ତପଃସଂତାପଲବ୍ଧସ୍ତେ ସୋଽଯଂ ଧର୍ମପରିଗ୍ରହଃ। ନ ସ ନାଶଯିତୁଂ ନ୍ଯାଯ୍ଯ ଆତ୍ମପ୍ରାଣପରିଗ୍ରହଃ
ତପସ୍ୟାର ଉତ୍ତାପରେ ଆପଣ ଯେ ଧର୍ମ ଲାଭ କରିଛନ୍ତି, ଏହି ଲାଭକୁ ନଷ୍ଟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ନିଜ ପ୍ରାଣ ଲାଭକୁ ମଧ୍ୟ।
ଅଵଧ୍ଯତାଂ ତପୋଭିର୍ଯାଂ ଭଵାନ୍ ସମନୁପଶ୍ଯତି। ଆତ୍ମନଃ ସାସୁରୈର୍ଦେଵୈର୍ହେତୁସ୍ତତ୍ରାପ୍ଯଯଂ ମହାନ୍
ତପସ୍ୟାରେ ଆପଣ ନିଜ ପାଇଁ ଯେ ଅବଧ୍ୟତା ଦେଖୁଛନ୍ତି, ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ, ଏଠି ଏହାର ଶେଷ ପାଇଁ ବଡ଼ କାରଣ ଅଛି।
ସୁଗ୍ରୀଵୋ ନ ଚ ଦେଵୋଽଯଂ ନ ଯକ୍ଷୋ ନ ଚ ରାକ୍ଷସଃ। ମାନୁଷୋ ରାଘଵୋ ରାଜନ୍ ସୁଗ୍ରୀଵଶ୍ଚ ହରୀଶ୍ଵରଃ। ତସ୍ମାତ୍ ପ୍ରାଣପରିତ୍ରାଣଂ କଥଂ ରାଜନ୍ କରିଷ୍ଯସି
ସୁଗ୍ରୀବ ଦେବ ନୁହେଁ, ଯକ୍ଷ ନୁହେଁ, ରାକ୍ଷସ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ରାଘବ ମାନବ, ରାଜା, ସୁଗ୍ରୀବ ହରିମାନ୍ୟଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ; ତେଣୁ, ରାଜା, ଆପଣ କିପରି ନିଜ ପ୍ରାଣକୁ ରକ୍ଷା କରିବେ?
ନ ତୁ ଧର୍ମୋପସଂହାରମଧର୍ମଫଲସଂହିତମ୍। ତଦେଵ ଫଲମନ୍ଵେତି ଧର୍ମଶ୍ଚାଧର୍ମନାଶନଃ
ଅଧର୍ମର ଫଳ, ଯାହା ଅଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ଜଡିତ, ଧର୍ମର ସଫଳତା ଆଣିପାରେ ନାହିଁ; ଧର୍ମ ଅଧର୍ମକୁ ନଷ୍ଟ କରେ।
ପ୍ରାପ୍ତଂ ଧର୍ମଫଲଂ ତାଵଦ୍ ଭଵତା ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ। ଫଲମସ୍ଯାପ୍ଯଧର୍ମସ୍ଯ କ୍ଷିପ୍ରମେଵ ପ୍ରପତ୍ସ୍ଯସେ
ଆପଣ ଧର୍ମର ଫଳ ପାଇଛନ୍ତି—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଏହି ଅଧର୍ମର ଫଳ ମଧ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ଆପଣ ପାଇବେ।
ଜନସ୍ଥାନଵଧଂ ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ଵାଲିନଶ୍ଚ ଵଧଂ ତଥା। ରାମସୁଗ୍ରୀଵସଖ୍ଯଂ ଚ ବୁଦ୍ଧ୍ଯସ୍ଵ ହିତମାତ୍ମନଃ
ଜନସ୍ଥାନର ବଧ, ବାଲିଙ୍କ ବଧ ଓ ରାମ-ସୁଗ୍ରୀବ ସଂଯୋଗ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ; ନିଜ ପାଇଁ କଣ ଭଲ ତାହା ଭାବନ୍ତୁ।
କାମଂ ଖଲ୍ଵହମପ୍ଯେକଃ ସଵାଜିରଥକୁଞ୍ଜରାମ୍। ଲଙ୍କାଂ ନାଶଯିତୁଂ ଶକ୍ତସ୍ତସ୍ଯୈଷ ତୁ ନ ନିଶ୍ଚଯଃ
