ତେନ ବଦ୍ଧସ୍ତତୋଽସ୍ତ୍ରେଣ ରାକ୍ଷସେନ ସ ଵାନରଃ। ଅଭଵନ୍ନିର୍ଵିଚେଷ୍ଟଶ୍ଚ ପପାତ ଚ ମହୀତଲେ
ସେଇ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରରେ ବନ୍ଧାଯାଇ, ସେ ବାନର ଅଚଳ ହେଲେ ଏବଂ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ତତୋଽଥ ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ସ ତଦସ୍ତ୍ରବନ୍ଧଂ ପ୍ରଭୋଃ ପ୍ରଭାଵାଦ୍ ଵିଗତାଲ୍ପଵେଗଃ। ପିତାମହାନୁଗ୍ରହମାତ୍ମନଶ୍ଚ ଵିଚିନ୍ତଯାମାସ ହରିପ୍ରଵୀରଃ
ତାପରେ, ଅସ୍ତ୍ରର ବନ୍ଧନ ବୁଝି, ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ନିଜ ବଳ କମିଯିବା ଓ ପିତାମହଙ୍କ ଦୟା ମନେ ପକାଇ, ସେ ବାନର ମନେ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ତତଃ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵୈର୍ମନ୍ତ୍ରୈର୍ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରଂ ଚାଭିମନ୍ତ୍ରିତମ୍। ହନୂମାଂଶ୍ଚିନ୍ତଯାମାସ ଵରଦାନଂ ପିତାମହାତ୍
ତାପରେ, ହନୁମାନ୍ ପିତାମହଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ବର ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରରେ ସଂସ୍କୃତ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ନ ମେଽସ୍ଯ ବନ୍ଧସ୍ଯ ଚ ଶକ୍ତିରସ୍ତି ଵିମୋକ୍ଷଣେ ଲୋକଗୁରୋଃ ପ୍ରଭାଵାତ୍। ଇତ୍ଯେଵମେଵଂ ଵିହିତୋଽସ୍ତ୍ରବନ୍ଧୋ ମଯାଽଽତ୍ମଯୋନେରନୁଵର୍ତିତଵ୍ଯଃ
ଲୋକଗୁରୁଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ଏହି ବନ୍ଧନ ଭାଙ୍ଗିବାର ଶକ୍ତି ମୋର ନାହିଁ। ଏହିପରି ଅସ୍ତ୍ରବନ୍ଧ ହୋଇଛି, ଏବଂ ଆତ୍ମଯୋନିଙ୍କ ଇଚ୍ଛାକୁ ମୁଁ ଅନୁସରିବା ଉଚିତ।
ସ ଵୀର୍ଯମସ୍ତ୍ରସ୍ଯ କପିର୍ଵିଚାର୍ଯ ପିତାମହାନୁଗ୍ରହମାତ୍ମନଶ୍ଚ। ଵିମୋକ୍ଷଶକ୍ତିଂ ପରିଚିନ୍ତଯିତ୍ଵା ପିତାମହାଜ୍ଞାମନୁଵର୍ତତେ ସ୍ମ
କପି, ଅସ୍ତ୍ରର ବଳ, ପିତାମହଙ୍କ ଦୟା ଓ ନିଜର ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରି, ମୁକ୍ତିର ସମ୍ଭାବନା ବିଷୟରେ ଭାବି, ପିତାମହଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କଲେ।
ଅସ୍ତ୍ରେଣାପି ହି ବଦ୍ଧସ୍ଯ ଭଯଂ ମମ ନ ଜାଯତେ। ପିତାମହମହେନ୍ଦ୍ରାଭ୍ଯାଂ ରକ୍ଷିତସ୍ଯାନିଲେନ ଚ
ଅସ୍ତ୍ରରେ ବନ୍ଧା ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ପିତାମହ, ମହେନ୍ଦ୍ର ଓ ବାୟୁଦେବଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ମୋତେ କୌଣସି ଭୟ ହେଉନି।
ଗ୍ରହଣେ ଚାପି ରକ୍ଷୋଭିର୍ମହନ୍ମେ ଗୁଣଦର୍ଶନମ୍। ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରେଣ ସଂଵାଦସ୍ତସ୍ମାଦ୍ ଗୃହ୍ଣନ୍ତୁ ମାଂ ପରେ
ରାକ୍ଷସମାନେ ମୋତେ ଧରିଲେ, ମୋର ଗୁଣ ଦେଖାଯିବ; ରାକ୍ଷସରାଜ ସହ କଥା ହେବ। ତେଣୁ ଅନ୍ୟମାନେ ମୋତେ ଧରୁନ୍ତୁ।
ସ ନିଶ୍ଚିତାର୍ଥଃ ପରଵୀରହନ୍ତା ସମୀକ୍ଷ୍ଯକାରୀ ଵିନିଵୃତ୍ତଚେଷ୍ଟଃ। ପରୈଃ ପ୍ରସହ୍ଯାଭିଗତୈର୍ନିଗୃହ୍ଯ ନନାଦ ତୈସ୍ତୈଃ ପରିଭର୍ତ୍ସ୍ଯମାନଃ
ନିଶ୍ଚିତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଓ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀ ବୀରଙ୍କ ହନ୍ତା, ସଚେତନ ଓ ଚଳନ ବନ୍ଦ କରି, ଯେଉଁମାନେ ଜୋର କରି ଆସିଲେ ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଧରିଲେ। ତାଙ୍କ ଅପମାନ ଶୁଣି, ସେ ଗର୍ଜନ କଲେ।
ତତସ୍ତେ ରାକ୍ଷସା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିନିଶ୍ଚେଷ୍ଟମରିଂଦମମ୍। ବବନ୍ଧୁଃ ଶଣଵଲ୍କୈଶ୍ଚ ଦ୍ରୁମଚୀରୈଶ୍ଚ ସଂହତୈଃ
ଏହା ଦେଖି, ରାକ୍ଷସମାନେ ଅଚଳ ଶତ୍ରୁଘ୍ନକୁ ଶଣ ଓ ଗଛର ଛାଲିରେ ବାନ୍ଧିଦେଲେ।
ସ ରୋଚଯାମାସ ପରୈଶ୍ଚ ବନ୍ଧଂ ପ୍ରସହ୍ଯ ଵୀରୈରଭିଗର୍ହଣଂ ଚ। କୌତୂହଲାନ୍ମାଂ ଯଦି ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରୋ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଵ୍ଯଵସ୍ଯେଦିତି ନିଶ୍ଚିତାର୍ଥଃ
ସେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧାଯିବା ଓ ଅପମାନ ସହିବାକୁ ମନେ ରଖିଲେ, ଭାବିଲେ—'ଯଦି ରାକ୍ଷସରାଜ ମୋତେ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ତେବେ ଏହି ଅବସ୍ଥା ଭଲ।'
ସ ବଦ୍ଧସ୍ତେନ ଵଲ୍କେନ ଵିମୁକ୍ତୋଽସ୍ତ୍ରେଣ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ଅସ୍ତ୍ରବନ୍ଧଃ ସ ଚାନ୍ଯଂ ହି ନ ବନ୍ଧମନୁଵର୍ତତେ
ସେ ବନ୍ଧା ଥିଲେ ବାଉଳି ଚିରରେ, କିନ୍ତୁ ଅସ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତିରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ; ଅସ୍ତ୍ରର ବନ୍ଧନ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବନ୍ଧନକୁ ଅନୁସରଣ କରେନାହିଁ।
ଅଥେନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ତଂ ଦ୍ରୁମଚୀରବଦ୍ଧଂ ଵିଚାର୍ଯ ଵୀରଃ କପିସତ୍ତମଂ ତମ୍। ଵିମୁକ୍ତମସ୍ତ୍ରେଣ ଜଗାମ ଚିନ୍ତା- ମନ୍ଯେନ ବଦ୍ଧୋଽପ୍ଯନୁଵର୍ତତେଽସ୍ତ୍ରମ୍
ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍, ବନ୍ଦା ଥିବା ବନରାଜ ହନୁମାନଙ୍କୁ ବୃକ୍ଷ ଚିରରେ ବନ୍ଧା ଦେଖି, ଅସ୍ତ୍ରରେ ମୁକ୍ତ ହେବାକୁ ବିଚାର କରିଲେ: 'ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବନ୍ଧନ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ, ଅସ୍ତ୍ରର ପ୍ରଭାବ ଚାଲିଥାଏ।'
ଅହୋ ମହତ୍ କର୍ମ କୃତଂ ନିରର୍ଥଂ ନ ରାକ୍ଷସୈର୍ମନ୍ତ୍ରଗତିର୍ଵିମୃଷ୍ଟା। ପୁନଶ୍ଚ ନାସ୍ତ୍ରେ ଵିହତେଽସ୍ତ୍ରମନ୍ଯତ୍ ପ୍ରଵର୍ତତେ ସଂଶଯିତାଃ ସ୍ମ ସର୍ଵେ
ଆହା, ବଡ଼ କାମ କରାଗଲା, କିନ୍ତୁ ଏହା ଅର୍ଥହୀନ; ରାକ୍ଷସମାନେ ମନ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତିକୁ ବିଚାର କରିନାହିଁ। ଆଉ ଯେତେବେଳେ ଅସ୍ତ୍ର ନଷ୍ଟ ହେଉଛି, ଅନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର କାମ କରେନାହିଁ; ଆମେ ସମସ୍ତେ ସନ୍ଦେହରେ ପଡ଼ିଛୁ।
ଅସ୍ତ୍ରେଣ ହନୁମାନ୍ ମୁକ୍ତୋ ନାତ୍ମାନମଵବୁଧ୍ଯତେ। କୃଷ୍ଯମାଣସ୍ତୁ ରକ୍ଷୋଭିସ୍ତୈଶ୍ଚ ବନ୍ଧୈର୍ନିପୀଡିତଃ
ହନୁମାନ ଅସ୍ତ୍ରରେ ମୁକ୍ତ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ନିଜକୁ ଅନୁଭବ କରିପାରିଲେନାହିଁ; ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କୁ ଟାଣି ନେଲେ ଏବଂ ଏହି ବନ୍ଧନରେ ଦୁଃଖ ଦେଲେ।
ହନ୍ଯମାନସ୍ତତଃ କ୍ରୂରୈ ରାକ୍ଷସୈଃ କାଲମୁଷ୍ଟିଭିଃ। ସମୀପଂ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ପ୍ରାକୃଷ୍ଯତ ସ ଵାନରଃ
ତାପରେ କ୍ରୂର ରାକ୍ଷସମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ସମାନ ଘୁଂସିରେ ମାରି, ସେ ବାନରକୁ ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ସମୀପକୁ ନେଇଗଲେ।
ଅଥେନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ତଂ ପ୍ରସମୀକ୍ଷ୍ଯ ମୁକ୍ତ- ମସ୍ତ୍ରେଣ ବଦ୍ଧଂ ଦ୍ରୁମଚୀରସୂତ୍ରୈଃ। ଵ୍ଯଦର୍ଶଯତ୍ ତତ୍ର ମହାବଲଂ ତଂ ହରିପ୍ରଵୀରଂ ସଗଣାଯ ରାଜ୍ଞେ
ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍, ଅସ୍ତ୍ରରେ ମୁକ୍ତ ହେଲେ କିନ୍ତୁ ବୃକ୍ଷ ଚିରରେ ବନ୍ଧା ଦେଖି, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନର ନାୟକକୁ ରାଜା ଏବଂ ତାଙ୍କ ସାଥୀମାନେ ପାଖରେ ଦେଖାଇଲେ।
ତଂ ମତ୍ତମିଵ ମାତଙ୍ଗଂ ବଦ୍ଧଂ କପିଵରୋତ୍ତମମ୍। ରାକ୍ଷସା ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରାଯ ରାଵଣାଯ ନ୍ଯଵେଦଯନ୍
