ସୃଜନ୍ତୋ ବାଣଵୃଷ୍ଟିଂ ତେ ରଥଗର୍ଜିତନିଃସ୍ଵନାଃ। ପ୍ରାଵୃଟ୍କାଲ ଇଵାମ୍ଭୋଦା ଵିଚେରୁର୍ନୈର୍ଋତାମ୍ବୁଦାଃ
ସେମାନେ ବାଣର ବର୍ଷା କରୁଥିଲେ, ରଥର ଗର୍ଜନ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା, ରାକ୍ଷସମାନେ ବର୍ଷାକାଳର ମେଘ ପରି ଚାଲିଯାଉଥିଲେ।
ଅଵକୀର୍ଣସ୍ତତସ୍ତାଭିର୍ହନୂମାନ୍ ଶରଵୃଷ୍ଟିଭିଃ। ଅଭଵତ୍ ସଂଵୃତାକାରଃ ଶୈଲରାଡିଵ ଵୃଷ୍ଟିଭିଃ
ତାହାପରେ ହନୁମାନ ବାଣର ବର୍ଷାରେ ଢାକି ଯାଇଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଆକାର ବର୍ଷାରେ ଢାକା ପାହାଡ଼ ପରି ଲୁଚିଗଲା।
ସ ଶରାନ୍ ଵଞ୍ଚଯାମାସ ତେଷାମାଶୁଚରଃ କପିଃ। ରଥଵେଗାଂଶ୍ଚ ଵୀରାଣାଂ ଵିଚରନ୍ ଵିମଲେଽମ୍ବରେ
ସେ କପି, ତାଙ୍କର ବାଣ ଓ ବୀରମାନଙ୍କ ରଥର ତେଜକୁ ଟଳି, ସ୍ପଷ୍ଟ ଆକାଶରେ ଦୌଡ଼ିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ସ ତୈଃ କ୍ରୀଡନ୍ ଧନୁଷ୍ମଦ୍ଭିର୍ଵ୍ଯୋମ୍ନି ଵୀରଃ ପ୍ରକାଶତେ। ଧନୁଷ୍ମଦ୍ଭିର୍ଯଥା ମେଘୈର୍ମାରୁତଃ ପ୍ରଭୁରମ୍ବରେ
ସେ ବୀର, ଧନୁଷ ଧରିଥିବା ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆକାଶରେ ଖେଳି, ବଡ଼ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଯେପରି ବାୟୁଦେବ ଧନୁଷ ଧରିଥିବା ମେଘମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି।
ସ କୃତ୍ଵା ନିନଦଂ ଘୋରଂ ତ୍ରାସଯଂସ୍ତାଂ ମହାଚମୂମ୍। ଚକାର ହନୁମାନ୍ ଵେଗଂ ତେଷୁ ରକ୍ଷଃସୁ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ହନୁମାନ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରି, ସେ ବଡ଼ ସେନାକୁ ଭୟଭୀତ କରିଦେଲେ, ଏବଂ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ତେଜ ଦେଖାଇଲେ।
ତଲେନାଭିହନତ୍ କାଂଶ୍ଚିତ୍ ପାଦୈଃ କାଂଶ୍ଚିତ୍ ପରଂତପଃ। ମୁଷ୍ଟିଭିଶ୍ଚାହନତ୍ କାଂଶ୍ଚିନ୍ନଖୈଃ କାଂଶ୍ଚିଦ୍ ଵ୍ଯଦାରଯତ୍
ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଉଥିବା ସେ, କେତେକୁ ତାଳିରେ, କେତେକୁ ପାଦରେ, କେତେକୁ ମୁଷ୍ଟିରେ ମାରିଲେ, ଏବଂ କେତେକୁ ନଖରେ ଫାଟିଦେଲେ।
ପ୍ରମମାଥୋରସା କାଂଶ୍ଚିଦୂରୁଭ୍ଯାମପରାନପି। କେଚିତ୍ ତସ୍ଯୈଵ ନାଦେନ ତତ୍ରୈଵ ପତିତା ଭୁଵି
କେତେକୁ ଛାତିରେ ଚେପିଦେଲେ, କେତେକୁ ଉରୁରେ ଚେପିଦେଲେ, ତାଙ୍କର ଗର୍ଜନ ଶୁଣି କେତେକ ସେଠାରେ ମାଟିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ତତସ୍ତେଷ୍ଵଵସନ୍ ନେଷୁ ଭୂମୌ ନିପତିତେଷୁ ଚ। ତତ୍ସୈନ୍ଯମଗମତ୍ ସର୍ଵଂ ଦିଶୋ ଦଶ ଭଯାର୍ଦିତମ୍
ଯେଉଁମାନେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଥିଲେ ସେମାନେ ମାଟିରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ସେ ସମସ୍ତ ସେନା ଭୟରେ ଦଶ ଦିଗକୁ ଚିଁଡ଼ିଯାଇଲେ।
ଵିନେଦୁର୍ଵିସ୍ଵରଂ ନାଗା ନିପେତୁର୍ଭୁଵି ଵାଜିନଃ। ଭଗ୍ନନୀଡଧ୍ଵଜଚ୍ଛତ୍ରୈର୍ଭୂଶ୍ଚ କୀର୍ଣାଭଵଦ୍ ରଥୈଃ
ହାତୀମାନେ ଖରାପ ଶବ୍ଦ କରି କନ୍ଦିଲେ, ଘୋଡ଼ାମାନେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଧ୍ୱଜ, ଛତା ଓ ପତାକା ସହିତ ରଥମାନେ ଭୂମିରେ ଛିଟିଯାଇଥିଲେ।
ସ୍ରଵତା ରୁଧିରେଣାଥ ସ୍ରଵନ୍ତ୍ଯୋ ଦର୍ଶିତାଃ ପଥି। ଵିଵିଧୈଶ୍ଚ ସ୍ଵନୈର୍ଲଙ୍କା ନନାଦ ଵିକୃତଂ ତଦା
ରକ୍ତ ପଥରେ ବହୁଥିଲା ଏବଂ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ହେଉଥିଲା, ଲଙ୍କା ସେ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଗଞ୍ଜିଉଠିଲା।
ସ ତାନ୍ ପ୍ରଵୃଦ୍ଧାନ୍ ଵିନିହତ୍ଯ ରାକ୍ଷସାନ୍ ମହାବଲଶ୍ଚଣ୍ଡପରାକ୍ରମଃ କପିଃ। ଯୁଯୁତ୍ସୁରନ୍ଯୈଃ ପୁନରେଵ ରାକ୍ଷସୈ- ସ୍ତଦେଵ ଵୀରୋଽଭିଜଗାମ ତୋରଣମ୍
ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରତାପୀ କପି, ସେଇ ବଡ଼ ରାକ୍ଷସମାନେ କୁ ମାରିଦେଇ, ଅବଶିଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସମାନେ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ପୁଣି ସେଇ ତୋରଣକୁ ଯାଇଲେ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ।। ୫.
ଏହିପରି ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚଚାଳିଶ ଶର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।
thumb|ଷଟ୍ଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ଷଟ୍ଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୫-
ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ଛଅଚାଳିଶ ଶର୍ଗ।
ହତାନ୍ ମନ୍ତ୍ରିସୁତାନ୍ ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ଵାନରେଣ ମହାତ୍ମନା। ରାଵଣଃ ସଂଵୃତାକାରଶ୍ଚକାର ମତିମୁତ୍ତମାମ୍
ମହାତ୍ମା ବାନର ଦ୍ୱାରା ମନ୍ତ୍ରୀପୁତ୍ରମାନେ ମରିଯାଇଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣି, ରାବଣ ତାଙ୍କର ଭାବନା ଲୁଚାଇ ରଖି, ଏକ ଉତ୍ତମ ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ସ ଵିରୂପାକ୍ଷଯୂପାକ୍ଷୌ ଦୁର୍ଧରଂ ଚୈଵ ରାକ୍ଷସମ୍। ପ୍ରଘସଂ ଭାସକର୍ଣଂ ଚ ପଞ୍ଚ ସେନାଗ୍ରନାଯକାନ୍
ସେ ବିରୂପାକ୍ଷ, ୟୂପାକ୍ଷ, ଦୁର୍ଧର ରାକ୍ଷସ, ପ୍ରଘସ ଓ ଭାସକର୍ଣ୍ଣ—ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ସେନାପତିଙ୍କୁ ଡାକିଲେ।
ସଂଦିଦେଶ ଦଶଗ୍ରୀଵୋ ଵୀରାନ୍ ନଯଵିଶାରଦାନ୍। ହନୂମଦ୍ଗ୍ରହଣେଽଵ୍ଯଗ୍ରାନ୍ ଵାଯୁଵେଗସମାନ୍ ଯୁଧି
ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ସେହି ସାହସୀ ଓ ଚତୁର ଯୋଦ୍ଧାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଶାନ୍ତ ହୁଅନ୍ତିନାହିଁ ଓ ବାୟୁ ସମାନ ତେଜ, ସେମାନଙ୍କୁ ହନୁମାନଙ୍କୁ ପକଡିବା ପାଇଁ ଆଦେଶ ଦେଲେ।
ଯାତ ସେନାଗ୍ରଗାଃ ସର୍ଵେ ମହାବଲପରିଗ୍ରହାଃ। ସଵାଜିରଥମାତଙ୍ଗାଃ ସ କପିଃ ଶାସ୍ଯତାମିତି
ସମସ୍ତ ସେନାପତିମାନେ, ତୁମେ ତୁମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନା, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ହାତୀ ସହିତ ଯାଅ, ସେ କପିଙ୍କୁ ବଶ କର।
ଯତ୍ତୈଶ୍ଚ ଖଲୁ ଭାଵ୍ଯଂ ସ୍ଯାତ୍ ତମାସାଦ୍ଯ ଵନାଲଯମ୍। କର୍ମ ଚାପି ସମାଧେଯଂ ଦେଶକାଲାଵିରୋଧିତମ୍
ଏହି ଅତିଥି କପି ସାମ୍ନାରେ ଆସିଲେ, ଯେଉଁ କାମ କରିବା ଉଚିତ, ସେଠାରେ ଦେଶ ଓ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ଯଥାଯଥ କାର୍ଯ୍ୟ କର।
ନ ହ୍ଯହଂ ତଂ କପିଂ ମନ୍ଯେ କର୍ମଣା ପ୍ରତି ତର୍କଯନ୍। ସର୍ଵଥା ତନ୍ମହଦ୍ ଭୂତଂ ମହାବଲପରିଗ୍ରହମ୍
ମୁଁ ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ସେ କପି ସାଧାରଣ ନୁହେଁ ବୋଲି ଭାବେନି; ସେ ସବୁ ଦିଗରେ ବଡ଼ ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି।
ଵାନରୋଽଯମିତି ଜ୍ଞାତ୍ଵା ନହି ଶୁଦ୍ଧ୍ଯତି ମେ ମନଃ। ନୈଵାହଂ ତଂ କପିଂ ମନ୍ଯେ ଯଥେଯଂ ପ୍ରସ୍ତୁତା କଥା
ଏହା ଜାଣିଲେ ଯେ, ସେ କପି, ମୋ ମନ ଶାନ୍ତି ପାଉନାହିଁ; ଏହି କଥାରେ ଯେପରି ଏହା କହାଯାଇଛି, ମୁଁ ତାକୁ ସେପରି ଭାବେନି।
ଭଵେଦିନ୍ଦ୍ରେଣ ଵା ସୃଷ୍ଟମସ୍ମଦର୍ଥଂ ତପୋବଲାତ୍। ସନାଗଯକ୍ଷଗନ୍ଧର୍ଵଦେଵାସୁରମହର୍ଷଯଃ
ସମ୍ଭବତଃ ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ଆମ ନାଶ ପାଇଁ ତାପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିବେ, କିମ୍ବା ସେ ନାଗ, ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଦେବତା, ଅସୁର କିମ୍ବା ମହାଋଷି ମଧ୍ୟ ହେବେ।
ଯୁଷ୍ମାଭିଃ ପ୍ରହିତୈଃ ସର୍ଵୈର୍ମଯା ସହ ଵିନିର୍ଜିତାଃ। ତୈରଵଶ୍ଯଂ ଵିଧାତଵ୍ଯଂ ଵ୍ଯଲୀକଂ କିଂଚିଦେଵ ନଃ
ତୁମେ ଓ ମୁଁ ଯେଉଁମାନେକୁ ଏକାସାଥି ହରାଇଛୁ, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଆମ ପାଇଁ କିଛି ଚାଳ ଚାଲିଛନ୍ତି।
ତଦେଵ ନାତ୍ର ସଂଦେହଃ ପ୍ରସହ୍ଯ ପରିଗୃହ୍ଯତାମ୍। ଯାତ ସେନାଗ୍ରଗାଃ ସର୍ଵେ ମହାବଲପରିଗ୍ରହାଃ
ଏହିଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ—ତାଙ୍କୁ ଜୋରକରି ଧର; ସମସ୍ତ ସେନାପତିମାନେ, ତୁମେ ତୁମ ବଡ଼ ଶକ୍ତି ସହିତ ଯାଅ।
ସଵାଜିରଥମାତଙ୍ଗାଃ ସ କପିଃ ଶାସ୍ଯତାମିତି। ନାଵମନ୍ଯୋ ଭଵଦ୍ଭିଶ୍ଚ କପିର୍ଧୀରପରାକ୍ରମଃ
ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ହାତୀ ସହିତ ସେ କପିଙ୍କୁ ବଶ କର; ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ପ୍ରତାପରେ ଦୃଢ଼ ଏହି କପିଙ୍କୁ କେବେ ଅବହେଳା କରନ୍ତୁନାହିଁ।
ଦୃଷ୍ଟା ହି ହରଯଃ ପୂର୍ଵେ ମଯା ଵିପୁଲଵିକ୍ରମାଃ। ଵାଲୀ ଚ ସହ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଜାମ୍ବଵାଂଶ୍ଚ ମହାବଲଃ
ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ବଡ଼ ପ୍ରତାପୀ ବାନରମାନେ—ବାଲି, ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜାମ୍ବବାନ୍—କୁ ଦେଖିଛି।
ନୀଲଃ ସେନାପତିଶ୍ଚୈଵ ଯେ ଚାନ୍ଯେ ଦ୍ଵିଵିଦାଦଯଃ। ନୈଵ ତେଷାଂ ଗତିର୍ଭୀମା ନ ତେଜୋ ନ ପରାକ୍ରମଃ
ନୀଳ ସେନାପତି ଓ ଦ୍ୱିବିଦ ଆଦି ଅନ୍ୟ ବାନରମାନେ, ସେମାନଙ୍କ ପାଖରେ ଏପରି ଭୟଙ୍କର ତ୍ୱରିତା, ତେଜସ୍ୱୀତା କିମ୍ବା ପ୍ରତାପ ନାହିଁ।
ନ ମତିର୍ନ ବଲୋତ୍ସାହୋ ନ ରୂପପରିକଲ୍ପନମ୍। ମହତ୍ସତ୍ତ୍ଵମିଦଂ ଜ୍ଞେଯଂ କପିରୂପଂ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତମ୍
ସେମାନଙ୍କ ପାଖରେ ବୁଦ୍ଧି, ଶକ୍ତି, ଉତ୍ସାହ କିମ୍ବା ଦେହର ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପ ନାହିଁ; ଏହି ବଡ଼ ପ୍ରାଣୀ କପି ରୂପରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଅସାଧାରଣ ବୋଲି ଚିହ୍ନଟ କରିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରଯତ୍ନଂ ମହଦାସ୍ଥାଯ କ୍ରିଯତାମସ୍ଯ ନିଗ୍ରହଃ। କାମଂ ଲୋକାସ୍ତ୍ରଯଃ ସେନ୍ଦ୍ରାଃ ସସୁରାସୁରମାନଵାଃ
ତାଙ୍କୁ ବଶ କରିବା ପାଇଁ ବଡ଼ ଚେଷ୍ଟା କର; ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ତିନି ଲୋକ, ଦେବ, ଅସୁର ଓ ମଣିଷମାନେ ମଧ୍ୟ,
ଭଵତାମଗ୍ରତଃ ସ୍ଥାତୁଂ ନ ପର୍ଯାପ୍ତା ରଣାଜିରେ। ତଥାପି ତୁ ନଯଜ୍ଞେନ ଜଯମାକାଙ୍କ୍ଷତା ରଣେ
ତୁମେ ସମ୍ମୁଖରେ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦଢ଼ ହୋଇ ରହିପାରିବେନାହିଁ; ତଥାପି ଯେଉଁଠାରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୟ ଚାହିଁଛି, ସେଠି ଚତୁରତା ଦରକାର।
ଆତ୍ମା ରକ୍ଷ୍ଯଃ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ଯୁଦ୍ଧସିଦ୍ଧିର୍ହି ଚଞ୍ଚଲା। ତେ ସ୍ଵାମିଵଚନଂ ସର୍ଵେ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ମହୌଜସଃ
ନିଜକୁ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ସାବଧାନରେ ରକ୍ଷା କରିବା ଦରକାର, କାରଣ ଯୁଦ୍ଧର ସଫଳତା ଅସ୍ଥିର; ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଆଦେଶ ଗ୍ରହଣ କଲେ।