ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଚ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠସ୍ତତ୍ରୈଵାନ୍ତରଧୀଯତ। ଦେଵତାନାଂ ଭଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାକ୍ଯଂ ତୁ ଶାର୍ଙ୍ଗିଣଃ
'ଏପରି କହି, ସୁରମାନେ ଏଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ଦେବତାମାନେ ଭୟଭିତ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ଶାର୍ଙ୍ଗଧାରୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି—'
ହାଲାହଲଂ ଵିଷଂ ଘୋରଂ ସଂଜଗ୍ରାହାମୃତୋପମମ୍। ଦେଵାନ୍ ଵିସୃଜ୍ଯ ଦେଵେଶୋ ଜଗାମ ଭଗଵାନ୍ ହରଃ
'ଭଗବାନ୍ ହର, ଦେବତାମାନେ ଛାଡ଼ି, ଅମୃତ ସମାନ ଭୟଙ୍କର ହାଳାହଳ ବିଷ ଗ୍ରହଣ କଲେ ଏବଂ ଚାଲିଗଲେ।'
ତତୋ ଦେଵାସୁରାଃ ସର୍ଵେ ମମନ୍ଥୂ ରଘୁନନ୍ଦନ। ପ୍ରଵିଵେଶାଥ ପାତାଲଂ ମନ୍ଥାନଃ ପର୍ଵତୋତ୍ତମଃ
'ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ପୁଣି ମଥିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ, ରଘୁନନ୍ଦନ; ଏବଂ ମଥାନ ପର୍ବତ ପାତାଳକୁ ବୁଡ଼ିଗଲା।'
ତତୋ ଦେଵାଃ ସଗନ୍ଧର୍ଵାସ୍ତୁଷ୍ଟୁଵୁର୍ମଧୁସୂଦନମ୍। ତ୍ଵଂ ଗତିଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଵିଶେଷେଣ ଦିଵୌକସାମ୍
'ତାପରେ ଦେବତାମାନେ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ, 'ତୁମେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ, ଦେବଲୋକବାସୀମାନେ ବିଶେଷ ଭାବେ ତୁମକୁ ଭରସା କରନ୍ତି।''
ପାଲଯାସ୍ମାନ୍ ମହାବାହୋ ଗିରିମୁଦ୍ଧର୍ତୁମର୍ହସି। ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହୃଷୀକେଶଃ କାମଠଂ ରୂପମାସ୍ଥିତଃ
ମହାବାହୁ, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର। ତୁମେ ପାହାଡ଼କୁ ଉଠାଇବାକୁ ଉଚିତ। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ହୃଷୀକେଶ କୁମ୍ଭୀର ଆକାର ଧାରଣ କଲେ।
ପର୍ଵତଂ ପୃଷ୍ଠତଃ କୃତ୍ଵା ଶିଷ୍ଯେ ତତ୍ରୋଦଧୌ ହରିଃ। ପର୍ଵତାଗ୍ରଂ ତୁ ଲୋକାତ୍ମା ହସ୍ତେନାକ୍ରମ୍ଯ କେଶଵଃ
ହରି ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ପଛେ ପାହାଡ଼କୁ ରଖି ଶୋଇଲେ। ଲୋକମାନଙ୍କର ଆତ୍ମା କେଶବ, ହାତରେ ପାହାଡ଼ର ଶିଖରକୁ ଧରିଥିଲେ।
ଦେଵାନାଂ ମଧ୍ଯତଃ ସ୍ଥିତ୍ଵା ମମନ୍ଥ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ। ଅଥ ଵର୍ଷସହସ୍ରେଣ ଆଯୁର୍ଵେଦମଯଃ ପୁମାନ୍
ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦାଁଡ଼ାଇ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ମନ୍ଥନ କଲେ। ଏପରେ ହଜାର ବର୍ଷ ପରେ ଆୟୁର୍ବେଦ ରୂପୀ ଏକ ପୁରୁଷ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।
ଉଦତିଷ୍ଠତ୍ ସୁଧର୍ମାତ୍ମା ସଦଣ୍ଡଃ ସକମଣ୍ଡଲୁଃ। ପୂର୍ଵଂ ଧନ୍ଵନ୍ତରିର୍ନାମ ଅପ୍ସରାଶ୍ଚ ସୁଵର୍ଚସଃ
ସେ ଧର୍ମାତ୍ମା ଦଣ୍ଡ ଓ କମଣ୍ଡଳୁ ନେଇ ଉପରେ ଆସିଲେ। ପ୍ରଥମେ ଧନ୍ବନ୍ତରି ନାମରେ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ଅପ୍ସରାମାନେ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।
ଅପ୍ସୁ ନିର୍ମଥନାଦେଵ ରସାତ୍ ତସ୍ମାଦ୍ ଵରସ୍ତ୍ରିଯଃ। ଉତ୍ପେତୁର୍ମନୁଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ତସ୍ମାଦପ୍ସରସୋଽଭଵନ୍
ଜଳ ମନ୍ଥନରୁ, ହେ ମନୁଷ୍ୟଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରସରୁ ସେଇ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନାରୀମାନେ ଉପଜିଲେ। ଏଭଳି ଅପ୍ସରାମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
ଷଷ୍ଟିଃ କୋଟ୍ଯୋଽଭଵଂସ୍ତାସାମପ୍ସରାଣାଂ ସୁଵର୍ଚସାମ୍। ଅସଂଖ୍ଯେଯାସ୍ତୁ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଯାସ୍ତାସାଂ ପରିଚାରିକାଃ
ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନ ଅପ୍ସରାମାନେ ସାଠି କୋଟି ହେଲେ। ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ସେମାନଙ୍କର ସେବିକାମାନେ ଅସଂଖ୍ୟ ଥିଲେ।
ନ ତାଃ ସ୍ମ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣନ୍ତି ସର୍ଵେ ତେ ଦେଵଦାନଵାଃ। ଅପ୍ରତିଗ୍ରହଣାଦେଵ ତା ଵୈ ସାଧାରଣାଃ ସ୍ମୃତାଃ
ସମସ୍ତ ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ସେମାନେ ଗ୍ରହଣ କରିଲେ ନାହିଁ। ଗ୍ରହଣ ନ କରିବାରୁ ସେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ସାଧାରଣ ମନାଯାନ୍ତି।
ଵରୁଣସ୍ଯ ତତଃ କନ୍ଯା ଵାରୁଣୀ ରଘୁନନ୍ଦନ। ଉତ୍ପପାତ ମହାଭାଗା ମାର୍ଗମାଣା ପରିଗ୍ରହମ୍
ତାପରେ, ହେ ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ, ବରୁଣଙ୍କର କନ୍ୟା ବାରୁଣୀ, ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟବତୀ, ଗ୍ରହଣ ଚାହିଁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।
ଦିତେଃ ପୁତ୍ରା ନ ତାଂ ରାମ ଜଗୃହୁର୍ଵରୁଣାତ୍ମଜାମ୍। ଅଦିତେସ୍ତୁ ସୁତା ଵୀର ଜଗୃହୁସ୍ତାମନିନ୍ଦିତାମ୍
ହେ ରାମ, ଦିତିଙ୍କ ପୁଅମାନେ ବରୁଣଙ୍କର କନ୍ୟାକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଅଦିତିଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ହେ ବୀର, ସେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷାକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ଅସୁରାସ୍ତେନ ଦୈତେଯାଃ ସୁରାସ୍ତେନାଦିତେଃ ସୁତାଃ। ହୃଷ୍ଟାଃ ପ୍ରମୁଦିତାଶ୍ଚାସନ୍ ଵାରୁଣୀଗ୍ରହଣାତ୍ ସୁରାଃ
ଏଭଳି, ଦିତିଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଅସୁର ହେଲେ, ଅଦିତିଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଦେବତା ହେଲେ। ବାରୁଣୀକୁ ଗ୍ରହଣ କରି ଦେବମାନେ ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ।
ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରଵା ହଯଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ମଣିରତ୍ନଂ ଚ କୌସ୍ତୁଭମ୍। ଉଦତିଷ୍ଠନ୍ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ତଥୈଵାମୃତମୁତ୍ତମମ୍
ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବା ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ା ଓ କୌସ୍ତୁଭ ମଣି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ, ହେ ମନୁଷ୍ୟଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏହିପରି ଉତ୍ତମ ଅମୃତ ମଧ୍ୟ ଉପଜିଲା।
ଅଥ ତସ୍ଯ କୃତେ ରାମ ମହାନାସୀତ୍ କୁଲକ୍ଷଯଃ। ଅଦିତେସ୍ତୁ ତତଃ ପୁତ୍ରା ଦିତିପୁତ୍ରାନଯୋଧଯନ୍
ତାହା ପାଇଁ, ହେ ରାମ, ବଡ଼ ବଂଶନାଶ ଘଟିଲା। ଅଦିତିଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଦିତିଙ୍କ ପୁଅମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ଏକତାମଗମନ୍ ସର୍ଵେ ଅସୁରା ରାକ୍ଷସୈଃ ସହ। ଯୁଦ୍ଧମାସୀନ୍ମହାଘୋରଂ ଵୀର ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମୋହନମ୍
ସମସ୍ତ ଅସୁର ରାକ୍ଷସମାନେ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ। ବଡ଼ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା, ହେ ବୀର, ଯାହା ତିନି ଲୋକକୁ ମୁହଳାଇଦେଲା।
ଯଦା କ୍ଷଯଂ ଗତଂ ସର୍ଵଂ ତଦା ଵିଷ୍ଣୁର୍ମହାବଲଃ। ଅମୃତଂ ସୋଽହରତ୍ ତୂର୍ଣଂ ମାଯାମାସ୍ଥାଯ ମୋହିନୀମ୍
ଯେତେବେଳେ ସବୁ କିଛି ନଶ୍ଟ ହେଲା, ସେତେବେଳେ ବଳଶାଳୀ ବିଷ୍ଣୁ ମାୟାମୟ ମୋହିନୀ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଶୀଘ୍ର ଅମୃତକୁ ନେଇଗଲେ।
ଯେ ଗତାଭିମୁଖଂ ଵିଷ୍ଣୁମକ୍ଷରଂ ପୁରୁଷୋତ୍ତମମ୍। ସମ୍ପିଷ୍ଟାସ୍ତେ ତଦା ଯୁଦ୍ଧେ ଵିଷ୍ଣୁନା ପ୍ରଭଵିଷ୍ଣୁନା
ଯେମାନେ ଅକ୍ଷୟ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସାମ୍ନା କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ସେଇ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦଳିତ ହେଲେ।
ଅଦିତେରାତ୍ମଜା ଵୀରା ଦିତେଃ ପୁତ୍ରାନ୍ ନିଜଘ୍ନିରେ। ଅସ୍ମିନ୍ ଘୋରେ ମହାଯୁଦ୍ଧେ ଦୈତେଯାଦିତ୍ଯଯୋର୍ଭୃଶମ୍
ଏହି ଭୟଙ୍କର ମହାଯୁଦ୍ଧରେ, ଅଦିତିଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ହେ ବୀରମାନେ, ଦିତିଙ୍କ ପୁଅମାନେ ହତ୍ୟା କଲେ।
thumb|ଷଟ୍ଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ବାଲକାଣ୍ଡେ ଷଟ୍ଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୧-
ଏବେ ଶୁଣ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକିୟ ରାମାୟଣର ବାଳକାଣ୍ଡର ଛଅଚାଳିସ ଅଧ୍ୟାୟ।
ହତେଷୁ ତେଷୁ ପୁତ୍ରେଷୁ ଦିତିଃ ପରମଦୁଃଖିତା। ମାରୀଚଂ କଶ୍ଯପଂ ନାମ ଭର୍ତାରମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ସେଇ ପୁଅମାନେ ମରିଯିବା ପରେ, ଦିତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ସେ ମାରୀଚଙ୍କ ପୁଅ କଶ୍ୟପ ନାମକ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ହତପୁତ୍ରାସ୍ମି ଭଗଵଂସ୍ତଵ ପୁତ୍ରୌର୍ମହାବଲୈଃ। ଶକ୍ରହନ୍ତାରମିଚ୍ଛାମି ପୁତ୍ରଂ ଦୀର୍ଘତପୋର୍ଜିତମ୍
ହେ ପୂଜ୍ୟ, ମୋ ପୁଅମାନେ ତୁମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି, ଏହିପରି ଦୁଃଖରେ ମୁଁ ଏବେ ଦୀର୍ଘ ସଂଯମ ଦ୍ୱାରା ଉପାର୍ଜିତ ଏମିତି ଏକ ପୁଅ ଚାହେଁ, ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିପାରିବ।
ସାହଂ ତପଶ୍ଚରିଷ୍ଯାମି ଗର୍ଭଂ ମେ ଦାତୁମର୍ହସି। ଈଶ୍ଵରଂ ଶକ୍ରହନ୍ତାରଂ ତ୍ଵମନୁଜ୍ଞାତୁମର୍ହସି
ତେଣୁ ମୁଁ ଏବେ କଠିନ ତପସ୍ୟା କରିବି; ତୁମେ ମୋତେ ଗର୍ଭ ଦେବାକୁ ଉଚିତ। ପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ମୋତେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିପାରିବା ପୁଅ ପାଇଁ ଅନୁମତି ଦେବା ଉଚିତ।
ତସ୍ଯାସ୍ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମାରୀଚଃ କଶ୍ଯପସ୍ତଦା। ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ମହାତେଜା ଦିତିଂ ପରମଦୁଃଖିତାମ୍
ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ମାରୀଚ କଶ୍ୟପ ତା ସମସ୍ତ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଥିବା ଦିତିଙ୍କୁ ଶାନ୍ତି ଦେଇ କହିଲେ।
ଏଵଂ ଭଵତୁ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଶୁଚିର୍ଭଵ ତପୋଧନେ। ଜନଯିଷ୍ଯସି ପୁତ୍ରଂ ତ୍ଵଂ ଶକ୍ରହନ୍ତାରମାହଵେ
ଏହିପରି ହେଉ, ତୁମ ପାଇଁ ଭଲ ହେଉ। ତୁମେ ଶୁଦ୍ଧ ରୁହ, ତପସ୍ୟାରେ ଅଟୁଟ ରୁହ। ତୁମେ ଏମିତି ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେବ, ଯିଏ ଯୁଦ୍ଧରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବ।
ପୂର୍ଣେ ଵର୍ଷସହସ୍ରେ ତୁ ଶୁଚିର୍ଯଦି ଭଵିଷ୍ଯସି। ପୁତ୍ରଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯହନ୍ତାରଂ ମତ୍ତସ୍ତ୍ଵଂ ଜନଯିଷ୍ଯସି
ଯଦି ତୁମେ ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶୁଦ୍ଧ ରୁହ, ତେବେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଏମିତି ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେବ, ଯିଏ ତିନି ଲୋକକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିପାରିବ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ମହାତେଜାଃ ପାଣିନା ସମ୍ମମାର୍ଜ ତାମ୍। ତାମାଲଭ୍ଯ ତତଃ ସ୍ଵସ୍ତି ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତପସେ ଯଯୌ
ଏପରି କହି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମୁନି ତାଙ୍କୁ ହାତରେ ସ୍ନେହରେ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ, ଆଶୀର୍ବାଦ କରି 'ଭଲ ହେଉ' କହି, ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଚାଲିଗଲେ।
ଗତେ ତସ୍ମିନ୍ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦିତିଃ ପରମହର୍ଷିତା। କୁଶପ୍ଲଵଂ ସମାସାଦ୍ଯ ତପସ୍ତେପେ ସୁଦାରୁଣମ୍
ସେଉଁଠାରୁ ସେ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦିତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହୋଇ, କୁଶପ୍ଲବ ନାମକ ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚି ଦୁର୍ଲଭ ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ତପସ୍ତସ୍ଯାଂ ହି କୁର୍ଵତ୍ଯାଂ ପରିଚର୍ଯାଂ ଚକାର ହ। ସହସ୍ରାକ୍ଷୋ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ପରଯା ଗୁଣସମ୍ପଦା
ସେ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ବେଳେ, ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୁଣରେ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ସେବା କରୁଥିଲେ।