ସ୍ଵାମିସଂଦେଶନିଃଶଙ୍କାସ୍ତତସ୍ତେ ରାକ୍ଷସାଃ କପିମ୍। ଚିତ୍ରୈଃ ପ୍ରହରଣୈର୍ଭୀମୈରଭିପେତୁସ୍ତତସ୍ତତଃ
ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଦେଶରେ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ହୋଇ, ସେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୟଙ୍କର ଓ ଅଜଣା ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ବାନର ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ସ ତୈଃ ପରିଵୃତଃ ଶୂରୈଃ ସର୍ଵତଃ ସ ମହାବଲଃ। ଆସସାଦାଯସଂ ଭୀମଂ ପରିଘଂ ତୋରଣାଶ୍ରିତମ୍
ସେ ମହାବଳୀ ହନୁମାନ, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଶୂରବୀରମାନେ ଘେରି ରହିଥିବାବେଳେ, ତୋରଣ ଉପରେ ରହିଥିବା ଭୟଙ୍କର ଲୋହ ଦଣ୍ଡ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ସ ତଂ ପରିଘମାଦାଯ ଜଘାନ ରଜନୀଚରାନ୍। ସପନ୍ନଗମିଵାଦାଯ ସ୍ଫୁରନ୍ତଂ ଵିନତାସୁତଃ
ସେଇ ବନର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଭାରି ଲାଠି ଧରି, ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ, ଯେପରି ଭିନତାଙ୍କର ପୁଅ ଗରୁଡ଼, ଏକ ଫୁଣ୍ଡି ମାଛୁଆ ପାଇଁ ଯେମିତି ତାକୁ ଚେପି ଧରେ।
ଵିଚଚାରାମ୍ବରେ ଵୀରଃ ପରିଗୃହ୍ଯ ଚ ମାରୁତିଃ। ସୂଦଯାମାସ ଵଜ୍ରେଣ ଦୈତ୍ଯାନିଵ ସହସ୍ରଦୃକ୍
ବାୟୁଦେବଙ୍କର ପୁଅ, ସେଇ ବୀର ମାରୁତି, ଲାଠି ଧରି ଆକାଶରେ ଘୁରୁଥିଲେ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ପରି ଦାନବମାନେ କୁ ମାରିଦେଲେ।
ସ ହତ୍ଵା ରାକ୍ଷସାନ୍ ଵୀରଃ କିଂକରାନ୍ ମାରୁତାତ୍ମଜଃ। ଯୁଦ୍ଧାକାଙ୍କ୍ଷୀ ମହାଵୀରସ୍ତୋରଣଂ ସମଵସ୍ଥିତଃ
ବନର ମଧ୍ୟରେ ରାକ୍ଷସ କିଂକରମାନେ କୁ ମାରି, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆଗ୍ରହୀ ହୋଇ, ଦ୍ୱାର ଉପରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ତତସ୍ତସ୍ମାଦ୍ ଭଯାନ୍ମୁକ୍ତାଃ କତିଚିତ୍ତତ୍ର ରାକ୍ଷସାଃ। ନିହତାନ୍ କିଂକରାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ରାଵଣାଯ ନ୍ଯଵେଦଯନ୍
ତାପରେ କିଛି ଭୟମୁକ୍ତ ରାକ୍ଷସ, ସମସ୍ତ କିଂକର ମୃତ୍ୟୁ ଖବର ନେଇ ରାବଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ସେଇ ଖବର ଦେଲେ।
ସ ରାକ୍ଷସାନାଂ ନିହତଂ ମହାବଲଂ ନିଶମ୍ଯ ରାଜା ପରିଵୃତ୍ତଲୋଚନଃ। ସମାଦିଦେଶାପ୍ରତିମଂ ପରାକ୍ରମେ ପ୍ରହସ୍ତପୁତ୍ରଂ ସମରେ ସୁଦୁର୍ଜଯମ୍
ସେଇ ବଳଶାଳୀ କିଂକରମାନେ ମରିଗଲେ ବୋଲି ଶୁଣି, ରାଜା ରାବଣ କ୍ରୋଧରେ ଚକ୍ଷୁ ଘୁରାଇ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅପରାଜିତ ଏବଂ ଅପୂର୍ବ ପ୍ରାକ୍ରମୀ ପ୍ରହସ୍ତଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ପଠାଇବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ।
thumb|ତ୍ରିଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ତ୍ରିଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୫-
ଏବେ ଶୁଣ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ଚଉଵାଳିସ ଶ୍ଲୋକ।
ତତଃ ସ କିଂକରାନ୍ ହତ୍ଵା ହନୂମାନ୍ ଧ୍ଯାନମାସ୍ଥିତଃ। ଵନଂ ଭଗ୍ନଂ ମଯା ଚୈତ୍ଯପ୍ରାସାଦୋ ନ ଵିନାଶିତଃ
ତାପରେ କିଂକରମାନେ କୁ ମାରି, ହନୁମାନ ଧ୍ୟାନରେ ବସିଲେ—'ମୁଁ ଉଦ୍ୟାନ ଭାଙ୍ଗିଦେଲି, କିନ୍ତୁ ଚୈତ୍ୟମନ୍ଦିର ଅଖଣ୍ଡ ରହିଛି' ବୋଲି ଚିନ୍ତା କଲେ।
ଚୈତ୍ଯପ୍ରାସାଦମୁତ୍ପ୍ଲୁତ୍ଯ ମେରୁଶୃଙ୍ଗମିଵୋନ୍ନତମ୍। ଆରୁରୋହ ହରିଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ହନୂମାନ୍ ମାରୁତାତ୍ମଜଃ
ପରେ, ପାହାଡ଼ ଶିଖର ପରି ଉଁଚ ଚୈତ୍ୟମନ୍ଦିର ଉପରକୁ ଲାଫି ଚଢ଼ିଗଲେ ବନରାଜ ହନୁମାନ, ବାୟୁଙ୍କ ପୁଅ।
ଆରୁହ୍ଯ ଗିରିସଂକାଶଂ ପ୍ରାସାଦଂ ହରିଯୂଥପଃ। ବଭୌ ସ ସୁମହାତେଜାଃ ପ୍ରତିସୂର୍ଯ ଇଵୋଦିତଃ
ପାହାଡ଼ ସମାନ ମନ୍ଦିର ଉପରକୁ ଚଢ଼ି, ବନରମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ଏହି ବୀର, ଅତି ତେଜସ୍ବୀ ହୋଇ, ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକିଲେ।
ସମ୍ପ୍ରଧୃଷ୍ଯ ତୁ ଦୁର୍ଧର୍ଷଶ୍ଚୈତ୍ଯପ୍ରାସାଦମୁନ୍ନତମ୍। ହନୂମାନ୍ ପ୍ରଜ୍ଵଲଁଲ୍ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ପାରିଯାତ୍ରୋପମୋଽଭଵତ୍
ଉଁଚ ଚୈତ୍ୟମନ୍ଦିରକୁ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଧରି, ହନୁମାନ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ତେଜରେ ଦେବତାମାନେର ପାରିଯାତ୍ର ବୃକ୍ଷ ପରି ଦେଖାଗଲେ।
ସ ଭୂତ୍ଵା ସୁମହାକାଯଃ ପ୍ରଭାଵାନ୍ ମାରୁତାତ୍ମଜଃ। ଧୃଷ୍ଟମାସ୍ଫୋଟଯାମାସ ଲଙ୍କାଂ ଶବ୍ଦେନ ପୂରଯନ୍
ତାପରେ, ବଡ଼ ଦେହ ଧାରଣ କରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନା କଲେ, ଯାହାର ଶବ୍ଦରେ ସମସ୍ତ ଲଙ୍କା ଭରିଗଲା।
ତସ୍ଯାସ୍ଫୋଟିତଶବ୍ଦେନ ମହତା ଶ୍ରୋତ୍ରଘାତିନା। ପେତୁର୍ଵିହଂଗମାସ୍ତତ୍ର ଚୈତ୍ଯପାଲାଶ୍ଚ ମୋହିତାଃ
ସେଇ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନାର ଶବ୍ଦରେ, ମନ୍ଦିର ଉପରେ ଥିବା ପକ୍ଷୀମାନେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ ଏବଂ ଚୈତ୍ୟର ରକ୍ଷକମାନେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇପଡ଼ିଲେ।
ଅସ୍ତ୍ରଵିଜ୍ଜଯତାଂ ରାମୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚ ମହାବଲଃ। ରାଜା ଜଯତି ସୁଗ୍ରୀଵୋ ରାଘଵେଣାଭିପାଲିତଃ
ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ରାମ ଓ ବଳଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ବିଜୟ ହେଉ। ରାଘବଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ଥିବା ସୁଗ୍ରୀବ ରାଜାଙ୍କୁ ବିଜୟ ହେଉ।
ଦାସୋଽହଂ କୋସଲେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ରାମସ୍ଯାକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣଃ। ହନୂମାନ୍ ଶତ୍ରୁସୈନ୍ଯାନାଂ ନିହନ୍ତା ମାରୁତାତ୍ମଜଃ
ମୁଁ କୋଶଳର ରାଜା, ଦୋଷରହିତ କର୍ମ କରୁଥିବା ରାମଙ୍କ ଦାସ—ହନୁମାନ, ବାୟୁଙ୍କ ପୁଅ, ଶତ୍ରୁ ସେନାଙ୍କ ନାଶକ।
ନ ରାଵଣସହସ୍ରଂ ମେ ଯୁଦ୍ଧେ ପ୍ରତିବଲଂ ଭଵେତ୍। ଶିଲାଭିଶ୍ଚ ପ୍ରହରତଃ ପାଦପୈଶ୍ଚ ସହସ୍ରଶଃ
ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ହଜାର ରାବଣ ମଧ୍ୟ ମୋ ସମ କ୍ଷମତା ରଖିପାରିବେ ନାହିଁ, କାରଣ ମୁଁ ହଜାର ହଜାର ପାଥର ଓ ଗଛ ଦେଇ ଆଘାତ କରେ।
ଧର୍ଷଯିତ୍ଵା ପୁରୀଂ ଲଙ୍କାମଭିଵାଦ୍ଯ ଚ ମୈଥିଲୀମ୍। ସମୃଦ୍ଧାର୍ଥୋ ଗମିଷ୍ଯାମି ମିଷତାଂ ସର୍ଵରକ୍ଷସାମ୍
ଲଙ୍କା ପୁରୀକୁ ଜୟ କରି, ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ମୋ କାମ ସଫଳ କରି, ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଆଗରେ ଯିବି।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ମହାକାଯଶ୍ଚୈତ୍ଯସ୍ଥୋ ହରିଯୂଥପଃ। ନନାଦ ଭୀମନିର୍ହ୍ରାଦୋ ରକ୍ଷସାଂ ଜନଯନ୍ ଭଯମ୍
ଏଭଳି କହି, ମହାକାୟ ବନରମୁଖ୍ୟ ହନୁମାନ ଚୈତ୍ୟ ଉପରେ ଦଢ଼ି ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନା କଲେ, ଯାହାର ଶବ୍ଦରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ।
ତେନ ନାଦେନ ମହତା ଚୈତ୍ଯପାଲାଃ ଶତଂ ଯଯୁଃ। ଗୃହୀତ୍ଵା ଵିଵିଧାନସ୍ତ୍ରାନ୍ ପ୍ରାସାନ୍ ଖଡ୍ଗାନ୍ ପରଶ୍ଵଧାନ୍
ସେଇ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନା ଶୁଣି, ଏକ ଶତ ଚୈତ୍ୟର ରକ୍ଷକ, ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର, ବଣ, ତଳୱାର ଓ କୁଟା ନେଇ ଆସିଲେ।
ଵିସୃଜନ୍ତୋ ମହାକାଯା ମାରୁତିଂ ପର୍ଯଵାରଯନ୍। ତେ ଗଦାଭିର୍ଵିଚିତ୍ରାଭିଃ ପରିଘୈଃ କାଞ୍ଚନାଙ୍ଗଦୈଃ
ବଡ଼ ଦେହ ଥିବା ସେମାନେ ମାରୁତନନ୍ଦନଙ୍କୁ ଘେରି ଧରିଲେ, ସୁନା ଓ ଲୋହାରେ ଶୋଭିତ ଗଦା ଓ ଲଠି ନିକିପାଇଲେ।
ଆଜଗ୍ମୁର୍ଵାନରଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ବାଣୈଶ୍ଚାଦିତ୍ଯସଂନିଭୈଃ। ଆଵର୍ତ ଇଵ ଗଙ୍ଗାଯାସ୍ତୋଯସ୍ଯ ଵିପୁଲୋ ମହାନ୍
ସେମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟପରି ଚମକୁଥିବା ବାଣ ନେଇ ବାନରମାନ୍ୟଙ୍କୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ି ଆସିଲେ, ଯେପରି ଗଙ୍ଗା ନଦୀର ଜଳର ବଡ଼ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ।
ପରିକ୍ଷିପ୍ଯ ହରିଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ସ ବଭୌ ରକ୍ଷସାଂ ଗଣଃ। ତତୋ ଵାତାତ୍ମଜଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଭୀମରୂପଂ ସମାସ୍ଥିତଃ
ବାନରମାନ୍ୟଙ୍କୁ ଘେରି ରାକ୍ଷସମାନେ ଦେଖିବାକୁ ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ ଲାଗୁଥିଲେ। ତେବେ ବାୟୁପୁତ୍ର ରୂଷ୍ଟ ହୋଇ ଭୟଙ୍କର ଆକାର ଧାରଣ କଲେ।
ପ୍ରାସାଦସ୍ଯ ମହାଂସ୍ତସ୍ଯ ସ୍ତମ୍ଭଂ ହେମପରିଷ୍କୃତମ୍। ଉତ୍ପାଟଯିତ୍ଵା ଵେଗେନ ହନୂମାନ୍ ମାରୁତାତ୍ମଜଃ
ତାପରେ ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ ବଡ଼ ତ୍ୱରାରେ ସେ ମହାଲର ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ଏକ ବଡ଼ ଖମ୍ଭା ଉପାଡ଼ିଲେ।
ତତସ୍ତଂ ଭ୍ରାମଯାମାସ ଶତଧାରଂ ମହାବଲଃ। ତତ୍ର ଚାଗ୍ନିଃ ସମଭଵତ୍ ପ୍ରାସାଦଶ୍ଚାପ୍ଯଦହ୍ଯତ
ତାପରେ ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହନୁମାନ ଏହାକୁ ଘୁରାଇବାକୁ ଲାଗିଲେ, ସେଠାରେ ଅଗ୍ନି ପ୍ରକଟ ହେଲା ଏବଂ ମହାଲଟି ମଧ୍ୟ ଜଳିଉଠିଲା।
ଦହ୍ଯମାନଂ ତତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରାସାଦଂ ହରିଯୂଥପଃ। ସ ରାକ୍ଷସଶତଂ ହତ୍ଵା ଵଜ୍ରେଣେନ୍ଦ୍ର ଇଵାସୁରାନ୍
ମହାଲଟି ଜଳୁଥିବା ଦେଖି ବାନରମାନ୍ୟ ଶତ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କ ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦାନବମାନୋଁକୁ ନଶ୍ୱ କରନ୍ତି।
ଅନ୍ତରିକ୍ଷସ୍ଥିତଃ ଶ୍ରୀମାନିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍। ମାଦୃଶାନାଂ ସହସ୍ରାଣି ଵିସୃଷ୍ଟାନି ମହାତ୍ମନାମ୍
ଆକାଶରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଶ୍ରୀମାନ୍ ବାୟୁପୁତ୍ର କହିଲେ— 'ମୋ ପରି ହଜାର ହଜାର ବନର ମହାପୁରୁଷମାନେ ପଠାଯାଇଛନ୍ତି।'
ବଲିନାଂ ଵାନରେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ସୁଗ୍ରୀଵଵଶଵର୍ତିନାମ୍। ଅଟନ୍ତି ଵସୁଧାଂ କୃତ୍ସ୍ନାଂ ଵଯମନ୍ଯେ ଚ ଵାନରାଃ
'ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନରମାନ୍ୟମାନେ ଓ ଆମେ ସମସ୍ତେ ପୃଥିବୀରେ ଘୁରୁଛୁ।'
ଦଶନାଗବଲାଃ କେଚିତ୍ କେଚିଦ୍ ଦଶଗୁଣୋତ୍ତରାଃ। କେଚିନ୍ନାଗସହସ୍ରସ୍ଯ ବଭୂଵୁସ୍ତୁଲ୍ଯଵିକ୍ରମାଃ
'କିଛି ମାନେ ଦଶଟି ହାତୀର ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରନ୍ତି, କିଛି ତାହାଠାରୁ ଦଶଗୁଣ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଆଉ କିଛି ହଜାର ହାତୀ ସମାନ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ।'
ସନ୍ତି ଚୌଘବଲାଃ କେଚିତ୍ ସନ୍ତି ଵାଯୁବଲୋପମାଃ। ଅପ୍ରମେଯବଲାଃ କେଚିତ୍ ତତ୍ରାସନ୍ ହରିଯୂଥପାଃ
'କିଛି ମାନେ ବନ୍ୟା ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, କିଛି ବାୟୁ ସମାନ ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଆଉ କିଛି ବାନରମାନ୍ୟମାନେ ଅପରିମିତ ଶକ୍ତି ରଖନ୍ତି।'