ଈଦୃଗ୍ଵିଧୈସ୍ତୁ ହରିଭିର୍ଵୃତୋ ଦନ୍ତନଖାଯୁଧୈଃ। ଶତୈଃ ଶତସହସ୍ରୈଶ୍ଚ କୋଟିଭିଶ୍ଚାଯୁତୈରପି
'ଏପରି ଦନ୍ତ ଓ ନଖ ହାତିଆର ଶତ, ଶତ ହଜାର, କୋଟି ଓ ଦଶ କୋଟି ବାନର ମାନେ ମୋତେ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି।'
ଆଗମିଷ୍ଯତି ସୁଗ୍ରୀଵଃ ସର୍ଵେଷାଂ ଵୋ ନିଷୂଦନଃ। ନେଯମସ୍ତି ପୁରୀ ଲଙ୍କା ନ ଯୂଯଂ ନ ଚ ରାଵଣଃ। ଯସ୍ଯ ତ୍ଵିକ୍ଷ୍ଵାକୁଵୀରେଣ ବଦ୍ଧଂ ଵୈରଂ ମହାତ୍ମନା
'ସୁଗ୍ରୀବ ଆସିବେ, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନଶ୍ୱ କରିବେ। ଏହି ଲଙ୍କା ପୁରୀ, ତୁମେମାନେ, ଏବଂ ରାବଣ— କାହା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଆଶା ନାହିଁ, କାରଣ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶୀ ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ସହିତ ଦ୍ୱେଷ ହୋଇଯାଇଛି।'
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ତ୍ରିଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥ ୫.
ଏଭଳି ମହାର୍ଷି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ତେତାଳିସ ଶ୍ଲୋକର ଶେଷ।
thumb|ଚତୁଶ୍ଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ଚତୁଶ୍ଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୫-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ଚୁଅଳିସ ଅଧ୍ୟାୟ ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ସଂଦିଷ୍ଟୋ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରେଣ ପ୍ରହସ୍ତସ୍ଯ ସୁତୋ ବଲୀ । ଜମ୍ବୁମାଲୀ ମହାଦଂଷ୍ଟ୍ରୋ ନିର୍ଜଗାମ ଧନୁର୍ଧରଃ
ରାକ୍ଷସରାଜଙ୍କ ଆଦେଶରେ ପ୍ରହସ୍ତଙ୍କ ପୁଅ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ବଡ଼ ଦାଁତ ଥିବା ଜମ୍ବୁମାଳୀ ଧନୁଷ ଧରି ବାହାରିଲେ।
ରକ୍ତମାଲ୍ଯାମ୍ବରଧରଃ ସ୍ରଗ୍ଵୀ ରୁଚିରକୁଣ୍ଡଲଃ । ମହାନ୍ ଵିଵୃତ୍ତନଯନଶ୍ଚଣ୍ଡଃ ସମରଦୁର୍ଜଯଃ
ସେ ଲାଲ ମାଳା ଓ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ମୁଣ୍ଡରେ ମାଳା, କାନରେ ଚମକୁଥିବା କୁଣ୍ଡଳ, ଆଉ ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ବଡ଼ ଓ ଭୟଙ୍କର, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ।
ଧନୁଃ ଶକ୍ରଧନୁଃପ୍ରଖ୍ଯଂ ମହଦ୍ରୁଚିରସାଯକମ୍ । ଵିସ୍ଫାରଯାନୋ ଵେଗେନ ଵଜ୍ରାଶନିସମସ୍ଵନମ୍
ତାଙ୍କର ଧନୁଷ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଧନୁଷ ସମାନ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ବଡ଼ ଓ ଶୋଭାମୟ ବାଣ ଲଗାଇ, ତାଙ୍କର ଧନୁଷ ଟାଣିବା ସମୟରେ ବଜ୍ର ଓ ବିଜୁଳି ପରି ଧ୍ୱନି ହେଉଥିଲା।
ତସ୍ଯ ଵିସ୍ଫାରଘୋଷେଣ ଧନୁଷୋ ମହତା ଦିଶଃ । ପ୍ରଦିଶଶ୍ଚ ନଭଶ୍ଚॆଵ ସହସା ସମପୂର୍ଯତ
ସେ ଧନୁଷର ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନିରେ ଦିଗ୍ବିଦିଗ୍, ଆକାଶ ଓ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଏକାଥିରେ ଗୁଞ୍ଜିଉଠିଲା।
ରଥେନ ଖରଯୁକ୍ତେନ ତମାଗତମୁଦୀକ୍ଷ୍ଯ ସଃ । ହନୁମାନ୍ ଵେଗସଂପନ୍ନୋ ଜହର୍ଷ ଚ ନନାଦ ଚ
ଖଚରା ଯୋଜିଥିବା ରଥରେ ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ତୀବ୍ର ଚଳନଶୀଳ ହନୁମାନ୍ ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ ବଡ଼ ଧ୍ୱନିରେ ଗର୍ଜନ କଲେ।
ତଂ ତୋରଣଵିଟଙ୍କସ୍ଥଂ ହନୁମନ୍ତଂ ମହାକପିମ୍ । ଜମ୍ବୁମାଲୀ ମହାବାହୁର୍ଵିଵ୍ଯାଧ ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ
ତୋରଣ ଉପରେ ଦଣ୍ଡାଇଥିବା ମହାବଳୀ ବାନର ହନୁମାନ୍ଙ୍କୁ ଜମ୍ବୁମାଳୀ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରେଣ ଵଦନେ ଶିରସ୍ଯେକେନ କର୍ଣିନା । ବାହ୍ଵୋର୍ଵିଵ୍ଯାଧ ନାରାଚୈର୍ଦଶଭିସ୍ତଂ କପୀଶ୍ଵରମ୍
ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରାକାର ବାଣରେ ମୁହଁରେ, କଣ୍ଟାଳି ବାଣରେ ମୁଣ୍ଡରେ, ଏବଂ ଦଶଟି ଲୋହା ବାଣରେ ବାହୁ ଉପରେ ବାନର ରାଜାଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ।
ତସ୍ଯ ତଚ୍ଛୁଶୁଭେ ତାମ୍ରଂ ଶରେଣାଭିହତଂ ମୁଖମ୍ । ଶରଦୀଵାମ୍ବୁଜମ୍ଫୁଲ୍ଲଂ ଵିଦ୍ଧଂ ଭାସ୍କରରଶ୍ମିନା
ତାମ୍ର ବାଣରେ ଆଘାତ ପାଇଥିବା ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଶରତ୍କାଳୀନ ଖିଲିଥିବା ପଦ୍ମକୁ ରବିକିରଣ ଛିଦ୍ର କରିଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ତତ୍ତସ୍ଯ ରକ୍ତଂ ରକ୍ତେନ ରଞ୍ଜିତଂ ଶୁଶୁଭେ ମୁଖମ୍ । ଯଥାକାଶେ ମହାପଦ୍ମଂ ସିକ୍ତଂ ଚନ୍ଦନବିନ୍ଦୁଭିଃ
ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗିଥିବା ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯେପରି ଆକାଶରେ ବଡ଼ ପଦ୍ମ ଚନ୍ଦନ ତିନିକି ବିନ୍ଦୁ ଛିଟିଯାଇଥିବା ପରି।
ଚୁକୋପ ବାଣାଭିହତୋ ରାକ୍ଷସସ୍ଯ ମହାକପିଃ । ତତଃ ପାର୍ଶ୍ଵେତିଵିପୁଲାଂ ଦଦର୍ଶ ମହତୀଂ ଶିଲାମ୍
ରାକ୍ଷସଙ୍କ ବାଣରେ ଆଘାତ ପାଇ ମହାବଳୀ ବାନର କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ; ତା'ପରେ ସେ ତାଙ୍କର ପାଖରେ ବଡ଼ ଏକ ପାହାଡ଼ ଦେଖିଲେ।
ତରସା ତାଂ ସମୁତ୍ପାଟ୍ଯ ଚିକ୍ଷେପ ବଲଵଦ୍ବଲୀ । ତାଂ ଶରୈର୍ଦଶଭିଃ କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ତାଡଯାମାସ ରାକ୍ଷସଃ
ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ ତାହାକୁ ଜୋରରେ ଉପଡ଼ି ଦୂରକୁ ଛାଡ଼ିଲେ; କ୍ରୋଧିତ ରାକ୍ଷସ ଦଶଟି ବାଣରେ ତାହାକୁ ଆଘାତ କଲେ।
ଵିପନ୍ନଂ କର୍ମ ତଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହନୁମାଂଶ୍ଚଣ୍ଡଵିକ୍ରମଃ । ସାଲଂ ଵିପୁଲମୁତ୍ପାଟ୍ଯ ଭ୍ରାମଯାମାସ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ତାଙ୍କର ଚେଷ୍ଟା ବିଫଳ ହେବାକୁ ଦେଖି, ଭୟଙ୍କର ପ୍ରାକ୍ରମ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହନୁମାନ୍ ଏକ ବଡ଼ ସାଳ ଗଛ ଉପଡ଼ି ଘୁରାଇବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଭ୍ରାମଯନ୍ତଂ କପିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସାଲଵୃକ୍ଷଂ ମହାବଲମ୍ । ଚିକ୍ଷେପ ସୁବହୂନ୍ ବାଣାନ୍ ଜମ୍ବୁମାଲୀ ମହାବଲଃ
ମହାବଳୀ ବାନର ହନୁମାନ୍ ସାଳ ଗଛ ଘୁରାଇଥିବାକୁ ଦେଖି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜମ୍ବୁମାଳୀ ବହୁ ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ।
ସାଲଂ ଚତୁର୍ଭିଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ଵାନରଂ ପଞ୍ଚଭିର୍ଭୁଜେ । ଶିରସ୍ଯେକେନ ବାଣେନ ଦଶଭିସ୍ତୁ ସ୍ତନାନ୍ତରେ
ସେ ଚାରିଟି ବାଣରେ ସାଳ ଗଛକୁ କାଟିଦେଲେ, ପାଞ୍ଚଟି ବାଣରେ ବାନରଙ୍କ ବାହୁକୁ, ଗୋଟିଏ ବାଣରେ ମୁଣ୍ଡକୁ, ଏବଂ ଦଶଟି ବାଣରେ ଛାତିକୁ ଆଘାତ କଲେ।
ସ ଶରୈଃ ପୂରିତତନୁଃ କ୍ରୋଧେନ ମହତା ଵୃତଃ । ତମେଵ ପରିଘଂ ଗୃହ୍ଯ ଭ୍ରାମଯାମାସ ଵେଗତଃ
ବାଣରେ ଶରୀର ଭରିଯାଇଥିବା ଏବଂ ବଡ଼ କ୍ରୋଧରେ ଏକାବଳିତ ହୋଇ, ହନୁମାନ୍ ସେଇ ଲୋହା ଗଦାକୁ ଧରି ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଘୁରାଇଲେ।
ଅତିଵେଗୋତିଵେଗେନ ଭ୍ରାମଯିତ୍ଵା ବଲୋତ୍କଟଃ । ପରିଘଂ ପାତଯାମାସ ଜମ୍ବୁମାଲେର୍ମହୋରସି
ଅସାଧାରଣ ତୀବ୍ରତା ଓ ଶକ୍ତିରେ, ସେ ଗଦାକୁ ଘୁରାଇ ଜମ୍ବୁମାଳୀଙ୍କ ମହାନ ଛାତି ଉପରେ ଆଘାତ କଲେ।
ତସ୍ଯ ଚୈଵ ଶିରୋ ନାସ୍ତି ନ ବାହୂ ନ ଚ ଜାନୁନୀ । ନ ଧନୁର୍ନରଥୋ ନାଶ୍ଵାସ୍ତତ୍ରାଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ନେଷଵଃ
ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ, ବାହୁ, ଗୁଡ଼ା, ଧନୁଷ, ରଥ, ଘୋଡ଼ା ବା ବାଣ କିଛି ଦେଖାଯାଉନଥିଲା।
ସ ହତସ୍ତରସା ତେନ ଜମ୍ବୁମାଲୀ ମହାବଲଃ । ପପାତ ନିହତୋ ଭୂଵୌ ଚୂର୍ଣିତାଙ୍ଗଵିଭୂଷଣଃ
ଏଭଳି ଭାବେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହନୁମାନ୍ ତୀବ୍ର ଶକ୍ତିରେ ଆଘାତ କରି, ଜମ୍ବୁମାଳୀଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ; ସେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲେ, ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ଓ ଭୂଷଣ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା।
ଜମ୍ବୁମାଲିଂ ଚ ନିହତଂ କିଙ୍କରାଂଶ୍ଚ ମହାବଲାନ୍ । ଚୁକ୍ରୋଧ ରାଵଣଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କୋପସଂରକ୍ତ ଲୋଚନଃ
ଜମ୍ବୁମାଳୀ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କିଙ୍କରମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି, ରାବଣ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଚକଚକାଉଥିବା ଲାଲ ଆଖିରେ ବଡ଼ ରିସିଗଲେ।
ସ ରୋଷସଂଵର୍ତିତତାମ୍ରଲୋଚନଃ ପ୍ରହସ୍ତ ପୁତ୍ରେ ନିହତେ ମହାବଲେ । ଅମାତ୍ଯପୁତ୍ରାନତିଵୀର୍ଯଵିକ୍ରମାନ୍ ସମାଦିଦେଶାଶୁ ନିଶାଚରେଶ୍ଵରଃ
କ୍ରୋଧରେ ତାମ୍ର ଆଖି ହୋଇଥିବା ନିଶାଚରମାନେ ରାଜା, ପ୍ରହସ୍ତଙ୍କ ପୁତ୍ର ମହାବଳୀ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିବା ଦେଖି, ତୁରନ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେଙ୍କର ମଧ୍ୟମ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରାକ୍ରମ ଥିବା ପୁତ୍ରମାନେଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ।
thumb|ପଞ୍ଚଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୫-
ଏବେ ପଞ୍ଚଚତ୍ୱାରିଂଶତ୍ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ତତସ୍ତେ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରେଣ ଚୋଦିତା ମନ୍ତ୍ରିଣଃ ସୁତାଃ। ନିର୍ଯଯୁର୍ଭଵନାତ୍ ତସ୍ମାତ୍ ସପ୍ତ ସପ୍ତାର୍ଚିଵର୍ଚସଃ
ତା'ପରେ ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ଉତ୍ତେଜନାରେ, ସପ୍ତ ଜଣ ମନ୍ତ୍ରୀପୁତ୍ର, ଅଗ୍ନିଶିଖା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସେଇ ମହଳରୁ ବାହାରିଗଲେ।
ହେମଜାଲପରିକ୍ଷିପ୍ତୈର୍ଧ୍ଵଜଵଦ୍ଭିଃ ପତାକିଭିଃ। ତୋଯଦସ୍ଵନନିର୍ଘୋଷୈର୍ଵାଜିଯୁକ୍ତୈର୍ମହାରଥୈଃ
ସୁନା ଝାଲି ଘେରା ରଥ, ଧ୍ୱଜ ଓ ପତାକାରେ ଶୋଭିତ, ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଟଣା ମହାରଥ ମାନେ ବଜ୍ରପାତ ଭଳି ଗର୍ଜନ କରି ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ତପ୍ତକାଞ୍ଚନଚିତ୍ରାଣି ଚାପାନ୍ଯମିତଵିକ୍ରମାଃ। ଵିସ୍ଫାରଯନ୍ତଃ ସଂହୃଷ୍ଟାସ୍ତଡିଦ୍ଵନ୍ତ ଇଵାମ୍ବୁଦାଃ
ତାପି ହୋଇଥିବା ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ଧନୁଷ ଧରି, ସେ ସେନାନୀମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଧନୁଷ ଟାଣିଲେ, ମେଘ ମଧ୍ୟରେ ବିଜୁଳି ଚମକିବା ପରି।
ଜନନ୍ଯସ୍ତାସ୍ତତସ୍ତେଷାଂ ଵିଦିତ୍ଵା କିଂକରାନ୍ ହତାନ୍। ବଭୂଵୁଃ ଶୋକସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତାଃ ସବାନ୍ଧଵସୁହୃଜ୍ଜନାଃ
ସେମାନଙ୍କର ମାଆମାନେ, ତାଙ୍କର ବନ୍ଧୁ ଓ ସହଯୋଗୀମାନେ ଜଣିଲେ ଯେ କିଂକରମାନେ ମରିଗଲେ, ସେମାନେ ଦୁଃଖରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇପଡ଼ିଲେ।
ତେ ପରସ୍ପରସଂଘର୍ଷାତ୍ ତପ୍ତକାଞ୍ଚନଭୂଷଣାଃ। ଅଭିପେତୁର୍ହନୂମନ୍ତଂ ତୋରଣସ୍ଥମଵସ୍ଥିତମ୍
ତାପି ସୁନାର ଗହଣା ପିନ୍ଧିଥିବା ସେମାନେ, ଏକଠି ହୋଇ ତୋରଣ ଉପରେ ଦଢ଼ିଥିବା ହନୁମାନଙ୍କ ଉପରେ ଝପଟିଲେ।