ତୃଣଵଦ୍ ଭାଷିତଂ ତାସାଂ ଗଣଯାମାସ ଜାନକୀ। ଗର୍ଜିତଂ ଚ ତଥା ତାସାଂ ସୀତାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ନିରର୍ଥକମ୍
ଜାନକୀ ସେମାନଙ୍କର କଥାକୁ ଘାସ ଭଳି ଅମୂଲ୍ୟ ଭାବିଲେ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ଗର୍ଜନ କୁ ମଧ୍ୟ ଅର୍ଥହୀନ ଭାବିଲେ, ଯାହା ସୀତାଙ୍କୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ବି କିଛି ହେଲା ନାହିଁ।
ଵୃଥା ଗର୍ଜିତନିଶ୍ଚେଷ୍ଟା ରାକ୍ଷସ୍ଯଃ ପିଶିତାଶନାଃ। ରାଵଣାଯ ଶଶଂସୁସ୍ତାଃ ସୀତାଵ୍ଯଵସିତଂ ମହତ୍
ମାଂସ ଖାଉଥିବା ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଖାଲି ଧମକ ଦେଇ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରିୟା କଲେ; ସେମାନେ ସୀତାଙ୍କର ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ଠା ବିଷୟରେ ରାବଣଙ୍କୁ ଖବର ଦେଲେ।
ତତସ୍ତାଃ ସହିତାଃ ସର୍ଵା ଵିହତାଶା ନିରୁଦ୍ଯମାଃ। ପରିକ୍ଲିଶ୍ଯ ସମସ୍ତାସ୍ତା ନିଦ୍ରାଵଶମୁପାଗତାଃ
ତାପରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକଠି ହୋଇ, ଆଶା ଭଙ୍ଗ ହୋଇଯିବା ଏବଂ ଶକ୍ତି ଶେଷ ହୋଇଯିବାରୁ, ଦୁଃଖରେ ଅତିକ୍ରମିତ ହୋଇ, ଶେଷରେ ଘୁମେଇ ପଡ଼ିଲେ।
ତାସୁ ଚୈଵ ପ୍ରସୁପ୍ତାସୁ ସୀତା ଭର୍ତୃହିତେ ରତା। ଵିଲପ୍ଯ କରୁଣଂ ଦୀନା ପ୍ରଶୁଶୋଚ ସୁଦୁଃଖିତା
ସେମାନେ ଘୁମିଯିବା ପରେ, ସୀତା ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଥିଲେ, ଦୁଃଖରେ ଏବଂ ଦୟାଭାବରେ କନ୍ଦିଲେ, ଏବଂ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଶୋକ କଲେ।
ତାସାଂ ମଧ୍ଯାତ୍ ସମୁତ୍ଥାଯ ତ୍ରିଜଟା ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍। ଆତ୍ମାନଂ ଖାଦତ କ୍ଷିପ୍ରଂ ନ ସୀତାମସିତେକ୍ଷଣାମ୍
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଉଠି, ତ୍ରିଜଟା କହିଲେ: 'ତୁମେମାନେ ଶୀଘ୍ର ନିଜେ ନିଜେ ଖାଉ, କିନ୍ତୁ କଳା ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ସୀତାକୁ ନୁହେଁ।'
ଜନକସ୍ଯାତ୍ମଜାଂ ସାଧ୍ଵୀଂ ସ୍ନୁଷାଂ ଦଶରଥସ୍ଯ ଚ। ସ୍ଵପ୍ନୋ ହ୍ଯଦ୍ଯ ମଯା ଦୃଷ୍ଟୋ ଦାରୁଣୋ ରୋମହର୍ଷଣଃ
'ଏହି ସଦ୍ଗୁଣବତୀ ଜନକଙ୍କର ଝିଅ, ଦଶରଥଙ୍କର ବୋଉ—ଆଜି ମୁଁ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ରୋମାଞ୍ଚକର ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖିଛି।'
ରକ୍ଷସାଂ ଚ ଵିନାଶାଯ ଭର୍ତୁରସ୍ଯା ଜଯାଯ ଚ। ଅଲମସ୍ମାନ୍ ପରିତ୍ରାତୁଂ ରାଘଵାଦ୍ ରାକ୍ଷସୀଗଣମ୍
'ଏହା ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ବିନାଶ ଏବଂ ସେଠାର ସ୍ୱାମୀଙ୍କର ବିଜୟ ଦେଖାଏ; ଏଠିକି ହେଲା, ଆମେ ରାଘବଙ୍କଠାରୁ ରକ୍ଷା ମାଗିବା ଉଚିତ୍।'
ଅଭିଯାଚାମ ଵୈଦେହୀମେତଦ୍ଧି ମମ ରୋଚତେ। ଯଦି ହ୍ଯେଵଂଵିଧଃ ସ୍ଵପ୍ନୋ ଦୁଃଖିତାଯାଃ ପ୍ରଦୃଶ୍ଯତେ
'ଆମେ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ କ୍ଷମା ମାଗିବା; ଏହି କଥା ମୋତେ ଭଲ ଲାଗୁଛି। କାରଣ ଏପରି ସ୍ୱପ୍ନ ଯଦି ଦୁଃଖିତ ଲୋକଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଏ—'
ସା ଦୁଃଖୈର୍ଵିଵିଧୈର୍ମୁକ୍ତା ସୁଖମାପ୍ନୋତ୍ଯନୁତ୍ତମମ୍। ପ୍ରଣିପାତପ୍ରସନ୍ନା ହି ମୈଥିଲୀ ଜନକାତ୍ମଜା
'ସେ ବିଭିନ୍ନ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଅପୂର୍ବ ସୁଖ ପାଇଥାଏ; କାରଣ ମୈଥିଳୀ, ଜନକଙ୍କର ଝିଅ, ଯେଉଁମାନେ ଶିର ନମାନ୍ତି ସେମାନଙ୍କୁ ଦୟା କରନ୍ତି।'
ଅଲମେଷା ପରିତ୍ରାତୁଂ ରାକ୍ଷସ୍ଯୋ ମହତୋ ଭଯାତ୍। ତତଃ ସା ହ୍ରୀମତୀ ବାଲା ଭର୍ତୁର୍ଵିଜଯହର୍ଷିତା
'ଏମିତି ମହାଭୟରୁ ରାକ୍ଷସୀମାନେ ରକ୍ଷା ପାଇବାକୁ ଏହିଏ ସମର୍ଥ।' ତାପରେ ସେ ଲଜ୍ଜାଶୀଳ ଯୁବତୀ, ସ୍ୱାମୀଙ୍କର ବିଜୟ ଖବରରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ—
ଅଵୋଚଦ୍ ଯଦି ତତ୍ ତଥ୍ଯଂ ଭଵେଯଂ ଶରଣଂ ହି ଵଃ। ତାଂ ଚାହଂ ତାଦୃଶୀଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୀତାଯା ଦାରୁଣାଂ ଦଶାମ୍
କହିଲେ, 'ଯଦି ଏହା ସତ୍ୟ, ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ହେବି; ଏବଂ ସୀତାଙ୍କର ଏପରି ଦୁଃଖଦ ଅବସ୍ଥା ଦେଖି—'
ଚିନ୍ତଯାମାସ ଵିଶ୍ରାନ୍ତୋ ନ ଚ ମେ ନିର୍ଵୃତଂ ମନଃ। ସମ୍ଭାଷଣାର୍ଥେ ଚ ମଯା ଜାନକ୍ଯାଶ୍ଚିନ୍ତିତୋ ଵିଧିଃ
ବିଶ୍ରାମ କରି, ମୁଁ ଚିନ୍ତା କଲି, କିନ୍ତୁ ମୋ ମନ ଶାନ୍ତି ମିଳିଲା ନାହିଁ; ଜାନକୀ ସହ କିପରି କଥାହେବି, ଏହି ଭାବନା ମୋ ମନରେ ଆସିଲା।
ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁକୁଲଵଂଶସ୍ତୁ ସ୍ତୁତୋ ମମ ପୁରସ୍କୃତଃ। ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଗଦିତାଂ ଵାଚଂ ରାଜର୍ଷିଗଣଭୂଷିତାମ୍
ମୁଁ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶକୁ ପ୍ରଶଂସା କରି ଆଗରେ ରଖିଲି; ରାଜା ଋଷିମାନେ ଯେଉଁ ଭାଷାରେ କଥା କହିଥିଲେ, ସେଇ କଥା ଶୁଣି—
ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ ମାଂ ଦେଵୀ ବାଷ୍ପୈଃ ପିହିତଲୋଚନା। କସ୍ତ୍ଵଂ କେନ କଥଂ ଚେହ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଵାନରପୁଙ୍ଗଵ
ସେ ଦେବୀ ମୋତେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, ତାଙ୍କର ଆଖି ଲୁହରେ ଭରିଥିଲା: 'ତୁମେ କିଏ? କିଏ ତୁମକୁ ଏଠାକୁ ଆଣିଛି, କିପରି ଆସିଛ? ବନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ!'
କା ଚ ରାମେଣ ତେ ପ୍ରୀତିସ୍ତନ୍ମେ ଶଂସିତୁମର୍ହସି। ତସ୍ଯାସ୍ତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଅହମପ୍ଯବ୍ରୁଵଂ ଵଚଃ
'ତୁମର ରାମଙ୍କ ସହ କେମିତି ସମ୍ପର୍କ? ଏହି କଥା ମୋତେ କହ।' ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତର ଦେଲି।
ଦେଵି ରାମସ୍ଯ ଭର୍ତୁସ୍ତେ ସହାଯୋ ଭୀମଵିକ୍ରମଃ। ସୁଗ୍ରୀଵୋ ନାମ ଵିକ୍ରାନ୍ତୋ ଵାନରେନ୍ଦ୍ରୋ ମହାବଲଃ
'ଦେବୀ, ତୁମ ସ୍ୱାମୀ ରାମଙ୍କର ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ବୀର ସହଯୋଗୀ ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ନାମ ସୁଗ୍ରୀବ, ସେ ବନରମାନଙ୍କ ରାଜା ଏବଂ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।'
ତସ୍ଯ ମାଂ ଵିଦ୍ଧି ଭୃତ୍ଯଂ ତ୍ଵଂ ହନୂମନ୍ତମିହାଗତମ୍। ଭର୍ତ୍ରା ସମ୍ପ୍ରହିତସ୍ତୁଭ୍ଯଂ ରାମେଣାକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣା
'ମୋତେ ତୁମେ ସେ ତାଙ୍କର ଦାସ ହନୁମାନ ବୋଲି ଜାଣ, ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି, ତୁମ ସ୍ୱାମୀ ରାମ ଯିଏ କି ଦୋଷରହିତ, ସେ ମୋତେ ତୁମ ପାଖକୁ ପଠାଇଛନ୍ତି।'
ଇଦଂ ତୁ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଦାଶରଥିଃ ସ୍ଵଯମ୍। ଅଙ୍ଗୁଲୀଯମଭିଜ୍ଞାନମଦାତ୍ ତୁଭ୍ଯଂ ଯଶସ୍ଵିନି
'ଏହା, ହେ ଯଶସ୍ୱିନୀ, ଦଶରଥଙ୍କର ପୁଅ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସିଂହ, ନିଜେ ତୁମକୁ ଦେଇଥିବା ଚିହ୍ନ।'
ତଦିଚ୍ଛାମି ତ୍ଵଯାଜ୍ଞପ୍ତଂ ଦେଵି କିଂ କରଵାଣ୍ଯହମ୍। ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣଯୋଃ ପାର୍ଶ୍ଵଂ ନଯାମି ତ୍ଵାଂ କିମୁତ୍ତରମ୍
ଏହିପରି, ମହିଳା, ଆପଣ ମୋତେ ଯାହା କହିବେ, ସେହିପରି କରିବି। ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ପାଖକୁ ନେଇଯିବି କି? ଆପଣଙ୍କ ଉତ୍ତର କଣ?
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵିଦିତ୍ଵା ଚ ସୀତା ଜନକନନ୍ଦିନୀ। ଆହ ରାଵଣମୁତ୍ପାଟ୍ଯ ରାଘଵୋ ମାଂ ନଯତ୍ଵିତି
ଏହି କଥା ଶୁଣି ଓ ବୁଝି, ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତା କହିଲେ, 'ରାଘବ ରାବଣଙ୍କୁ ହଟାଇ ମୋତେ ନେଇଯାଉନ୍ତୁ।'
ପ୍ରଣମ୍ଯ ଶିରସା ଦେଵୀମହମାର୍ଯାମନିନ୍ଦିତାମ୍। ରାଘଵସ୍ଯ ମନୋହ୍ଲାଦମଭିଜ୍ଞାନମଯାଚିଷମ୍
ମୁଁ ମାଥା ନମାଇ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଓ ମହାନ ମହିଳାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ରାଘବଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ଖୁସି କରିବା ପାଇଁ ଚିହ୍ନ ଦେବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲି।
ଅଥ ମାମବ୍ରଵୀତ୍ ସୀତା ଗୃହ୍ଯତାମଯମୁତ୍ତମଃ। ମଣିର୍ଯେନ ମହାବାହୂ ରାମସ୍ତ୍ଵାଂ ବହୁ ମନ୍ଯତେ
ତାପରେ ସୀତା ମୋତେ କହିଲେ, 'ଏହି ଉତ୍ତମ ମଣିକୁ ନେଉ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ ତୁମକୁ ବହୁତ ମାନ୍ୟ କରନ୍ତି।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ଵରାରୋହା ମଣିପ୍ରଵରମୁତ୍ତମମ୍। ପ୍ରାଯଚ୍ଛତ୍ ପରମୋଦ୍ଵିଗ୍ନା ଵାଚା ମାଂ ସଂଦିଦେଶ ହ
ଏପରି କହି, ଉତ୍ତମ ଆକୃତି ଥିବା ମହିଳା, ଅତି ଚିନ୍ତିତ ହୋଇ, ମୋତେ ସେଇ ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣି ଦେଲେ ଓ କଥାରେ ମୋତେ ଦାୟିତ୍ୱ ଦେଲେ।
ତତସ୍ତସ୍ଯୈ ପ୍ରଣମ୍ଯାହଂ ରାଜପୁତ୍ର୍ଯୈ ସମାହିତଃ। ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ ପରିକ୍ରାମମିହାଭ୍ଯୁଦ୍ଗତମାନସଃ
ତାପରେ, ମୁଁ ରାଜକୁମାରୀଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ପ୍ରଣାମ କରି, ତାଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରି, ମନେ ଘରକୁ ଫେରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ବାହାରିଗଲି।
ଉତ୍ତରଂ ପୁନରେଵାହ ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ମନସା ତଦା। ହନୂମନ୍ ମମ ଵୃତ୍ତାନ୍ତଂ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି ରାଘଵେ
ତାପରେ, ମନେ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ସେ ପୁଣି କହିଲେ, 'ହନୁମାନ, ତୁମେ ମୋର କଥା ରାଘବଙ୍କୁ କହିବା ଉଚିତ।'
ଯଥା ଶ୍ରୁତ୍ଵୈଵ ନଚିରାତ୍ ତାଵୁଭୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ। ସୁଗ୍ରୀଵସହିତୌ ଵୀରାଵୁପେଯାତାଂ ତଥା କୁରୁ
'ଏପରି କର, ଯେଉଁଥିରେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସୁଗ୍ରୀବ ସହିତ, ଏହି କଥା ଶୁଣି ଶୀଘ୍ର ଆସିପାରିବେ।'
ଯଦନ୍ଯଥା ଭଵେଦେତଦ୍ ଦ୍ଵୌ ମାସୌ ଜୀଵିତଂ ମମ। ନ ମାଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯତି କାକୁତ୍ସ୍ଥୋ ମ୍ରିଯେ ସାହମନାଥଵତ୍
'ଯଦି ଏହା ଅନ୍ୟଥା ହୁଏ, ତେବେ ମୋର ଜୀବନ ଦୁଇ ମାସ ଅଛି; ଯଦି କାକୁତ୍ସ୍ଥ ମୋତେ ଦେଖିପାରିବେ ନାହିଁ, ମୁଁ ଅନାଥ ଭଳି ମରିଯିବି।'
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା କରୁଣଂ ଵାକ୍ଯଂ କ୍ରୋଧୋ ମାମଭ୍ଯଵର୍ତତ। ଉତ୍ତରଂ ଚ ମଯା ଦୃଷ୍ଟଂ କାର୍ଯଶେଷମନନ୍ତରମ୍
ସେଇ କରୁଣା ଭରା କଥା ଶୁଣି, ମୋ ମନରେ କ୍ରୋଧ ଆସିଲା; ତାପରେ ମୁଁ ଅନ୍ୟ କଣ କରିବା ଉଚିତ ଭାବିଲି।
ତତୋଽଵର୍ଧତ ମେ କାଯସ୍ତଦା ପର୍ଵତସଂନିଭଃ। ଯୁଦ୍ଧାକାଙ୍କ୍ଷୀ ଵନଂ ତସ୍ଯ ଵିନାଶଯିତୁମାରଭେ
ତାପରେ ମୋ ଦେହ ପାହାଡ଼ ଭଳି ବଡ଼ ହେଲା; ଯୁଦ୍ଧ ଆଶା କରି, ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ଅରଣ୍ୟକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲି।
ତଦ୍ ଭଗ୍ନଂ ଵନଖଣ୍ଡଂ ତୁ ଭ୍ରାନ୍ତତ୍ରସ୍ତମୃଗଦ୍ଵିଜମ୍। ପ୍ରତିବୁଦ୍ଧ୍ଯ ନିରୀକ୍ଷନ୍ତେ ରାକ୍ଷସ୍ଯୋ ଵିକୃତାନନାଃ
ସେଠାରେ ଭଙ୍ଗ ହୋଇଥିବା ଅରଣ୍ୟ, ଭୟଭୀତ ଓ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଥିବା ମୃଗ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ, ଦେଖି, ଭୟଙ୍କର ମୁହଁ ଥିବା ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ।