ଵନଂ ରାକ୍ଷସରାଜସ୍ଯ ଦର୍ଶନାର୍ଥଂ ଵିନାଶିତମ୍। ତତସ୍ତେ ରାକ୍ଷସାଃ ପ୍ରାପ୍ତା ବଲିନୋ ଯୁଦ୍ଧକାଙ୍କ୍ଷିଣଃ
'ରାକ୍ଷସରାଜଙ୍କ ଉଦ୍ୟାନ ମୁଁ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଧ୍ୱଂସ କରିଥିଲି। ତାପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୁଦ୍ଧ ଆଶା କରୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ଆସିଥିଲେ।'
ରକ୍ଷଣାର୍ଥଂ ଚ ଦେହସ୍ଯ ପ୍ରତିଯୁଦ୍ଧା ମଯା ରଣେ। ଅସ୍ତ୍ରପାଶୈର୍ନ ଶକ୍ଯୋଽହଂ ବଦ୍ଧୁଂ ଦେଵାସୁରୈରପି
'ମୋ ଦେହକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲି। ଦେବତା କିମ୍ବା ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ପାଶ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ବାନ୍ଧିପାରିବେ ନାହିଁ।'
ପିତାମହାଦେଷ ଵରୋ ମମାପି ହି ସମାଗତଃ। ରାଜାନଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁକାମେନ ମଯାସ୍ତ୍ରମନୁଵର୍ତିତମ୍
'ପ୍ରପିତାମହଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଏହି ବର ମୋତେ ମିଳିଛି। ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଇଚ୍ଛାରେ ମୁଁ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲି।'
ଵିମୁକ୍ତୋଽପ୍ଯହମସ୍ତ୍ରେଣ ରାକ୍ଷସୈସ୍ତ୍ଵଭିଵେଦିତଃ। କେନଚିଦ୍ ରାମକାର୍ଯେଣ ଆଗତୋଽସ୍ମି ତଵାନ୍ତିକମ୍
'ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ି ଦେଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋତେ ରାକ୍ଷସମାନେ ନେଇ ଆସିଥିଲେ। ରାମଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ମୁଁ ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସିଛି।'
ଦୂତୋଽହମିତି ଵିଜ୍ଞାଯ ରାଘଵସ୍ଯାମିତୌଜସଃ। ଶ୍ରୂଯତାମେଵ ଵଚନଂ ମମ ପଥ୍ଯମିଦଂ ପ୍ରଭୋ
ମୁଁ ରାଘବଙ୍କ ଦୂତ, ଅପାର ଶକ୍ତିର ଧାରକ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତୁ । ଏହି ମୋର କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ, ଏହା ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଭଲ ।
thumb|ଏକପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ଏକପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୫-
ଏହି ହେଉଛି ପଚାସଟିଏ ସର୍ଗ, ଏହାକୁ ଶୁଣନ୍ତୁ ।
ତଂ ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ମହାସତ୍ତ୍ଵଂ ସତ୍ତ୍ଵଵାନ୍ ହରିସତ୍ତମଃ। ଵାକ୍ଯମର୍ଥଵଦଵ୍ଯଗ୍ରସ୍ତମୁଵାଚ ଦଶାନନମ୍
ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖି, ମନ୍ଦ୍ର ଓ ଧୈର୍ଯ୍ୟଶୀଳ ବାନରମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜଣେ ଦଶମୁଖୀଙ୍କୁ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିଲେ ।
ଅହଂ ସୁଗ୍ରୀଵସଂଦେଶାଦିହ ପ୍ରାପ୍ତସ୍ତଵାନ୍ତିକେ। ରାକ୍ଷସେଶ ହରୀଶସ୍ତ୍ଵାଂ ଭ୍ରାତା କୁଶଲମବ୍ରଵୀତ୍
ମୁଁ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସନ୍ଦେଶ ନେଇ ଏଠାକୁ ଆସିଛି । ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରଭୁ, ବାନରମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣଙ୍କ ଭାଇ ଆପଣଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଜାଣିଛନ୍ତି ।
ଭ୍ରାତୁଃ ଶ୍ରୃଣୁ ସମାଦେଶଂ ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ଧର୍ମାର୍ଥସହିତଂ ଵାକ୍ଯମିହ ଚାମୁତ୍ର ଚ କ୍ଷମମ୍
ଆପଣଙ୍କ ଭାଇ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଆଦେଶ ଶୁଣନ୍ତୁ । ଏହି କଥା ଧର୍ମ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସହିତ, ଏଠାରେ ଓ ପରଲୋକରେ ଉପଯୁକ୍ତ ।
ରାଜା ଦଶରଥୋ ନାମ ରଥକୁଞ୍ଜରଵାଜିମାନ୍। ପିତେଵ ବନ୍ଧୁର୍ଲୋକସ୍ଯ ସୁରେଶ୍ଵରସମଦ୍ଯୁତିଃ
ଦଶରଥ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ଯିଏ ରଥ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ାର ମାଲିକ ଥିଲେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ବାପାଙ୍କ ପରି ମିତ୍ର ଓ ଦେବତାମାନ୍ୟଙ୍କ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲେ ।
ଜ୍ଯେଷ୍ଠସ୍ତସ୍ଯ ମହାବାହୁଃ ପୁତ୍ରଃ ପ୍ରିଯତରଃ ପ୍ରଭୁଃ। ପିତୁର୍ନିଦେଶାନ୍ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋ ଦଣ୍ଡକାଵନମ୍
ତାଙ୍କର ବଡ଼ ପୁଅ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପ୍ରିୟ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ବାପାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସହ ଭ୍ରାତା ସୀତଯା ସହ ଭାର୍ଯଯା। ରାମୋ ନାମ ମହାତେଜା ଧର୍ମ୍ଯଂ ପନ୍ଥାନମାଶ୍ରିତଃ
ସେ ରାମ, ମହାତେଜସ୍ବୀ, ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସୀତା ସହିତ ଧର୍ମର ପଥ ଅନୁସରିଲେ ।
ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ଜନସ୍ଥାନେ ଭ୍ରଷ୍ଟା ସୀତେତି ଵିଶ୍ରୁତା। ଵୈଦେହସ୍ଯ ସୁତା ରାଜ୍ଞୋ ଜନକସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଯିଏ ଜନସ୍ଥାନରେ ହରାଇଯାଇଥିଲେ, ସୀତା ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଭିଦେହର ରାଜା ଜନକଙ୍କ ଝିଅ ।
ମାର୍ଗମାଣସ୍ତୁ ତାଂ ଦେଵୀଂ ରାଜପୁତ୍ରଃ ସହାନୁଜଃ। ଋଷ୍ଯମୂକମନୁପ୍ରାପ୍ତଃ ସୁଗ୍ରୀଵେଣ ଚ ସଂଗତଃ
ସେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଖୋଜୁଥିବାବେଳେ, ରାଜପୁତ୍ର ତାଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ ସହ ଋଷ୍ୟମୂକ ପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚି, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସହିତ ମିଶିଲେ ।
ତସ୍ଯ ତେନ ପ୍ରତିଜ୍ଞାତଂ ସୀତାଯାଃ ପରିମାର୍ଗଣମ୍। ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯାପି ରାମେଣ ହରିରାଜ୍ଯଂ ନିଵେଦିତୁମ୍
ସେ ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବାକୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ, ଏବଂ ରାମ ମଧ୍ୟ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ବାନରମାନ୍ୟଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଫେରାଇଦେବାକୁ ଶପଥ କଲେ ।
ତତସ୍ତେନ ମୃଧେ ହତ୍ଵା ରାଜପୁତ୍ରେଣ ଵାଲିନମ୍। ସୁଗ୍ରୀଵଃ ସ୍ଥାପିତୋ ରାଜ୍ଯେ ହର୍ଯୃକ୍ଷାଣାଂ ଗଣେଶ୍ଵରଃ
ତାପରେ ରାଜପୁତ୍ର ବାଲିଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମାରିଦେଲେ, ସୁଗ୍ରୀବ ବାନର ଓ ଭାଲୁମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଜା ହେଲେ ।
ତ୍ଵଯା ଵିଜ୍ଞାତପୂର୍ଵଶ୍ଚ ଵାଲୀ ଵାନରପୁଙ୍ଗଵଃ। ସ ତେନ ନିହତଃ ସଂଖ୍ଯେ ଶରେଣୈକେନ ଵାନରଃ
ଆପଣ ବାନରମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାଲିଙ୍କୁ ପୂର୍ବରୁ ଜାଣୁଥିଲେ; ସେ ଏକ ତୀରରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ ।
ସ ସୀତାମାର୍ଗଣେ ଵ୍ଯଗ୍ରଃ ସୁଗ୍ରୀଵଃ ସତ୍ଯସଂଗରଃ। ହରୀନ୍ ସମ୍ପ୍ରେଷଯାମାସ ଦିଶଃ ସର୍ଵା ହରୀଶ୍ଵରଃ
ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବାରେ ଲାଗିଥିବା ସୁଗ୍ରୀବ, ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପାଳନ କରି, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବାନରମାନ୍ୟଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ପଠାଇଲେ ।
ତାଂ ହରୀଣାଂ ସହସ୍ରାଣି ଶତାନି ନିଯୁତାନି ଚ। ଦିକ୍ଷୁ ସର୍ଵାସୁ ମାର୍ଗନ୍ତେ ହ୍ଯଧଶ୍ଚୋପରି ଚାମ୍ବରେ
ହଜାର ହଜାର ବାନର ସମସ୍ତ ଦିଗରେ, ତଳେ, ଉପରେ ଓ ଆକାଶରେ ଖୋଜିବାକୁ ଲାଗିଲେ ।
ଵୈନତେଯସମାଃ କେଚିତ୍ କେଚିତ୍ ତତ୍ରାନିଲୋପମାଃ। ଅସଙ୍ଗଗତଯଃ ଶୀଘ୍ରା ହରିଵୀରା ମହାବଲାଃ
କେହି କେହି ଗରୁଡ଼ଙ୍କ ପରି, କେହି କେହି ପବନ ସମାନ; ଅଟକାଯାଉନଥିବା, ତୀବ୍ର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନର ବୀରମାନେ ।
ଅହଂ ତୁ ହନୁମାନ୍ନାମ ମାରୁତସ୍ଯୌରସଃ ସୁତଃ। ସୀତାଯାସ୍ତୁ କୃତେ ତୂର୍ଣଂ ଶତଯୋଜନମାଯତମ୍
ମୁଁ ହେଉଛି ହନୁମାନ୍, ପବନଦେବଙ୍କ ନିଜ ସନ୍ତାନ; ସୀତାଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ ଶତ ଯୋଜନା ଚଉଡ଼ା ସମୁଦ୍ର ତୁରନ୍ତ ପାର ହୋଇଛି ।
ସମୁଦ୍ରଂ ଲଙ୍ଘଯିତ୍ଵୈଵ ତ୍ଵାଂ ଦିଦୃକ୍ଷୁରିହାଗତଃ। ଭ୍ରମତା ଚ ମଯା ଦୃଷ୍ଟା ଗୃହେ ତେ ଜନକାତ୍ମଜା
ସମୁଦ୍ର ଲାଘି ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଇଚ୍ଛାରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛି; ଘରେ ଘୁରୁଥିବା ବେଳେ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଗୃହରେ ଜନକନନ୍ଦିନୀଙ୍କୁ ଦେଖିଛି ।
ତଦ୍ ଭଵାନ୍ ଦୃଷ୍ଟଧର୍ମାର୍ଥସ୍ତପଃକୃତପରିଗ୍ରହଃ। ପରଦାରାନ୍ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ନୋପରୋଦ୍ଧୁଂ ତ୍ଵମର୍ହସି
ଏହିପରି, ଆପଣ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥକୁ ଜଣାନ୍ତି, ତପସ୍ୟା କରିଛନ୍ତି, ବଡ଼ ଜ୍ଞାନୀ ଅଟେ; ଅନ୍ୟର ଜୀବନ ସାଥୀଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ନହି ଧର୍ମଵିରୁଦ୍ଧେଷୁ ବହ୍ଵପାଯେଷୁ କର୍ମସୁ। ମୂଲଘାତିଷୁ ସଜ୍ଜନ୍ତେ ବୁଦ୍ଧିମନ୍ତୋ ଭଵଦ୍ଵିଧାଃ
ଆପଣଙ୍କ ପରି ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକେ ଅଧର୍ମ, ବଡ଼ ଅପାୟ ଓ ମୂଳରୁ ନଷ୍ଟ କରୁଥିବା କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗିନାହାନ୍ତି।
କଶ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣମୁକ୍ତାନାଂ ରାମକୋପାନୁଵର୍ତିନାମ୍। ଶରାଣାମଗ୍ରତଃ ସ୍ଥାତୁଂ ଶକ୍ତୋ ଦେଵାସୁରେଷ୍ଵପି
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ତୀର, ଯେଉଁମାନେ ରାମଙ୍କ ରୋଷକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ଦଢ଼ି ରହିପାରିବେ କି?
ନ ଚାପି ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ରାଜନ୍ ଵିଦ୍ଯେତ କଶ୍ଚନ। ରାଘଵସ୍ଯ ଵ୍ଯଲୀକଂ ଯଃ କୃତ୍ଵା ସୁଖମଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ରାଜା, ଏହି ତିନି ଲୋକରେ କେହି ମଧ୍ୟ ରାଘବଙ୍କୁ ଅନ୍ୟାୟ କରି ଶାନ୍ତି ପାଇପାରିବେ ନାହିଁ।
ତତ୍ ତ୍ରିକାଲହିତଂ ଵାକ୍ଯଂ ଧର୍ମ୍ଯମର୍ଥାନୁଯାଯି ଚ। ମନ୍ଯସ୍ଵ ନରଦେଵାଯ ଜାନକୀ ପ୍ରତିଦୀଯତାମ୍
ଏହି ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକୁ ତିନି କାଳରେ ଉପକୃତ, ଧର୍ମ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସହିତ ଯୋଗ୍ୟ ବୋଲି ଭାବନ୍ତୁ; ଜାନକୀଙ୍କୁ ନରଦେବ ରାମଙ୍କୁ ଫେରାଇଦିଅନ୍ତୁ।
ଦୃଷ୍ଟା ହୀଯଂ ମଯା ଦେଵୀ ଲବ୍ଧଂ ଯଦିହ ଦୁର୍ଲଭମ୍। ଉତ୍ତରଂ କର୍ମ ଯଚ୍ଛେଷଂ ନିମିତ୍ତଂ ତତ୍ର ରାଘଵଃ
ଏହି ଦେବୀକୁ ମୁଁ ଦେଖିଛି; ଯଦି ଏଠାରେ କିଛି ଦୁର୍ଲଭ ଲାଭ ହୋଇଛି, ତାହାର ଶେଷ କାମ ରାଘବଙ୍କ ପାଇଁ, ସେଉଁଠି ମୂଳ କାରଣ।
ଲକ୍ଷିତେଯଂ ମଯା ସୀତା ତଥା ଶୋକପରାଯଣା। ଗୃହେ ଯାଂ ନାଭିଜାନାସି ପଞ୍ଚାସ୍ଯାମିଵ ପନ୍ନଗୀମ୍
ମୁଁ ଶୋକରେ ଲିନ ଥିବା ସୀତାକୁ ଦେଖିଛି, ଯିଏ ତୁମ ଘରେ ଅଛନ୍ତି, ତୁମେ ଚିହ୍ନିନାହାନ୍ତି; ପଞ୍ଚମୁଖୀ ଅଜଗର ପରି।
ନେଯଂ ଜରଯିତୁଂ ଶକ୍ଯା ସାସୁରୈରମରୈରପି। ଵିଷସଂସ୍ପୃଷ୍ଟମତ୍ଯର୍ଥଂ ଭୁକ୍ତମନ୍ନମିଵୌଜସା
ଏହି ସୀତାକୁ ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ଜରା କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ବିଷ ଲାଗିଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଯେପରି ଶକ୍ତି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ହଜିପାରେ ନାହିଁ।