ଵିଦିତଃ ପୁରା। ଦେଵତାନାଂ ସକାଶଂ ଚ ଯେ ଗଚ୍ଛନ୍ତି ନିମନ୍ତ୍ରିତାଃ
ବାନରମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି ପୂର୍ବରୁ କେହି ଜାଣିନଥିଲେ; ଯେଉଁମାନେ ଆମନ୍ତ୍ରିତ ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ମଧ୍ୟ ଯାଇପାରନ୍ତି।
ଇତି ଵାନରରାଜସ୍ତ୍ଵାମାହେତ୍ଯଭିହିତୋ ମଯା। ମାମୈକ୍ଷତ ତତୋ ରୁଷ୍ଟଶ୍ଚକ୍ଷୁଷା ପ୍ରଦହନ୍ନିଵ
ଏଭଳି ବାନରରାଜା ତୋତେ କହିଥିବା କଥା ମୁଁ ଅନୁବାଦ କଲି; ତାପରେ ସେ ରାଗରେ ମୋତେ ଏଭଳି ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଆଗ୍ନି ପରି ଜଳୁଥିଲା।
ତେନ ଵଧ୍ଯୋଽହମାଜ୍ଞପ୍ତୋ ରକ୍ଷସା ରୌଦ୍ରକର୍ମଣା। ମତ୍ପ୍ରଭାଵମଵିଜ୍ଞାଯ ରାଵଣେନ ଦୁରାତ୍ମନା
ତାହାପରେ ଦୁଷ୍ଟ ରାବଣ, ଯିଏ କ୍ରୂର କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ମୋ ଶକ୍ତିକୁ ଅଜ୍ଞାନ କରି, ମୋତେ ମାରିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ।
ତତୋ ଵିଭୀଷଣୋ ନାମ ତସ୍ଯ ଭ୍ରାତା ମହାମତିଃ। ତେନ ରାକ୍ଷସରାଜଶ୍ଚ ଯାଚିତୋ ମମ କାରଣାତ୍
ତାପରେ ତାଙ୍କର ଭାଇ ବିଭୀଷଣ, ଯିଏ ବଡ଼ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ରାଜାଙ୍କୁ ମୋ ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କଲେ।
ନୈଵଂ ରାକ୍ଷସଶାର୍ଦୂଲ ତ୍ଯଜ୍ଯତାମେଷ ନିଶ୍ଚଯଃ। ରାଜଶାସ୍ତ୍ରଵ୍ଯପେତୋ ହି ମାର୍ଗଃ ସଂଲକ୍ଷ୍ଯତେ ତ୍ଵଯା
'ହେ ରାକ୍ଷସମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ଛାଡ଼। ତୁମେ ରାଜଧର୍ମ ଠାରୁ ବିପରୀତ ପଥ ନେଉଛ।'
ଦୂତଵଧ୍ଯା ନ ଦୃଷ୍ଟା ହି ରାଜଶାସ୍ତ୍ରେଷୁ ରାକ୍ଷସ। ଦୂତେନ ଵେଦିତଵ୍ଯଂ ଚ ଯଥାଭିହିତଵାଦିନା
'ହେ ରାକ୍ଷସ, ରାଜଧର୍ମ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଦୂତଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଅନୁମତି ନାହିଁ; ଦୂତ ଯେଉଁ କଥା କହେ, ତାହା ଠିକ୍ ଭାବେ ଶୁଣିବା ଉଚିତ।'
ସୁମହତ୍ଯପରାଧେଽପି ଦୂତସ୍ଯାତୁଲଵିକ୍ରମ। ଵିରୂପକରଣଂ ଦୃଷ୍ଟଂ ନ ଵଧୋଽସ୍ତି ହି ଶାସ୍ତ୍ରତଃ
'ଦୂତ ଯଦି ବଡ଼ ଅପରାଧ କରିଥାଏ ଓ ଅପୂର୍ବ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ତାଙ୍କୁ ମାତ୍ର ଅପମାନ କରିବା ଉଚିତ, ମାରିବା ନୁହେଁ।'
ଵିଭୀଷଣେନୈଵମୁକ୍ତୋ ରାଵଣଃ ସଂଦିଦେଶ ତାନ୍। ରାକ୍ଷସାନେତଦେଵାଦ୍ଯ ଲାଙ୍ଗୂଲଂ ଦହ୍ଯତାମିତି
ବିଭୀଷଣ ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ରାବଣ ସେଇ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ, 'ଆଜି ତାଙ୍କର ପୁଛକୁ ଜଳାଇଦିଅ।'
ତତସ୍ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମମ ପୁଚ୍ଛଂ ସମନ୍ତତଃ। ଵେଷ୍ଟିତଂ ଶଣଵଲ୍କୈଶ୍ଚ ପଟ୍ଟୈଃ କାର୍ପାସକୈସ୍ତଥା
ତାହାପରେ ତାଙ୍କର ଆଦେଶ ଶୁଣି, ମୋର ପୁଛକୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଶଣ ଓ କପାସ ଜାନ୍ତିରେ ବାନ୍ଧିଦେଲେ।
ରାକ୍ଷସାଃ ସିଦ୍ଧସଂନାହାସ୍ତତସ୍ତେ ଚଣ୍ଡଵିକ୍ରମାଃ। ତଦାଦୀପ୍ଯନ୍ତ ମେ ପୁଚ୍ଛଂ ହନନ୍ତଃ କାଷ୍ଠମୁଷ୍ଟିଭିଃ
ସେଇ ସମୟରେ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଓ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ରାକ୍ଷସମାନେ, ମୋର ପୁଛକୁ ଆଗୁନ୍ ଲଗାଇଲେ ଓ ଲକଡ଼ି ଦେଇ ମୋତେ ମାଡ଼ିଲେ।
ବଦ୍ଧସ୍ଯ ବହୁଭିଃ ପାଶୈର୍ଯନ୍ତ୍ରିତସ୍ଯ ଚ ରାକ୍ଷସୈଃ। ନ ମେ ପୀଡାଭଵତ୍ କାଚିଦ୍ ଦିଦୃକ୍ଷୋର୍ନଗରୀଂ ଦିଵା
ମୋତେ ବହୁ ଦୌର୍ବଳ୍ୟ ଦେଇ ରାକ୍ଷସମାନେ ବାନ୍ଧି ରଖିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦିନେ ଏହି ସହର ଦେଖିବାକୁ ଆଗ୍ରହ ଥିବାରୁ ମୋତେ କିଛି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଲାଗିଲା ନାହିଁ।
ତତସ୍ତେ ରାକ୍ଷସାଃ ଶୂରା ବଦ୍ଧଂ ମାମଗ୍ନିସଂଵୃତମ୍। ଅଘୋଷଯନ୍ ରାଜମାର୍ଗେ ନଗରଦ୍ଵାରମାଗତାଃ
ତାପରେ ସେ ସାହସୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ମୋତେ ବାନ୍ଧି, ଆଗ୍ନିରେ ଢାକି ରଖି, ରାଜପଥରେ ଘୁଞ୍ଚାଇ ନେଇ, ସହର ଦ୍ୱାର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆଣିଲେ।
ତତୋଽହଂ ସୁମହଦ୍ରୂପଂ ସଂକ୍ଷିପ୍ଯ ପୁନରାତ୍ମନଃ। ଵିମୋଚଯିତ୍ଵା ତଂ ବନ୍ଧଂ ପ୍ରକୃତିସ୍ଥଃ ସ୍ଥିତଃ ପୁନଃ
ତାପରେ ମୁଁ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ମୋର ବଡ଼ ଆକାର କୁ ସଂକୁଚିତ କରି, ସେ ବନ୍ଧନ ଖୋଲି ଦେଲି ଏବଂ ପୁଣି ନିଜ ସ୍ୱଭାବିକ ରୂପରେ ଦଢ଼ି ରହିଲି।
ଆଯସଂ ପରିଘଂ ଗୃହ୍ଯ ତାନି ରକ୍ଷାଂସ୍ଯସୂଦଯମ୍। ତତସ୍ତନ୍ନଗରଦ୍ଵାରଂ ଵେଗେନ ପ୍ଲୁତଵାନହମ୍
ମୁଁ ଏକ ଲୋହା ଗଦା ଧରି, ସେ ରାକ୍ଷସମାନେ କୁ ମାରିଦେଲି, ତାପରେ ବେଗରେ ଏହି ସହର ଦ୍ୱାରକୁ ଝାପ ଦେଲି।
ପୁଚ୍ଛେନ ଚ ପ୍ରଦୀପ୍ତେନ ତାଂ ପୁରୀଂ ସାଟ୍ଟଗୋପୁରାମ୍। ଦହାମ୍ଯହମସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତୋ ଯୁଗାନ୍ତାଗ୍ନିରିଵ ପ୍ରଜାଃ
ମୋର ଜ୍ୱଳନ୍ତ ପୁଛରେ ସହର, ତାର ବଡ଼ ବଡ଼ ଦେଉଳ ଓ ଦ୍ୱାର ସହିତ, ମୁଁ ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ପୁରାଇ ଜଳାଇଦେଲି, ଯେପରି ଯୁଗାନ୍ତର ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ଧ୍ୱଂସ କରେ।
ଵିନଷ୍ଟା ଜାନକୀ ଵ୍ଯକ୍ତଂ ନ ହ୍ଯଦଗ୍ଧଃ ପ୍ରଦୃଶ୍ଯତେ। ଲଙ୍କାଯାଃ କଶ୍ଚିଦୁଦ୍ଦେଶଃ ସର୍ଵା ଭସ୍ମୀକୃତା ପୁରୀ
ନିଶ୍ଚୟ ଜାନକୀ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି, କାରଣ ଲଙ୍କାର ଏକଠି ଅଖୁଣା ଅଞ୍ଚଳ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଉନାହିଁ; ସମଗ୍ର ସହର ରାଖ ହୋଇଯାଇଛି।
ଦହତା ଚ ମଯା ଲଙ୍କାଂ ଦଗ୍ଧା ସୀତା ନ ସଂଶଯଃ। ରାମସ୍ଯ ଚ ମହତ୍କାର୍ଯଂ ମଯେଦଂ ଵିଫଲୀକୃତମ୍
ମୁଁ ଲଙ୍କାକୁ ଜଳାଉଥିବା ବେଳେ ନିଶ୍ଚୟ ଜାନକୀ ମଧ୍ୟ ଦହିଯାଇଛନ୍ତି; ଏହାର କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏହିପରି ଭାବେ ରାମଙ୍କ ମହା କାର୍ଯ୍ୟ ମୋ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟର୍ଥ ହୋଇଗଲା।
ଇତି ଶୋକସମାଵିଷ୍ଟଶ୍ଚିନ୍ତାମହମୁପାଗତଃ। ତତୋଽହଂ ଵାଚମଶ୍ରୌଷଂ ଚାରଣାନାଂ ଶୁଭାକ୍ଷରାମ୍
ଏଭଳି ଶୋକରେ ଡୁବି ମୁଁ ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଗଲି; ଏହି ସମୟରେ ମୁଁ ଦେବତା ଚାରଣମାନଙ୍କର ଶୁଭ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲି।