ଧନ୍ଯାଃ ଖଲୁ ମହାତ୍ମାନୋ ଯେ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା କୋପମୁତ୍ଥିତମ୍। ନିରୁନ୍ଧନ୍ତି ମହାତ୍ମାନୋ ଦୀପ୍ତମଗ୍ନିମିଵାମ୍ଭସା
ଯେଉଁ ମହାତ୍ମାମାନେ ବୁଦ୍ଧିରେ କ୍ରୋଧକୁ ଦମନ କରିପାରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଧନ୍ୟ; ମହାତ୍ମାମାନେ ଜ୍ୱଳିଥିବା ଅଗ୍ନିକୁ ଜଳରେ ନିବାଇଦେଇଥିବା ପରି କ୍ରୋଧକୁ ଶାନ୍ତ କରନ୍ତି।
କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ପାପଂ ନ କୁର୍ଯାତ୍ କଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ହନ୍ଯାଦ୍ ଗୁରୂନପି। କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ପରୁଷଯା ଵାଚା ନରଃ ସାଧୂନଧିକ୍ଷିପେତ୍
କିଏ କ୍ରୋଧରେ ଦୁଷ୍ଟ କାମ କରିନଥିବ? କ୍ରୋଧରେ ମନୁଷ୍ୟ ବଡ଼ମାନେ ମଧ୍ୟ ମାରିପାରେ; କ୍ରୋଧରେ ମନୁଷ୍ୟ କଠୋର କଥାରେ ଭଲ ଲୋକମାନେ ଉପେକ୍ଷା କରିପାରେ।
ଵାଚ୍ଯାଵାଚ୍ଯଂ ପ୍ରକୁପିତୋ ନ ଵିଜାନାତି କର୍ହିଚିତ୍। ନାକାର୍ଯମସ୍ତି କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ଯ ନାଵାଚ୍ଯଂ ଵିଦ୍ଯତେ କ୍ଵଚିତ୍
କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ମନୁଷ୍ୟ କେବେ କଣ କହିବା ଉଚିତ ଓ ଅନୁଚିତ ବୁଝିପାରେନି; କ୍ରୋଧିତ ଲୋକ ପାଇଁ କିଛି କାମ ଅନୁଚିତ ନୁହେଁ, କିଛି କଥା ଅନୁଚିତ ନୁହେଁ।
ଯଃ ସମୁତ୍ପତିତଂ କ୍ରୋଧଂ କ୍ଷମଯୈଵ ନିରସ୍ଯତି। ଯଥୋରଗସ୍ତ୍ଵଚଂ ଜୀର୍ଣାଂ ସ ଵୈ ପୁରୁଷ ଉଚ୍ଯତେ
ଯେଉଁ ଲୋକ ଧୈର୍ଯ୍ୟରେ ଉତ୍ତଳ କ୍ରୋଧକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରିପାରେ, ସାପ ଜରା ପୁରା ଚାମ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିବା ପରି, ସେଇ ଲୋକକୁ ମନୁଷ୍ୟ ଭାବିଯାଏ।
ଧିଗସ୍ତୁ ମାଂ ସୁଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିଂ ନିର୍ଲଜ୍ଜଂ ପାପକୃତ୍ତମମ୍। ଅଚିନ୍ତଯିତ୍ଵା ତାଂ ସୀତାମଗ୍ନିଦଂ ସ୍ଵାମିଘାତକମ୍
ମୋ ପାଇଁ ଲଜ୍ଜା ଦିଅ, ମୁଁ ଅତି ଅବିବେକୀ, ନିର୍ଲଜ୍ଜା ଏବଂ ପାପରେ ସବୁଠୁ ଆଗରେ। ସୀତାଙ୍କୁ ଭାବିନାହିଁ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛି, ଯାହା ମୋ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେଇଛି।
