କିମଗ୍ନୌ ନିପତାମ୍ଯଦ୍ଯ ଆହୋସ୍ଵିଦ୍ ଵଡଵାମୁଖେ। ଶରୀରମିହ ସତ୍ତ୍ଵାନାଂ ଦଦ୍ମି ସାଗରଵାସିନାମ୍
ମୁଁ ଆଜି ଅଗ୍ନିରେ ପଡ଼ିବି କି, ବା ଗଭୀର ସାଗର ଅଗ୍ନିର ମୁଖରେ? ଏଠାରେ ମୁଁ ମୋ ଶରୀର ସାଗରର ବାସିନ୍ଦାଙ୍କୁ ଦେଇଦେବି କି?
କଥଂ ନୁ ଜୀଵତା ଶକ୍ଯୋ ମଯା ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ହରୀଶ୍ଵରଃ। ତୌ ଵା ପୁରୁଷଶାର୍ଦୂଲୌ କାର୍ଯସର୍ଵସ୍ଵଘାତିନା
ମୁଁ ଏହିପରି ଦୁଃଖରେ ଜୀବନ୍ତ ଥିବାବେଳେ, କିପରି ମୁଁ ହରିଙ୍କ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ, କିମ୍ବା ସେ ଦୁଇଜଣ ବୀର ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବି, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ କାମର ନଷ୍ଟ କରିଦେଇଛନ୍ତି?
ମଯା ଖଲୁ ତଦେଵେଦଂ ରୋଷଦୋଷାତ୍ ପ୍ରଦର୍ଶିତମ୍। ପ୍ରଥିତଂ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ କପିତ୍ଵମନଵସ୍ଥିତମ୍
ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ରୋଷର ଦୋଷରେ, ଏହି ତିନି ଜଗତରେ ବନର ଅସ୍ଥିରତାକୁ ପ୍ରକାଶ କରିଦେଇଛି।
ଧିଗସ୍ତୁ ରାଜସଂ ଭାଵମନୀଶମନଵସ୍ଥିତମ୍। ଈଶ୍ଵରେଣାପି ଯଦ୍ ରାଗାନ୍ମଯା ସୀତା ନ ରକ୍ଷିତା
ଏହି ଅସ୍ଥିର, ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଏବଂ ରାଗରେ ଭରିତ ଭାବକୁ ଲଜ୍ଜା ଦିଅ; ମୁଁ ମାଲିକଙ୍କ ଅଧୀନରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ରାଗରେ ଭରି, ସୀତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିନଥିଲି।
ଵିନଷ୍ଟାଯାଂ ତୁ ସୀତାଯାଂ ତାଵୁଭୌ ଵିନଶିଷ୍ଯତଃ। ତଯୋର୍ଵିନାଶେ ସୁଗ୍ରୀଵଃ ସବନ୍ଧୁର୍ଵିନଶିଷ୍ଯତି
ଯଦି ସୀତା ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଆନ୍ତି, ତେବେ ସେ ଦୁଇଜଣ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହେବେ; ତାଙ୍କର ନଷ୍ଟ ହେଲେ, ସୁଗ୍ରୀବ ଏବଂ ତାଙ୍କର ପରିବାର ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହେଇଯିବେ।
ଏତଦେଵ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭରତୋ ଭ୍ରାତୃଵତ୍ସଲଃ। ଧର୍ମାତ୍ମା ସହଶତ୍ରୁଘ୍ନଃ କଥଂ ଶକ୍ଷ୍ଯତି ଜୀଵିତୁମ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଭାଇପ୍ରେମରେ ଭରିତ ଧର୍ମାତ୍ମା ଭରତ ଏବଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, କିପରି ଜୀବନ ରଖିପାରିବେ?
ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁଵଂଶେ ଧର୍ମିଷ୍ଠେ ଗତେ ନାଶମସଂଶଯମ୍। ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ପ୍ରଜାଃ ସର୍ଵାଃ ଶୋକସଂତାପପୀଡିତାଃ
ଯେତେବେଳେ ଧର୍ମିକ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶ ନିଶ୍ଚୟ ନଷ୍ଟ ହେଇଯିବ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଶୋକ ଏବଂ ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ହେଇଯିବେ।
ତଦହଂ ଭାଗ୍ଯରହିତୋ ଲୁପ୍ତଧର୍ମାର୍ଥସଂଗ୍ରହଃ। ରୋଷଦୋଷପରୀତାତ୍ମା ଵ୍ଯକ୍ତଂ ଲୋକଵିନାଶନଃ
ତେଣୁ ମୁଁ ଭାଗ୍ୟହୀନ, ଧର୍ମ ଏବଂ ଅର୍ଥର ସଂଗ୍ରହ ହରାଇଯାଇଛି, ରୋଷ ଏବଂ ଦୋଷରେ ଆତ୍ମା ଆକ୍ରାନ୍ତ, ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଲୋକର ନଷ୍ଟକାରୀ।
ଇତି ଚିନ୍ତଯତସ୍ତସ୍ଯ ନିମିତ୍ତାନ୍ଯୁପପେଦିରେ। ପୂର୍ଵମପ୍ଯୁପଲବ୍ଧାନି ସାକ୍ଷାତ୍ ପୁନରଚିନ୍ତଯତ୍
ଏପରି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କୁ ନିମିତ୍ତ ଦେଖାଯାଇଲା; ପୂର୍ବରୁ ଦେଖିଥିବା ସେଗୁଡିକୁ, ସେ ପୁନି ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ।
ଅଥ ଵା ଚାରୁସର୍ଵାଙ୍ଗୀ ରକ୍ଷିତା ସ୍ଵେନ ତେଜସା। ନ ନଶିଷ୍ଯତି କଲ୍ଯାଣୀ ନାଗ୍ନିରଗ୍ନୌ ପ୍ରଵର୍ତତେ
କିମ୍ବା, ମନୋହର ଶରୀରର ଅଧିକାରିଣୀ, ସ୍ୱ ତେଜରେ ରକ୍ଷିତା, ଶୁଭା ନାରୀ ନଷ୍ଟ ହେବେନାହିଁ; ଅଗ୍ନି ଅଗ୍ନିକୁ କ୍ଷତି କରେନାହିଁ।
ନହି ଧର୍ମାତ୍ମନସ୍ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯାମମିତତେଜସଃ। ସ୍ଵଚରିତ୍ରାଭିଗୁପ୍ତାଂ ତାଂ ସ୍ପ୍ରଷ୍ଟୁମର୍ହତି ପାଵକଃ
ଧର୍ମାତ୍ମା ଏବଂ ଅସୀମ ତେଜର ନାଥଙ୍କର ନିଜ ଚରିତ୍ରରେ ରକ୍ଷିତା ସ୍ତ୍ରୀକୁ, ଅଗ୍ନି ସ୍ପର୍ଶ କରିପାରେନାହିଁ।
ନୂନଂ ରାମପ୍ରଭାଵେଣ ଵୈଦେହ୍ଯାଃ ସୁକୃତେନ ଚ। ଯନ୍ମାଂ ଦହନକର୍ମାଯଂ ନାଦହଦ୍ଧଵ୍ଯଵାହନଃ
ନିଶ୍ଚୟ, ରାମଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ଏବଂ ବୈଦେହୀଙ୍କର ଶୁଭ କର୍ମରେ, ଏହି ଦହନ କାମର ଅଗ୍ନି ମୋତେ ଦହିପାରିଲାନି, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ହବ୍ୟବାହନ।
ତ୍ରଯାଣାଂ ଭରତାଦୀନାଂ ଭ୍ରାତୄଣାଂ ଦେଵତା ଚ ଯା। ରାମସ୍ଯ ଚ ମନଃକାନ୍ତା ସା କଥଂ ଵିନଶିଷ୍ଯତି
ଯିଏ ରାମଙ୍କର ହୃଦୟର ପ୍ରିୟା ଏବଂ ଭରତ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କର ଦେବୀ, ସେ କିପରି ନଷ୍ଟ ହେବେ?
ଯଦ୍ ଵା ଦହନକର୍ମାଯଂ ସର୍ଵତ୍ର ପ୍ରଭୁରଵ୍ଯଯଃ। ନ ମେ ଦହତି ଲାଙ୍ଗୂଲଂ କଥମାର୍ଯାଂ ପ୍ରଧକ୍ଷ୍ଯତି
ଏହି ଅଗ୍ନି, ସବୁଠାରେ ଅବିନାଶୀ ଏବଂ ପ୍ରଭୁ, ମୋ ଲାଙ୍ଗୁଳକୁ ଜଳାଇପାରିନାହିଁ, ତେବେ ସେ ମହିଳାକୁ କିପରି ଜଳାଇପାରିବ?
ପୁନଶ୍ଚାଚିନ୍ତଯତ୍ ତତ୍ର ହନୂମାନ୍ ଵିସ୍ମିତସ୍ତଦା। ହିରଣ୍ଯନାଭସ୍ଯ ଗିରେର୍ଜଲମଧ୍ଯେ ପ୍ରଦର୍ଶନମ୍
ତାପରେ ହନୁମାନ୍ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଅବାକ ହୋଇ, ହିରଣ୍ୟନାଭ ପାହାଡ଼ର ଜଳମଧ୍ୟରେ ଦୃଶ୍ୟକୁ ପୁନି ଚିନ୍ତା କଲେ।
ତପସା ସତ୍ଯଵାକ୍ଯେନ ଅନନ୍ଯତ୍ଵାଚ୍ଚ ଭର୍ତରି। ଅସୌ ଵିନିର୍ଦହେଦଗ୍ନିଂ ନ ତାମଗ୍ନିଃ ପ୍ରଧକ୍ଷ୍ଯତି
ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା, ସତ୍ୟବାଣୀ ଏବଂ ପତିପ୍ରତି ଏକନିଷ୍ଠା ଦ୍ୱାରା, ସେ ଅଗ୍ନିକୁ ଜଳାଇପାରିବେ; ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କୁ ଜଳାଇପାରିବନି।
ସ ତଥା ଚିନ୍ତଯଂସ୍ତତ୍ର ଦେଵ୍ଯା ଧର୍ମପରିଗ୍ରହମ୍। ଶୁଶ୍ରାଵ ହନୁମାଂସ୍ତତ୍ର ଚାରଣାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍
ସେଠାରେ ଦେବୀଙ୍କର ଧର୍ମପାଳନ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ହନୁମାନ୍, ଚାରଣମାନେ ମହାତ୍ମାଙ୍କର କଥା ଶୁଣିଲେ।
ଅହୋ ଖଲୁ କୃତଂ କର୍ମ ଦୁର୍ଵିଗାହଂ ହନୂମତା। ଅଗ୍ନିଂ ଵିସୃଜତା ତୀକ୍ଷ୍ଣଂ ଭୀମଂ ରାକ୍ଷସସଦ୍ମନି
ହନୁମାନ୍ ଯେ କିଏ ରାକ୍ଷସମାନେ ରହୁଥିବା ଘରେ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ତୀବ୍ର ଅଗ୍ନି ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ଏହା କିପରି ଅସାଧାରଣ କାର୍ଯ୍ୟ!
ପ୍ରପଲାଯିତରକ୍ଷଃସ୍ତ୍ରୀବାଲଵୃଦ୍ଧସମାକୁଲା। ଜନକୋଲାହଲାଧ୍ମାତା କ୍ରନ୍ଦନ୍ତୀଵାଦ୍ରିକନ୍ଦରୈଃ
ରାକ୍ଷସମାନେ ପଳାଇଯିବାରୁ ସହରଟି ଜନମାନେ, ଜନନୀ, ଶିଶୁ ଓ ବୃଦ୍ଧମାନେ ଭରିଯାଇଛି; ଲୋକମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି, ପାହାଡ଼ ଗୁହାରୁ ଆସୁଥିବା ରୋଦନର ଭଳି।
ଦଗ୍ଧେଯଂ ନଗରୀ ଲଙ୍କା ସାଟ୍ଟପ୍ରାକାରତୋରଣା। ଜାନକୀ ନ ଚ ଦଗ୍ଧେତି ଵିସ୍ମଯୋଽଦ୍ଭୁତ ଏଵ ନଃ
ପ୍ରାକାର, ଦୁର୍ଗ ଓ ତୋରଣା ସହିତ ଲଙ୍କା ନଗରୀ ଜଳିଗଲା, କିନ୍ତୁ ଜାନକୀ ଜଳିନାହିଁ—ଏହା ଆମ ପାଇଁ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ।
ଇତି ଶୁଶ୍ରାଵ ହନୁମାନ୍ ଵାଚଂ ତାମମୃତୋପମାମ୍। ବଭୂଵ ଚାସ୍ଯ ମନସୋ ହର୍ଷସ୍ତତ୍କାଲସମ୍ଭଵଃ
ହନୁମାନ୍ ଏହି ଅମୃତ ସମ କଥା ଶୁଣିଲେ, ଏବଂ ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତାଙ୍କର ହୃଦୟରେ ଆନନ୍ଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ସ ନିମିତ୍ତୈଶ୍ଚ ଦୃଷ୍ଟାର୍ଥୈଃ କାରଣୈଶ୍ଚ ମହାଗୁଣୈଃ। ଋଷିଵାକ୍ଯୈଶ୍ଚ ହନୁମାନଭଵତ୍ ପ୍ରୀତମାନସଃ
ନିମିତ୍ତ, ଦୃଶ୍ୟ ଚିହ୍ନ, କାରଣ ଏବଂ ଋଷିମାନଙ୍କର କଥା ଦ୍ୱାରା, ହନୁମାନ୍ ହୃଦୟରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।
ତତଃ କପିଃ ପ୍ରାପ୍ତମନୋରଥାର୍ଥ- ସ୍ତାମକ୍ଷତାଂ ରାଜସୁତାଂ ଵିଦିତ୍ଵା। ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷତସ୍ତାଂ ପୁନରେଵ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରତିପ୍ରଯାଣାଯ ମତିଂ ଚକାର
ତାପରେ କପି, ରାଜକନ୍ୟା ଅକ୍ଷତ ଏବଂ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୋଇଥିବା ଜାଣି, ସେହି ଜାନକୀକୁ ପୁନି ଦେଖି, ଫେରିବା ପାଇଁ ଚିନ୍ତା କଲେ।
thumb|ଷଟ୍ପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ଷଟ୍ପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୫-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ଛଉଅଞ୍ଚାଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ତତସ୍ତୁ ଶିଂଶପାମୂଲେ ଜାନକୀଂ ପର୍ଯଵସ୍ଥିତାମ୍। ଅଭିଵାଦ୍ଯାବ୍ରଵୀଦ୍ ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ପଶ୍ଯାମି ତ୍ଵାମିହାକ୍ଷତାମ୍
ତାପରେ ଶିଂଶପା ଗଛର ତଳେ ବସିଥିବା ଜାନକୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ହନୁମାନ୍ କହିଲେ—'ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଆପଣଙ୍କୁ ଏଠାରେ ଅକ୍ଷତ ଦେଖୁଛି।'
ତତସ୍ତଂ ପ୍ରସ୍ଥିତଂ ସୀତା ଵୀକ୍ଷମାଣା ପୁନଃ ପୁନଃ। ଭର୍ତୁଃ ସ୍ନେହାନ୍ଵିତା ଵାକ୍ଯଂ ହନୂମନ୍ତମଭାଷତ
ତାପରେ ହନୁମାନ୍ ଯିବାକୁ ଚାଲିଥିବାବେଳେ, ସୀତା ପୁନିପୁନି ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ପତିପ୍ରତି ସ୍ନେହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିଲେ।
ଯଦି ତ୍ଵଂ ମନ୍ଯସେ ତାତ ଵସୈକାହମିହାନଘ। କ୍ଵଚିତ୍ ସୁସଂଵୃତେ ଦେଶେ ଵିଶ୍ରାନ୍ତଃ ଶ୍ଵୋ ଗମିଷ୍ଯସି
'ଯଦି ଆପଣ ଭଲ ଭାବିବେ, ପ୍ରିୟ, ଏଠାରେ ଏକ ରାତି ରୁହନ୍ତୁ; ଏକ ଉପଯୁକ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ବିଶ୍ରାମ କରନ୍ତୁ, ଆଗାମୀକାଲି ଯାନ୍ତୁ।'
ମମ ଚୈଵାଲ୍ପଭାଗ୍ଯାଯାଃ ସାଂନିଧ୍ଯାତ୍ ତଵ ଵାନର। ଶୋକସ୍ଯାସ୍ଯାପ୍ରମେଯସ୍ଯ ମୁହୂର୍ତଂ ସ୍ଯାଦପି କ୍ଷଯଃ
'ମୋ ପାଇଁ, ଏତେ ଅଭାଗିନୀ, ଆପଣଙ୍କର ସାନିଧ୍ୟ ଏହି ଅପାର ଦୁଃଖରୁ ଅପରିମିତ ମୁହୂର୍ତ୍ତର ଶାନ୍ତି ଦେଇପାରିବ।'
ଗତେ ହି ହରିଶାର୍ଦୂଲ ପୁନଃ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଯେ ତ୍ଵଯି। ପ୍ରାଣେଷ୍ଵପି ନ ଵିଶ୍ଵାସୋ ମମ ଵାନରପୁଙ୍ଗଵ
'ହରିମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣ ଯିବା ପରେ, ଆପଣ ପୁନି ଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋ ପ୍ରାଣରେ ମଧ୍ୟ ବିଶ୍ୱାସ ରହିବ ନାହିଁ।'
ଅଦର୍ଶନଂ ଚ ତେ ଵୀର ଭୂଯୋ ମାଂ ଦାରଯିଷ୍ଯତି। ଦୁଃଖାଦ୍ ଦୁଃଖତରଂ ପ୍ରାପ୍ତାଂ ଦୁର୍ମନଃଶୋକକର୍ଶିତାମ୍
'ବୀର, ଆପଣଙ୍କ ଅଦର୍ଶନ ମୋତେ ପୁନି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେବ, ଯେଉଁ ଦୁଃଖରେ ଦୁଃଖ ଭରିଛି, ଶୋକରେ ଅତି କ୍ଷୀଣ ହୋଇଛି।'