ଵିସୃଜନ୍ତୋ ମହାକାଯା ମାରୁତିଂ ପର୍ଯଵାରଯନ୍। ତେ ଗଦାଭିର୍ଵିଚିତ୍ରାଭିଃ ପରିଘୈଃ କାଞ୍ଚନାଙ୍ଗଦୈଃ
ବଡ଼ ଦେହ ଥିବା ସେମାନେ ମାରୁତନନ୍ଦନଙ୍କୁ ଘେରି ଧରିଲେ, ସୁନା ଓ ଲୋହାରେ ଶୋଭିତ ଗଦା ଓ ଲଠି ନିକିପାଇଲେ।
ଆଜଗ୍ମୁର୍ଵାନରଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ବାଣୈଶ୍ଚାଦିତ୍ଯସଂନିଭୈଃ। ଆଵର୍ତ ଇଵ ଗଙ୍ଗାଯାସ୍ତୋଯସ୍ଯ ଵିପୁଲୋ ମହାନ୍
ସେମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟପରି ଚମକୁଥିବା ବାଣ ନେଇ ବାନରମାନ୍ୟଙ୍କୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ି ଆସିଲେ, ଯେପରି ଗଙ୍ଗା ନଦୀର ଜଳର ବଡ଼ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ।
ପରିକ୍ଷିପ୍ଯ ହରିଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ସ ବଭୌ ରକ୍ଷସାଂ ଗଣଃ। ତତୋ ଵାତାତ୍ମଜଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଭୀମରୂପଂ ସମାସ୍ଥିତଃ
ବାନରମାନ୍ୟଙ୍କୁ ଘେରି ରାକ୍ଷସମାନେ ଦେଖିବାକୁ ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ ଲାଗୁଥିଲେ। ତେବେ ବାୟୁପୁତ୍ର ରୂଷ୍ଟ ହୋଇ ଭୟଙ୍କର ଆକାର ଧାରଣ କଲେ।
ପ୍ରାସାଦସ୍ଯ ମହାଂସ୍ତସ୍ଯ ସ୍ତମ୍ଭଂ ହେମପରିଷ୍କୃତମ୍। ଉତ୍ପାଟଯିତ୍ଵା ଵେଗେନ ହନୂମାନ୍ ମାରୁତାତ୍ମଜଃ
ତାପରେ ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ ବଡ଼ ତ୍ୱରାରେ ସେ ମହାଲର ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ଏକ ବଡ଼ ଖମ୍ଭା ଉପାଡ଼ିଲେ।
ତତସ୍ତଂ ଭ୍ରାମଯାମାସ ଶତଧାରଂ ମହାବଲଃ। ତତ୍ର ଚାଗ୍ନିଃ ସମଭଵତ୍ ପ୍ରାସାଦଶ୍ଚାପ୍ଯଦହ୍ଯତ
ତାପରେ ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହନୁମାନ ଏହାକୁ ଘୁରାଇବାକୁ ଲାଗିଲେ, ସେଠାରେ ଅଗ୍ନି ପ୍ରକଟ ହେଲା ଏବଂ ମହାଲଟି ମଧ୍ୟ ଜଳିଉଠିଲା।
ଦହ୍ଯମାନଂ ତତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରାସାଦଂ ହରିଯୂଥପଃ। ସ ରାକ୍ଷସଶତଂ ହତ୍ଵା ଵଜ୍ରେଣେନ୍ଦ୍ର ଇଵାସୁରାନ୍
ମହାଲଟି ଜଳୁଥିବା ଦେଖି ବାନରମାନ୍ୟ ଶତ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କ ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦାନବମାନୋଁକୁ ନଶ୍ୱ କରନ୍ତି।
ଅନ୍ତରିକ୍ଷସ୍ଥିତଃ ଶ୍ରୀମାନିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍। ମାଦୃଶାନାଂ ସହସ୍ରାଣି ଵିସୃଷ୍ଟାନି ମହାତ୍ମନାମ୍
ଆକାଶରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଶ୍ରୀମାନ୍ ବାୟୁପୁତ୍ର କହିଲେ— 'ମୋ ପରି ହଜାର ହଜାର ବନର ମହାପୁରୁଷମାନେ ପଠାଯାଇଛନ୍ତି।'
ବଲିନାଂ ଵାନରେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ସୁଗ୍ରୀଵଵଶଵର୍ତିନାମ୍। ଅଟନ୍ତି ଵସୁଧାଂ କୃତ୍ସ୍ନାଂ ଵଯମନ୍ଯେ ଚ ଵାନରାଃ
'ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନରମାନ୍ୟମାନେ ଓ ଆମେ ସମସ୍ତେ ପୃଥିବୀରେ ଘୁରୁଛୁ।'
ଦଶନାଗବଲାଃ କେଚିତ୍ କେଚିଦ୍ ଦଶଗୁଣୋତ୍ତରାଃ। କେଚିନ୍ନାଗସହସ୍ରସ୍ଯ ବଭୂଵୁସ୍ତୁଲ୍ଯଵିକ୍ରମାଃ
'କିଛି ମାନେ ଦଶଟି ହାତୀର ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରନ୍ତି, କିଛି ତାହାଠାରୁ ଦଶଗୁଣ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଆଉ କିଛି ହଜାର ହାତୀ ସମାନ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ।'
ସନ୍ତି ଚୌଘବଲାଃ କେଚିତ୍ ସନ୍ତି ଵାଯୁବଲୋପମାଃ। ଅପ୍ରମେଯବଲାଃ କେଚିତ୍ ତତ୍ରାସନ୍ ହରିଯୂଥପାଃ
'କିଛି ମାନେ ବନ୍ୟା ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, କିଛି ବାୟୁ ସମାନ ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଆଉ କିଛି ବାନରମାନ୍ୟମାନେ ଅପରିମିତ ଶକ୍ତି ରଖନ୍ତି।'
ଈଦୃଗ୍ଵିଧୈସ୍ତୁ ହରିଭିର୍ଵୃତୋ ଦନ୍ତନଖାଯୁଧୈଃ। ଶତୈଃ ଶତସହସ୍ରୈଶ୍ଚ କୋଟିଭିଶ୍ଚାଯୁତୈରପି
'ଏପରି ଦନ୍ତ ଓ ନଖ ହାତିଆର ଶତ, ଶତ ହଜାର, କୋଟି ଓ ଦଶ କୋଟି ବାନର ମାନେ ମୋତେ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି।'
ଆଗମିଷ୍ଯତି ସୁଗ୍ରୀଵଃ ସର୍ଵେଷାଂ ଵୋ ନିଷୂଦନଃ। ନେଯମସ୍ତି ପୁରୀ ଲଙ୍କା ନ ଯୂଯଂ ନ ଚ ରାଵଣଃ। ଯସ୍ଯ ତ୍ଵିକ୍ଷ୍ଵାକୁଵୀରେଣ ବଦ୍ଧଂ ଵୈରଂ ମହାତ୍ମନା
'ସୁଗ୍ରୀବ ଆସିବେ, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନଶ୍ୱ କରିବେ। ଏହି ଲଙ୍କା ପୁରୀ, ତୁମେମାନେ, ଏବଂ ରାବଣ— କାହା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଆଶା ନାହିଁ, କାରଣ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶୀ ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ସହିତ ଦ୍ୱେଷ ହୋଇଯାଇଛି।'
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ତ୍ରିଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥ ୫.
ଏଭଳି ମହାର୍ଷି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ତେତାଳିସ ଶ୍ଲୋକର ଶେଷ।
thumb|ଚତୁଶ୍ଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ଚତୁଶ୍ଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୫-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ଚୁଅଳିସ ଅଧ୍ୟାୟ ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ସଂଦିଷ୍ଟୋ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରେଣ ପ୍ରହସ୍ତସ୍ଯ ସୁତୋ ବଲୀ । ଜମ୍ବୁମାଲୀ ମହାଦଂଷ୍ଟ୍ରୋ ନିର୍ଜଗାମ ଧନୁର୍ଧରଃ
ରାକ୍ଷସରାଜଙ୍କ ଆଦେଶରେ ପ୍ରହସ୍ତଙ୍କ ପୁଅ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ବଡ଼ ଦାଁତ ଥିବା ଜମ୍ବୁମାଳୀ ଧନୁଷ ଧରି ବାହାରିଲେ।
ରକ୍ତମାଲ୍ଯାମ୍ବରଧରଃ ସ୍ରଗ୍ଵୀ ରୁଚିରକୁଣ୍ଡଲଃ । ମହାନ୍ ଵିଵୃତ୍ତନଯନଶ୍ଚଣ୍ଡଃ ସମରଦୁର୍ଜଯଃ
ସେ ଲାଲ ମାଳା ଓ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ମୁଣ୍ଡରେ ମାଳା, କାନରେ ଚମକୁଥିବା କୁଣ୍ଡଳ, ଆଉ ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ବଡ଼ ଓ ଭୟଙ୍କର, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ।
ଧନୁଃ ଶକ୍ରଧନୁଃପ୍ରଖ୍ଯଂ ମହଦ୍ରୁଚିରସାଯକମ୍ । ଵିସ୍ଫାରଯାନୋ ଵେଗେନ ଵଜ୍ରାଶନିସମସ୍ଵନମ୍
ତାଙ୍କର ଧନୁଷ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଧନୁଷ ସମାନ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ବଡ଼ ଓ ଶୋଭାମୟ ବାଣ ଲଗାଇ, ତାଙ୍କର ଧନୁଷ ଟାଣିବା ସମୟରେ ବଜ୍ର ଓ ବିଜୁଳି ପରି ଧ୍ୱନି ହେଉଥିଲା।
ତସ୍ଯ ଵିସ୍ଫାରଘୋଷେଣ ଧନୁଷୋ ମହତା ଦିଶଃ । ପ୍ରଦିଶଶ୍ଚ ନଭଶ୍ଚॆଵ ସହସା ସମପୂର୍ଯତ
ସେ ଧନୁଷର ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନିରେ ଦିଗ୍ବିଦିଗ୍, ଆକାଶ ଓ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଏକାଥିରେ ଗୁଞ୍ଜିଉଠିଲା।
ରଥେନ ଖରଯୁକ୍ତେନ ତମାଗତମୁଦୀକ୍ଷ୍ଯ ସଃ । ହନୁମାନ୍ ଵେଗସଂପନ୍ନୋ ଜହର୍ଷ ଚ ନନାଦ ଚ
ଖଚରା ଯୋଜିଥିବା ରଥରେ ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ତୀବ୍ର ଚଳନଶୀଳ ହନୁମାନ୍ ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ ବଡ଼ ଧ୍ୱନିରେ ଗର୍ଜନ କଲେ।
ତଂ ତୋରଣଵିଟଙ୍କସ୍ଥଂ ହନୁମନ୍ତଂ ମହାକପିମ୍ । ଜମ୍ବୁମାଲୀ ମହାବାହୁର୍ଵିଵ୍ଯାଧ ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ
ତୋରଣ ଉପରେ ଦଣ୍ଡାଇଥିବା ମହାବଳୀ ବାନର ହନୁମାନ୍ଙ୍କୁ ଜମ୍ବୁମାଳୀ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରେଣ ଵଦନେ ଶିରସ୍ଯେକେନ କର୍ଣିନା । ବାହ୍ଵୋର୍ଵିଵ୍ଯାଧ ନାରାଚୈର୍ଦଶଭିସ୍ତଂ କପୀଶ୍ଵରମ୍
ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରାକାର ବାଣରେ ମୁହଁରେ, କଣ୍ଟାଳି ବାଣରେ ମୁଣ୍ଡରେ, ଏବଂ ଦଶଟି ଲୋହା ବାଣରେ ବାହୁ ଉପରେ ବାନର ରାଜାଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ।
ତସ୍ଯ ତଚ୍ଛୁଶୁଭେ ତାମ୍ରଂ ଶରେଣାଭିହତଂ ମୁଖମ୍ । ଶରଦୀଵାମ୍ବୁଜମ୍ଫୁଲ୍ଲଂ ଵିଦ୍ଧଂ ଭାସ୍କରରଶ୍ମିନା
ତାମ୍ର ବାଣରେ ଆଘାତ ପାଇଥିବା ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଶରତ୍କାଳୀନ ଖିଲିଥିବା ପଦ୍ମକୁ ରବିକିରଣ ଛିଦ୍ର କରିଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ତତ୍ତସ୍ଯ ରକ୍ତଂ ରକ୍ତେନ ରଞ୍ଜିତଂ ଶୁଶୁଭେ ମୁଖମ୍ । ଯଥାକାଶେ ମହାପଦ୍ମଂ ସିକ୍ତଂ ଚନ୍ଦନବିନ୍ଦୁଭିଃ
ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗିଥିବା ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯେପରି ଆକାଶରେ ବଡ଼ ପଦ୍ମ ଚନ୍ଦନ ତିନିକି ବିନ୍ଦୁ ଛିଟିଯାଇଥିବା ପରି।
ଚୁକୋପ ବାଣାଭିହତୋ ରାକ୍ଷସସ୍ଯ ମହାକପିଃ । ତତଃ ପାର୍ଶ୍ଵେତିଵିପୁଲାଂ ଦଦର୍ଶ ମହତୀଂ ଶିଲାମ୍
ରାକ୍ଷସଙ୍କ ବାଣରେ ଆଘାତ ପାଇ ମହାବଳୀ ବାନର କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ; ତା'ପରେ ସେ ତାଙ୍କର ପାଖରେ ବଡ଼ ଏକ ପାହାଡ଼ ଦେଖିଲେ।
ତରସା ତାଂ ସମୁତ୍ପାଟ୍ଯ ଚିକ୍ଷେପ ବଲଵଦ୍ବଲୀ । ତାଂ ଶରୈର୍ଦଶଭିଃ କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ତାଡଯାମାସ ରାକ୍ଷସଃ
ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ ତାହାକୁ ଜୋରରେ ଉପଡ଼ି ଦୂରକୁ ଛାଡ଼ିଲେ; କ୍ରୋଧିତ ରାକ୍ଷସ ଦଶଟି ବାଣରେ ତାହାକୁ ଆଘାତ କଲେ।
ଵିପନ୍ନଂ କର୍ମ ତଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହନୁମାଂଶ୍ଚଣ୍ଡଵିକ୍ରମଃ । ସାଲଂ ଵିପୁଲମୁତ୍ପାଟ୍ଯ ଭ୍ରାମଯାମାସ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ତାଙ୍କର ଚେଷ୍ଟା ବିଫଳ ହେବାକୁ ଦେଖି, ଭୟଙ୍କର ପ୍ରାକ୍ରମ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହନୁମାନ୍ ଏକ ବଡ଼ ସାଳ ଗଛ ଉପଡ଼ି ଘୁରାଇବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଭ୍ରାମଯନ୍ତଂ କପିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସାଲଵୃକ୍ଷଂ ମହାବଲମ୍ । ଚିକ୍ଷେପ ସୁବହୂନ୍ ବାଣାନ୍ ଜମ୍ବୁମାଲୀ ମହାବଲଃ
ମହାବଳୀ ବାନର ହନୁମାନ୍ ସାଳ ଗଛ ଘୁରାଇଥିବାକୁ ଦେଖି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜମ୍ବୁମାଳୀ ବହୁ ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ।
ସାଲଂ ଚତୁର୍ଭିଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ଵାନରଂ ପଞ୍ଚଭିର୍ଭୁଜେ । ଶିରସ୍ଯେକେନ ବାଣେନ ଦଶଭିସ୍ତୁ ସ୍ତନାନ୍ତରେ
ସେ ଚାରିଟି ବାଣରେ ସାଳ ଗଛକୁ କାଟିଦେଲେ, ପାଞ୍ଚଟି ବାଣରେ ବାନରଙ୍କ ବାହୁକୁ, ଗୋଟିଏ ବାଣରେ ମୁଣ୍ଡକୁ, ଏବଂ ଦଶଟି ବାଣରେ ଛାତିକୁ ଆଘାତ କଲେ।
ସ ଶରୈଃ ପୂରିତତନୁଃ କ୍ରୋଧେନ ମହତା ଵୃତଃ । ତମେଵ ପରିଘଂ ଗୃହ୍ଯ ଭ୍ରାମଯାମାସ ଵେଗତଃ
ବାଣରେ ଶରୀର ଭରିଯାଇଥିବା ଏବଂ ବଡ଼ କ୍ରୋଧରେ ଏକାବଳିତ ହୋଇ, ହନୁମାନ୍ ସେଇ ଲୋହା ଗଦାକୁ ଧରି ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଘୁରାଇଲେ।
ଅତିଵେଗୋତିଵେଗେନ ଭ୍ରାମଯିତ୍ଵା ବଲୋତ୍କଟଃ । ପରିଘଂ ପାତଯାମାସ ଜମ୍ବୁମାଲେର୍ମହୋରସି
ଅସାଧାରଣ ତୀବ୍ରତା ଓ ଶକ୍ତିରେ, ସେ ଗଦାକୁ ଘୁରାଇ ଜମ୍ବୁମାଳୀଙ୍କ ମହାନ ଛାତି ଉପରେ ଆଘାତ କଲେ।