ନ ଚାପ୍ଯସ୍ଯ କପେର୍ଘାତେ କଂଚିତ୍ ପଶ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଗୁଣମ୍। ତେଷ୍ଵଯଂ ପାତ୍ଯତାଂ ଦଣ୍ଡୋ ଯୈରଯଂ ପ୍ରେଷିତଃ କପିଃ
ଏହି କପିକୁ ମାରିବାରେ କିଛି ଉପକାର ମୁଁ ଦେଖୁନାହିଁ; ବଦଳରେ ଯେଉଁମାନେ ଏହାକୁ ପଠାଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପାଇଁ ଦଣ୍ଡ ଦିଅ।
ସାଧୁର୍ଵା ଯଦି ଵାସାଧୁଃ ପରୈରେଷ ସମର୍ପିତଃ। ବ୍ରୁଵନ୍ ପରାର୍ଥଂ ପରଵାନ୍ ନ ଦୂତୋ ଵଧମର୍ହତି
ସେ ଭଲ କିମ୍ବା ମନ୍ଦ, ଅନ୍ୟମାନେ ପଠାଇଛନ୍ତି; ଅନ୍ୟର କାମ ପାଇଁ କହୁଛି, ଦୂତ ହେଉଛି, ଦୂତକୁ ମୃତ୍ୟୁ ଦେବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ।
ଅପି ଚାସ୍ମିନ୍ ହତେ ନାନ୍ଯଂ ରାଜନ୍ ପଶ୍ଯାମି ଖେଚରମ୍। ଇହ ଯଃ ପୁନରାଗଚ୍ଛେତ୍ ପରଂ ପାରଂ ମହୋଦଧେଃ
ଏହା ଛଡା ମୁଁ ଦେଖୁନାହିଁ, ରାଜା, ଆଉ କେହି ଆକାଶର ବାସିନ୍ଦା ଏହି ବଡ ସମୁଦ୍ର ଅତିକ୍ରମ କରି ଏଠାକୁ ପୁନି ଆସିପାରିବ।
ତସ୍ମାନ୍ନାସ୍ଯ ଵଧେ ଯତ୍ନଃ କାର୍ଯଃ ପରପୁରଂଜଯ। ଭଵାନ୍ ସେନ୍ଦ୍ରେଷୁ ଦେଵେଷୁ ଯତ୍ନମାସ୍ଥାତୁମର୍ହତି
ତେଣୁ, ଶତ୍ରୁପୁର ଜିତିଥିବା ବୀର, ଏହାକୁ ମାରିବାରେ କୌଣସି ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ ନୁହଁ; ତୁମେ ଦେବମାନେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଯାହା କରିବା ଉଚିତ, ତାହା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନିଅ।
ଅସ୍ମିନ୍ ଵିନଷ୍ଟେ ନହି ଭୂତମନ୍ଯଂ ପଶ୍ଯାମି ଯସ୍ତୌ ନରରାଜପୁତ୍ରୌ। ଯୁଦ୍ଧାଯ ଯୁଦ୍ଧପ୍ରିଯ ଦୁର୍ଵିନୀତା- ଵୁଦ୍ଯୋଜଯେଦ୍ ଵୈ ଭଵତା ଵିରୁଦ୍ଧୌ
ଏହି କପି ନଷ୍ଟ ହେଲେ, ମୁଁ ଦେଖୁନାହିଁ ଆଉ କେହି ଅସ୍ତି, ଯେ ଦୁଇଜଣ ଅନୁଶାସନ ନ ମାନୁଥିବା, ଯୁଦ୍ଧ ପ୍ରିୟ, ନରରାଜାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ, ତୁମ ସତ୍ରୁ, ତାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସାହିତ କରିପାରିବ।
ପରାକ୍ରମୋତ୍ସାହମନସ୍ଵିନାଂ ଚ ସୁରାସୁରାଣାମପି ଦୁର୍ଜଯେନ। ତ୍ଵଯା ମନୋନନ୍ଦନ ନୈର୍ଋତାନାଂ ଯୁଦ୍ଧାଯ ନିର୍ନାଶଯିତୁଂ ନ ଯୁକ୍ତମ୍
ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ବୀର, ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରତାପ ଓ ଉତ୍ସାହରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଅଜୟ; ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ନଷ୍ଟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହଁ।
ହିତାଶ୍ଚ ଶୂରାଶ୍ଚ ସମାହିତାଶ୍ଚ କୁଲେଷୁ ଜାତାଶ୍ଚ ମହାଗୁଣେଷୁ। ମନସ୍ଵିନଃ ଶସ୍ତ୍ରଭୃତାଂ ଵରିଷ୍ଠାଃ କୋପପ୍ରଶସ୍ତାଃ ସୁଭୃତାଶ୍ଚ ଯୋଧାଃ
ଏଠାରେ ଶୂର ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ଉଚ୍ଚ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଏବଂ ବଡ଼ ଗୁଣରେ ଭରପୂର ଯୋଧାମାନେ ଅଛନ୍ତି । ସେମାନେ ଶସ୍ତ୍ରଚଳନରେ ପ୍ରବୀଣ, ରୋଷକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାରେ ପ୍ରଶଂସିତ ଏବଂ ଭଲ ଭାବେ ରଖାଯାଉଛନ୍ତି ।
ତଦେକଦେଶେନ ବଲସ୍ଯ ତାଵତ୍ କେଚିତ୍ ତଵାଦେଶକୃତୋଽଦ୍ଯ ଯାନ୍ତୁ। ତୌ ରାଜପୁତ୍ରାଵୁପଗୃହ୍ଯ ମୂଢୌ ପରେଷୁ ତେ ଭାଵଯିତୁଂ ପ୍ରଭାଵମ୍
ତେଣୁ, ତୁମ ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ ତୁମ ସେନାର କିଛି ଅଂଶ ଆଜି ଯାଉନ୍ତୁ । ସେମାନେ ସେ ଦୁଇ ମୂଢ଼ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଧରିନେଉନ୍ତୁ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟମାନେ ତୁମ ଶକ୍ତିକୁ ଦେଖିପାରିବେ ।
ନିଶାଚରାଣାମଧିପୋଽନୁଜସ୍ଯ ଵିଭୀଷଣସ୍ଯୋତ୍ତମଵାକ୍ଯମିଷ୍ଟମ୍। ଜଗ୍ରାହ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ସୁରଲୋକଶତ୍ରୁ- ର୍ମହାବଲୋ ରାକ୍ଷସରାଜମୁଖ୍ଯଃ
ନିଶାଚରମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଶତ୍ରୁ ଏବଂ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସ ରାଜା, ତାଙ୍କ ଭାଇ ବିଭୀଷଣଙ୍କର ଉତ୍ତମ ଓ ପ୍ରିୟ ଉପଦେଶକୁ ବୁଝିବା ସହିତ ଗ୍ରହଣ କଲେ ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ଦ୍ଵିପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ॥ ୫.
ଏହିପରି ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ପଚାଶିଏଁ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା ।
thumb|ତ୍ରିପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ତ୍ରିପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୫-
ଏବେ ଶୁଣ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ତେପନ୍ଚାଶିଏଁ ସର୍ଗ ।
ତସ୍ଯ ତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦଶଗ୍ରୀଵୋ ମହାତ୍ମନଃ। ଦେଶକାଲହିତଂ ଵାକ୍ଯଂ ଭ୍ରାତୁରୁତ୍ତରମବ୍ରଵୀତ୍
ସେଇ କଥା ଶୁଣି, ଦଶମୁଖୀ ଏବଂ ମହାତ୍ମା ରାବଣ ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କୁ ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନ ଅନୁଯୋଗ୍ୟ ଭାବରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ ।
ସମ୍ଯଗୁକ୍ତଂ ହି ଭଵତା ଦୂତଵଧ୍ଯା ଵିଗର୍ହିତା। ଅଵଶ୍ଯଂ ତୁ ଵଧାଯାନ୍ଯଃ କ୍ରିଯତାମସ୍ଯ ନିଗ୍ରହଃ
ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ସେଠିଏଁ ଠିକ୍ — ଦୂତକୁ ମାରିବା ନିନ୍ଦନୀୟ । କିନ୍ତୁ ତଥାପି, ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ କିଛି ଦଣ୍ଡ ଦେବା ଆବଶ୍ୟକ ।
କପୀନାଂ କିଲ ଲାଙ୍ଗୂଲମିଷ୍ଟଂ ଭଵତି ଭୂଷଣମ୍। ତଦସ୍ଯ ଦୀପ୍ଯତାଂ ଶୀଘ୍ରଂ ତେନ ଦଗ୍ଧେନ ଗଚ୍ଛତୁ
କହାଯାଏ ମକଡ଼ମାନଙ୍କ ଲାଗି ଲାଙ୍ଗୁଳ ହେଉଛି ତାଙ୍କର ଶୋଭା । ଏହିଠାରେ ତାଙ୍କ ଲାଙ୍ଗୁଳକୁ ତୁରନ୍ତ ଜଳାଯାଉ, ଏବଂ ତାହା ଜଳିଗଲା ପରେ ସେ ଯାଉ ।
ତତଃ ପଶ୍ଯନ୍ତ୍ଵମୁଂ ଦୀନମଙ୍ଗଵୈରୂପ୍ଯକର୍ଶିତମ୍। ସୁମିତ୍ରଜ୍ଞାତଯଃ ସର୍ଵେ ବାନ୍ଧଵାଃ ସସୁହୃଜ୍ଜନାଃ
ତାପରେ ସେ ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ଦେହରେ ବିକୃତି ଓ କ୍ଷୀଣତା ଦେଖି, ସମସ୍ତ ସୁମିତ୍ର, ତାଙ୍କର ଜଣାସମ୍ପର୍କୀୟ, ବନ୍ଧୁବନ୍ଧବ ଏବଂ ସହଋଦୟମାନେ ଦେଖନ୍ତୁ ।
ଆଜ୍ଞାପଯଦ୍ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରଃ ପୁରଂ ସର୍ଵଂ ସଚତ୍ଵରମ୍। ଲାଙ୍ଗୂଲେନ ପ୍ରଦୀପ୍ତେନ ରକ୍ଷୋଭିଃ ପରିଣୀଯତାମ୍
ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ରାଜା ଆଦେଶ ଦେଲେ — ସମସ୍ତ ସହର ଓ ଚଉକ ଅଞ୍ଚଳରେ, ତାଙ୍କ ଲାଙ୍ଗୁଳ ଜଳିଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘୁରାଇ ଦେଖାନ୍ତୁ ।
ତସ୍ଯ ତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାକ୍ଷସାଃ କୋପକର୍କଶାଃ। ଵେଷ୍ଟନ୍ତେ ତସ୍ଯ ଲାଙ୍ଗୂଲଂ ଜୀର୍ଣୈଃ କାର୍ପାସିକୈଃ ପଟୈଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, କ୍ରୋଧରେ କଠୋର ରାକ୍ଷସମାନେ ପୁରୁଣା କପାସ ଚିରା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ଲାଙ୍ଗୁଳକୁ ବାନ୍ଧିଦେଲେ ।
ସଂଵେଷ୍ଟ୍ଯମାନେ ଲାଙ୍ଗୂଲେ ଵ୍ଯଵର୍ଧତ ମହାକପିଃ। ଶୁଷ୍କମିନ୍ଧନମାସାଦ୍ଯ ଵନେଷ୍ଵିଵ ହୁତାଶନମ୍
ଲାଙ୍ଗୁଳ ବାନ୍ଧାଯାଉଥିବାବେଳେ, ସେଇ ବଡ଼ କପି ଦେହରେ ବଡ଼ ହେଉଥିଲେ, ଯେପରି ଜଙ୍ଗଲରେ ଶୁଖିଲା ଜଳାଣି ମିଳିଲେ ଅଗ୍ନି ବଢ଼ିଯାଏ ।
ତୈଲେନ ପରିଷିଚ୍ଯାଥ ତେଽଗ୍ନିଂ ତତ୍ରୋପପାଦଯନ୍। ଲାଙ୍ଗୂଲେନ ପ୍ରଦୀପ୍ତେନ ରାକ୍ଷସାଂସ୍ତାନତାଡଯତ୍
ପରେ ତେମାନେ ତେଲ ଢାଳି, ସେଠାରେ ଅଗ୍ନି ଲଗାଇଲେ । ତାଙ୍କ ଜଳିଥିବା ଲାଙ୍ଗୁଳ ଦ୍ୱାରା ସେ ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ମାଡ଼ିଲେ ।
ରୋଷାମର୍ଷପରୀତାତ୍ମା ବାଲସୂର୍ଯସମାନନଃ। ସ ଭୂଯଃ ସଂଗତୈଃ କ୍ରୂରୈ ରାକ୍ଷସୈର୍ହରିପୁଙ୍ଗଵଃ
କ୍ରୋଧ ଓ ଅପମାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ମୁହଁ ଉଦୟ ହେଉଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତେଜସ୍ୱୀ, ସେଇ ବନରାଜା ପୁନିଥରେ କ୍ରୂର ରାକ୍ଷସମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଲେ ।
ସହସ୍ତ୍ରୀବାଲଵୃଦ୍ଧାଶ୍ଚ ଜଗ୍ମୁଃ ପ୍ରୀତିଂ ନିଶାଚରାଃ। ନିବଦ୍ଧଃ କୃତଵାନ୍ ଵୀରସ୍ତତ୍କାଲସଦୃଶୀଂ ମତିମ୍
ସେଇ ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା ଲୋକମାନେ, ସ୍ତ୍ରୀ, ଶିଶୁ ଓ ବୃଦ୍ଧମାନେ ସହିତ ଖୁସି ହେଲେ । ବନରାଜା ବନ୍ଧା ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ସମୟକୁ ଅନୁଯୋଗ୍ୟ ଯୋଜନା କଲେ ।
କାମଂ ଖଲୁ ନ ମେ ଶକ୍ତା ନିବଦ୍ଧସ୍ଯାପି ରାକ୍ଷସାଃ। ଛିତ୍ତ୍ଵା ପାଶାନ୍ ସମୁତ୍ପତ୍ଯ ହନ୍ଯାମହମିମାନ୍ ପୁନଃ
ନିଶ୍ଚୟ, ଏମିତି ବନ୍ଧା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ରାକ୍ଷସମାନେ ମୋତେ ରୋକିପାରିବେ ନାହିଁ । ଏହି ବନ୍ଧନ ଭାଙ୍ଗି ଉଡ଼ିଯାଇ, ମୁଁ ପୁନିଥରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମାରିପାରିବି ।
ଯଦି ଭର୍ତୃହିତାର୍ଥାଯ ଚରନ୍ତଂ ଭର୍ତୃଶାସନାତ୍। ନିବଧ୍ନନ୍ତେ ଦୁରାତ୍ମାନୋ ନ ତୁ ମେ ନିଷ୍କୃତିଃ କୃତା
ମୋ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ କାମ କରୁଥିବା ମୋତେ ଏହି ଦୁଷ୍ଟମାନେ ବାନ୍ଧିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଏଯାଏଁ ପୂରଣ ହୋଇନାହିଁ ।
ସର୍ଵେଷାମେଵ ପର୍ଯାପ୍ତୋ ରାକ୍ଷସାନାମହଂ ଯୁଧି। କିଂ ତୁ ରାମସ୍ଯ ପ୍ରୀତ୍ଯର୍ଥଂ ଵିଷହିଷ୍ଯେଽହମୀଦୃଶମ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ଏକାଏଁ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ପରାଜିତ କରିପାରିବି, କିନ୍ତୁ ରାମଙ୍କ ପ୍ରୀତି ପାଇଁ ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ସହିବି ।
ଲଙ୍କା ଚାରଯିତଵ୍ଯା ମେ ପୁନରେଵ ଭଵେଦିତି। ରାତ୍ରୌ ନହି ସୁଦୃଷ୍ଟା ମେ ଦୁର୍ଗକର୍ମଵିଧାନତଃ
ମୁଁ ଏହି ଲଙ୍କାକୁ ପୁନିଥରେ ଖୋଜିବାକୁ ପଡିବ, କାରଣ ରାତିରେ ଦୁର୍ଗର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଭଲଭାବେ ଦେଖିପାରିନଥିଲି।
ଅଵଶ୍ଯମେଵ ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯା ମଯା ଲଙ୍କା ନିଶାକ୍ଷଯେ। କାମଂ ବଧ୍ନନ୍ତୁ ମେ ଭୂଯଃ ପୁଚ୍ଛସ୍ଯୋଦ୍ଦୀପନେନ ଚ
ନିଶା ଶେଷରେ ମୁଁ ଲଙ୍କାକୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଦେଖିବି; ଚାହୁଁଥିଲେ ସେମାନେ ମୋ ପୁଛକୁ ପୁଣି ବାନ୍ଧି ଆଗୁନ ଲଗାଇଦିଅନ୍ତୁ।
ପୀଡାଂ କୁର୍ଵନ୍ତି ରକ୍ଷାଂସି ନ ମେଽସ୍ତି ମନସଃ ଶ୍ରମଃ। ତତସ୍ତେ ସଂଵୃତାକାରଂ ସତ୍ତ୍ଵଵନ୍ତଂ ମହାକପିମ୍
ରାକ୍ଷସମାନେ ମୋତେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମୋ ମନ କେବେ ଥକିନାହିଁ; ଏହିପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ କିନ୍ତୁ ଆକୃତି ଲୁଚାଇଥିବା ବନର ମହାବନରକୁ ସେମାନେ ନେଇଗଲେ।
ପରିଗୃହ୍ଯ ଯଯୁର୍ହୃଷ୍ଟା ରାକ୍ଷସାଃ କପିକୁଞ୍ଜରମ୍। ଶଙ୍ଖଭେରୀନିନାଦୈଶ୍ଚ ଘୋଷଯନ୍ତଃ ସ୍ଵକର୍ମଭିଃ
ରାକ୍ଷସମାନେ ଖୁସିରେ ବନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହାତୀ ସମାନ ଏହି ବନରକୁ ଧରି ନେଇଗଲେ, ଶଂଖ ଓ ଢୋଳର ଶବ୍ଦରେ ସେମାନେ ନିଜ କାମକୁ ଘୋଷଣା କଲେ।
ରାକ୍ଷସାଃ କ୍ରୂରକର୍ମାଣଶ୍ଚାରଯନ୍ତି ସ୍ମ ତାଂ ପୁରୀମ୍। ଅନ୍ଵୀଯମାନୋ ରକ୍ଷୋଭିର୍ଯଯୌ ସୁଖମିରଂଦମଃ
ନିର୍ଦୟ କାମ କରୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ସେଠାରେ ତାକୁ ସହର ଭିତରେ ଘୁରାଇଲେ; ରାକ୍ଷସମାନେ ପଛରେ ଥିବା ବେଳେ ଅଦମ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେ ବନର ସହଜରେ ଚାଲିଗଲେ।
ହନୂମାଂଶ୍ଚାରଯାମାସ ରାକ୍ଷସାନାଂ ମହାପୁରୀମ୍। ଅଥାପଶ୍ଯଦ୍ ଵିମାନାନି ଵିଚିତ୍ରାଣି ମହାକପିଃ
ହନୁମାନ୍କୁ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମହାନଗର ଭିତରେ ଘୁରାଇଲେ; ତାପରେ ମହାବନର ଅଦ୍ଭୁତ ମହଲଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖିଲେ।