ନରାନ୍ତକସ୍ଯ କୁମ୍ଭସ୍ଯ ନିକୁମ୍ଭସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ। ଯଜ୍ଞଶତ୍ରୋଶ୍ଚ ଭଵନଂ ବ୍ରହ୍ମଶତ୍ରୋସ୍ତଥୈଵ ଚ
ନରାନ୍ତକ, କୁମ୍ଭ, ଦୁଷ୍ଟ ନିକୁମ୍ଭ, ଯଜ୍ଞଶତ୍ରୁ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମଶତ୍ରୁଙ୍କ ଘରକୁ ମଧ୍ୟ ଅଗ୍ନି ଲଗାଇଲେ।
ଵର୍ଜଯିତ୍ଵା ମହାତେଜା ଵିଭୀଷଣଗୃହଂ ପ୍ରତି। କ୍ରମମାଣଃ କ୍ରମେଣୈଵ ଦଦାହ ହରିପୁଙ୍ଗଵଃ
ବିଭୀଷଣଙ୍କ ଘରକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହନୁମାନ ପ୍ରତିକ୍ରମା କରି କରି ଘରଗୁଡିକୁ ଜଳାଇ ଚାଲିଲେ।
ତେଷୁ ତେଷୁ ମହାର୍ହେଷୁ ଭଵନେଷୁ ମହାଯଶାଃ। ଗୃହେଷ୍ଵୃଦ୍ଧିମତାମୃଦ୍ଧିଂ ଦଦାହ କପିକୁଞ୍ଜରଃ
ସେ ମହାପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଏବଂ ମହାମୂଲ୍ୟ ଘରମାନେ ଭିତରେ, ଧନୀ ମାନଙ୍କର ଧନ ଓ ଉନ୍ନତିକୁ ଜଳାଇ ଦେଲେ।
ସର୍ଵେଷାଂ ସମତିକ୍ରମ୍ଯ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ଆସସାଦାଥ ଲକ୍ଷ୍ମୀଵାନ୍ ରାଵଣସ୍ଯ ନିଵେଶନମ୍
ସମସ୍ତ ଘରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଶୂର ହନୁମାନ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ରାଜା ରାବଣଙ୍କ ଶ୍ରୀମୟ ଘରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ତତସ୍ତସ୍ମିନ୍ ଗୃହେ ମୁଖ୍ଯେ ନାନାରତ୍ନଵିଭୂଷିତେ। ମେରୁମନ୍ଦରସଂକାଶେ ନାନାମଙ୍ଗଲଶୋଭିତେ
ସେଠାରେ, ମୂଖ୍ୟ ଘରଟି ନାନା ମଣି ଓ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ମେରୁ ଓ ମନ୍ଦର ପରି ଚମକୁଥିବା, ନାନା ଶୁଭ ଚିହ୍ନରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା।
ପ୍ରଦୀପ୍ତମଗ୍ନିମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଲାଙ୍ଗୂଲାଗ୍ରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍। ନନାଦ ହନୁମାନ୍ ଵୀରୋ ଯୁଗାନ୍ତଜଲଦୋ ଯଥା
ହନୁମାନ, ଶୂର ବାନର, ଲାଙ୍ଗୁଳର ଶିରେ ଜ୍ୱଳିଥିବା ଅଗ୍ନି ଛାଡ଼ି, ଯୁଗାନ୍ତର ମେଘ ପରି ଗଜ୍ଜନ କରିଲେ।
ଶ୍ଵସନେନ ଚ ସଂଯୋଗାଦତିଵେଗୋ ମହାବଲଃ। କାଲାଗ୍ନିରିଵ ଜଜ୍ଵାଲ ପ୍ରାଵର୍ଧତ ହୁତାଶନଃ
ପବନର ଶକ୍ତିରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଗ୍ନି ବଡ଼ ଗତିରେ ଜ୍ୱଳିଲା, ଏବଂ କାଳାଗ୍ନି ପରି ବଢ଼ିଗଲା।
ପ୍ରଦୀପ୍ତମଗ୍ନିଂ ପଵନସ୍ତେଷୁ ଵେଶ୍ମସୁ ଚାରଯନ୍। ତାନି କାଞ୍ଚନଜାଲାନି ମୁକ୍ତାମଣିମଯାନି ଚ
ହନୁମାନ ଜ୍ୱଳିଥିବା ଅଗ୍ନିକୁ ସେଉଁଠି ଘରମାନେ ଭିତରେ ଦେଇ, ସେ ସମସ୍ତ ସୁନା ଜାଲି ଓ ମୁକ୍ତା ମଣିର ତାର ଜଳାଇ ଦେଲେ।
ଭଵନାନି ଵ୍ଯଶୀର୍ଯନ୍ତ ରତ୍ନଵନ୍ତି ମହାନ୍ତି ଚ। ତାନି ଭଗ୍ନଵିମାନାନି ନିପେତୁର୍ଵସୁଧାତଲେ
ବଡ଼ ଓ ରତ୍ନରେ ଭରିଥିବା ଅଟାଳିକାଗୁଡିକ ଭାଙ୍ଗିଗଲା; ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ତାରା ମାଳା ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା।
ଭଵନାନୀଵ ସିଦ୍ଧାନାମମ୍ବରାତ୍ ପୁଣ୍ଯସଂକ୍ଷଯେ। ସଂଜଜ୍ଞେ ତୁମୁଲଃ ଶବ୍ଦୋ ରାକ୍ଷସାନାଂ ପ୍ରଧାଵତାମ୍
ସିଦ୍ଧମାନେ ଆକାଶରୁ ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ଶେଷ ହେଲେ ଯେପରି ଘର ତଳେ ପଡ଼ିଯାଏ, ଏହିପରି ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୟରେ ଦୌଡ଼ିବା ସମୟରେ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଉଠିଲା।
ସ୍ଵେ ସ୍ଵେ ଗୃହପରିତ୍ରାଣେ ଭଗ୍ନୋତ୍ସାହୋଜ୍ଝିତଶ୍ରିଯାମ୍। ନୂନମେଷୋଽଗ୍ନିରାଯାତଃ କପିରୂପେଣ ହା ଇତି
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣେ ନିଜ ଘରକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ, ଭୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ଅସାହାୟ ହୋଇ, 'ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ଅଗ୍ନି ବାନର ରୂପରେ ଆସିଛି—ହା!' ବୋଲି କୁହିଲେ।
କ୍ରନ୍ଦନ୍ତ୍ଯଃ ସହସା ପେତୁଃ ସ୍ତନଂଧଯଧରାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ। କାଶ୍ଚିଦଗ୍ନିପରୀତାଙ୍ଗ୍ଯୋ ହର୍ମ୍ଯେଭ୍ଯୋ ମୁକ୍ତମୂର୍ଧଜାଃ
ଅନେକ ମହିଳା, ଯେଉଁମାନେ ଶିଶୁମାନେକୁ ଷ୍ଟନପାନ କରାଉଥିଲେ, ହଠାତ୍ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ; କିଛି ଅଗ୍ନିରେ ଘେରା ହୋଇ, ଘରରୁ ଦୌଡ଼ିବା ସମୟରେ ଚୁଲ ଖୋଲିଗଲା।
ପତନ୍ତ୍ଯୋରେଜିରେଽଭ୍ରେଭ୍ଯଃ ସୌଦାମନ୍ଯ ଇଵାମ୍ବରାତ୍। ଵଜ୍ରଵିଦ୍ରୁମଵୈଦୂର୍ଯମୁକ୍ତାରଜତସଂହତାନ୍
ଉଚ୍ଚ ଅଟାଳିକାରୁ ପଡ଼ି ଦୌଡ଼ିବା ସମୟରେ ସେମାନେ ମେଘରୁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଯେପରି ଚମକେ, ତେଉଁପରି ହୀରା, ପ୍ରବାଳ, ବୈଦୂର୍ୟ, ମୁକ୍ତା ଓ ଚାନ୍ଦିର ଗଠିକାରେ ସୁସଜ୍ଜିତ ହୋଇ ଦେଖାଗଲେ।
ଵିଚିତ୍ରାନ୍ ଭଵନାଦ୍ଧାତୂନ୍ ସ୍ଯନ୍ଦମାନାନ୍ ଦଦର୍ଶ ସଃ। ନାଗ୍ନିସ୍ତୃପ୍ଯତି କାଷ୍ଠାନାଂ ତୃଣାନାଂ ଚ ଯଥା ତଥା
ହନୁମାନ ଅଦ୍ଭୁତ ଅଟାଳିକାରୁ ବିଭିନ୍ନ ଧାତୁ ଝରିବା ଦେଖିଲେ; ଯେପରି ଅଗ୍ନି କାଠ ଓ ଘାସରେ କେବେ ତୃପ୍ତି ପାଏନାହିଁ, ସେପରି—
ହନୂମାନ୍ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ଵଧେ କିଂଚିନ୍ନ ତୃପ୍ଯତି। ନ ହନୂମଦ୍ଵିଶସ୍ତାନାଂ ରାକ୍ଷସାନାଂ ଵସୁନ୍ଧରା
ହନୁମାନ ରାକ୍ଷସ ମହାରାଜମାନେଙ୍କର ବିନାଶରେ କିଛି ତୃପ୍ତି ନପାଇଲେ; ହନୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହତ ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୂମିକୁ ତୃପ୍ତ କରିପାରିଲେନାହିଁ।
ହନୂମତା ଵେଗଵତା ଵାନରେଣ ମହାତ୍ମନା। ଲଙ୍କାପୁରଂ ପ୍ରଦଗ୍ଧଂ ତଦ୍ ରୁଦ୍ରେଣ ତ୍ରିପୁରଂ ଯଥା
ଶୀଘ୍ର ଓ ମହାତ୍ମା ବାନର ହନୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଲଙ୍କାପୁର ଜଳିଗଲା, ଯେପରି ରୁଦ୍ର ତିପୁରାକୁ ଜଳାଇଥିଲେ।
ତତଃ ସ ଲଙ୍କାପୁରପର୍ଵତାଗ୍ରେ ସମୁତ୍ଥିତୋ ଭୀମପରାକ୍ରମୋଽଗ୍ନିଃ। ପ୍ରସାର୍ଯ ଚୂଡାଵଲଯଂ ପ୍ରଦୀପ୍ତୋ ହନୂମତା ଵେଗଵତୋପସୃଷ୍ଟଃ
ତାପରେ ଲଙ୍କାପୁର ପାହାଡ଼ର ଶିଖରରେ, ଭୟଙ୍କର ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଅଗ୍ନି ଉଠିଗଲା; ତାହାର ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଚୂଡ଼ା ଫାଇଲିବା, ଶୀଘ୍ର ହନୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୀପ୍ତିତ ହୋଇ।
ଯୁଗାନ୍ତକାଲାନଲତୁଲ୍ଯରୂପଃ ସମାରୁତୋଽଗ୍ନିର୍ଵଵୃଧେ ଦିଵସ୍ପୃକ୍। ଵିଧୂମରଶ୍ମିର୍ଭଵନେଷୁ ସକ୍ତୋ ରକ୍ଷଃଶରୀରାଜ୍ଯସମର୍ପିତାର୍ଚିଃ
ଯୁଗାନ୍ତର ଅଗ୍ନି ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଅଗ୍ନି, ପବନରେ ବୃଦ୍ଧି ହେଇ, ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଲା; ଧୂମ ନଥିବା ତାର ରଶ୍ମି ଅଟାଳିକାରେ ଲଗିଥିଲା, ରାକ୍ଷସ ଶରୀରର ଚର୍ବି ଦ୍ୱାରା ତାହାର ଶିଖା ଉତ୍ସାହିତ ହେଲା।
ଆଦିତ୍ଯକୋଟୀସଦୃଶଃ ସୁତେଜା ଲଙ୍କାଂ ସମସ୍ତାଂ ପରିଵାର୍ଯ ତିଷ୍ଠନ୍। ଶବ୍ଦୈରନେକୈରଶନିପ୍ରରୂଢୈ- ର୍ଭିନ୍ଦନ୍ନିଵାଣ୍ଡଂ ପ୍ରବଭୌ ମହାଗ୍ନିଃ
କୋଟି ଆଦିତ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତିଶାଳୀ ମହାଅଗ୍ନି ସମସ୍ତ ଲଙ୍କାକୁ ଘେରି ଦାଉଡ଼ିଲା; ବହୁ ବିଜୁଳି ଶବ୍ଦରେ ଗୁଞ୍ଜି, ଯେପରି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ, ତେଉଁପରି ଚମକିଲା।
ତତ୍ରାମ୍ବରାଦଗ୍ନିରତିପ୍ରଵୃଦ୍ଧୋ ରୂକ୍ଷପ୍ରଭଃ କିଂଶୁକପୁଷ୍ପଚୂଡଃ। ନିର୍ଵାଣଧୂମାକୁଲରାଜଯଶ୍ଚ ନୀଲୋତ୍ପଲାଭାଃ ପ୍ରଚକାଶିରେଽଭ୍ରାଃ
ଏଠାରେ ଆକାଶରୁ ଅତି ବୃଦ୍ଧି ହୋଇଥିବା ଅଗ୍ନି, ତୀବ୍ର ଆଲୋକରେ, କିଂଶୁକ ଫୁଲର ଚୂଡ଼ା ପରି ଚମକିଲା; ନିର୍ବାଣ ଧୂମ ଓ ଧୂଳିରେ ଘେରା, ନୀଳ ଉତ୍ପଳ ପରି ମେଘ ଚମକିଲା।
ଵଜ୍ରୀ ମହେନ୍ଦ୍ରସ୍ତ୍ରିଦଶେଶ୍ଵରୋ ଵା ସାକ୍ଷାଦ୍ ଯମୋ ଵା ଵରୁଣୋଽନିଲୋ ଵା। ରୌଦ୍ରୋଽଗ୍ନିରର୍କୋ ଧନଦଶ୍ଚ ସୋମୋ ନ ଵାନରୋଽଯଂ ସ୍ଵଯମେଵ କାଲଃ
ଏହି ବାନର କି ବଜ୍ରଧାରୀ ମହାଇନ୍ଦ୍ର, ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାୟକ? କିମ୍ବା ଯମ, ବରୁଣ, ପବନ? କିମ୍ବା ରୁଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ସୂର୍ଯ୍ୟ, କୁବେର, କିମ୍ବା ସୋମ? ଏହି ବାନର ସାଧାରଣ ନୁହେଁ—ସେ ନିଜେ କାଳ।
କିଂ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସର୍ଵପିତାମହସ୍ଯ ଲୋକସ୍ଯ ଧାତୁଶ୍ଚତୁରାନନସ୍ଯ। ଇହାଗତୋ ଵାନରରୂପଧାରୀ ରକ୍ଷୋପସଂହାରକରଃ ପ୍ରକୋପଃ
ଏହି କି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର କ୍ରୋଧ, ସମସ୍ତ ପିତାମହ, ଚାରିମୁହାଁ ଜଗତ୍ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ବାନର ରୂପରେ ଏଠାରେ ଆସି ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ନଶ୍ଟ କରିବାକୁ?
କିଂ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଵା କପିରୂପମେତ୍ଯ ରକ୍ଷୋଵିନାଶାଯ ପରଂ ସୁତେଜଃ। ଅଚିନ୍ତ୍ଯମଵ୍ଯକ୍ତମନନ୍ତମେକଂ ସ୍ଵମାଯଯା ସାମ୍ପ୍ରତମାଗତଂ ଵା
ଏହି କି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପରମ ଶକ୍ତି, ବାନର ରୂପରେ ଆସିଛି, ଅଚିନ୍ତ୍ୟ, ଅଦୃଶ୍ୟ, ଅନନ୍ତ ଓ ଏକମାତ୍ର, ନିଜ ମାୟାରେ ଏବେ ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ନଶ୍ଟ କରିବାକୁ ଆସିଛି?
ଇତ୍ଯେଵମୂଚୁର୍ବହଵୋ ଵିଶିଷ୍ଟା ରକ୍ଷୋଗଣାସ୍ତତ୍ର ସମେତ୍ଯ ସର୍ଵେ। ସପ୍ରାଣିସଙ୍ଘାଂ ସଗୃହାଂ ସଵୃକ୍ଷାଂ ଦଗ୍ଧାଂ ପୁରୀଂ ତାଂ ସହସା ସମୀକ୍ଷ୍ଯ
ଏପରି ଭାବରେ ଅନେକ ବିଶିଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ ଦଳ ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ କୁହିଲେ; ସେମାନେ ଜୀବଜନ୍ତୁ, ଘର ଓ ଗଛ ସହିତ ଏହି ସହସା ଜଳିଯାଇଥିବା ସହରକୁ ଦେଖିଲେ।
ତତସ୍ତୁ ଲଙ୍କା ସହସା ପ୍ରଦଗ୍ଧା ସରାକ୍ଷସା ସାଶ୍ଵରଥା ସନାଗା। ସପକ୍ଷିସଙ୍ଘା ସମୃଗା ସଵୃକ୍ଷା ରୁରୋଦ ଦୀନା ତୁମୁଲଂ ସଶବ୍ଦମ୍
ତାପରେ ଲଙ୍କା ସହସା ଜଳିଯାଇଲା—ରାକ୍ଷସ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ, ହାତୀ, ପକ୍ଷୀ, ପଶୁ ଓ ଗଛ ସହିତ—ଦୁଃଖରେ ବିପୁଳ ଶବ୍ଦରେ କାନ୍ଦିଲା।
ହା ତାତ ହା ପୁତ୍ରକ କାନ୍ତ ମିତ୍ର ହା ଜୀଵିତେଶାଙ୍ଗ ହତଂ ସୁପୁଣ୍ଯମ୍। ରକ୍ଷୋଭିରେଵଂ ବହୁଧା ବ୍ରୁଵଦ୍ଭିଃ ଶବ୍ଦଃ କୃତୋ ଘୋରତରଃ ସୁଭୀମଃ
ହା ବାପା! ହା ପୁଅ, ପ୍ରିୟ ମିତ୍ର! ହା ଜୀବନର ନାଥ, ମୋ ଦେହ, ଭଲ ଭାଗ୍ୟ ନଶ୍ଟ ହୋଇଗଲା!—ଏପରି ଭାବରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଅନେକ ଭାବରେ କୁହିବା ସମୟରେ, ଏକ ଭୟଙ୍କର ଓ ଭୀମ ଶବ୍ଦ ଉଠିଲା।
ହୁତାଶନଜ୍ଵାଲସମାଵୃତା ସା ହତପ୍ରଵୀରା ପରିଵୃତ୍ତଯୋଧା। ହନୂମତଃ କ୍ରୋଧବଲାଭିଭୂତା ବଭୂଵ ଶାପୋପହତେଵ ଲଙ୍କା
ପୋଡ଼ିଯାଉଥିବା ଅଗ୍ନିରେ ବେପରିତ ଲଙ୍କା, ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ମରିଗଲେ, ରକ୍ଷକମାନେ ପଛକୁ ହଟିଗଲେ; ହନୁମାନଙ୍କ କ୍ରୋଧର ପ୍ରଭାବରେ ଲଙ୍କା ଏମିତି ଦେଖାଗଲା, ଯେଉଁଠି ଅପରାଧ ହୋଇଥିବା ପରି ଲାଗିଲା।
ସସମ୍ଭ୍ରମଂ ତ୍ରସ୍ତଵିଷଣ୍ଣରାକ୍ଷସାଂ ସମୁଜ୍ଜ୍ଵଲଜ୍ଜ୍ଵାଲହୁତାଶନାଙ୍କିତାମ୍। ଦଦର୍ଶ ଲଙ୍କାଂ ହନୁମାନ୍ ମହାମନାଃ ସ୍ଵଯଂଭୁରୋଷୋପହତାମିଵାଵନିମ୍
ଭୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ଭରିଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ, ଜ୍ୱାଳାରେ ଚିହ୍ନିତ ଲଙ୍କାକୁ ହନୁମାନ ଦେଖିଲେ; ଏହା ଏମିତି ଦେଖାଗଲା, ଯେଉଁଠି ସ୍ୱୟଂଭୁଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ପୃଥିବୀ ଅଭିଭୂତ ହୋଇଥିବା ପରି।
ଭଙ୍କ୍ତ୍ଵା ଵନଂ ପାଦପରତ୍ନସଂକୁଲଂ ହତ୍ଵା ତୁ ରକ୍ଷାଂସି ମହାନ୍ତି ସଂଯୁଗେ। ଦଗ୍ଧ୍ଵା ପୁରୀଂ ତାଂ ଗୃହରତ୍ନମାଲିନୀଂ ତସ୍ଥୌ ହନୂମାନ୍ ପଵନାତ୍ମଜଃ କପିଃ
ମୂଲ୍ୟବାନ ଗଛରେ ଭରିଥିବା ଜଙ୍ଗଲକୁ ଭଙ୍ଗ କରି, ଯୁଦ୍ଧରେ ବଡ଼ ରାକ୍ଷସମାନେ ମାରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘରରେ ଶୋଭା ପାଉଥିବା ସହରକୁ ଜଳାଇ, ପବନପୁତ୍ର ହନୁମାନ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଦଉଡ଼ିଲେ।
ସ ରାକ୍ଷସାଂସ୍ତାନ୍ ସୁବହୂଂଶ୍ଚ ହତ୍ଵା ଵନଂ ଚ ଭଙ୍କ୍ତ୍ଵା ବହୁପାଦପଂ ତତ୍। ଵିସୃଜ୍ଯ ରକ୍ଷୋଭଵନେଷୁ ଚାଗ୍ନିଂ ଜଗାମ ରାମଂ ମନସା ମହାତ୍ମା
ବହୁ ରାକ୍ଷସମାନେ ମାରି, ବହୁ ଗଛରେ ଭରିଥିବା ଜଙ୍ଗଲକୁ ଭଙ୍ଗ କରି, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଘରକୁ ଅଗ୍ନି ଦେଇ, ମହାତ୍ମା ହନୁମାନ ମନକୁ ରାମଙ୍କ ଉପରେ ଲଗାଇଲେ।