ଯଦି ଦଗ୍ଧା ତ୍ଵିଯଂ ସର୍ଵା ନୂନମାର୍ଯାପି ଜାନକୀ। ଦଗ୍ଧା ତେନ ମଯା ଭର୍ତୁର୍ହତଂ କାର୍ଯମଜାନତା
ଯଦି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସହର ଜଳିଗଲା, ନିଶ୍ଚୟ ଜାନକୀ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହେଇଯାଇଛନ୍ତି; ମୁଁ ଯାହା କରିଛି, ତାହାର ଫଳ ଜାଣିନଥିବାରୁ, ସ୍ୱାମୀଙ୍କର କାମ ନଷ୍ଟ ହେଇଯାଇଛି।
ଯଦର୍ଥମଯମାରମ୍ଭସ୍ତତ୍କାର୍ଯମଵସାଦିତମ୍। ମଯା ହି ଦହତା ଲଙ୍କାଂ ନ ସୀତା ପରିରକ୍ଷିତା
ଯେ କାରଣରେ ଏହି ଦୂତି କାମ ଆରମ୍ଭ ହେଇଥିଲା, ସେହି କାମ ମୁଁ ନଷ୍ଟ କରିଦେଇଛି; ଲଙ୍କାକୁ ଜଳାଇବା ସମୟରେ, ମୁଁ ସୀତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିନଥିଲି।
ଈଷତ୍କାର୍ଯମିଦଂ କାର୍ଯଂ କୃତମାସୀନ୍ନ ସଂଶଯଃ। ତସ୍ଯ କ୍ରୋଧାଭିଭୂତେନ ମଯା ମୂଲକ୍ଷଯଃ କୃତଃ
ଏହି କାମ ଗୋଟିଏ ଛୋଟ କାମ ଥିଲା, ନିଶ୍ଚୟ ହେଇଯାଇଛି; କିନ୍ତୁ ରୋଷରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ମୁଁ ମୂଳକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେଇଛି।
ଵିନଷ୍ଟା ଜାନକୀ ଵ୍ଯକ୍ତଂ ନ ହ୍ଯଦଗ୍ଧଃ ପ୍ରଦୃଶ୍ଯତେ। ଲଙ୍କାଯାଃ କଶ୍ଚିଦୁଦ୍ଦେଶଃ ସର୍ଵା ଭସ୍ମୀକୃତା ପୁରୀ
ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ, ଜାନକୀ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି—ଲଙ୍କାର କୌଣସି ଅଂଶ ଅଜଳି ଦେଖାଯାଉନାହିଁ; ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସହର ଭସ୍ମ ହୋଇଯାଇଛି।
ଯଦି ତଦ୍ଵିହତଂ କାର୍ଯଂ ମଯା ପ୍ରଜ୍ଞାଵିପର୍ଯଯାତ୍। ଇହୈଵ ପ୍ରାଣସଂନ୍ଯାସୋ ମମାପି ହ୍ଯଦ୍ଯ ରୋଚତେ
ଯଦି ମୋ ଅବିବେକରେ ଏହି କାମ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି, ତେବେ ଆଜି, ଏଠାରେ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଜୀବନ ଛାଡିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।
କିମଗ୍ନୌ ନିପତାମ୍ଯଦ୍ଯ ଆହୋସ୍ଵିଦ୍ ଵଡଵାମୁଖେ। ଶରୀରମିହ ସତ୍ତ୍ଵାନାଂ ଦଦ୍ମି ସାଗରଵାସିନାମ୍
ମୁଁ ଆଜି ଅଗ୍ନିରେ ପଡ଼ିବି କି, ବା ଗଭୀର ସାଗର ଅଗ୍ନିର ମୁଖରେ? ଏଠାରେ ମୁଁ ମୋ ଶରୀର ସାଗରର ବାସିନ୍ଦାଙ୍କୁ ଦେଇଦେବି କି?
କଥଂ ନୁ ଜୀଵତା ଶକ୍ଯୋ ମଯା ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ହରୀଶ୍ଵରଃ। ତୌ ଵା ପୁରୁଷଶାର୍ଦୂଲୌ କାର୍ଯସର୍ଵସ୍ଵଘାତିନା
ମୁଁ ଏହିପରି ଦୁଃଖରେ ଜୀବନ୍ତ ଥିବାବେଳେ, କିପରି ମୁଁ ହରିଙ୍କ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ, କିମ୍ବା ସେ ଦୁଇଜଣ ବୀର ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବି, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ କାମର ନଷ୍ଟ କରିଦେଇଛନ୍ତି?
ମଯା ଖଲୁ ତଦେଵେଦଂ ରୋଷଦୋଷାତ୍ ପ୍ରଦର୍ଶିତମ୍। ପ୍ରଥିତଂ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ କପିତ୍ଵମନଵସ୍ଥିତମ୍
ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ରୋଷର ଦୋଷରେ, ଏହି ତିନି ଜଗତରେ ବନର ଅସ୍ଥିରତାକୁ ପ୍ରକାଶ କରିଦେଇଛି।
ଧିଗସ୍ତୁ ରାଜସଂ ଭାଵମନୀଶମନଵସ୍ଥିତମ୍। ଈଶ୍ଵରେଣାପି ଯଦ୍ ରାଗାନ୍ମଯା ସୀତା ନ ରକ୍ଷିତା
ଏହି ଅସ୍ଥିର, ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଏବଂ ରାଗରେ ଭରିତ ଭାବକୁ ଲଜ୍ଜା ଦିଅ; ମୁଁ ମାଲିକଙ୍କ ଅଧୀନରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ରାଗରେ ଭରି, ସୀତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିନଥିଲି।
ଵିନଷ୍ଟାଯାଂ ତୁ ସୀତାଯାଂ ତାଵୁଭୌ ଵିନଶିଷ୍ଯତଃ। ତଯୋର୍ଵିନାଶେ ସୁଗ୍ରୀଵଃ ସବନ୍ଧୁର୍ଵିନଶିଷ୍ଯତି
ଯଦି ସୀତା ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଆନ୍ତି, ତେବେ ସେ ଦୁଇଜଣ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହେବେ; ତାଙ୍କର ନଷ୍ଟ ହେଲେ, ସୁଗ୍ରୀବ ଏବଂ ତାଙ୍କର ପରିବାର ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହେଇଯିବେ।
ଏତଦେଵ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭରତୋ ଭ୍ରାତୃଵତ୍ସଲଃ। ଧର୍ମାତ୍ମା ସହଶତ୍ରୁଘ୍ନଃ କଥଂ ଶକ୍ଷ୍ଯତି ଜୀଵିତୁମ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଭାଇପ୍ରେମରେ ଭରିତ ଧର୍ମାତ୍ମା ଭରତ ଏବଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, କିପରି ଜୀବନ ରଖିପାରିବେ?
ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁଵଂଶେ ଧର୍ମିଷ୍ଠେ ଗତେ ନାଶମସଂଶଯମ୍। ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ପ୍ରଜାଃ ସର୍ଵାଃ ଶୋକସଂତାପପୀଡିତାଃ
ଯେତେବେଳେ ଧର୍ମିକ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶ ନିଶ୍ଚୟ ନଷ୍ଟ ହେଇଯିବ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଶୋକ ଏବଂ ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ହେଇଯିବେ।
ତଦହଂ ଭାଗ୍ଯରହିତୋ ଲୁପ୍ତଧର୍ମାର୍ଥସଂଗ୍ରହଃ। ରୋଷଦୋଷପରୀତାତ୍ମା ଵ୍ଯକ୍ତଂ ଲୋକଵିନାଶନଃ
ତେଣୁ ମୁଁ ଭାଗ୍ୟହୀନ, ଧର୍ମ ଏବଂ ଅର୍ଥର ସଂଗ୍ରହ ହରାଇଯାଇଛି, ରୋଷ ଏବଂ ଦୋଷରେ ଆତ୍ମା ଆକ୍ରାନ୍ତ, ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଲୋକର ନଷ୍ଟକାରୀ।
ଇତି ଚିନ୍ତଯତସ୍ତସ୍ଯ ନିମିତ୍ତାନ୍ଯୁପପେଦିରେ। ପୂର୍ଵମପ୍ଯୁପଲବ୍ଧାନି ସାକ୍ଷାତ୍ ପୁନରଚିନ୍ତଯତ୍
ଏପରି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କୁ ନିମିତ୍ତ ଦେଖାଯାଇଲା; ପୂର୍ବରୁ ଦେଖିଥିବା ସେଗୁଡିକୁ, ସେ ପୁନି ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ।
ଅଥ ଵା ଚାରୁସର୍ଵାଙ୍ଗୀ ରକ୍ଷିତା ସ୍ଵେନ ତେଜସା। ନ ନଶିଷ୍ଯତି କଲ୍ଯାଣୀ ନାଗ୍ନିରଗ୍ନୌ ପ୍ରଵର୍ତତେ
କିମ୍ବା, ମନୋହର ଶରୀରର ଅଧିକାରିଣୀ, ସ୍ୱ ତେଜରେ ରକ୍ଷିତା, ଶୁଭା ନାରୀ ନଷ୍ଟ ହେବେନାହିଁ; ଅଗ୍ନି ଅଗ୍ନିକୁ କ୍ଷତି କରେନାହିଁ।
ନହି ଧର୍ମାତ୍ମନସ୍ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯାମମିତତେଜସଃ। ସ୍ଵଚରିତ୍ରାଭିଗୁପ୍ତାଂ ତାଂ ସ୍ପ୍ରଷ୍ଟୁମର୍ହତି ପାଵକଃ
ଧର୍ମାତ୍ମା ଏବଂ ଅସୀମ ତେଜର ନାଥଙ୍କର ନିଜ ଚରିତ୍ରରେ ରକ୍ଷିତା ସ୍ତ୍ରୀକୁ, ଅଗ୍ନି ସ୍ପର୍ଶ କରିପାରେନାହିଁ।
ନୂନଂ ରାମପ୍ରଭାଵେଣ ଵୈଦେହ୍ଯାଃ ସୁକୃତେନ ଚ। ଯନ୍ମାଂ ଦହନକର୍ମାଯଂ ନାଦହଦ୍ଧଵ୍ଯଵାହନଃ
ନିଶ୍ଚୟ, ରାମଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ଏବଂ ବୈଦେହୀଙ୍କର ଶୁଭ କର୍ମରେ, ଏହି ଦହନ କାମର ଅଗ୍ନି ମୋତେ ଦହିପାରିଲାନି, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ହବ୍ୟବାହନ।
ତ୍ରଯାଣାଂ ଭରତାଦୀନାଂ ଭ୍ରାତୄଣାଂ ଦେଵତା ଚ ଯା। ରାମସ୍ଯ ଚ ମନଃକାନ୍ତା ସା କଥଂ ଵିନଶିଷ୍ଯତି
ଯିଏ ରାମଙ୍କର ହୃଦୟର ପ୍ରିୟା ଏବଂ ଭରତ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କର ଦେବୀ, ସେ କିପରି ନଷ୍ଟ ହେବେ?
ଯଦ୍ ଵା ଦହନକର୍ମାଯଂ ସର୍ଵତ୍ର ପ୍ରଭୁରଵ୍ଯଯଃ। ନ ମେ ଦହତି ଲାଙ୍ଗୂଲଂ କଥମାର୍ଯାଂ ପ୍ରଧକ୍ଷ୍ଯତି
ଏହି ଅଗ୍ନି, ସବୁଠାରେ ଅବିନାଶୀ ଏବଂ ପ୍ରଭୁ, ମୋ ଲାଙ୍ଗୁଳକୁ ଜଳାଇପାରିନାହିଁ, ତେବେ ସେ ମହିଳାକୁ କିପରି ଜଳାଇପାରିବ?
ପୁନଶ୍ଚାଚିନ୍ତଯତ୍ ତତ୍ର ହନୂମାନ୍ ଵିସ୍ମିତସ୍ତଦା। ହିରଣ୍ଯନାଭସ୍ଯ ଗିରେର୍ଜଲମଧ୍ଯେ ପ୍ରଦର୍ଶନମ୍
ତାପରେ ହନୁମାନ୍ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଅବାକ ହୋଇ, ହିରଣ୍ୟନାଭ ପାହାଡ଼ର ଜଳମଧ୍ୟରେ ଦୃଶ୍ୟକୁ ପୁନି ଚିନ୍ତା କଲେ।
ତପସା ସତ୍ଯଵାକ୍ଯେନ ଅନନ୍ଯତ୍ଵାଚ୍ଚ ଭର୍ତରି। ଅସୌ ଵିନିର୍ଦହେଦଗ୍ନିଂ ନ ତାମଗ୍ନିଃ ପ୍ରଧକ୍ଷ୍ଯତି
ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା, ସତ୍ୟବାଣୀ ଏବଂ ପତିପ୍ରତି ଏକନିଷ୍ଠା ଦ୍ୱାରା, ସେ ଅଗ୍ନିକୁ ଜଳାଇପାରିବେ; ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କୁ ଜଳାଇପାରିବନି।
ସ ତଥା ଚିନ୍ତଯଂସ୍ତତ୍ର ଦେଵ୍ଯା ଧର୍ମପରିଗ୍ରହମ୍। ଶୁଶ୍ରାଵ ହନୁମାଂସ୍ତତ୍ର ଚାରଣାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍
ସେଠାରେ ଦେବୀଙ୍କର ଧର୍ମପାଳନ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ହନୁମାନ୍, ଚାରଣମାନେ ମହାତ୍ମାଙ୍କର କଥା ଶୁଣିଲେ।
ଅହୋ ଖଲୁ କୃତଂ କର୍ମ ଦୁର୍ଵିଗାହଂ ହନୂମତା। ଅଗ୍ନିଂ ଵିସୃଜତା ତୀକ୍ଷ୍ଣଂ ଭୀମଂ ରାକ୍ଷସସଦ୍ମନି
ହନୁମାନ୍ ଯେ କିଏ ରାକ୍ଷସମାନେ ରହୁଥିବା ଘରେ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ତୀବ୍ର ଅଗ୍ନି ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ଏହା କିପରି ଅସାଧାରଣ କାର୍ଯ୍ୟ!
ପ୍ରପଲାଯିତରକ୍ଷଃସ୍ତ୍ରୀବାଲଵୃଦ୍ଧସମାକୁଲା। ଜନକୋଲାହଲାଧ୍ମାତା କ୍ରନ୍ଦନ୍ତୀଵାଦ୍ରିକନ୍ଦରୈଃ
ରାକ୍ଷସମାନେ ପଳାଇଯିବାରୁ ସହରଟି ଜନମାନେ, ଜନନୀ, ଶିଶୁ ଓ ବୃଦ୍ଧମାନେ ଭରିଯାଇଛି; ଲୋକମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି, ପାହାଡ଼ ଗୁହାରୁ ଆସୁଥିବା ରୋଦନର ଭଳି।
ଦଗ୍ଧେଯଂ ନଗରୀ ଲଙ୍କା ସାଟ୍ଟପ୍ରାକାରତୋରଣା। ଜାନକୀ ନ ଚ ଦଗ୍ଧେତି ଵିସ୍ମଯୋଽଦ୍ଭୁତ ଏଵ ନଃ
ପ୍ରାକାର, ଦୁର୍ଗ ଓ ତୋରଣା ସହିତ ଲଙ୍କା ନଗରୀ ଜଳିଗଲା, କିନ୍ତୁ ଜାନକୀ ଜଳିନାହିଁ—ଏହା ଆମ ପାଇଁ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ।