ତସ୍ଯ ଚୈଵ ଶିରୋ ନାସ୍ତି ନ ବାହୂ ନ ଚ ଜାନୁନୀ । ନ ଧନୁର୍ନରଥୋ ନାଶ୍ଵାସ୍ତତ୍ରାଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ନେଷଵଃ
ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ, ବାହୁ, ଗୁଡ଼ା, ଧନୁଷ, ରଥ, ଘୋଡ଼ା ବା ବାଣ କିଛି ଦେଖାଯାଉନଥିଲା।
ସ ହତସ୍ତରସା ତେନ ଜମ୍ବୁମାଲୀ ମହାବଲଃ । ପପାତ ନିହତୋ ଭୂଵୌ ଚୂର୍ଣିତାଙ୍ଗଵିଭୂଷଣଃ
ଏଭଳି ଭାବେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହନୁମାନ୍ ତୀବ୍ର ଶକ୍ତିରେ ଆଘାତ କରି, ଜମ୍ବୁମାଳୀଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ; ସେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲେ, ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ଓ ଭୂଷଣ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା।
ଜମ୍ବୁମାଲିଂ ଚ ନିହତଂ କିଙ୍କରାଂଶ୍ଚ ମହାବଲାନ୍ । ଚୁକ୍ରୋଧ ରାଵଣଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କୋପସଂରକ୍ତ ଲୋଚନଃ
ଜମ୍ବୁମାଳୀ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କିଙ୍କରମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି, ରାବଣ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଚକଚକାଉଥିବା ଲାଲ ଆଖିରେ ବଡ଼ ରିସିଗଲେ।
ସ ରୋଷସଂଵର୍ତିତତାମ୍ରଲୋଚନଃ ପ୍ରହସ୍ତ ପୁତ୍ରେ ନିହତେ ମହାବଲେ । ଅମାତ୍ଯପୁତ୍ରାନତିଵୀର୍ଯଵିକ୍ରମାନ୍ ସମାଦିଦେଶାଶୁ ନିଶାଚରେଶ୍ଵରଃ
କ୍ରୋଧରେ ତାମ୍ର ଆଖି ହୋଇଥିବା ନିଶାଚରମାନେ ରାଜା, ପ୍ରହସ୍ତଙ୍କ ପୁତ୍ର ମହାବଳୀ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିବା ଦେଖି, ତୁରନ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେଙ୍କର ମଧ୍ୟମ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରାକ୍ରମ ଥିବା ପୁତ୍ରମାନେଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ।
thumb|ପଞ୍ଚଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୫-
ଏବେ ପଞ୍ଚଚତ୍ୱାରିଂଶତ୍ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ତତସ୍ତେ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରେଣ ଚୋଦିତା ମନ୍ତ୍ରିଣଃ ସୁତାଃ। ନିର୍ଯଯୁର୍ଭଵନାତ୍ ତସ୍ମାତ୍ ସପ୍ତ ସପ୍ତାର୍ଚିଵର୍ଚସଃ
ତା'ପରେ ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ଉତ୍ତେଜନାରେ, ସପ୍ତ ଜଣ ମନ୍ତ୍ରୀପୁତ୍ର, ଅଗ୍ନିଶିଖା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସେଇ ମହଳରୁ ବାହାରିଗଲେ।
ହେମଜାଲପରିକ୍ଷିପ୍ତୈର୍ଧ୍ଵଜଵଦ୍ଭିଃ ପତାକିଭିଃ। ତୋଯଦସ୍ଵନନିର୍ଘୋଷୈର୍ଵାଜିଯୁକ୍ତୈର୍ମହାରଥୈଃ
ସୁନା ଝାଲି ଘେରା ରଥ, ଧ୍ୱଜ ଓ ପତାକାରେ ଶୋଭିତ, ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଟଣା ମହାରଥ ମାନେ ବଜ୍ରପାତ ଭଳି ଗର୍ଜନ କରି ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ତପ୍ତକାଞ୍ଚନଚିତ୍ରାଣି ଚାପାନ୍ଯମିତଵିକ୍ରମାଃ। ଵିସ୍ଫାରଯନ୍ତଃ ସଂହୃଷ୍ଟାସ୍ତଡିଦ୍ଵନ୍ତ ଇଵାମ୍ବୁଦାଃ
ତାପି ହୋଇଥିବା ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ଧନୁଷ ଧରି, ସେ ସେନାନୀମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଧନୁଷ ଟାଣିଲେ, ମେଘ ମଧ୍ୟରେ ବିଜୁଳି ଚମକିବା ପରି।
ଜନନ୍ଯସ୍ତାସ୍ତତସ୍ତେଷାଂ ଵିଦିତ୍ଵା କିଂକରାନ୍ ହତାନ୍। ବଭୂଵୁଃ ଶୋକସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତାଃ ସବାନ୍ଧଵସୁହୃଜ୍ଜନାଃ
ସେମାନଙ୍କର ମାଆମାନେ, ତାଙ୍କର ବନ୍ଧୁ ଓ ସହଯୋଗୀମାନେ ଜଣିଲେ ଯେ କିଂକରମାନେ ମରିଗଲେ, ସେମାନେ ଦୁଃଖରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇପଡ଼ିଲେ।
ତେ ପରସ୍ପରସଂଘର୍ଷାତ୍ ତପ୍ତକାଞ୍ଚନଭୂଷଣାଃ। ଅଭିପେତୁର୍ହନୂମନ୍ତଂ ତୋରଣସ୍ଥମଵସ୍ଥିତମ୍
ତାପି ସୁନାର ଗହଣା ପିନ୍ଧିଥିବା ସେମାନେ, ଏକଠି ହୋଇ ତୋରଣ ଉପରେ ଦଢ଼ିଥିବା ହନୁମାନଙ୍କ ଉପରେ ଝପଟିଲେ।
ସୃଜନ୍ତୋ ବାଣଵୃଷ୍ଟିଂ ତେ ରଥଗର୍ଜିତନିଃସ୍ଵନାଃ। ପ୍ରାଵୃଟ୍କାଲ ଇଵାମ୍ଭୋଦା ଵିଚେରୁର୍ନୈର୍ଋତାମ୍ବୁଦାଃ
ସେମାନେ ବାଣର ବର୍ଷା କରୁଥିଲେ, ରଥର ଗର୍ଜନ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା, ରାକ୍ଷସମାନେ ବର୍ଷାକାଳର ମେଘ ପରି ଚାଲିଯାଉଥିଲେ।
ଅଵକୀର୍ଣସ୍ତତସ୍ତାଭିର୍ହନୂମାନ୍ ଶରଵୃଷ୍ଟିଭିଃ। ଅଭଵତ୍ ସଂଵୃତାକାରଃ ଶୈଲରାଡିଵ ଵୃଷ୍ଟିଭିଃ
ତାହାପରେ ହନୁମାନ ବାଣର ବର୍ଷାରେ ଢାକି ଯାଇଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଆକାର ବର୍ଷାରେ ଢାକା ପାହାଡ଼ ପରି ଲୁଚିଗଲା।
ସ ଶରାନ୍ ଵଞ୍ଚଯାମାସ ତେଷାମାଶୁଚରଃ କପିଃ। ରଥଵେଗାଂଶ୍ଚ ଵୀରାଣାଂ ଵିଚରନ୍ ଵିମଲେଽମ୍ବରେ
ସେ କପି, ତାଙ୍କର ବାଣ ଓ ବୀରମାନଙ୍କ ରଥର ତେଜକୁ ଟଳି, ସ୍ପଷ୍ଟ ଆକାଶରେ ଦୌଡ଼ିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ସ ତୈଃ କ୍ରୀଡନ୍ ଧନୁଷ୍ମଦ୍ଭିର୍ଵ୍ଯୋମ୍ନି ଵୀରଃ ପ୍ରକାଶତେ। ଧନୁଷ୍ମଦ୍ଭିର୍ଯଥା ମେଘୈର୍ମାରୁତଃ ପ୍ରଭୁରମ୍ବରେ
ସେ ବୀର, ଧନୁଷ ଧରିଥିବା ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆକାଶରେ ଖେଳି, ବଡ଼ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଯେପରି ବାୟୁଦେବ ଧନୁଷ ଧରିଥିବା ମେଘମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି।
ସ କୃତ୍ଵା ନିନଦଂ ଘୋରଂ ତ୍ରାସଯଂସ୍ତାଂ ମହାଚମୂମ୍। ଚକାର ହନୁମାନ୍ ଵେଗଂ ତେଷୁ ରକ୍ଷଃସୁ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ହନୁମାନ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରି, ସେ ବଡ଼ ସେନାକୁ ଭୟଭୀତ କରିଦେଲେ, ଏବଂ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ତେଜ ଦେଖାଇଲେ।
ତଲେନାଭିହନତ୍ କାଂଶ୍ଚିତ୍ ପାଦୈଃ କାଂଶ୍ଚିତ୍ ପରଂତପଃ। ମୁଷ୍ଟିଭିଶ୍ଚାହନତ୍ କାଂଶ୍ଚିନ୍ନଖୈଃ କାଂଶ୍ଚିଦ୍ ଵ୍ଯଦାରଯତ୍
ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଉଥିବା ସେ, କେତେକୁ ତାଳିରେ, କେତେକୁ ପାଦରେ, କେତେକୁ ମୁଷ୍ଟିରେ ମାରିଲେ, ଏବଂ କେତେକୁ ନଖରେ ଫାଟିଦେଲେ।
ପ୍ରମମାଥୋରସା କାଂଶ୍ଚିଦୂରୁଭ୍ଯାମପରାନପି। କେଚିତ୍ ତସ୍ଯୈଵ ନାଦେନ ତତ୍ରୈଵ ପତିତା ଭୁଵି
କେତେକୁ ଛାତିରେ ଚେପିଦେଲେ, କେତେକୁ ଉରୁରେ ଚେପିଦେଲେ, ତାଙ୍କର ଗର୍ଜନ ଶୁଣି କେତେକ ସେଠାରେ ମାଟିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ତତସ୍ତେଷ୍ଵଵସନ୍ ନେଷୁ ଭୂମୌ ନିପତିତେଷୁ ଚ। ତତ୍ସୈନ୍ଯମଗମତ୍ ସର୍ଵଂ ଦିଶୋ ଦଶ ଭଯାର୍ଦିତମ୍
ଯେଉଁମାନେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଥିଲେ ସେମାନେ ମାଟିରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ସେ ସମସ୍ତ ସେନା ଭୟରେ ଦଶ ଦିଗକୁ ଚିଁଡ଼ିଯାଇଲେ।
ଵିନେଦୁର୍ଵିସ୍ଵରଂ ନାଗା ନିପେତୁର୍ଭୁଵି ଵାଜିନଃ। ଭଗ୍ନନୀଡଧ୍ଵଜଚ୍ଛତ୍ରୈର୍ଭୂଶ୍ଚ କୀର୍ଣାଭଵଦ୍ ରଥୈଃ
ହାତୀମାନେ ଖରାପ ଶବ୍ଦ କରି କନ୍ଦିଲେ, ଘୋଡ଼ାମାନେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଧ୍ୱଜ, ଛତା ଓ ପତାକା ସହିତ ରଥମାନେ ଭୂମିରେ ଛିଟିଯାଇଥିଲେ।
ସ୍ରଵତା ରୁଧିରେଣାଥ ସ୍ରଵନ୍ତ୍ଯୋ ଦର୍ଶିତାଃ ପଥି। ଵିଵିଧୈଶ୍ଚ ସ୍ଵନୈର୍ଲଙ୍କା ନନାଦ ଵିକୃତଂ ତଦା
ରକ୍ତ ପଥରେ ବହୁଥିଲା ଏବଂ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ହେଉଥିଲା, ଲଙ୍କା ସେ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଗଞ୍ଜିଉଠିଲା।
ସ ତାନ୍ ପ୍ରଵୃଦ୍ଧାନ୍ ଵିନିହତ୍ଯ ରାକ୍ଷସାନ୍ ମହାବଲଶ୍ଚଣ୍ଡପରାକ୍ରମଃ କପିଃ। ଯୁଯୁତ୍ସୁରନ୍ଯୈଃ ପୁନରେଵ ରାକ୍ଷସୈ- ସ୍ତଦେଵ ଵୀରୋଽଭିଜଗାମ ତୋରଣମ୍
ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରତାପୀ କପି, ସେଇ ବଡ଼ ରାକ୍ଷସମାନେ କୁ ମାରିଦେଇ, ଅବଶିଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସମାନେ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ପୁଣି ସେଇ ତୋରଣକୁ ଯାଇଲେ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ।। ୫.
ଏହିପରି ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚଚାଳିଶ ଶର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।
thumb|ଷଟ୍ଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ଷଟ୍ଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୫-
ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ଛଅଚାଳିଶ ଶର୍ଗ।
ହତାନ୍ ମନ୍ତ୍ରିସୁତାନ୍ ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ଵାନରେଣ ମହାତ୍ମନା। ରାଵଣଃ ସଂଵୃତାକାରଶ୍ଚକାର ମତିମୁତ୍ତମାମ୍
ମହାତ୍ମା ବାନର ଦ୍ୱାରା ମନ୍ତ୍ରୀପୁତ୍ରମାନେ ମରିଯାଇଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣି, ରାବଣ ତାଙ୍କର ଭାବନା ଲୁଚାଇ ରଖି, ଏକ ଉତ୍ତମ ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ସ ଵିରୂପାକ୍ଷଯୂପାକ୍ଷୌ ଦୁର୍ଧରଂ ଚୈଵ ରାକ୍ଷସମ୍। ପ୍ରଘସଂ ଭାସକର୍ଣଂ ଚ ପଞ୍ଚ ସେନାଗ୍ରନାଯକାନ୍
ସେ ବିରୂପାକ୍ଷ, ୟୂପାକ୍ଷ, ଦୁର୍ଧର ରାକ୍ଷସ, ପ୍ରଘସ ଓ ଭାସକର୍ଣ୍ଣ—ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ସେନାପତିଙ୍କୁ ଡାକିଲେ।
ସଂଦିଦେଶ ଦଶଗ୍ରୀଵୋ ଵୀରାନ୍ ନଯଵିଶାରଦାନ୍। ହନୂମଦ୍ଗ୍ରହଣେଽଵ୍ଯଗ୍ରାନ୍ ଵାଯୁଵେଗସମାନ୍ ଯୁଧି
ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ସେହି ସାହସୀ ଓ ଚତୁର ଯୋଦ୍ଧାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଶାନ୍ତ ହୁଅନ୍ତିନାହିଁ ଓ ବାୟୁ ସମାନ ତେଜ, ସେମାନଙ୍କୁ ହନୁମାନଙ୍କୁ ପକଡିବା ପାଇଁ ଆଦେଶ ଦେଲେ।
ଯାତ ସେନାଗ୍ରଗାଃ ସର୍ଵେ ମହାବଲପରିଗ୍ରହାଃ। ସଵାଜିରଥମାତଙ୍ଗାଃ ସ କପିଃ ଶାସ୍ଯତାମିତି
ସମସ୍ତ ସେନାପତିମାନେ, ତୁମେ ତୁମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନା, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ହାତୀ ସହିତ ଯାଅ, ସେ କପିଙ୍କୁ ବଶ କର।
ଯତ୍ତୈଶ୍ଚ ଖଲୁ ଭାଵ୍ଯଂ ସ୍ଯାତ୍ ତମାସାଦ୍ଯ ଵନାଲଯମ୍। କର୍ମ ଚାପି ସମାଧେଯଂ ଦେଶକାଲାଵିରୋଧିତମ୍
ଏହି ଅତିଥି କପି ସାମ୍ନାରେ ଆସିଲେ, ଯେଉଁ କାମ କରିବା ଉଚିତ, ସେଠାରେ ଦେଶ ଓ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ଯଥାଯଥ କାର୍ଯ୍ୟ କର।
ନ ହ୍ଯହଂ ତଂ କପିଂ ମନ୍ଯେ କର୍ମଣା ପ୍ରତି ତର୍କଯନ୍। ସର୍ଵଥା ତନ୍ମହଦ୍ ଭୂତଂ ମହାବଲପରିଗ୍ରହମ୍
ମୁଁ ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ସେ କପି ସାଧାରଣ ନୁହେଁ ବୋଲି ଭାବେନି; ସେ ସବୁ ଦିଗରେ ବଡ଼ ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି।
ଵାନରୋଽଯମିତି ଜ୍ଞାତ୍ଵା ନହି ଶୁଦ୍ଧ୍ଯତି ମେ ମନଃ। ନୈଵାହଂ ତଂ କପିଂ ମନ୍ଯେ ଯଥେଯଂ ପ୍ରସ୍ତୁତା କଥା
ଏହା ଜାଣିଲେ ଯେ, ସେ କପି, ମୋ ମନ ଶାନ୍ତି ପାଉନାହିଁ; ଏହି କଥାରେ ଯେପରି ଏହା କହାଯାଇଛି, ମୁଁ ତାକୁ ସେପରି ଭାବେନି।