ସ ପକ୍ଷିରାଜୋପମତୁଲ୍ଯଵେଗୈ- ର୍ଵ୍ଯାଘ୍ରୈଶ୍ଚତୁର୍ଭିଃ ସ ତୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣଦଂଷ୍ଟ୍ରୈଃ। ରଥଂ ସମାଯୁକ୍ତମସହ୍ଯଵେଗଃ ସମାରୁରୋହେନ୍ଦ୍ରଜିଦିନ୍ଦ୍ରକଲ୍ପଃ
ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ, ଚାରିଟି ତୀବ୍ର ଗତି ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତ ଥିବା ବାଘ ଦ୍ୱାରା ଯୋଗାଯୋଗ ହୋଇଥିବା ରଥରେ ଚଢିଲେ, ଯେଉଁ ରଥ ବିଶ୍ତାର ଗତି ଥିଲା।
ସ ରଥୀ ଧନ୍ଵିନାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ଶସ୍ତ୍ରଜ୍ଞୋଽସ୍ତ୍ରଵିଦାଂ ଵରଃ। ରଥେନାଭିଯଯୌ କ୍ଷିପ୍ରଂ ହନୂମାନ୍ ଯତ୍ର ସୋଽଭଵତ୍
ସେ ରଥୀ, ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଅସ୍ତ୍ର ଚାଳନାରେ ପ୍ରବୀଣ, ତାଙ୍କ ରଥରେ ଶୀଘ୍ର ହନୁମାନ ଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ।
ସ ତସ୍ଯ ରଥନିର୍ଘୋଷଂ ଜ୍ଯାସ୍ଵନଂ କାର୍ମୁକସ୍ଯ ଚ। ନିଶମ୍ଯ ହରିଵୀରୋଽସୌ ସମ୍ପ୍ରହୃଷ୍ଟତରୋଽଭଵତ୍
ସେ ରଥର ଗୁଞ୍ଜନ ଓ ଧନୁର ତାଣିବା ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ହରିବୀର ହନୁମାନ ଅଧିକ ଉତ୍ସାହିତ ହେଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ରଜିଚ୍ଚାପମାଦାଯ ଶିତଶଲ୍ଯାଂଶ୍ଚ ସାଯକାନ୍। ହନୂମନ୍ତମଭିପ୍ରେତ୍ଯ ଜଗାମ ରଣପଣ୍ଡିତଃ
ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ, ଯୁଦ୍ଧର ଦକ୍ଷ, ଧନୁ ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅଣ୍ଡ ନେଇ, ହନୁମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ କରି ଆସିଲେ।
ତସ୍ମିଂସ୍ତତଃ ସଂଯତି ଜାତହର୍ଷେ ରଣାଯ ନିର୍ଗଚ୍ଛତି ବାଣପାଣୌ। ଦିଶଶ୍ଚ ସର୍ଵାଃ କଲୁଷା ବଭୂଵୁ- ର୍ମୃଗାଶ୍ଚ ରୌଦ୍ରା ବହୁଧା ଵିନେଦୁଃ
ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ, ବାଣ ହାତରେ ନେଇ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଯାଉଥିବା ବେଳେ, ସମସ୍ତ ଦିଗ ଅଶୁଭ ହେଲା ଓ ବହୁ ଭୟଙ୍କର ପଶୁ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଚିତ୍କାର କଲେ।
ସମାଗତାସ୍ତତ୍ର ତୁ ନାଗଯକ୍ଷା ମହର୍ଷଯଶ୍ଚକ୍ରଚରାଶ୍ଚ ସିଦ୍ଧାଃ। ନଭଃ ସମାଵୃତ୍ଯ ଚ ପକ୍ଷିସଙ୍ଘା ଵିନେଦୁରୁଚ୍ଚୈଃ ପରମପ୍ରହୃଷ୍ଟାଃ
ସେଠାରେ ନାଗ, ଯକ୍ଷ, ମହାର୍ଷି, ଆକାଶରେ ଚଳିଥିବା ସିଦ୍ଧମାନେ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ; ସେମାନେ ଆକାଶକୁ ଭରି, ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦରେ ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ଚିତ୍କାର କଲେ।
ଆଯାନ୍ତଂ ସ ରଥଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୂର୍ଣମିନ୍ଦ୍ରଧ୍ଵଜଂ କପିଃ। ନନାଦ ଚ ମହାନାଦଂ ଵ୍ଯଵର୍ଧତ ଚ ଵେଗଵାନ୍
ଇନ୍ଦ୍ରଧ୍ୱଜ ସମାନ ତୀବ୍ର ରଥକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, କପି ମହା ଦ୍ୱନି କଲେ ଓ ତାଙ୍କ ଗତି ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ସ ରଥଂ ଦିଵ୍ଯମାଶ୍ରିତଶ୍ଚିତ୍ରକାର୍ମୁକଃ। ଧନୁର୍ଵିସ୍ଫାରଯାମାସ ତଡିଦୂର୍ଜିତନିଃସ୍ଵନମ୍
ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ବସି, ଚିତ୍ର ଧନୁ ନେଇ, ଧନୁର ତାଣିବା ଶବ୍ଦ ମେଘର ଗୁଞ୍ଜନ ପରି ହେଲା।
ତତଃ ସମେତାଵତିତୀକ୍ଷ୍ଣଵେଗୌ ମହାବଲୌ ତୌ ରଣନିର୍ଵିଶଙ୍କୌ। କପିଶ୍ଚ ରକ୍ଷୋଽଧିପତେସ୍ତନୂଜଃ ସୁରାସୁରେନ୍ଦ୍ରାଵିଵ ବଦ୍ଧଵୈରୌ
ଏହି ଦୁଇ ଜଣ, ତୀବ୍ର ଗତି ଓ ମହାବଳ ଥିବା, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟ ନଥିବା—କପି ଓ ରାକ୍ଷସ ନାୟକଙ୍କର ପୁତ୍ର—ଶତ୍ରୁତାରେ ବନ୍ଧା ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଦେଉଳ ନାୟକ ପରି ଆମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ।
ସ ତସ୍ଯ ଵୀରସ୍ଯ ମହାରଥସ୍ଯ ଧନୁଷ୍ମତଃ ସଂଯତି ସମ୍ମତସ୍ଯ। ଶରପ୍ରଵେଗଂ ଵ୍ଯହନତ୍ ପ୍ରଵୃଦ୍ଧ- ଶ୍ଚଚାର ମାର୍ଗେ ପିତୁରପ୍ରମେଯଃ
ବାୟୁପୁତ୍ର, ଅପରିମିତ ଶକ୍ତି ଥିବା, ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରଥୀ ଧନୁର୍ବାନର ଝଡ଼କୁ ଅଟକାଇ ନିଜ ପଥରେ ଚାଲିଗଲେ।
ତତଃ ଶରାନାଯତତୀକ୍ଷ୍ଣଶଲ୍ଯାନ୍ ସୁପତ୍ରିଣଃ କାଞ୍ଚନଚିତ୍ରପୁଙ୍ଖାନ୍। ମୁମୋଚ ଵୀରଃ ପରଵୀରହନ୍ତା ସୁସଂତତାନ୍ ଵଜ୍ରସମାନଵେଗାନ୍
ପରଶତ୍ରୁ ଦମନ କରିବା ନାୟକ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ଭଲ ଚିତ୍ରିତ ସୁନା ତୀର, ଭଲ ଶଳ୍ୟ ଓ ବଜ୍ର ସମାନ ଗତି ଥିବା ଶର ଏକାଠି ଛାଡ଼ିଲେ।
ତତଃ ସ ତତ୍ସ୍ଯନ୍ଦନନିଃସ୍ଵନଂ ଚ ମୃଦଙ୍ଗଭେରୀପଟହସ୍ଵନଂ ଚ। ଵିକୃଷ୍ଯମାଣସ୍ଯ ଚ କାର୍ମୁକସ୍ଯ ନିଶମ୍ଯ ଘୋଷଂ ପୁନରୁତ୍ପପାତ
ସେ ରଥର ଶବ୍ଦ, ମୃଦଙ୍ଗ, ଭେରୀ, ପଟହ ଓ ତାଣିବା ଧନୁର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ସେ ପୁନି ଉଡ଼ିଗଲେ।
ଶରାଣାମନ୍ତରେଷ୍ଵାଶୁ ଵ୍ଯାଵର୍ତତ ମହାକପିଃ। ହରିସ୍ତସ୍ଯାଭିଲକ୍ଷ୍ଯସ୍ଯ ମୋକ୍ଷଯଁଲ୍ଲକ୍ଷ୍ଯସଂଗ୍ରହମ୍
ବଡ଼ କପି ତୀବ୍ର ତୀରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ରୁତ ଚଳିଲେ, ଧନୁର୍ଧରଙ୍କ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ଭଙ୍ଗ କରି, ତାଙ୍କର ନିଶାନାକୁ ଅସ୍ଥିର କରିଦେଲେ।
ଶରାଣାମଗ୍ରତସ୍ତସ୍ଯ ପୁନଃ ସମଭିଵର୍ତତ। ପ୍ରସାର୍ଯ ହସ୍ତୌ ହନୁମାନୁତ୍ପପାତାନିଲାତ୍ମଜଃ
ପୁଣି ମାତ୍ର, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ଦୁଇ ହାତ ପ୍ରସାରି, ତୀରମାନଙ୍କ ଆଗରେ ଉଛଳି ଉଠିଲେ।
ତାଵୁଭୌ ଵେଗସମ୍ପନ୍ନୌ ରଣକର୍ମଵିଶାରଦୌ। ସର୍ଵଭୂତମନୋଗ୍ରାହି ଚକ୍ରତୁର୍ଯୁଦ୍ଧମୁତ୍ତମମ୍
ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ, ତୀବ୍ର ଗତି ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମନକୁ ଆକର୍ଷିତ କରୁଥିବା ଅଦ୍ଭୁତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ହନୂମତୋ ଵେଦ ନ ରାକ୍ଷସୋଽନ୍ତରଂ ନ ମାରୁତିସ୍ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନୋଽନ୍ତରମ୍। ପରସ୍ପରଂ ନିର୍ଵିଷହୌ ବଭୂଵତୁଃ ସମେତ୍ଯ ତୌ ଦେଵସମାନଵିକ୍ରମୌ
ରାକ୍ଷସ ହନୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଦୁର୍ବଳତା ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଏବଂ ବାୟୁଦେବ ମଧ୍ୟ ସେ ମହାପୁରୁଷରେ ଦୁର୍ବଳତା ଦେଖିଲେ ନାହିଁ। ଦୁଇଜଣ ଦେବତାଙ୍କ ସମାନ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ହୋଇ, ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀ ହେଲେ।
ତତସ୍ତୁ ଲକ୍ଷ୍ଯେ ସ ଵିହନ୍ଯମାନେ ଶରେଷ୍ଵମୋଘେଷୁ ଚ ସମ୍ପତତ୍ସୁ। ଜଗାମ ଚିନ୍ତାଂ ମହତୀଂ ମହାତ୍ମା ସମାଧିସଂଯୋଗସମାହିତାତ୍ମା
ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ଲକ୍ଷ୍ୟ ଆଘାତ ପାଉଥିଲା ଏବଂ ଅପରାଜିତ ତୀରମାନ ଆସୁଥିଲା, ସେ ମହାତ୍ମା ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ ହେଲେ, ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କଲେ।
ତତୋ ମତିଂ ରାକ୍ଷସରାଜସୂନୁ- ଶ୍ଚକାର ତସ୍ମିନ୍ ହରିଵୀରମୁଖ୍ଯେ। ଅଵଧ୍ଯତାଂ ତସ୍ଯ କପେଃ ସମୀକ୍ଷ୍ଯ କଥଂ ନିଗଚ୍ଛେଦିତି ନିଗ୍ରହାର୍ଥମ୍
ତାପରେ, ରାକ୍ଷସରାଜଙ୍କ ପୁତ୍ର ମନେ କଲେ, ଏହି କପିଙ୍କୁ କିପରି ବଶ କରିବି, କାରଣ ସେ ଅବଧ୍ୟ।
ତତଃ ପୈତାମହଂ ଵୀରଃ ସୋଽସ୍ତ୍ରମସ୍ତ୍ରଵିଦାଂ ଵରଃ। ସଂଦଧେ ସୁମହାତେଜାସ୍ତଂ ହରିପ୍ରଵରଂ ପ୍ରତି
ତାପରେ, ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏହି ବୀର, ତାଙ୍କ ପୃଥିବୀପିତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଦତ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରକୁ ସେଇ କପି ପ୍ରତି ବ୍ୟବହାର କଲେ।
ଅଵଧ୍ଯୋଽଯମିତି ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତମସ୍ତ୍ରେଣାସ୍ତ୍ରତତ୍ତ୍ଵଵିତ୍। ନିଜଗ୍ରାହ ମହାବାହୁଂ ମାରୁତାତ୍ମଜମିନ୍ଦ୍ରଜିତ୍
ସେ ଅସ୍ତ୍ରର ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍, ହନୁମାନଙ୍କୁ ଅବଧ୍ୟ ବୋଲି ଜାଣି, ଏହି ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ବାହୁଶାଳୀ ବାୟୁପୁତ୍ରଙ୍କୁ ବାନ୍ଧିଦେଲେ।
ତେନ ବଦ୍ଧସ୍ତତୋଽସ୍ତ୍ରେଣ ରାକ୍ଷସେନ ସ ଵାନରଃ। ଅଭଵନ୍ନିର୍ଵିଚେଷ୍ଟଶ୍ଚ ପପାତ ଚ ମହୀତଲେ
ସେଇ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରରେ ବନ୍ଧାଯାଇ, ସେ ବାନର ଅଚଳ ହେଲେ ଏବଂ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ତତୋଽଥ ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ସ ତଦସ୍ତ୍ରବନ୍ଧଂ ପ୍ରଭୋଃ ପ୍ରଭାଵାଦ୍ ଵିଗତାଲ୍ପଵେଗଃ। ପିତାମହାନୁଗ୍ରହମାତ୍ମନଶ୍ଚ ଵିଚିନ୍ତଯାମାସ ହରିପ୍ରଵୀରଃ
ତାପରେ, ଅସ୍ତ୍ରର ବନ୍ଧନ ବୁଝି, ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ନିଜ ବଳ କମିଯିବା ଓ ପିତାମହଙ୍କ ଦୟା ମନେ ପକାଇ, ସେ ବାନର ମନେ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ତତଃ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵୈର୍ମନ୍ତ୍ରୈର୍ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରଂ ଚାଭିମନ୍ତ୍ରିତମ୍। ହନୂମାଂଶ୍ଚିନ୍ତଯାମାସ ଵରଦାନଂ ପିତାମହାତ୍
ତାପରେ, ହନୁମାନ୍ ପିତାମହଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ବର ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରରେ ସଂସ୍କୃତ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ନ ମେଽସ୍ଯ ବନ୍ଧସ୍ଯ ଚ ଶକ୍ତିରସ୍ତି ଵିମୋକ୍ଷଣେ ଲୋକଗୁରୋଃ ପ୍ରଭାଵାତ୍। ଇତ୍ଯେଵମେଵଂ ଵିହିତୋଽସ୍ତ୍ରବନ୍ଧୋ ମଯାଽଽତ୍ମଯୋନେରନୁଵର୍ତିତଵ୍ଯଃ
ଲୋକଗୁରୁଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ଏହି ବନ୍ଧନ ଭାଙ୍ଗିବାର ଶକ୍ତି ମୋର ନାହିଁ। ଏହିପରି ଅସ୍ତ୍ରବନ୍ଧ ହୋଇଛି, ଏବଂ ଆତ୍ମଯୋନିଙ୍କ ଇଚ୍ଛାକୁ ମୁଁ ଅନୁସରିବା ଉଚିତ।
ସ ଵୀର୍ଯମସ୍ତ୍ରସ୍ଯ କପିର୍ଵିଚାର୍ଯ ପିତାମହାନୁଗ୍ରହମାତ୍ମନଶ୍ଚ। ଵିମୋକ୍ଷଶକ୍ତିଂ ପରିଚିନ୍ତଯିତ୍ଵା ପିତାମହାଜ୍ଞାମନୁଵର୍ତତେ ସ୍ମ
କପି, ଅସ୍ତ୍ରର ବଳ, ପିତାମହଙ୍କ ଦୟା ଓ ନିଜର ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରି, ମୁକ୍ତିର ସମ୍ଭାବନା ବିଷୟରେ ଭାବି, ପିତାମହଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କଲେ।
ଅସ୍ତ୍ରେଣାପି ହି ବଦ୍ଧସ୍ଯ ଭଯଂ ମମ ନ ଜାଯତେ। ପିତାମହମହେନ୍ଦ୍ରାଭ୍ଯାଂ ରକ୍ଷିତସ୍ଯାନିଲେନ ଚ
ଅସ୍ତ୍ରରେ ବନ୍ଧା ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ପିତାମହ, ମହେନ୍ଦ୍ର ଓ ବାୟୁଦେବଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ମୋତେ କୌଣସି ଭୟ ହେଉନି।
ଗ୍ରହଣେ ଚାପି ରକ୍ଷୋଭିର୍ମହନ୍ମେ ଗୁଣଦର୍ଶନମ୍। ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରେଣ ସଂଵାଦସ୍ତସ୍ମାଦ୍ ଗୃହ୍ଣନ୍ତୁ ମାଂ ପରେ
ରାକ୍ଷସମାନେ ମୋତେ ଧରିଲେ, ମୋର ଗୁଣ ଦେଖାଯିବ; ରାକ୍ଷସରାଜ ସହ କଥା ହେବ। ତେଣୁ ଅନ୍ୟମାନେ ମୋତେ ଧରୁନ୍ତୁ।
ସ ନିଶ୍ଚିତାର୍ଥଃ ପରଵୀରହନ୍ତା ସମୀକ୍ଷ୍ଯକାରୀ ଵିନିଵୃତ୍ତଚେଷ୍ଟଃ। ପରୈଃ ପ୍ରସହ୍ଯାଭିଗତୈର୍ନିଗୃହ୍ଯ ନନାଦ ତୈସ୍ତୈଃ ପରିଭର୍ତ୍ସ୍ଯମାନଃ
ନିଶ୍ଚିତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଓ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀ ବୀରଙ୍କ ହନ୍ତା, ସଚେତନ ଓ ଚଳନ ବନ୍ଦ କରି, ଯେଉଁମାନେ ଜୋର କରି ଆସିଲେ ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଧରିଲେ। ତାଙ୍କ ଅପମାନ ଶୁଣି, ସେ ଗର୍ଜନ କଲେ।
ତତସ୍ତେ ରାକ୍ଷସା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିନିଶ୍ଚେଷ୍ଟମରିଂଦମମ୍। ବବନ୍ଧୁଃ ଶଣଵଲ୍କୈଶ୍ଚ ଦ୍ରୁମଚୀରୈଶ୍ଚ ସଂହତୈଃ
ଏହା ଦେଖି, ରାକ୍ଷସମାନେ ଅଚଳ ଶତ୍ରୁଘ୍ନକୁ ଶଣ ଓ ଗଛର ଛାଲିରେ ବାନ୍ଧିଦେଲେ।
ସ ରୋଚଯାମାସ ପରୈଶ୍ଚ ବନ୍ଧଂ ପ୍ରସହ୍ଯ ଵୀରୈରଭିଗର୍ହଣଂ ଚ। କୌତୂହଲାନ୍ମାଂ ଯଦି ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରୋ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଵ୍ଯଵସ୍ଯେଦିତି ନିଶ୍ଚିତାର୍ଥଃ
ସେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧାଯିବା ଓ ଅପମାନ ସହିବାକୁ ମନେ ରଖିଲେ, ଭାବିଲେ—'ଯଦି ରାକ୍ଷସରାଜ ମୋତେ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ତେବେ ଏହି ଅବସ୍ଥା ଭଲ।'