ଵିଭକ୍ତରକ୍ଷଃସମ୍ବାଧମାସସାଦାନିଲାତ୍ମଜଃ। ସ ଭୂତ୍ଵା ଶୈଲସଂକାଶଃ କ୍ଷଣେନ ପୁନରାତ୍ମଵାନ୍
ବାୟୁପୁତ୍ର ରାକ୍ଷସମାନେ ଭାଗିଯିବା ପରେ, ପାହାଡ଼ ଭଳି ଦଢ଼ ହେଇ ଦଢ଼ିଲେ; କିଛି ମହୁର୍ତ୍ତରେ ସେ ନିଜ ଆକାରକୁ ଫେରିଲେ ।
ହ୍ରସ୍ଵତାଂ ପରମାଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ବନ୍ଧନାନ୍ଯଵଶାତଯତ୍। ଵିମୁକ୍ତଶ୍ଚାଭଵଚ୍ଛ୍ରୀମାନ୍ ପୁନଃ ପର୍ଵତସଂନିଭଃ
ସେ ବହୁତ ଛୋଟ ହେଇ, ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ; ମୁକ୍ତ ହେଇ, ପୁନି ଗୌରବମୟ ପାହାଡ଼ ସଦୃଶ ଆକାରକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ ।
ଵୀକ୍ଷମାଣଶ୍ଚ ଦଦୃଶେ ପରିଘଂ ତୋରଣାଶ୍ରିତମ୍। ସ ତଂ ଗୃହ୍ଯ ମହାବାହୁଃ କାଲାଯସପରିଷ୍କୃତମ୍। ରକ୍ଷିଣସ୍ତାନ୍ ପୁନଃ ସର୍ଵାନ୍ ସୂଦଯାମାସ ମାରୁତିଃ
ଚାରିପାଖ ଦେଖି, ସେ ଦ୍ୱାରରେ ଏକ ଲୋହା ଦଣ୍ଡ ଦେଖିଲେ; ଏହାକୁ ଧରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହନୁମାନ କଳା ଇସ୍ପାତରେ ଭୂଷିତ, ସମସ୍ତ ରକ୍ଷକମାନେକୁ ପୁନି ମାରିଦେଲେ ।
ସ ତାନ୍ ନିହତ୍ଵା ରଣଚଣ୍ଡଵିକ୍ରମଃ ସମୀକ୍ଷମାଣଃ ପୁନରେଵ ଲଙ୍କାମ୍। ପ୍ରଦୀପ୍ତଲାଙ୍ଗୂଲକୃତାର୍ଚିମାଲୀ ପ୍ରକାଶିତାଦିତ୍ଯ ଇଵାର୍ଚିମାଲୀ
ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ହତ କରି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦେଖାଇ, ପୁନି ଲଙ୍କାକୁ ଦେଖିଲେ; ତାଙ୍କର ଜଳୁଥିବା ପୁଛ ଅଗ୍ନିର ମାଳା ଭଳି, ସୂର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରଭା ଭଳି ଚମକୁଥିଲା ।
thumb|ଚତୁଃପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ଚତୁଃପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୫-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ଚଉଁପଞ୍ଚାଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ ।
ଵୀକ୍ଷମାଣସ୍ତତୋ ଲଙ୍କାଂ କପିଃ କୃତମନୋରଥଃ। ଵର୍ଧମାନସମୁତ୍ସାହଃ କାର୍ଯଶେଷମଚିନ୍ତଯତ୍
ତାପରେ ବାନର, ନିଜ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଇ, ଲଙ୍କାକୁ ଦେଖିଲେ; ତାଙ୍କର ଉତ୍ସାହ ବଢ଼ିଗଲା, ଏବଂ ଅବଶିଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କଲେ ।
କିଂ ନୁ ଖଲ୍ଵଵଶିଷ୍ଟଂ ମେ କର୍ତଵ୍ଯମିହ ସାମ୍ପ୍ରତମ୍। ଯଦେଷାଂ ରକ୍ଷସାଂ ଭୂଯଃ ସଂତାପଜନନଂ ଭଵେତ୍
'ମୋ ପାଖରେ ଏଠି କଣ ଅବଶିଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ଅଛି, ଯାହା ଏହି ରାକ୍ଷସମାନେ ଅଧିକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅନୁଭବ କରିବେ?'
ଵନଂ ତାଵତ୍ପ୍ରମଥିତଂ ପ୍ରକୃଷ୍ଟା ରାକ୍ଷସା ହତାଃ। ବଲୈକଦେଶଃ କ୍ଷପିତଃ ଶେଷଂ ଦୁର୍ଗଵିନାଶନମ୍
ବନ ଭଙ୍ଗ ହୋଇଛି, ଅନେକ ରାକ୍ଷସ ମରିଛନ୍ତି, ସେନାର ଏକ ଅଂଶ ନଷ୍ଟ ହୋଇଛି; ଅବଶିଷ୍ଟ ହେଉଛି ଦୁର୍ଗ ନଷ୍ଟ କରିବା ।
ଦୁର୍ଗେ ଵିନାଶିତେ କର୍ମ ଭଵେତ୍ ସୁଖପରିଶ୍ରମମ୍। ଅଲ୍ପଯତ୍ନେନ କାର୍ଯେଽସ୍ମିନ୍ ମମ ସ୍ଯାତ୍ ସଫଲଃ ଶ୍ରମଃ
ଦୁର୍ଗ ନଷ୍ଟ ହେଲେ, କାର୍ଯ୍ୟ ସହଜରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ; ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ମୋର ଉଦ୍ୟମ ଅଳ୍ପ ପ୍ରୟାସରେ ଫଳଦାୟକ ହେବ ।
ଯୋ ହ୍ଯଯଂ ମମ ଲାଙ୍ଗୂଲେ ଦୀପ୍ଯତେ ହଵ୍ଯଵାହନଃ। ଅସ୍ଯ ସଂତର୍ପଣଂ ନ୍ଯାଯ୍ଯଂ କର୍ତୁମେଭିର୍ଗୃହୋତ୍ତମୈଃ
ମୋ ଲାଙ୍ଗୁଳରେ ଜଳୁଥିବା ଅଗ୍ନି, ପବିତ୍ର ହବ୍ୟାଗ୍ନି ପରି, ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଘରଗୁଡିକୁ ଜଳାଇ ତାହାକୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବା ଯଥାଯଥିକ।
ତତଃ ପ୍ରଦୀପ୍ତଲାଙ୍ଗୂଲଃ ସଵିଦ୍ଯୁଦିଵ ତୋଯଦଃ। ଭଵନାଗ୍ରେଷୁ ଲଙ୍କାଯା ଵିଚଚାର ମହାକପିଃ
ତାପରେ, ଲାଙ୍ଗୁଳରେ ଅଗ୍ନି ଜଳୁଥିବା ହନୁମାନ, ଆକାଶରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚମକୁଥିବା ମେଘ ପରି, ଲଙ୍କାର ଘରମାନଙ୍କ ଆଗରେ ଘୁଞ୍ଚି ଚାଲିଲେ।
ଗୃହାଦ୍ ଗୃହଂ ରାକ୍ଷସାନାମୁଦ୍ଯାନାନି ଚ ଵାନରଃ। ଵୀକ୍ଷମାଣୋ ହ୍ଯସଂତ୍ରସ୍ତଃ ପ୍ରାସାଦାଂଶ୍ଚ ଚଚାର ସଃ
ସେ ବାନର, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଘରରୁ ଘର, ଉଦ୍ୟାନ ମାନେ ଭିତରେ, ଭୟ ନ ଥିବା ଭାବରେ, ଏବଂ ପ୍ରାସାଦ ମାନେ ମଧ୍ୟ ଘୁଞ୍ଚି ଚାଲିଲେ।
ଅଵପ୍ଲୁତ୍ଯ ମହାଵେଗଃ ପ୍ରହସ୍ତସ୍ଯ ନିଵେଶନମ୍। ଅଗ୍ନିଂ ତତ୍ର ଵିନିକ୍ଷିପ୍ଯ ଶ୍ଵସନେନ ସମୋ ବଲୀ
ବଡ଼ ଗତିରେ ଉଡି, ହନୁମାନ ପ୍ରହସ୍ତଙ୍କ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ତାଁଠାରେ ଅଗ୍ନି ଛାଡ଼ିଲେ, ଏବଂ ପବନ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
ତତୋଽନ୍ଯତ୍ ପୁପ୍ଲୁଵେ ଵେଶ୍ମ ମହାପାର୍ଶ୍ଵସ୍ଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ମୁମୋଚ ହନୁମାନଗ୍ନିଂ କାଲାନଲଶିଖୋପମମ୍
ତାପରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହନୁମାନ ମହାପାର୍ଶ୍ୱଙ୍କ ଘରକୁ ଉଡି ଗଲେ, ଏବଂ ସେଠାରେ କାଳାଗ୍ନିର ଶିଖା ପରି ଅଗ୍ନି ଛାଡ଼ିଲେ।
ଵଜ୍ରଦଂଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ଚ ତଥା ପୁପ୍ଲୁଵେ ସ ମହାକପିଃ। ଶୁକସ୍ଯ ଚ ମହାତେଜାଃ ସାରଣସ୍ଯ ଚ ଧୀମତଃ
ତେଣୁ, ବଡ଼ ବାନର ବଜ୍ରଦଂଷ୍ଟ୍ର, ଶୁକ, ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିମାନ ସାରଣଙ୍କ ଘରକୁ ଉଡି ଗଲେ, ଏବଂ ଶକ୍ତିରେ ଜ୍ୱଳିଥିଲେ।
ତଥା ଚେନ୍ଦ୍ରଜିତୋ ଵେଶ୍ମ ଦଦାହ ହରିଯୂଥପଃ। ଜମ୍ବୁମାଲେଃ ସୁମାଲେଶ୍ଚ ଦଦାହ ଭଵନଂ ତତଃ
ସେହିପରି, ବାନରମାନଙ୍କ ନେତା ଇନ୍ଦ୍ରଜିତଙ୍କ ଘରକୁ ଅଗ୍ନି ଲଗାଇଲେ, ଏବଂ ପରେ ଜମ୍ବୁମାଲି ଓ ସୁମାଲିଙ୍କ ଘରକୁ ଜଳାଇଲେ।
ରଶ୍ମିକେତୋଶ୍ଚ ଭଵନଂ ସୂର୍ଯଶତ୍ରୋସ୍ତଥୈଵ ଚ। ହ୍ରସ୍ଵକର୍ଣସ୍ଯ ଦଂଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ରୋମଶସ୍ଯ ଚ ରକ୍ଷସଃ
ସେ ରଶ୍ମିକେତୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟଶତ୍ରୁ, ହ୍ରସ୍ୱକର୍ଣ୍ଣ, ଦଂଷ୍ଟ୍ର, ଏବଂ ରାକ୍ଷସ ରୋମଶଙ୍କ ଘରକୁ ମଧ୍ୟ ଜଳାଇଲେ।
ଯୁଦ୍ଧୋନ୍ମତ୍ତସ୍ଯ ମତ୍ତସ୍ଯ ଧ୍ଵଜଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ରକ୍ଷସଃ। ଵିଦ୍ଯୁଜ୍ଜିହ୍ଵସ୍ଯ ଘୋରସ୍ଯ ତଥା ହସ୍ତିମୁଖସ୍ଯ ଚ
ଯୁଦ୍ଧୋନ୍ମତ୍ତ, ମତ୍ତ, ଧ୍ୱଜଗ୍ରୀବ, ଭୟଙ୍କର ବିଦ୍ୟୁଜ୍ଜିହ୍ୱା ଏବଂ ହସ୍ତିମୁଖଙ୍କ ଘରକୁ ମଧ୍ୟ ଅଗ୍ନି ଲଗାଇଲେ।
କରାଲସ୍ଯ ଵିଶାଲସ୍ଯ ଶୋଣିତାକ୍ଷସ୍ଯ ଚୈଵ ହି। କୁମ୍ଭକର୍ଣସ୍ଯ ଭଵନଂ ମକରାକ୍ଷସ୍ଯ ଚୈଵ ହି
କରାଳ, ବିଶାଳ, ଶୋଣିତାକ୍ଷ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ମକରାକ୍ଷଙ୍କ ଘରକୁ ମଧ୍ୟ ଜଳାଇଲେ।
ନରାନ୍ତକସ୍ଯ କୁମ୍ଭସ୍ଯ ନିକୁମ୍ଭସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ। ଯଜ୍ଞଶତ୍ରୋଶ୍ଚ ଭଵନଂ ବ୍ରହ୍ମଶତ୍ରୋସ୍ତଥୈଵ ଚ
ନରାନ୍ତକ, କୁମ୍ଭ, ଦୁଷ୍ଟ ନିକୁମ୍ଭ, ଯଜ୍ଞଶତ୍ରୁ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମଶତ୍ରୁଙ୍କ ଘରକୁ ମଧ୍ୟ ଅଗ୍ନି ଲଗାଇଲେ।
ଵର୍ଜଯିତ୍ଵା ମହାତେଜା ଵିଭୀଷଣଗୃହଂ ପ୍ରତି। କ୍ରମମାଣଃ କ୍ରମେଣୈଵ ଦଦାହ ହରିପୁଙ୍ଗଵଃ
ବିଭୀଷଣଙ୍କ ଘରକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହନୁମାନ ପ୍ରତିକ୍ରମା କରି କରି ଘରଗୁଡିକୁ ଜଳାଇ ଚାଲିଲେ।
ତେଷୁ ତେଷୁ ମହାର୍ହେଷୁ ଭଵନେଷୁ ମହାଯଶାଃ। ଗୃହେଷ୍ଵୃଦ୍ଧିମତାମୃଦ୍ଧିଂ ଦଦାହ କପିକୁଞ୍ଜରଃ
ସେ ମହାପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଏବଂ ମହାମୂଲ୍ୟ ଘରମାନେ ଭିତରେ, ଧନୀ ମାନଙ୍କର ଧନ ଓ ଉନ୍ନତିକୁ ଜଳାଇ ଦେଲେ।
ସର୍ଵେଷାଂ ସମତିକ୍ରମ୍ଯ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ଆସସାଦାଥ ଲକ୍ଷ୍ମୀଵାନ୍ ରାଵଣସ୍ଯ ନିଵେଶନମ୍
ସମସ୍ତ ଘରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଶୂର ହନୁମାନ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ରାଜା ରାବଣଙ୍କ ଶ୍ରୀମୟ ଘରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ତତସ୍ତସ୍ମିନ୍ ଗୃହେ ମୁଖ୍ଯେ ନାନାରତ୍ନଵିଭୂଷିତେ। ମେରୁମନ୍ଦରସଂକାଶେ ନାନାମଙ୍ଗଲଶୋଭିତେ
ସେଠାରେ, ମୂଖ୍ୟ ଘରଟି ନାନା ମଣି ଓ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ମେରୁ ଓ ମନ୍ଦର ପରି ଚମକୁଥିବା, ନାନା ଶୁଭ ଚିହ୍ନରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା।
ପ୍ରଦୀପ୍ତମଗ୍ନିମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଲାଙ୍ଗୂଲାଗ୍ରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍। ନନାଦ ହନୁମାନ୍ ଵୀରୋ ଯୁଗାନ୍ତଜଲଦୋ ଯଥା
ହନୁମାନ, ଶୂର ବାନର, ଲାଙ୍ଗୁଳର ଶିରେ ଜ୍ୱଳିଥିବା ଅଗ୍ନି ଛାଡ଼ି, ଯୁଗାନ୍ତର ମେଘ ପରି ଗଜ୍ଜନ କରିଲେ।
ଶ୍ଵସନେନ ଚ ସଂଯୋଗାଦତିଵେଗୋ ମହାବଲଃ। କାଲାଗ୍ନିରିଵ ଜଜ୍ଵାଲ ପ୍ରାଵର୍ଧତ ହୁତାଶନଃ
ପବନର ଶକ୍ତିରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଗ୍ନି ବଡ଼ ଗତିରେ ଜ୍ୱଳିଲା, ଏବଂ କାଳାଗ୍ନି ପରି ବଢ଼ିଗଲା।
ପ୍ରଦୀପ୍ତମଗ୍ନିଂ ପଵନସ୍ତେଷୁ ଵେଶ୍ମସୁ ଚାରଯନ୍। ତାନି କାଞ୍ଚନଜାଲାନି ମୁକ୍ତାମଣିମଯାନି ଚ
ହନୁମାନ ଜ୍ୱଳିଥିବା ଅଗ୍ନିକୁ ସେଉଁଠି ଘରମାନେ ଭିତରେ ଦେଇ, ସେ ସମସ୍ତ ସୁନା ଜାଲି ଓ ମୁକ୍ତା ମଣିର ତାର ଜଳାଇ ଦେଲେ।
ଭଵନାନି ଵ୍ଯଶୀର୍ଯନ୍ତ ରତ୍ନଵନ୍ତି ମହାନ୍ତି ଚ। ତାନି ଭଗ୍ନଵିମାନାନି ନିପେତୁର୍ଵସୁଧାତଲେ
ବଡ଼ ଓ ରତ୍ନରେ ଭରିଥିବା ଅଟାଳିକାଗୁଡିକ ଭାଙ୍ଗିଗଲା; ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ତାରା ମାଳା ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା।
ଭଵନାନୀଵ ସିଦ୍ଧାନାମମ୍ବରାତ୍ ପୁଣ୍ଯସଂକ୍ଷଯେ। ସଂଜଜ୍ଞେ ତୁମୁଲଃ ଶବ୍ଦୋ ରାକ୍ଷସାନାଂ ପ୍ରଧାଵତାମ୍
ସିଦ୍ଧମାନେ ଆକାଶରୁ ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ଶେଷ ହେଲେ ଯେପରି ଘର ତଳେ ପଡ଼ିଯାଏ, ଏହିପରି ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୟରେ ଦୌଡ଼ିବା ସମୟରେ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଉଠିଲା।
ସ୍ଵେ ସ୍ଵେ ଗୃହପରିତ୍ରାଣେ ଭଗ୍ନୋତ୍ସାହୋଜ୍ଝିତଶ୍ରିଯାମ୍। ନୂନମେଷୋଽଗ୍ନିରାଯାତଃ କପିରୂପେଣ ହା ଇତି
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣେ ନିଜ ଘରକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ, ଭୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ଅସାହାୟ ହୋଇ, 'ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ଅଗ୍ନି ବାନର ରୂପରେ ଆସିଛି—ହା!' ବୋଲି କୁହିଲେ।