ଏକା ମୁଁ ଲଙ୍କାକୁ ଘୋଡ଼ା, ରଥ, ହାତୀ ସହିତ ନଷ୍ଟ କରିପାରିବି; କିନ୍ତୁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଏହି ମୋ ନିଶ୍ଚୟ ନୁହେଁ।
ରାମେଣ ହି ପ୍ରତିଜ୍ଞାତଂ ହର୍ଯୃକ୍ଷଗଣସଂନିଧୌ। ଉତ୍ସାଦନମମିତ୍ରାଣାଂ ସୀତା ଯୈସ୍ତୁ ପ୍ରଧର୍ଷିତା
ରାମ ମକ୍ଷ ଓ ଭଲୁଆମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ସୀତାକୁ ଅପମାନ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ନଷ୍ଟ ହେବେ।
ଅପକୁର୍ଵନ୍ ହି ରାମସ୍ଯ ସାକ୍ଷାଦପି ପୁରଂଦରଃ। ନ ସୁଖଂ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାଦନ୍ଯଃ କିଂ ପୁନସ୍ତ୍ଵଦ୍ଵିଧୋ ଜନଃ
ରାମଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିଲେ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତି ପାଇବେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ଆପଣ ପରି ଲୋକ କେମିତି ପାଇପାରିବେ?
ଯାଂ ସୀତେତ୍ଯଭିଜାନାସି ଯେଯଂ ତିଷ୍ଠତି ତେ ଗୃହେ। କାଲରାତ୍ରୀତି ତାଂ ଵିଦ୍ଧି ସର୍ଵଲଙ୍କାଵିନାଶିନୀମ୍
ଯିଏକୁ ଆପଣ ସୀତା ବୋଲି ଚିହ୍ନିଛନ୍ତି, ଯିଏ ଏବେ ଆପଣଙ୍କ ଘରେ ଅଛନ୍ତି, ସେ ହେଉଛନ୍ତି କାଳରାତ୍ରି; ସମସ୍ତ ଲଙ୍କାର ନାଶ ଆଣିବେ।
ତଦଲଂ କାଲପାଶେନ ସୀତାଵିଗ୍ରହରୂପିଣା। ସ୍ଵଯଂ ସ୍କନ୍ଧାଵସକ୍ତେନ କ୍ଷେମମାତ୍ମନି ଚିନ୍ତ୍ଯତାମ୍
ଏହି ସୀତା-ଶତ୍ରୁ ଆକାରରେ ତୁମ ଉପରେ ଝୁଲିଥିବା କାଳର ଫାଦ ଏବେ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ। ଏବେ ତୁମ ନିଜ ନିରାପତ୍ତି ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କର।
ସୀତାଯାସ୍ତେଜସା ଦଗ୍ଧାଂ ରାମକୋପପ୍ରଦୀପିତାମ୍। ଦହ୍ଯମାନାମିମାଂ ପଶ୍ଯ ପୁରୀଂ ସାଟ୍ଟପ୍ରତୋଲିକାମ୍
ସୀତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଏବଂ ରାମଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଜ୍ୱଳି ଉଠିଥିବା, ଦ୍ୱାର ଦେଉଳ ଭିତି ଭିତରେ ରହିଥିବା ଏହି ଲଙ୍କା ପୁରୀକୁ ଦେଖ।
ସ୍ଵାନି ମିତ୍ରାଣି ମନ୍ତ୍ରୀଂଶ୍ଚ ଜ୍ଞାତୀନ୍ ଭ୍ରାତୄନ୍ ସୁତାନ୍ହିତାନ୍। ଭୋଗାନ୍ ଦାରାଂଶ୍ଚ ଲଙ୍କାଂ ଚ ମା ଵିନାଶମୁପାନଯ
ତୁମ ମିତ୍ର, ମନ୍ତ୍ରୀ, ଜ୍ଞାତି, ଭାଇ, ପୁଅ, ଧନ, ଜୀବନ ସାଥୀ ଏବଂ ଲଙ୍କାକୁ ନଷ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ଆଗେଇ ନଯିଅ।
ସତ୍ଯଂ ରାକ୍ଷସରାଜେନ୍ଦ୍ର ଶୃଣୁଷ୍ଵ ଵଚନଂ ମମ। ରାମଦାସସ୍ଯ ଦୂତସ୍ଯ ଵାନରସ୍ଯ ଵିଶେଷତଃ
ରାକ୍ଷସ ରାଜା, ମୋର କଥାକୁ ଶୁଣ। ମୁଁ ରାମଙ୍କର ଦୂତ ଏବଂ ବାନର ଭାବରେ ଏହି ସତ୍ୟ କଥା କହୁଛି।
ସର୍ଵାଲ୍ଁ ଲୋକାନ୍ ସୁସଂହୃତ୍ଯ ସଭୂତାନ୍ ସଚରାଚରାନ୍। ପୁନରେଵ ତଥା ସ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଶକ୍ତୋ ରାମୋ ମହାଯଶାଃ
ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାମ ଏତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତ, ଚଳାଚଳ ଜୀବ ସମେତ, ଉପସାରି ଆଉଥରେ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରିବେ।
ଦେଵାସୁରନରେନ୍ଦ୍ରେଷୁ ଯକ୍ଷରକ୍ଷୋରଗେଷୁ ଚ। ଵିଦ୍ଯାଧରେଷୁ ନାଗେଷୁ ଗନ୍ଧର୍ଵେଷୁ ମୃଗେଷୁ ଚ
ଦେବ, ଦାନବ, ମନୁଷ୍ୟ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ସର୍ପ, ବିଦ୍ୟାଧର, ନାଗ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ପଶୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ—
ସିଦ୍ଧେଷୁ କିଂନରେନ୍ଦ୍ରେଷୁ ପତତ୍ତ୍ରିଷୁ ଚ ସର୍ଵତଃ। ସର୍ଵତ୍ର ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ସର୍ଵକାଲେଷୁ ନାସ୍ତି ସଃ
ସିଦ୍ଧ, କିନ୍ନର ରାଜା, ପକ୍ଷୀ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜୀବ, ସମସ୍ତ ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ଏମିତି କେହି ନାହିଁ।
ଯୋ ରାମଂ ପ୍ରତି ଯୁଧ୍ଯେତ ଵିଷ୍ଣୁତୁଲ୍ଯପରାକ୍ରମମ୍। ସର୍ଵଲୋକେଶ୍ଵରସ୍ଯେହ କୃତ୍ଵା ଵିପ୍ରିଯମୀଦୃଶମ୍। ରାମସ୍ଯ ରାଜସିଂହସ୍ଯ ଦୁର୍ଲଭଂ ତଵ ଜୀଵିତମ୍
ଯେଉଁଠାରେ କେହି ରାମଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବେ, ଯେଉଁଠାରେ ରାମଙ୍କର ପ୍ରତାପ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସମାନ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାୟକ ଏବଂ ଏପରି କ୍ଷତି କରିଛି—ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଜୀବନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ।
ଦେଵାଶ୍ଚ ଦୈତ୍ଯାଶ୍ଚ ନିଶାଚରେନ୍ଦ୍ର ଗନ୍ଧର୍ଵଵିଦ୍ଯାଧରନାଗଯକ୍ଷାଃ। ରାମସ୍ଯ ଲୋକତ୍ରଯନାଯକସ୍ଯ ସ୍ଥାତୁଂ ନ ଶକ୍ତାଃ ସମରେଷୁ ସର୍ଵେ
ଦେବ, ଦାନବ, ନିଶାଚର ରାଜା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ବିଦ୍ୟାଧର, ନାଗ, ଯକ୍ଷ—ଏହି ସମସ୍ତ ଜଣେ ରାମଙ୍କ, ତିନି ଜଗତର ନାୟକ, ସହ ଯୁଦ୍ଧରେ ଠିଆ ହେବାକୁ ଶକ୍ତି ନାହିଁ।
ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ଵଯମ୍ଭୂଶ୍ଚତୁରାନନୋ ଵା ରୁଦ୍ରସ୍ତ୍ରିନେତ୍ରସ୍ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକୋ ଵା। ଇନ୍ଦ୍ରୋ ମହେନ୍ଦ୍ରଃ ସୁରନାଯକୋ ଵା ସ୍ଥାତୁଂ ନ ଶକ୍ତା ଯୁଧି ରାଘଵସ୍ଯ
ବ୍ରହ୍ମା, ସ୍ୱୟଂଭୂ, ଚତୁର୍ମୁଖ, ରୁଦ୍ର, ତିନି ଚକ୍ଷୁ, ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକ, ଇନ୍ଦ୍ର, ମହେନ୍ଦ୍ର, ଦେବତା ନାୟକ—କେହି ମଧ୍ୟ ରାଘବଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧରେ ଠିଆ ହେଇପାରିବେ ନାହିଁ।
ସ ସୌଷ୍ଠଵୋପେତମଦୀନଵାଦିନଃ କପେର୍ନିଶମ୍ଯାପ୍ରତିମୋଽପ୍ରିଯଂ ଵଚଃ। ଦଶାନନଃ କୋପଵିଵୃତ୍ତଲୋଚନଃ ସମାଦିଶତ୍ ତସ୍ଯ ଵଧଂ ମହାକପେଃ
କପିର ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ଦୃଢ଼ ଏବଂ ଅପ୍ରିୟ କଥା ଶୁଣି, ଦଶମୁଖ ରାବଣ କ୍ରୋଧରେ ଚକ୍ଷୁ ବଡ଼ କରି, ମହାକପିଙ୍କୁ ମାରିବା ଆଦେଶ ଦେଲା।
thumb|ଦ୍ଵିପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ଦ୍ଵିପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୫-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ପଚାଶ ଦ୍ୱିତୀୟ ସର୍ଗ।
ସ ତସ୍ଯ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାନରସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ଆଜ୍ଞାପଯଦ୍ ଵଧଂ ତସ୍ଯ ରାଵଣଃ କ୍ରୋଧମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ
ମହାତ୍ମା ବାନରଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ ରାବଣ ତାଙ୍କୁ ମାରିବା ଆଦେଶ ଦେଲା।
ତଂ ରକ୍ଷୋଽଧିପତିଂ କ୍ରୁଦ୍ଧଂ ତଚ୍ଚ କାର୍ଯମୁପସ୍ଥିତମ୍। ଵିଦିତ୍ଵା ଚିନ୍ତଯାମାସ କାର୍ଯଂ କାର୍ଯଵିଧୌ ସ୍ଥିତଃ
କ୍ରୋଧିତ ରାକ୍ଷସ ନାୟକ ଏବଂ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଆସିଥିବା ଦେଖି, କାର୍ଯ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ ଜଣେ ଭାବିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ନିଶ୍ଚିତାର୍ଥସ୍ତତଃ ସାମ୍ନା ପୂଜ୍ଯଂ ଶତ୍ରୁଜିଦଗ୍ରଜମ୍। ଉଵାଚ ହିତମତ୍ଯର୍ଥଂ ଵାକ୍ଯଂ ଵାକ୍ଯଵିଶାରଦଃ
