ହନୂମାଂସ୍ତୁ ଗୁରୂନ୍ ଵୃଦ୍ଧାଞ୍ଜାମ୍ବଵତ୍ପ୍ରମୁଖାଂସ୍ତଦା। କୁମାରମଙ୍ଗଦଂ ଚୈଵ ସୋଽଵନ୍ଦତ ମହାକପିଃ
ତାପରେ ମହାବାନର ହନୁମାନ୍, ଜାମ୍ବବାନ୍ ଆଦି ବୃଦ୍ଧ ଓ ଗୁରୁମାନେ ଓ ଯୁବରାଜ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ।
ସ ତାଭ୍ଯାଂ ପୂଜିତଃ ପୂଜ୍ଯଃ କପିଭିଶ୍ଚ ପ୍ରସାଦିତଃ। ଦୃଷ୍ଟା ଦେଵୀତି ଵିକ୍ରାନ୍ତଃ ସଂକ୍ଷେପେଣ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍
ସେଇ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ଓ ସମସ୍ତ ବାନରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ପ୍ରବଳ ହନୁମାନ୍ ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ କହିଲେ, 'ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିଛି'।
ନିଷସାଦ ଚ ହସ୍ତେନ ଗୃହୀତ୍ଵା ଵାଲିନଃ ସୁତମ୍। ରମଣୀଯେ ଵନୋଦ୍ଦେଶେ ମହେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଗିରେସ୍ତଦା
ତାପରେ ବାଲିଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ହାତ ଧରି, ମହେନ୍ଦ୍ର ପାହାଡ଼ର ଶୋଭାମୟ ଅଞ୍ଚଳରେ, ହନୁମାନ୍ ବସିଗଲେ।
ହନୂମାନବ୍ରଵୀତ୍ ପୃଷ୍ଟସ୍ତଦା ତାନ୍ ଵାନରର୍ଷଭାନ୍। ଅଶୋକଵନିକାସଂସ୍ଥା ଦୃଷ୍ଟା ସା ଜନକାତ୍ମଜା
ତାପରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବାପରେ, ହନୁମାନ୍ ସେଇ ବାନରମୁଖ୍ୟମାନେଠାରେ କହିଲେ, 'ଅଶୋକବାଟିକାରେ ବସିଥିବା ଜନକନନ୍ଦିନୀକୁ ଦେଖିଛି।'
ରକ୍ଷ୍ଯମାଣା ସୁଘୋରାଭୀ ରାକ୍ଷସୀଭିରନିନ୍ଦିତା। ଏକଵେଣୀଧରା ବାଲା ରାମଦର୍ଶନଲାଲସା
ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସୀମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା, ଦୋଷରହିତ, ଏକବେଣୀ ବାନ୍ଧିଥିବା, ଯୁବତୀ, ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆତୁର।
ଉପଵାସପରିଶ୍ରାନ୍ତା ମଲିନା ଜଟିଲା କୃଶା। ତତୋ ଦୃଷ୍ଟେତି ଵଚନଂ ମହାର୍ଥମମୃତୋପମମ୍
ଉପବାସରେ କ୍ଲାନ୍ତ, ମେଳା, ଜଟାଧାରି, ଶରୀରରେ କ୍ଷୀଣ—ତାପରେ 'ଦେଖିଛି' ବୋଲି ଯେଉଁ ଶବ୍ଦ କହାଗଲା, ସେଠାରେ ବଡ଼ ଅର୍ଥ ଥିଲା, ଅମୃତ ସମାନ।
ନିଶମ୍ଯ ମାରୁତେଃ ସର୍ଵେ ମୁଦିତା ଵାନରାଭଵନ୍। କ୍ଷ୍ଵେଡନ୍ତ୍ଯନ୍ଯେ ନଦନ୍ତ୍ଯନ୍ଯେ ଗର୍ଜନ୍ତ୍ଯନ୍ଯେ ମହାବଲାଃ
ହନୁମାନ୍ଙ୍କ ଠାରୁ ଏହି ଖବର ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ବାନର ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ; କେହି ସିଟି ଦେଲେ, କେହି ଗର୍ଜନ କଲେ, କେହି ବଳ ଦେଖାଇ ଗମ୍ଭୀର ଧ୍ୱନି କଲେ।
ଚକ୍ରୁଃ କିଲକିଲାମନ୍ଯେ ପ୍ରତିଗର୍ଜନ୍ତି ଚାପରେ। କେଚିଦୁଚ୍ଛ୍ରିତଲାଙ୍ଗୂଲାଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟାଃ କପିକୁଞ୍ଜରାଃ
କେହି କିଲକିଲା ଶବ୍ଦ କଲେ, କେହି ପ୍ରତିଗର୍ଜନ କଲେ; କେହି ଆନନ୍ଦରେ ଲମ୍ବା ପୁଛ ଉଁଚ କଲେ।
ଆଯତାଞ୍ଚିତଦୀର୍ଘାଣି ଲାଙ୍ଗୂଲାନି ପ୍ରଵିଵ୍ଯଧୁଃ। ଅପରେ ତୁ ହନୂମନ୍ତଂ ଶ୍ରୀମନ୍ତଂ ଵାନରୋତ୍ତମମ୍
ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଲମ୍ବା ଏବଂ ମୁଡ଼ା ପୁଛକୁ ଦୀର୍ଘ କଲେ; ଅନ୍ୟମାନେ ଆନନ୍ଦରେ, ଶ୍ରୀମାନ୍ ବାନରମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ହନୁମାନ୍ଙ୍କୁ ଛୁଇଁଲେ।
ଆପ୍ଲୁତ୍ଯ ଗିରିଶୃଙ୍ଗେଷୁ ସଂସ୍ପୃଶନ୍ତି ସ୍ମ ହର୍ଷିତାଃ। ଉକ୍ତଵାକ୍ଯଂ ହନୂମନ୍ତମଙ୍ଗଦସ୍ତୁ ତଦାବ୍ରଵୀତ୍
ପାହାଡ଼ର ଶିଖରକୁ ଦେଖି, ସେମାନେ ଉଲ୍ଲାସରେ ଲାଫି ହନୁମାନ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ; ତାପରେ ଅଙ୍ଗଦ ହନୁମାନ୍ଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସର୍ଵେଷାଂ ହରିଵୀରାଣାଂ ମଧ୍ଯେ ଵାଚମନୁତ୍ତମାମ୍। ସତ୍ତ୍ଵେ ଵୀର୍ଯେ ନ ତେ କଶ୍ଚିତ୍ ସମୋ ଵାନର ଵିଦ୍ଯତେ
ସମସ୍ତ ବାନର ବୀରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଙ୍ଗଦ ଅପୂର୍ବ କଥା କହିଲେ— 'ତୁମେ ଯେପରି ସାହସ ଓ ଶକ୍ତି ଦେଖାଇଛ, ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରେ କେହି ତୁମ ସମାନ ନାହିଁ।'
ଯଦଵପ୍ଲୁତ୍ଯ ଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ସାଗରଂ ପୁନରାଗତଃ। ଜୀଵିତସ୍ଯ ପ୍ରଦାତା ନସ୍ତ୍ଵମେକୋ ଵାନରୋତ୍ତମ
'ତୁମେ ଯେଉଁପରି ବିସ୍ତୃତ ସାଗର ଉପରେ ଲାଘି ଆସିଲ, ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେଇ ତୁମେ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ଜୀବନ ଦାତା।'
ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାତ୍ ସମେଷ୍ଯାମଃ ସିଦ୍ଧାର୍ଥା ରାଘଵେଣ ହ। ଅହୋ ସ୍ଵାମିନି ତେ ଭକ୍ତିରହୋ ଵୀର୍ଯମହୋ ଧୃତିଃ
'ତୁମ ଦୟାରେ ଆମେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଓ ଆମ କାମ ସାର୍ଥକ କରିବାକୁ ସମର୍ଥ ହେବୁ। ହେ ଭକ୍ତି! ହେ ଶକ୍ତି! ହେ ଧୃତି! ତୁମେ ଯେପରି ତୁମ ପ୍ରଭୁ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଦେଖାଇଛ, ସେ ଦେଖି ଆମେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛୁ।'
ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ଦୃଷ୍ଟା ତ୍ଵଯା ଦେଵୀ ରାମପତ୍ନୀ ଯଶସ୍ଵିନୀ। ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯତି କାକୁତ୍ସ୍ଥଃ ଶୋକଂ ସୀତାଵିଯୋଗଜମ୍
'ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ତୁମେ ଶ୍ରୀମତୀ ରାମଙ୍କ ରାଣୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଛ। ଏହି ଭାଗ୍ୟରେ ରାମ ତାଙ୍କ ସୀତା ବିୟୋଗର ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ିଦେବେ।'
ତତୋଽଙ୍ଗଦଂ ହନୂମନ୍ତଂ ଜାମ୍ବଵନ୍ତଂ ଚ ଵାନରାଃ। ପରିଵାର୍ଯ ପ୍ରମୁଦିତା ଭେଜିରେ ଵିପୁଲାଃ ଶିଲାଃ
ତାପରେ ବାନରମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଅଙ୍ଗଦ, ହନୁମାନ ଓ ଜାମ୍ବବାନଙ୍କୁ ଘେରି ଏକ ଏକ ଉଚ୍ଚ ପାହାଡ଼ ଶିଳା ଉପରେ ବସିଲେ।
ଉପଵିଷ୍ଟା ଗିରେସ୍ତସ୍ଯ ଶିଲାସୁ ଵିପୁଲାସୁ ତେ। ଶ୍ରୋତୁକାମାଃ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ଲଙ୍ଘନଂ ଵାନରୋତ୍ତମାଃ
ସେମାନେ ପାହାଡ଼ର ଏହି ବିସ୍ତୃତ ଶିଳା ଉପରେ ବସି, ସମୁଦ୍ର ଲାଘିବା ବିଷୟରେ ଶୁଣିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସୁକ ହେଲେ।
ଦର୍ଶନଂ ଚାପି ଲଙ୍କାଯାଃ ସୀତାଯା ରାଵଣସ୍ଯ ଚ। ତସ୍ଥୁଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲଯଃ ସର୍ଵେ ହନୂମଦ୍ଵଦନୋନ୍ମୁଖାଃ
ଲଙ୍କା, ସୀତା ଓ ରାବଣଙ୍କ ଦର୍ଶନ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଶୁଣିବାକୁ, ସମସ୍ତେ ହାତ ଜୋଡ଼ି ହନୁମାନଙ୍କ ମୁହଁ ପାଖକୁ ଦେଖି ଉଭୟ ମନୋଯୋଗ ଦେଇ ଦାଉଁଥିଲେ।
ତସ୍ଥୌ ତତ୍ରାଙ୍ଗଦଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଵାନରୈର୍ବହୁଭିର୍ଵୃତଃ। ଉପାସ୍ଯମାନୋ ଵିବୁଧୈର୍ଦିଵି ଦେଵପତିର୍ଯଥା
ସେଠାରେ ଅଙ୍ଗଦ ଅନେକ ବାନରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ, ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦେବରାଜଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି।
ହନୂମତା କୀର୍ତିମତା ଯଶସ୍ଵିନା ତଥାଙ୍ଗଦେନାଙ୍ଗଦନଦ୍ଧବାହୁନା। ମୁଦା ତଦାଧ୍ଯାସିତମୁନ୍ନତଂ ମହ- ନ୍ମହୀଧରାଗ୍ରଂ ଜ୍ଵଲିତଂ ଶ୍ରିଯାଭଵତ୍
ଯେଉଁ ଉଚ୍ଚ ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହନୁମାନ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଙ୍ଗଦ ବସିଥିଲେ, ସେଠା ତାଙ୍କ ତେଜରେ ଅତି ଅଦ୍ଭୁତ ଚମକୁଥିଲା।
thumb|ଅଷ୍ଟପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ଅଷ୍ଟପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୫-
ଏବେ ଅଠାବନ୍ତିଏ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ତତସ୍ତସ୍ଯ ଗିରେଃ ଶୃଙ୍ଗେ ମହେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ମହାବଲାଃ। ହନୁମତ୍ପ୍ରମୁଖାଃ ପ୍ରୀତିଂ ହରଯୋ ଜଗ୍ମୁରୁତ୍ତମାମ୍
ତାପରେ ମହେନ୍ଦ୍ର ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ଉପରେ ହନୁମାନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନରମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ।
ପ୍ରୀତିମତ୍ସୂପଵିଷ୍ଟେଷୁ ଵାନରେଷୁ ମହାତ୍ମସୁ। ତଂ ତତଃ ପ୍ରତିସଂହୃଷ୍ଟଃ ପ୍ରୀତିଯୁକ୍ତଂ ମହାକପିମ୍
ସେଇ ମହାତ୍ମା ବାନରମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ବସିଥିବାବେଳେ, ତାହା ପରେ ଜାମ୍ବବାନ ଖୁସିରେ ମହାବୀର ହନୁମାନଙ୍କୁ ସ୍ନେହରେ କହିଲେ।
ଜାମ୍ବଵାନ୍ କାର୍ଯଵୃତ୍ତାନ୍ତମପୃଚ୍ଛଦନିଲାତ୍ମଜମ୍। କଥଂ ଦୃଷ୍ଟା ତ୍ଵଯା ଦେଵୀ କଥଂ ଵା ତତ୍ର ଵର୍ତତେ
ଜାମ୍ବବାନ ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ— 'ତୁମେ କିପରି ଦେବୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲ? ସେଠାରେ ସେ କିପରି ଅଛନ୍ତି?'
ତସ୍ଯାଂ ଚାପି କଥଂ ଵୃତ୍ତଃ କ୍ରୂରକର୍ମା ଦଶାନନଃ। ତତ୍ତ୍ଵତଃ ସର୍ଵମେତନ୍ନଃ ପ୍ରବ୍ରୂହି ତ୍ଵଂ ମହାକପେ
'ଏବଂ, କ୍ରୁର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ସୀତାଙ୍କ ସହ କିପରି ବ୍ୟବହାର କରୁଛି? ଏହି ସବୁ କଥା ସଠିକ୍ ଭାବେ ଆମକୁ କହ।'
ସମ୍ମାର୍ଗିତା କଥଂ ଦେଵୀ କିଂ ଚ ସା ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ। ଶ୍ରୁତାର୍ଥାଶ୍ଚିନ୍ତଯିଷ୍ଯାମୋ ଭୂଯଃ କାର୍ଯଵିନିଶ୍ଚଯମ୍
'ସୀତାଙ୍କୁ କିପରି ଖୋଜାଗଲା ଓ ସେ କଣ ଉତ୍ତର ଦେଲେ? ଏହି ସବୁ କଥା ଶୁଣି ଆମେ ପୁଣି କାହିଁକି କଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ଭାବିବା।'
ଯଶ୍ଚାର୍ଥସ୍ତତ୍ର ଵକ୍ତଵ୍ଯୋ ଗତୈରସ୍ମାଭିରାତ୍ମଵାନ୍। ରକ୍ଷିତଵ୍ଯଂ ଚ ଯତ୍ତତ୍ର ତଦ୍ ଭଵାନ୍ ଵ୍ଯାକରୋତୁ ନଃ
'ଏଠାରେ ଆମେ ଯାହା କହିବା ଓ କରିବା ଉଚିତ୍, ଏବଂ ଯାହାକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ଦରକାର, ସେସବୁ ବିଷୟ ଆପଣ ଆମକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତୁ।'
ସ ନିଯୁକ୍ତସ୍ତତସ୍ତେନ ସମ୍ପ୍ରହୃଷ୍ଟତନୂରୁହଃ। ନମସ୍ଯନ୍ ଶିରସା ଦେଵ୍ଯୈ ସୀତାଯୈ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ
ଏପରି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ପାଇ ହନୁମାନ ଆନନ୍ଦରେ ରୋମାଞ୍ଚିତ ହେଲେ, ଶିର ନମାଇ ସୀତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷମେଵ ଭଵତାଂ ମହେନ୍ଦ୍ରାଗ୍ରାତ୍ ଖମାପ୍ଲୁତଃ। ଉଦଧେର୍ଦକ୍ଷିଣଂ ପାରଂ କାଙ୍କ୍ଷମାଣଃ ସମାହିତଃ
'ତୁମମାନେ ସମ୍ମୁଖରେ, ମୁଁ ମହେନ୍ଦ୍ର ପାହାଡ଼ର ଶିଖରରୁ ଲାଘି, ଦକ୍ଷିଣ ସମୁଦ୍ର ପାରକୁ ପହଞ୍ଚିବାକୁ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କରିଥିଲି।'
ଗଚ୍ଛତଶ୍ଚ ହି ମେ ଘୋରଂ ଵିଘ୍ନରୂପମିଵାଭଵତ୍। କାଞ୍ଚନଂ ଶିଖରଂ ଦିଵ୍ଯଂ ପଶ୍ଯାମି ସୁମନୋହରମ୍
ମୁଁ ଯିବା ସମୟରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ବାଧା ମୋ ପଥରେ ଆସିଲା, ଯାହା ସୁନାର ଏକ ଅତି ଆକର୍ଷଣୀୟ ଓ ଦିବ୍ୟ ପାହାଡ଼ ରୂପେ ଦେଖାଯାଇଲା।
ସ୍ଥିତଂ ପନ୍ଥାନମାଵୃତ୍ଯ ମେନେ ଵିଘ୍ନଂ ଚ ତଂ ନଗମ୍। ଉପସଂଗମ୍ଯ ତଂ ଦିଵ୍ଯଂ କାଞ୍ଚନଂ ନଗମୁତ୍ତମମ୍
ସେଇ ପାହାଡ଼ଟି ମୋର ରାସ୍ତା ଅଟକାଇ ଦାଉଁଥିଲା, ମୁଁ ତାକୁ ବାଧା ବୋଲି ଭାବିଲି। ମୁଁ ସେ ଦିବ୍ୟ, ସୁନାର ଏହି ଉତ୍ତମ ପାହାଡ଼ ପାଖକୁ ଗଲି।