ତତଃ ଶରାନାଯତତୀକ୍ଷ୍ଣଶଲ୍ଯାନ୍ ସୁପତ୍ରିଣଃ କାଞ୍ଚନଚିତ୍ରପୁଙ୍ଖାନ୍। ମୁମୋଚ ଵୀରଃ ପରଵୀରହନ୍ତା ସୁସଂତତାନ୍ ଵଜ୍ରସମାନଵେଗାନ୍
ପରଶତ୍ରୁ ଦମନ କରିବା ନାୟକ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ଭଲ ଚିତ୍ରିତ ସୁନା ତୀର, ଭଲ ଶଳ୍ୟ ଓ ବଜ୍ର ସମାନ ଗତି ଥିବା ଶର ଏକାଠି ଛାଡ଼ିଲେ।
ତତଃ ସ ତତ୍ସ୍ଯନ୍ଦନନିଃସ୍ଵନଂ ଚ ମୃଦଙ୍ଗଭେରୀପଟହସ୍ଵନଂ ଚ। ଵିକୃଷ୍ଯମାଣସ୍ଯ ଚ କାର୍ମୁକସ୍ଯ ନିଶମ୍ଯ ଘୋଷଂ ପୁନରୁତ୍ପପାତ
ସେ ରଥର ଶବ୍ଦ, ମୃଦଙ୍ଗ, ଭେରୀ, ପଟହ ଓ ତାଣିବା ଧନୁର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ସେ ପୁନି ଉଡ଼ିଗଲେ।
ଶରାଣାମନ୍ତରେଷ୍ଵାଶୁ ଵ୍ଯାଵର୍ତତ ମହାକପିଃ। ହରିସ୍ତସ୍ଯାଭିଲକ୍ଷ୍ଯସ୍ଯ ମୋକ୍ଷଯଁଲ୍ଲକ୍ଷ୍ଯସଂଗ୍ରହମ୍
ବଡ଼ କପି ତୀବ୍ର ତୀରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ରୁତ ଚଳିଲେ, ଧନୁର୍ଧରଙ୍କ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ଭଙ୍ଗ କରି, ତାଙ୍କର ନିଶାନାକୁ ଅସ୍ଥିର କରିଦେଲେ।
ଶରାଣାମଗ୍ରତସ୍ତସ୍ଯ ପୁନଃ ସମଭିଵର୍ତତ। ପ୍ରସାର୍ଯ ହସ୍ତୌ ହନୁମାନୁତ୍ପପାତାନିଲାତ୍ମଜଃ
ପୁଣି ମାତ୍ର, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ଦୁଇ ହାତ ପ୍ରସାରି, ତୀରମାନଙ୍କ ଆଗରେ ଉଛଳି ଉଠିଲେ।
ତାଵୁଭୌ ଵେଗସମ୍ପନ୍ନୌ ରଣକର୍ମଵିଶାରଦୌ। ସର୍ଵଭୂତମନୋଗ୍ରାହି ଚକ୍ରତୁର୍ଯୁଦ୍ଧମୁତ୍ତମମ୍
ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ, ତୀବ୍ର ଗତି ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମନକୁ ଆକର୍ଷିତ କରୁଥିବା ଅଦ୍ଭୁତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ହନୂମତୋ ଵେଦ ନ ରାକ୍ଷସୋଽନ୍ତରଂ ନ ମାରୁତିସ୍ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନୋଽନ୍ତରମ୍। ପରସ୍ପରଂ ନିର୍ଵିଷହୌ ବଭୂଵତୁଃ ସମେତ୍ଯ ତୌ ଦେଵସମାନଵିକ୍ରମୌ
ରାକ୍ଷସ ହନୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଦୁର୍ବଳତା ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଏବଂ ବାୟୁଦେବ ମଧ୍ୟ ସେ ମହାପୁରୁଷରେ ଦୁର୍ବଳତା ଦେଖିଲେ ନାହିଁ। ଦୁଇଜଣ ଦେବତାଙ୍କ ସମାନ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ହୋଇ, ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀ ହେଲେ।
ତତସ୍ତୁ ଲକ୍ଷ୍ଯେ ସ ଵିହନ୍ଯମାନେ ଶରେଷ୍ଵମୋଘେଷୁ ଚ ସମ୍ପତତ୍ସୁ। ଜଗାମ ଚିନ୍ତାଂ ମହତୀଂ ମହାତ୍ମା ସମାଧିସଂଯୋଗସମାହିତାତ୍ମା
ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ଲକ୍ଷ୍ୟ ଆଘାତ ପାଉଥିଲା ଏବଂ ଅପରାଜିତ ତୀରମାନ ଆସୁଥିଲା, ସେ ମହାତ୍ମା ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ ହେଲେ, ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କଲେ।
ତତୋ ମତିଂ ରାକ୍ଷସରାଜସୂନୁ- ଶ୍ଚକାର ତସ୍ମିନ୍ ହରିଵୀରମୁଖ୍ଯେ। ଅଵଧ୍ଯତାଂ ତସ୍ଯ କପେଃ ସମୀକ୍ଷ୍ଯ କଥଂ ନିଗଚ୍ଛେଦିତି ନିଗ୍ରହାର୍ଥମ୍
ତାପରେ, ରାକ୍ଷସରାଜଙ୍କ ପୁତ୍ର ମନେ କଲେ, ଏହି କପିଙ୍କୁ କିପରି ବଶ କରିବି, କାରଣ ସେ ଅବଧ୍ୟ।
ତତଃ ପୈତାମହଂ ଵୀରଃ ସୋଽସ୍ତ୍ରମସ୍ତ୍ରଵିଦାଂ ଵରଃ। ସଂଦଧେ ସୁମହାତେଜାସ୍ତଂ ହରିପ୍ରଵରଂ ପ୍ରତି
ତାପରେ, ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏହି ବୀର, ତାଙ୍କ ପୃଥିବୀପିତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଦତ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରକୁ ସେଇ କପି ପ୍ରତି ବ୍ୟବହାର କଲେ।
ଅଵଧ୍ଯୋଽଯମିତି ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତମସ୍ତ୍ରେଣାସ୍ତ୍ରତତ୍ତ୍ଵଵିତ୍। ନିଜଗ୍ରାହ ମହାବାହୁଂ ମାରୁତାତ୍ମଜମିନ୍ଦ୍ରଜିତ୍
ସେ ଅସ୍ତ୍ରର ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍, ହନୁମାନଙ୍କୁ ଅବଧ୍ୟ ବୋଲି ଜାଣି, ଏହି ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ବାହୁଶାଳୀ ବାୟୁପୁତ୍ରଙ୍କୁ ବାନ୍ଧିଦେଲେ।
ତେନ ବଦ୍ଧସ୍ତତୋଽସ୍ତ୍ରେଣ ରାକ୍ଷସେନ ସ ଵାନରଃ। ଅଭଵନ୍ନିର୍ଵିଚେଷ୍ଟଶ୍ଚ ପପାତ ଚ ମହୀତଲେ
ସେଇ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରରେ ବନ୍ଧାଯାଇ, ସେ ବାନର ଅଚଳ ହେଲେ ଏବଂ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ତତୋଽଥ ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ସ ତଦସ୍ତ୍ରବନ୍ଧଂ ପ୍ରଭୋଃ ପ୍ରଭାଵାଦ୍ ଵିଗତାଲ୍ପଵେଗଃ। ପିତାମହାନୁଗ୍ରହମାତ୍ମନଶ୍ଚ ଵିଚିନ୍ତଯାମାସ ହରିପ୍ରଵୀରଃ
ତାପରେ, ଅସ୍ତ୍ରର ବନ୍ଧନ ବୁଝି, ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ନିଜ ବଳ କମିଯିବା ଓ ପିତାମହଙ୍କ ଦୟା ମନେ ପକାଇ, ସେ ବାନର ମନେ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ତତଃ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵୈର୍ମନ୍ତ୍ରୈର୍ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରଂ ଚାଭିମନ୍ତ୍ରିତମ୍। ହନୂମାଂଶ୍ଚିନ୍ତଯାମାସ ଵରଦାନଂ ପିତାମହାତ୍
ତାପରେ, ହନୁମାନ୍ ପିତାମହଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ବର ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରରେ ସଂସ୍କୃତ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ନ ମେଽସ୍ଯ ବନ୍ଧସ୍ଯ ଚ ଶକ୍ତିରସ୍ତି ଵିମୋକ୍ଷଣେ ଲୋକଗୁରୋଃ ପ୍ରଭାଵାତ୍। ଇତ୍ଯେଵମେଵଂ ଵିହିତୋଽସ୍ତ୍ରବନ୍ଧୋ ମଯାଽଽତ୍ମଯୋନେରନୁଵର୍ତିତଵ୍ଯଃ
ଲୋକଗୁରୁଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ଏହି ବନ୍ଧନ ଭାଙ୍ଗିବାର ଶକ୍ତି ମୋର ନାହିଁ। ଏହିପରି ଅସ୍ତ୍ରବନ୍ଧ ହୋଇଛି, ଏବଂ ଆତ୍ମଯୋନିଙ୍କ ଇଚ୍ଛାକୁ ମୁଁ ଅନୁସରିବା ଉଚିତ।
ସ ଵୀର୍ଯମସ୍ତ୍ରସ୍ଯ କପିର୍ଵିଚାର୍ଯ ପିତାମହାନୁଗ୍ରହମାତ୍ମନଶ୍ଚ। ଵିମୋକ୍ଷଶକ୍ତିଂ ପରିଚିନ୍ତଯିତ୍ଵା ପିତାମହାଜ୍ଞାମନୁଵର୍ତତେ ସ୍ମ
କପି, ଅସ୍ତ୍ରର ବଳ, ପିତାମହଙ୍କ ଦୟା ଓ ନିଜର ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରି, ମୁକ୍ତିର ସମ୍ଭାବନା ବିଷୟରେ ଭାବି, ପିତାମହଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କଲେ।
ଅସ୍ତ୍ରେଣାପି ହି ବଦ୍ଧସ୍ଯ ଭଯଂ ମମ ନ ଜାଯତେ। ପିତାମହମହେନ୍ଦ୍ରାଭ୍ଯାଂ ରକ୍ଷିତସ୍ଯାନିଲେନ ଚ
ଅସ୍ତ୍ରରେ ବନ୍ଧା ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ପିତାମହ, ମହେନ୍ଦ୍ର ଓ ବାୟୁଦେବଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ମୋତେ କୌଣସି ଭୟ ହେଉନି।
ଗ୍ରହଣେ ଚାପି ରକ୍ଷୋଭିର୍ମହନ୍ମେ ଗୁଣଦର୍ଶନମ୍। ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରେଣ ସଂଵାଦସ୍ତସ୍ମାଦ୍ ଗୃହ୍ଣନ୍ତୁ ମାଂ ପରେ
ରାକ୍ଷସମାନେ ମୋତେ ଧରିଲେ, ମୋର ଗୁଣ ଦେଖାଯିବ; ରାକ୍ଷସରାଜ ସହ କଥା ହେବ। ତେଣୁ ଅନ୍ୟମାନେ ମୋତେ ଧରୁନ୍ତୁ।
ସ ନିଶ୍ଚିତାର୍ଥଃ ପରଵୀରହନ୍ତା ସମୀକ୍ଷ୍ଯକାରୀ ଵିନିଵୃତ୍ତଚେଷ୍ଟଃ। ପରୈଃ ପ୍ରସହ୍ଯାଭିଗତୈର୍ନିଗୃହ୍ଯ ନନାଦ ତୈସ୍ତୈଃ ପରିଭର୍ତ୍ସ୍ଯମାନଃ
ନିଶ୍ଚିତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଓ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀ ବୀରଙ୍କ ହନ୍ତା, ସଚେତନ ଓ ଚଳନ ବନ୍ଦ କରି, ଯେଉଁମାନେ ଜୋର କରି ଆସିଲେ ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଧରିଲେ। ତାଙ୍କ ଅପମାନ ଶୁଣି, ସେ ଗର୍ଜନ କଲେ।
ତତସ୍ତେ ରାକ୍ଷସା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିନିଶ୍ଚେଷ୍ଟମରିଂଦମମ୍। ବବନ୍ଧୁଃ ଶଣଵଲ୍କୈଶ୍ଚ ଦ୍ରୁମଚୀରୈଶ୍ଚ ସଂହତୈଃ
ଏହା ଦେଖି, ରାକ୍ଷସମାନେ ଅଚଳ ଶତ୍ରୁଘ୍ନକୁ ଶଣ ଓ ଗଛର ଛାଲିରେ ବାନ୍ଧିଦେଲେ।
ସ ରୋଚଯାମାସ ପରୈଶ୍ଚ ବନ୍ଧଂ ପ୍ରସହ୍ଯ ଵୀରୈରଭିଗର୍ହଣଂ ଚ। କୌତୂହଲାନ୍ମାଂ ଯଦି ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରୋ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଵ୍ଯଵସ୍ଯେଦିତି ନିଶ୍ଚିତାର୍ଥଃ
ସେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧାଯିବା ଓ ଅପମାନ ସହିବାକୁ ମନେ ରଖିଲେ, ଭାବିଲେ—'ଯଦି ରାକ୍ଷସରାଜ ମୋତେ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ତେବେ ଏହି ଅବସ୍ଥା ଭଲ।'
ସ ବଦ୍ଧସ୍ତେନ ଵଲ୍କେନ ଵିମୁକ୍ତୋଽସ୍ତ୍ରେଣ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ଅସ୍ତ୍ରବନ୍ଧଃ ସ ଚାନ୍ଯଂ ହି ନ ବନ୍ଧମନୁଵର୍ତତେ
ସେ ବନ୍ଧା ଥିଲେ ବାଉଳି ଚିରରେ, କିନ୍ତୁ ଅସ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତିରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ; ଅସ୍ତ୍ରର ବନ୍ଧନ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବନ୍ଧନକୁ ଅନୁସରଣ କରେନାହିଁ।
ଅଥେନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ତଂ ଦ୍ରୁମଚୀରବଦ୍ଧଂ ଵିଚାର୍ଯ ଵୀରଃ କପିସତ୍ତମଂ ତମ୍। ଵିମୁକ୍ତମସ୍ତ୍ରେଣ ଜଗାମ ଚିନ୍ତା- ମନ୍ଯେନ ବଦ୍ଧୋଽପ୍ଯନୁଵର୍ତତେଽସ୍ତ୍ରମ୍
ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍, ବନ୍ଦା ଥିବା ବନରାଜ ହନୁମାନଙ୍କୁ ବୃକ୍ଷ ଚିରରେ ବନ୍ଧା ଦେଖି, ଅସ୍ତ୍ରରେ ମୁକ୍ତ ହେବାକୁ ବିଚାର କରିଲେ: 'ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବନ୍ଧନ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ, ଅସ୍ତ୍ରର ପ୍ରଭାବ ଚାଲିଥାଏ।'
ଅହୋ ମହତ୍ କର୍ମ କୃତଂ ନିରର୍ଥଂ ନ ରାକ୍ଷସୈର୍ମନ୍ତ୍ରଗତିର୍ଵିମୃଷ୍ଟା। ପୁନଶ୍ଚ ନାସ୍ତ୍ରେ ଵିହତେଽସ୍ତ୍ରମନ୍ଯତ୍ ପ୍ରଵର୍ତତେ ସଂଶଯିତାଃ ସ୍ମ ସର୍ଵେ
ଆହା, ବଡ଼ କାମ କରାଗଲା, କିନ୍ତୁ ଏହା ଅର୍ଥହୀନ; ରାକ୍ଷସମାନେ ମନ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତିକୁ ବିଚାର କରିନାହିଁ। ଆଉ ଯେତେବେଳେ ଅସ୍ତ୍ର ନଷ୍ଟ ହେଉଛି, ଅନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର କାମ କରେନାହିଁ; ଆମେ ସମସ୍ତେ ସନ୍ଦେହରେ ପଡ଼ିଛୁ।
ଅସ୍ତ୍ରେଣ ହନୁମାନ୍ ମୁକ୍ତୋ ନାତ୍ମାନମଵବୁଧ୍ଯତେ। କୃଷ୍ଯମାଣସ୍ତୁ ରକ୍ଷୋଭିସ୍ତୈଶ୍ଚ ବନ୍ଧୈର୍ନିପୀଡିତଃ
ହନୁମାନ ଅସ୍ତ୍ରରେ ମୁକ୍ତ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ନିଜକୁ ଅନୁଭବ କରିପାରିଲେନାହିଁ; ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କୁ ଟାଣି ନେଲେ ଏବଂ ଏହି ବନ୍ଧନରେ ଦୁଃଖ ଦେଲେ।
ହନ୍ଯମାନସ୍ତତଃ କ୍ରୂରୈ ରାକ୍ଷସୈଃ କାଲମୁଷ୍ଟିଭିଃ। ସମୀପଂ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ପ୍ରାକୃଷ୍ଯତ ସ ଵାନରଃ
ତାପରେ କ୍ରୂର ରାକ୍ଷସମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ସମାନ ଘୁଂସିରେ ମାରି, ସେ ବାନରକୁ ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ସମୀପକୁ ନେଇଗଲେ।
ଅଥେନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ତଂ ପ୍ରସମୀକ୍ଷ୍ଯ ମୁକ୍ତ- ମସ୍ତ୍ରେଣ ବଦ୍ଧଂ ଦ୍ରୁମଚୀରସୂତ୍ରୈଃ। ଵ୍ଯଦର୍ଶଯତ୍ ତତ୍ର ମହାବଲଂ ତଂ ହରିପ୍ରଵୀରଂ ସଗଣାଯ ରାଜ୍ଞେ
ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍, ଅସ୍ତ୍ରରେ ମୁକ୍ତ ହେଲେ କିନ୍ତୁ ବୃକ୍ଷ ଚିରରେ ବନ୍ଧା ଦେଖି, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନର ନାୟକକୁ ରାଜା ଏବଂ ତାଙ୍କ ସାଥୀମାନେ ପାଖରେ ଦେଖାଇଲେ।
ତଂ ମତ୍ତମିଵ ମାତଙ୍ଗଂ ବଦ୍ଧଂ କପିଵରୋତ୍ତମମ୍। ରାକ୍ଷସା ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରାଯ ରାଵଣାଯ ନ୍ଯଵେଦଯନ୍
ସେ ବନର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବନ୍ଧା ଏବଂ ମଦ ହାତୀ ପରି ରାଗରେ ତିଆଁ, ରାକ୍ଷସମାନେ ରାବଣଙ୍କୁ ସୂଚନା ଦେଲେ।
କୋଽଯଂ କସ୍ଯ କୁତୋ ଵାପି କିଂ କାର୍ଯଂ କୋଽଭ୍ଯୁପାଶ୍ରଯଃ। ଇତି ରାକ୍ଷସଵୀରାଣାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସଂଜଜ୍ଞିରେ କଥାଃ
ଏହି କିଏ? କାହାର? କେଉଁଠୁ ଆସିଛି? କଣ କାମ? କେଉଁଠି ଆଶ୍ରୟ? ଏଭଳି ଦେଖି, ରାକ୍ଷସ ବୀରମାନେ ଆଲୋଚନା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ହନ୍ଯତାଂ ଦହ୍ଯତାଂ ଵାପି ଭକ୍ଷ୍ଯତାମିତି ଚାପରେ। ରାକ୍ଷସାସ୍ତତ୍ର ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧାଃ ପରସ୍ପରମଥାବ୍ରୁଵନ୍
ମାରିଦିଅ, ପୋଡ଼ିଦିଅ, କିମ୍ବା ଖାଇଦିଅ! ଏଭଳି କିଛି କ୍ରୁଧିତ ରାକ୍ଷସମାନେ ଏଠାରେ ଆପସରେ କହିଲେ।
ଅତୀତ୍ଯ ମାର୍ଗଂ ସହସା ମହାତ୍ମା ସ ତତ୍ର ରକ୍ଷୋଽଧିପପାଦମୂଲେ। ଦଦର୍ଶ ରାଜ୍ଞଃ ପରିଚାରଵୃଦ୍ଧାନ୍ ଗୃହଂ ମହାରତ୍ନଵିଭୂଷିତଂ ଚ
ବଡ଼ ଆତ୍ମା ବ୍ୟକ୍ତି ତୁରନ୍ତ ମାର୍ଗ ଅତିକ୍ରମ କରି, ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ପାଦପାଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ; ରାଜାଙ୍କ ବୃଦ୍ଧ ସେବକମାନେ ଏବଂ ବଡ଼ ରତ୍ନରେ ଭୂଷିତ ଗୃହ ଦେଖିଲେ।