ନିଶ୍ଚିତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନେଇ, ଶତ୍ରୁ ଜୟ କରିଥିବା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ଉପକାରୀ ଏବଂ ଚତୁର୍ କଥା କହିଲେ।
କ୍ଷମସ୍ଵ ରୋଷଂ ତ୍ଯଜ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରସୀଦ ମେ ଵାକ୍ଯମିଦଂ ଶୃଣୁଷ୍ଵ। ଵଧଂ ନ କୁର୍ଵନ୍ତି ପରାଵରଜ୍ଞା ଦୂତସ୍ଯ ସନ୍ତୋ ଵସୁଧାଧିପେନ୍ଦ୍ରାଃ
ରାକ୍ଷସ ରାଜା, କ୍ରୋଧକୁ ଛାଡ଼ି ମୋର କଥା ଶୁଣ। ଯେଉଁମାନେ ନ୍ୟାୟ ଅନ୍ୟାୟ ଜାଣିଥିବେ, ପୃଥିବୀର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାମାନେ, ଦୂତକୁ ମାରିବା ନାହିଁ।
ରାଜନ୍ ଧର୍ମଵିରୁଦ୍ଧଂ ଚ ଲୋକଵୃତ୍ତେଶ୍ଚ ଗର୍ହିତମ୍। ତଵ ଚାସଦୃଶଂ ଵୀର କପେରସ୍ଯ ପ୍ରମାପଣମ୍
ରାଜା, ବାନରକୁ ମାରିବା ଧର୍ମ ବିରୋଧୀ ଏବଂ ଲୋକର ଦୃଷ୍ଟିରେ ନିନ୍ଦିତ; ଏହା ତୁମ ପାଇଁ ଅନୁଚିତ।
ଧର୍ମଜ୍ଞଶ୍ଚ କୃତଜ୍ଞଶ୍ଚ ରାଜଧର୍ମଵିଶାରଦଃ। ପରାଵରଜ୍ଞୋ ଭୂତାନାଂ ତ୍ଵମେଵ ପରମାର୍ଥଵିତ୍
ତୁମେ ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ, କୃତଜ୍ଞ, ରାଜଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଭୂତମାନଙ୍କ ଉଚ୍ଚ-ନିମ୍ନ ଜାଣିଥିବା, ଏବଂ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱର ଜ୍ଞାତା।
ଗୃହ୍ଯନ୍ତେ ଯଦି ରୋଷେଣ ତ୍ଵାଦୃଶୋଽପି ଵିଚକ୍ଷଣାଃ। ତତଃ ଶାସ୍ତ୍ରଵିପଶ୍ଚିତ୍ତ୍ଵଂ ଶ୍ରମ ଏଵ ହି କେଵଲମ୍
ତୁମେ ଯେତେ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ହେଉ, ଯଦି କ୍ରୋଧରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଉଛ, ତେବେ ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନ କେବଳ ଶ୍ରମ ହେବାକୁ ଥାଏ, ତାର ଅନ୍ୟ କିଛି ଉପକାର ନାହିଁ।
ତସ୍ମାତ୍ ପ୍ରସୀଦ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ର ଦୁରାସଦ। ଯୁକ୍ତାଯୁକ୍ତଂ ଵିନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ଦୂତଦଣ୍ଡୋ ଵିଧୀଯତାମ୍
ଏହିପରି ତୁମେ କୃପା କର, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ସଂହାର କରିଥିବା ରାକ୍ଷସ ରାଜା, ଯେଉଁଠି ଯୋଗ୍ୟ ଅଯୋଗ୍ୟ ବିଚାର କରି, ଦୂତକୁ ଦଣ୍ଡ ଦେବା ନିଷ୍ପତି କର।