ସେ ବନର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବନ୍ଧା ଏବଂ ମଦ ହାତୀ ପରି ରାଗରେ ତିଆଁ, ରାକ୍ଷସମାନେ ରାବଣଙ୍କୁ ସୂଚନା ଦେଲେ।
କୋଽଯଂ କସ୍ଯ କୁତୋ ଵାପି କିଂ କାର୍ଯଂ କୋଽଭ୍ଯୁପାଶ୍ରଯଃ। ଇତି ରାକ୍ଷସଵୀରାଣାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସଂଜଜ୍ଞିରେ କଥାଃ
ଏହି କିଏ? କାହାର? କେଉଁଠୁ ଆସିଛି? କଣ କାମ? କେଉଁଠି ଆଶ୍ରୟ? ଏଭଳି ଦେଖି, ରାକ୍ଷସ ବୀରମାନେ ଆଲୋଚନା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ହନ୍ଯତାଂ ଦହ୍ଯତାଂ ଵାପି ଭକ୍ଷ୍ଯତାମିତି ଚାପରେ। ରାକ୍ଷସାସ୍ତତ୍ର ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧାଃ ପରସ୍ପରମଥାବ୍ରୁଵନ୍
ମାରିଦିଅ, ପୋଡ଼ିଦିଅ, କିମ୍ବା ଖାଇଦିଅ! ଏଭଳି କିଛି କ୍ରୁଧିତ ରାକ୍ଷସମାନେ ଏଠାରେ ଆପସରେ କହିଲେ।
ଅତୀତ୍ଯ ମାର୍ଗଂ ସହସା ମହାତ୍ମା ସ ତତ୍ର ରକ୍ଷୋଽଧିପପାଦମୂଲେ। ଦଦର୍ଶ ରାଜ୍ଞଃ ପରିଚାରଵୃଦ୍ଧାନ୍ ଗୃହଂ ମହାରତ୍ନଵିଭୂଷିତଂ ଚ
ବଡ଼ ଆତ୍ମା ବ୍ୟକ୍ତି ତୁରନ୍ତ ମାର୍ଗ ଅତିକ୍ରମ କରି, ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ପାଦପାଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ; ରାଜାଙ୍କ ବୃଦ୍ଧ ସେବକମାନେ ଏବଂ ବଡ଼ ରତ୍ନରେ ଭୂଷିତ ଗୃହ ଦେଖିଲେ।
ସ ଦଦର୍ଶ ମହାତେଜା ରାଵଣଃ କପିସତ୍ତମମ୍। ରକ୍ଷୋଭିର୍ଵିକୃତାକାରୈଃ କୃଷ୍ଯମାଣମିତସ୍ତତଃ
ବଡ଼ ତେଜସ୍ବୀ ରାବଣ, ବନର ଶ୍ରେଷ୍ଠକୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ବିକୃତ ଆକୃତିର ରାକ୍ଷସମାନେ ଦ୍ୱାରା ଏଠାଠି ଟାଣି ନେଯାଉଥିଲେ।
ରାକ୍ଷସାଧିପତିଂ ଚାପି ଦଦର୍ଶ କପିସତ୍ତମଃ। ତେଜୋବଲସମାଯୁକ୍ତଂ ତପନ୍ତମିଵ ଭାସ୍କରମ୍
ବନର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଧ୍ୟ ରାକ୍ଷସ ଅଧିପତିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ତେଜ ଏବଂ ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଜ୍ୱଳିଥିଲେ।
ସ ରୋଷସଂଵର୍ତିତତାମ୍ରଦୃଷ୍ଟି- ର୍ଦଶାନନସ୍ତଂ କପିମନ୍ଵଵେକ୍ଷ୍ଯ। ଅଥୋପଵିଷ୍ଟାନ୍ କୁଲଶୀଲଵୃଦ୍ଧାନ୍ ସମାଦିଶତ୍ ତଂ ପ୍ରତି ମୁଖ୍ଯମନ୍ତ୍ରୀନ୍
ତାପରେ ଦଶାନନ, ରୋଷରେ ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ ହୋଇ, ସେ ବାନରକୁ ଦେଖିଲେ; ଏବଂ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ବସିଥିବା ବଂଶ ଏବଂ ଆଚାରରେ ବୃଦ୍ଧ ମୁଖ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ପାଖରେ ଏହି ବିଷୟରେ ଆଦେଶ ଦେଲେ।
ଯଥାକ୍ରମଂ ତୈଃ ସ କପିଶ୍ଚ ପୃଷ୍ଟଃ କାର୍ଯାର୍ଥମର୍ଥସ୍ଯ ଚ ମୂଲମାଦୌ। ନିଵେଦଯାମାସ ହରୀଶ୍ଵରସ୍ଯ ଦୂତଃ ସକାଶାଦହମାଗତୋଽସ୍ମି
ଯଥାକ୍ରମେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରାଗଲା, କାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବିଷୟରେ; ସେ ଜଣାଇଲେ, 'ମୁଁ ବନର ରାଜାଙ୍କ ଦୂତ ଭାବେ ଆସିଛି।'
thumb|ଏକୋନପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ଏକୋନପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୫-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ଉନଚାଳିଶ ଶର୍ଗ ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ତତଃ ସ କର୍ମଣା ତସ୍ଯ ଵିସ୍ମିତୋ ଭୀମଵିକ୍ରମଃ। ହନୂମାନ୍ କ୍ରୋଧତାମ୍ରାକ୍ଷୋ ରକ୍ଷୋଽଧିପମଵୈକ୍ଷତ
ତାପରେ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ହନୁମାନ, ରୋଷରେ ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ ହୋଇ, ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଭ୍ରାଜମାନଂ ମହାର୍ହେଣ କାଞ୍ଚନେନ ଵିରାଜତା। ମୁକ୍ତାଜାଲଵୃତେନାଥ ମୁକୁଟେନ ମହାଦ୍ଯୁତିମ୍
ସେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ମହାମୂଲ୍ୟ କାଞ୍ଚନ ମୁକୁଟ ଏବଂ ମୁକ୍ତା ଜାଳରେ ଭୂଷିତ, ବଡ଼ ତେଜରେ ଚମକୁଥିବା।
ଵଜ୍ରସଂଯୋଗସଂଯୁକ୍ତୈର୍ମହାର୍ହମଣିଵିଗ୍ରହୈଃ। ହୈମୈରାଭରଣୈଶ୍ଚିତ୍ରୈର୍ମନସେଵ ପ୍ରକଲ୍ପିତୈଃ
ବଜ୍ର ଯୋଗ ଥିବା ମହାମୂଲ୍ୟ ମଣିର ଗହଣା, ସୁନ୍ଦର ସୁନା ଆଭୂଷଣ, ମନରେ ଭାବି ତିଆଁ କରାଯାଇଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ମହାର୍ହକ୍ଷୌମସଂଵୀତଂ ରକ୍ତଚନ୍ଦନରୂଷିତମ୍। ସ୍ଵନୁଲିପ୍ତଂ ଵିଚିତ୍ରାଭିର୍ଵିଵିଧାଭିଶ୍ଚ ଭକ୍ତିଭିଃ
ମହାମୂଲ୍ୟବାନ୍ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ଲାଲ୍ ଚନ୍ଦନ ଲେପିଥିବା, ନିଜେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଉତ୍ତମ ଗନ୍ଧ ଲଗାଇଥିବା।
ଵିଚିତ୍ରଂ ଦର୍ଶନୀଯୈଶ୍ଚ ରକ୍ତାକ୍ଷୈର୍ଭୀମଦର୍ଶନୈଃ। ଦୀପ୍ତତୀକ୍ଷ୍ଣମହାଦଂଷ୍ଟ୍ରଂ ପ୍ରଲମ୍ବଂ ଦଶନଚ୍ଛଦୈଃ
ବିଚିତ୍ର ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଲାଲ୍ ଆଖି, ତୀବ୍ର ଏବଂ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ବଡ଼ ଦାନ୍ତ, ଲମ୍ବା ଦାନ୍ତର ଶାରି।